FIRMA A. DE METZ LEEUWARDEN — GRONINGEN Groothandel in Biscuit - Banket Chocolade en Suikerwerken HET SOLIEDE EN OUDSTE ADRES --- COGNAC ZACHT EN BELEGEN IMPORTEURS: LtUIMZftHSm Tegen Keelpijn Keel en borst met Vicks Vapoßub inwrijven. De dubbele werking van deze zalf, als dampen door de lucht___rv__W_S\___a kanalen en als pap door de ■fcy* Mm huid, brengt terstond vee* Kl VICKS --- Leeuwarder Courant Vrijdag 16 Januari 1931. VIERDE BLAD. --- DE VAARWEGEN GRONINGEN-ZUIDERZEE. Het rapport van de ingenieurs. laten hier volgen een in November a 2 9 door den hoofdingenieur-directeur van i 'Rijkswaterstaat in de directies Friesland en ïffnthe. tevens waarnemende den dienst in het r-.riet Groningen, en de hoofdingenieurs van den Prtvincialen Waterstaat in Groningen en Friesland opgemaakte nota omtrent de verbetering van , Tgarwegen van Groningen naar de Zuiderzee m\ globale begrooting van kosten. --- I. Inleiding: de afmetingen van het kanaal. Aangaande de verbetering van den vaarweg van t.r'oningen naar de Zuiderzee werd voorzooveel het gedeelte ten Oosten van Noordhornerga betreft reeds een beslissing genomen bij de vaststel„e van de Waterstaatsbegrooting voor 1929. Yokens bet medegedeelde op blz. 7 en 8 der memorie van toelichting tot die begrooting zal op lit tredee-te de bestaande vaarweg worden verla- L en een geheel nieuw kanaalvak tusschen het rl^kanaal en het Hoendiep bij Noordhornerga worden gegraven. Zooals in die memorie verder rordt medegedeeld, is het kanaal ontworpen voor chepen van 1000 ton, doch zal er bn den aankoop en de onteigening van gronden op worden brekend, dat het zoodanig zal kunnen w-orden ver- Hl, dat het door schepen van 2000 ton zal kunnen worden bevaren. In het voor dit kanaalvak opgemaakt algemeen ontwerp is uitgegaan van een 1000 ton*, sch,p van ,ie volgende afmetingen: 80 X 9.20 X Z. 40 M. Le 4.75 M.). Voor het 2000 tons schip is ingenomen, dat deze afmetingen zullen zijd 1(¥11 X 12 X 2-80 M. (hoog 6.70 M.). In over«en*temming daarmede is het kanaalprofiel als volgt aangenomen, waarbij de afmetingen bv lat?re verruiming tot een 2000 tons kanaal tasschen haakjes zijn vermeld: bodembreedte 20 y (32 Jf)'- bodemdiepte beneden een lagen kanaalstand 3-M. (3.50 KL); beloopen onder water Bii'deze afmetingen verhoudt het nat profiel van het kanaal zich tot het ingedompeld profiel van het maximum schip ongeveer als 5:1. •_, U -traal der bogen is met het oog op de mogetijk- latere verruiming tot een 2000 tons kanaal aangenomen zoo mogelijk 1000 M waarbij 4an 2 M. kanaalverbreding zal worden toegepast. .. ... De bruggen over het kanaal zijn gedacht ais ..'•.bruggen met 22 M. doorvaartwijdte, in gestreken stand zoo mogelijk 4 M. en in geheven stand 7 M. boven kanaalpeil. Zoolang het kanaal alleen t*bmikt .wordt voor schepen van fen hoogste IÖOÖ tonliaTmèt ccndoorvaartwijdte van 11 M. volstaan kjHjnea.worden, doch waar met het oog r»p den omvang van het scheepvaartverkeer een dubbele.doorvaartopenmg in elk geval gewenscht moest worden, is de voorkeur gegeven aan één l.oorvaartopening van de dubbele wijdte, waardoor te zijner tijd ook grootere schepen op het kanaal zullen kunnen worden toegelaten zonder dat eerst tot brugverruiming moet worden overgegaan. Als brugbreedte was aangenomen voor bruggen in de meest belangrijke verkeerswegen en in de nabijheid van bebouwde kommen 8 M. en in minder belangrijke verkeerswegen 6 M., terwijl voor kanaalkmisingen met wegen van ondergeschikte beteekenis pontveren zijn ontworpen. Met de?e plannen heeft de toenmalige minister van Waterstaat zich blijkens brief van 28 Juni 1928 vereenigd en alleen bepaald, dat de brug?en in de rijkswegen Groningen—Friesche grens en Groningen—Delfzijl een breedte van 9 M. zouden moeten verkrijgen, n.l. een rijbaanbreedte van 6 M. met wederzijdsche'trottoirs van 1.50 M. breedte. --- II. Algemeene opmerkingen. Bij het opmaken van een plan tot verbetering van de verbinding te water tusschen Groningen en de Zuiderzee moest allereerst de vraag onder oogen worden gezien, welke der bestaande vaarwegen daartoe zou worden verbeterd. Als zoodanig zijn dan te noemen de route over Lemmer, over Stavoren en over Harlingen. waarbij er op dient te worden gelet, dat de toenmalige minisjer van Waterstaat zich bij brief van 28 Mei 1919 bereid verklaarde de verbetering van het kanaal Harlingen—Fonejagt op denzelfden voet te bevorderen als waarop de verbetering van den vaarweg van Groningen naar Lemmer, waarvan toen illeen sprake was, ter hand zou zijn te nemen. De weg over Harlingen komt minder dan de beide andere richtingen in aanmerking, omdat «aarbij een gedeelte van den vaarweg tusschen Harlingen en de sluizen van het Kornwerderzand over de open Zuiderzee zou loopen, tweemaal (te Harlingen en aan het Kornwerderzand) geschut *ou moeien worden en bovendien een veel langer Neet over de afgesloten Zuiderzee (het IJsselme f) zou moeten worden afgelegd. Als bijkomend nadeel kan dan nog worden vermeld, dat ac weg over Harlingen langer is en er meer bfug.*■■• zullen moeten worden gepasseerd. Verbeterir|g alléén van den vaarweg over Harlingen komt dan ook-naar het oordeel van ondergeteekenden r"et in aanmerking. --- Lemmer of Stavoren? Er blijft dus de vraag te behandelen of de hoofdvaarweg van Groningen naar de Zuiderzee in de toekomst zal moeten loopen over Lemmer of, over Stavoren. Te dien aanzien zij het volgende opgemerkt: Be vaarweg over Stavoren is ongeveer 11 K.M. langer dan die over Lemmer, doch daartegenover st?.at, dat het traject over het IJsselmeer naar Amsterdam en na bedijking van den noordooste[ijken Zuiderzeepolder ook naar den IJssel korter 's. waardoor de vaart veiliger en de meerdere lengte van den vaarweg min of meer wordt ge'^mpenw-d. Hoeveel het verschil voor het totale traject zal bedragen,.zal afhangen van de nog onzekere wijze van uitvoering van de verüata Zujderaeepolders. Bovenstaande verschillen worden echter van geen beteekenis geacht tegenover het bezwaar, dat de haven van Lemmer onder ongunstige omstandigheden geruimen tijd langer voor de scheepvaart is gesloten dan die van Stavoren, gelijk in een pleidooi van het gemeentebestuur van Lemmer voor behoud van den vaarweg over die plaats werd erkend. De gronden, die door dat bestuur worden aangevoerd voor de verwachting, dat na de afsluiting van de Zuiderzee zulks anders zal worden, zijn niet overtuigend. Het ophoopen en aan den grond geraken van het ijs moet toch in de eerste plaats worden toegeschreven aan de bij dooiweer optredende zuidwestelijke winden, die ook na afsluiting van de Zuiderzee hun invloed blijven doen gelden. Stavoren behoudt het voordeel van zijne in zuidwestelijke richting vooruitgeschoven ligging, al valt de factor van de getijde stroomen weg. Als eenig nadeel van de route over Stavoren zou alleen kunnen worden vermeld, dat er twee bruggen meer te passeeren zijn, doch dit kan naar het gevoelen van ondergeteekenden geen gewicht in do schaal leggen, terwijl evenmin de meerdere kosten, die volgens het hierachter vermelde overzicht naar raming 1.3 millioen zullen bedragen, er toe zullen mogen voeren voor den verbeterden vaarweg een richting te kiezen, waarbij de mogelijkheid bestaat, dat daarop de vaart zeer geruimen tijd door ijsophoopingen voor Lemmer gestremd blijft als op het overige deel van den vaarweg de vaart alweer mogelijk zou zijn. Alles bijeen zijn ondergeteekenden van oordeel, dat aan de route over Stavoren zonder eenig voorbehoud de voorkeur moet worden gegeven. --- III. Kanaaltracé. De bestaande vaarwegen naar Lemmer en Stavoren splitsen zich bij het Oudhof nabij Uitwellingerga. Op dit deel van den vaarweg wordt in aansluiting aan het nieuwe bij Noordhornerga eindigende kanaalvak, waarvan in de inleiding sprake was, het bestaande kanaal tot Stroobos gevolgd. In dit kanaalvak bevindt zich de be- reids eenige jaren geleden vernieuwde en voor schepen van 1000 ton ingerichte sluis te Gaarkeuken. Bij Stroobos is een nieuw kanaalvak ten zuiden van de kom van het dorp ontworpen. Behoudens verschillende kleine afsnijdingen en verflauwing van te scherpe bochten wordt ook verder tot bij Irnsum de bestaande vaarweg gevolgd. Bij Irnsum is een eenigszins meer belangrijke afsnijding ontworpen (aldus het z.g. Rak van Ongemak. Red.), terwijl verder weder de bestaande vaarweg behoudens kleine afsnijdingen en afrondingen tot het Oudhof gevolgd wordt. Van het Oudhof wordt de over het Tjeukemeer loopende vaarweg naar Lemmer verlaten, doch de vaarweg tusschen het Oudhof en de Jeltesloot gevolgd. Hier splitsen zich de ontworpen vaarwegen naar Lemmer en Stavoren. Die naar Lemmer voert over de Koevorde en volgt verder tot bij Lemmer het naar het stoomgemaal voerende stroomkanaal, vanwaar het met een oostelijke ombuiging in de buitenhaven te Lemmer uitmondt. Naar Stavoren wordt tot bij deze plaats de bestaande vaarweg gevolgd, terwijl deze door mid,!f! van een ten zuiden van de bebouwde kom te bouwen zeesluis met de Zuiderzee (het toekomstige IJsselmeer) in verbinding wordt gebracht. Ook liet tracé van de ontworpen verbeterinp van den vaarweg Fonejagt—Harlingen volgt, behoudens eenige bochtverflauwingen, den bestaanden vaarweg tot beoosten Leeuwarden. Van daar is een nieuw kanaalvak ten noorden om Leeuwarden heen geprojecteerd, terwijl verder weer het bestaande kanaal in hoofdzaak wordt gevolgd. Bij Franeker is echter een nieuw kanaalvak ontworpen, wat een zuidwaartsche verplaatsing van het station, passerde in een ontworpen uitbreidingsplan zal noodig maken. Deze omlegging zal niet of nauwelijks meer vorderen dan verbetering van het hestaande kanaal. Even ten oosten van Harlingen buigt van den bestaanden vaarweg een nieuw kanaalvak af, dat ten noorden om Harlingen heen geleid en door middel van een zeesluis met de buitenhaven in verbinding gebracht wordt. Deze ,plossing, die naar globale schatting een ton minder zal vorderen dan een kanaal door de stad, is naar het oordeel van ondergeteekenden verre te verkiezen, omdat een meer bevredigende eindtoestand zal kunnen worden verkregen en de bezwaren voor de scheepvaart tijdens de uitvoering der werken tot een minimum zullen worden teruggebracht. --- IV. Kanaalprofiel Als kanaalprofiel is voor de hier beschouwde vaarwegen hetzelfde profiel aangenomen als in de inleiding voor het kanaalvak Eemskanaal—Noord- werd vermeld, met deze afwijking slechts, dat, waar de vaarweg door meren loopt, «crekend is, dat daarin een vaargeul van 40 M. Lodemsbreedte wordt gebaggerd. Voor de vaarwegen naar Lemmer en Stavoren is voorts op een zoodanige onteigening gerekend, dat het kanaal kan worden vergroot tot een 2000 tons kanaal. --- V. Kanaalpeil Ten westen van de sluis te Gaarkeuken maken de beschouwde vaarwegen deel uit van Frieslands boezem, waarvoor als zomerpeil (Z.P.) een hoogte van 0.66 M. beneden N.A.P. geldt. Het streven bestaat echter den waterstand op den boezem bok des zomers op 0.20 boven Z.P. te houden. Na afsluiting van de Zuiderzee mag aangenomen woiden dat de waterstand wel zelden meer beneden Z. P. zal dalen. In verband met het vorens.aande is als „lage kanaalstand", waarnaar de bodemdiepte wordt gerekend, aangenomen Z.P. --- VI. Stralen bogen Voor de vaarwegen naar Lemmer en Stavoren is «venalf.. voor hot kaoaalvak Ewnekenaal— Noordhornerga zooveel mogelijk' -gerekend op bogen met een straal van 1000 M., waarbij dan 2 M. kanaalverruiming wordt toegepast. Voor den vaarweg F (inexact—Harlingen is deze eisch niet gesteld, omdat'volgens het schrijven van den toenmaligen minister van Waterstaat van 23 December 1920 voor dezen vaarweg niet behoeft te worden gerekend, dat de onteigening op zoo ruime schaal gesc-hiedt.dat latere verruiming tot een 2000 tons kanaal mogelijk zal zijn. Voor ie» grooting van kosten blükt. worden de ontworpen werken als volgt geraamd: 1. Vaarweg Groningen—Stavoren» a. grondaankoop: Noordhornerga—Friesche 'grens ƒ 522,000 Friesche grens—Jeltesloot ~ 990,008 Jeltesloot—Stavoren ~ 393,00* Te zamen ƒ 1,905,000 b. uitvoering werken enz.: Noordhornerga—Friesche grens ƒ 1.368.001- Friesche grens—Jeltesloot „ 6,31000^ Jeltesloot—Stavoren . „ 4.297.0Óè Te zamen ƒ 11,975,00» Totaal ƒ IJÖ6.OÖO '+' ƒ11,975.000 *= ƒ 13,880,800 3. Vaarweg Groningen—Lemmers a. -grondaankoop: Noordhornerra—Jeltesloot te zamen als boven ƒ 1,512.00*' Jeltesloot—Lemmer « 146.008 Te zamen ƒ 1,658,001 b. uitvoering werken enz, Noordhornerga—Jeltesloot te zamen als boven ƒ 7.678.00* Jeltesloot—Lemmer ~ 3.244.008 . m_ Te zamen ƒ 10,922.00» Totaal ƒ 1.658,000 '+ ƒ 10,922,000 = ƒ 12,580.008 3. Vaarweg Fonejagt—Harlingen a. grondaankoop ƒ 1,400.00$ b. uitvoering werken enz. „ 8,200,000 . _. Totaal ƒ 9,600,008 Globale begrooting van kostea. Kanaalvak Noordhornerga—Friesche grens. Grondaankoop ƒ 522*008 Grondverzet en vervoer ƒ 890.000 Houten boordvoorziening ~ 26,000 Kieltuin ~ 17.000 Wegaanleg met verharding „ 72,000 Hefbrug en klapbrug te Eibersburen. breed 6M. « 120.000 Pontveer ter plaatse van de Zantumer draaibrug n 17.000 Dienstwoningen H 20,000 Los- en laadplaats bij de brug te Eibersburen .. 10,000 Onvoorzien ~ 124,000 Voorbereiding en toezicht .. 72,000 ƒ 1,368,008 ƒ1,890.009 Kanaalvak Friesche grens—begin Jeltesloot. Grondaankoop ƒ 990,00$ Grondverzet en vervoer ƒ2.975,000 Houten boordvoorziening „ 152,000 Boordvoorziening van rijswerk en rietbeplanting „ 190.000 Kieltuin .. 72.000 Wegaanleg met verharding .. 45.000 Schutsluis te Terhorne .. 462.000 Hefbrug en klapbrug te Blauwverlaat. breed 6M. ■ 120,000 Hefbrug en klapbrug te Kootstertille. breed BM. * 130,000 Hefbrug en klapbrug te Bergumerdam (trambrug), breed 9 M. .. 200,000 Hefbrug en klapbrug in den weg Garijp—Wartena. breed 6 M. - 120,000 Hefbrug en klapbrug te Grouw (Spoorbrug) „ 550,000 Hefbrug en klapbrug te Irnsum. breed 9 IL ~ 140.000 Hefbrug en klapbrug te Uitwellingerga (trambrug). breed 9 M. „ 200,000 Pontveer te Stroobos en te Schuilenburg „ 34,000 Vtet* betonbrug bü Oulsschouw „ 43,000 Hulpbruggen „ 18.000 Dienstwoningen .. 60,000 Omlegging Rijksweg „ 238.000 (.rondduikers enz. „ 6,000 Onvoorzien „ 306.000 Voorbereiding en toezicht .. 247i000 ƒ 6.310.000 «— ' mm.-, / 7-300.000 K___.__t.Tak bo_{_ l_\rm-}nrr—-i*_re,m. Grondaankoop ƒ *' Großdv.rx©. en Ter™* ƒ1.378.000 Houten boordvoorziening - 113.000 Boordvoorziening van rn«-werk en rietberlanrins. _ ~~ Kieltuin ; Schutsluis te Stavoren met buitenhaTen „ 1.930.000 Hefbrug en klapbrug in deu Rijksweg Sneek— Lemmer breed 9 M. _, 140 M Hefbrug en klapbrug te Oalamadammen. breed 6 M. - UMM Pefbrug en klapbrug te Wam?, breed 6 M. • 130.000 ïïulpbrug 3,000 Dienstwoning?» - 20.000 Onvoorzien - I'9jooo Voorbereiding en toezicht .. 220.000 ƒ4.297.000 /4.690.f100 Kanaalvak begin Jeltesloot—Lemmer. :.ankoop . „_„..__ f 148-(Kl0 Grondverzet en vervoer f 872.000 bouten boordvoorziening '-000 Boordvoorziening van rijswerk en rietbeplating - 18.000 Kieltuin .. 4-000 Schutsluis te Lemmer met • wijziging buitenhaven .. 2,085.000 Onvoorzien •• __\^S_\ Voorbereiding en toezicht ~ 190.000 ƒ3,244.000 ƒ 3.390.000 Kanaalvak Fonejacht—Harlingen. Grondaankoop ƒ1.400.000 Grondverzet en vervoer ƒ3,330,000 Beschoeiing •• '!•%___ Kaaimuur .- 40.000 Houten boordvoorziening ~ 335,000 Boordvoorziening van rilswerk met rietbeplanting .. 456.000 Wegaanlegmetverharding .. 56X00 Schutsluis te Harlingen „ 1.000,000 Omleggen noorderhavendam te Harlingen » 120.' Keersluis met draaibrug te Kiesterzül - 110.000 Baeculebrug in den Prksweg Leeuwarden—Gro- breed 11 M. - 110.000 Basculebrug in den weg Leeuwarden—Stiens. breed 9M. . 90.000 Basculebrug in den Rijksweg Leeuwarden— Marssurn. bre«d 14 M. • 135.000 Basculebrug te Dr-, rijp. breed BM. . 85,000 BasculeV.":tr te Franeker. breed 10 M. „ 100.000 Basculebrug in den Rijksweg bii Harlingen. breed 9M. .. 90.000 Spoorbrug te Leeuwarden (Oost) - 110.000 Spoorbrug te Leeuwarden ■ (West) m 70.000 Spoorbrug te Ungabuurt ~ 70.000 Draaibrug te Ritsumazül. breed 6M. - 66.000 Pontveren te Kinematille «n te Koetille - 34.000 Vaste bruggen over de opvaarten .. 42.000 Dienstwoningen ■ 140.000 Omleggen spoorbaan te Ungabuurt . 25,000 Omleggen spoor- en trambaan te Franeker. met station, emplacement enz. . 370,000 Onvoorzien - 895,000 Voorbereiding en toezicht .. 306,000 ƒ8.200.000 ƒ9.600.000 ---