NIJE FRYSKE LODEN. XX. IT FRYSK OAN DE HEGESKOALLEN. Fen de nije loden, dy't yn de léste tiden üt de Fryske biweging nprize. klinke, dy't heard wirde yn de colh n fen trüo Rykrann iis wol mei fen it nofllkste n hinne it prot Kapteyn en lecti ■. yn Amsterdam en Utert is it prof. (losses, dy't de lieding hat hy it onnbigjin fen it droge wittenskiplike wirk. det dor yn it bil&ng, net allinne fen de Fryske tael, mar fen hiel it f cultuerlihben dien wlrdt Wolkom is üs dizze nüe opübhing, dy't wis meitsje IclL dot mon moi koartens net mear hy de moast elomintoairo fragen oer üs folksbistean troch do ioinvon hinne mei de mi'ilo fol tosken steanhliuwt, dubeld wolkom om't de lieding is yn hannen fen mannen, dy't nest wittenskiplike Ünderleinens ek hawwe san ljeafde for it folk, dér't hja üt herne hinne, det dizze ljeafde yn alle wirk, det men fen hjar >n hannen krijt, neitrillet. Somliken scille dit léste faeks in bl achtsje en in moaüe theory opsette oer de absolute ohjectivteit. dy't it haed' enmerk heart to wezen fen eltse wittenskipsman. Mar ta dy oomliken hearre *y net. Hwent it bistiet net det immen him for de ien ef oare wittenskippelike itoffe folslein kleurleas oersette kin. Der is ris tem: Vn elts boek, det skreaun is, sels yn in wirdboek. is de renst fen de skriuwer weroa to finen. En hwa't sa foar en nei noch al h« jt gehiet fen skiednis, om't Ïyk eft it politike, jociale. culturele, literaire ef taelsklednis is, lézen hat, wit det de earste folslein ohjective histoarjeskriuwer noch herne virde moat. Der binne der, dy't poseare for de ns yn eige ' persoan, mar op de ca - hlédside de lezer al fornije, det minhcar \. of minhear Y. ef minhear Z.. dy't o ta for greatere of lvtsere ljochten op dit gebiet trochgiene, der nest 'en wisten, mar det do man, dv't op dizze hlédside oan it wird is, nou ris it finale fen de wierheit fordótse scil. Mei it gefolg. det de lezeT, dy't oan dizze ót der aerd al not hotte amusante lektner bigoun is om to hearren hot it wol yn mankoar siet, yn 'e swiete slomme rekke is. foar't er him troch de rizenhrijherch fen 't "olemyske diel fen 'e stoffe hinne arbeid. En as er oan de ein ta wekker hliuwt. kin him dit inkeld moeüe, om't de skriuwer neat •' lyts kromke oan positive meidielings jon • men noch like wiis is as fen to foaren. Dit deskild fen de lezer en ek net fen de Hiel dy't to min oan materiael jown hat. mar fen de skrlnwer sels. dy't net dreaun waerd fen ljeafde ta syn object, mar inkeld troch eigenljeafde, dy't foar alles in nUe visy jaen woe op in saek. sönder det er hjir gendch constructyf formogen ta hie. Den binne der oaren, dy't wrichtlch gen-öch ljeafde ta hjar object hawwe. fiersen to folie sels om't hja as object sjugge, hwet inkeld helpmiddel is om it object kennen to learen, in ftlde oarkonde, in inskripty yn in stien. in rige stiennen yn in bipaelde fonnsetje, dy't hja as gjin tüd thüs witte to hringen en dér't hja hiele riddenaesjes oer hulde kinne, dy't faeks for collega's interessant wéze meüe. mar dy't in bflt-ensteander noch mear forfele as de leefeer fen de Ijue üt de groep sa krekt neamd. om't er it lennichste forsetsje hjir ek yet misse moat. Nimmen krüt hjirby op syn kop. alles is like skiër en forfelend. It giet sokke skriuwers as de man. dy't eltse dei in leane lans rmt en hjir eltse beam. fen eltse beam eltse tüke en fen eltse tüke elti blêd ken, mar gjin weet hat fen it greate hosk, dêrt' dizze leane ta heart. om't er yn syn hert gjin plak is for it opnimmen fen de moaüens fen de natür. Sa ek mei de stüdzje fen de skiednis en tael, en fen Fryslan's skiednis en tael yn it bysti It object hjirre is in folk. det stried ieuw^n lang tsjin de machten fen de natür en tsjin in oermAnske füAn. in folk, det men büge mar net hrekke koe, in folk. det mei de btouii. dér't it op libbe en lü'de. forhoun wier lykas in twal jier 41d bosk mei de boaijeni. dort' it yn « lot. Net hy kin üs do heimnil fon dit waid fortelle, dy't by eltl tukje, dot er yn hannen krijt. in stikmannich biologyike en geologysko formules opseit. mar Inkeld hy. dv't do muzgk, dy't klinkt üt de rüzjende tüken dêr heech boppe üs hollen forstiet. En dêrom. bind meije wy wéze, det de studzje fen de Fryske wittenskip hjoed de dei i ünder heding fen Ko ,ke striders. dv't spoaren yn de Fryske striid fortsjinne bl lykas de hearen Oosses en Sipma. Bliid meije wy ek wéze. det dt nnigens ünder de rryske itudinten do léste jiorren sa sterk wirden "•' , Inrwil(e mannioh lyn hearden wv fen in manmeh Fryske f- dy't yn taneding binne £n wy twivelje der net oan ef wirk, det üi l_;..r. 'n -' I*. "cil ok wittenskiplik iett u boppeste boi ?_. In pear fra gen komma hy dit alles vette op. i#.owni i for FryilAu hitmgst is ta wittenskij., ,„ tljir mn"/' ï blyn ijuchtï In nes de rj,* .' ' ■•'.■• f»lk mi it f'" . , |an„ • «y«l4n opleii licht ~, i,.„ t "";l 1 ■ hal to jaen, di/,. skA 't'rl' f"r t '• ">«wirk, U, .ora:l.,;"r mar if' iii it _*,"■■ i' vn it forline '' ns lên bawn fen il ne der nel •'mei wii fe,,. det m, ,1 hi* srby],,.,, ,„ bjwi f ' '7' " f"" U' dv"t - w-*». .. Wiere li/ ■ Wir de „e ''?"■ "•£< mt. del l: ',t> d/i, il" ' del lnl »•' dy JKn. *oar en nCI hawwe der hiel hwet Ilollanners, Dütskers en Ingelsken west. dy't op dit i wirk levere hawwe fen bluiwene wi k yn de takomst scille sokken hjir om krije kinno. In rtf.itoKor.ion mei „dy man is in litlander, hy hat hjir neat yn to bringl hriofi ling, dv't de Friezen ftnweardirh il en f luk t moi fon it forline. Mar wol moi der op wiisd wirde. dot dit forline en ek it Fryske hjoed allinne to fetsjen on ■lik to forarhoid/.jen is fen immon, dy't wit. det er hjir op troch minstens tweintich ienwen wijde boaljem Stiel on dy't efter alles hwet dizze grotin oan montiminten fon stof en hld opjowt, liket it wezen fon vs folk, dot n effens prof. BI yn syn inaugurele rode to I'tert, de doarren en finstors fen it Fryske luis wiid iopontroch alle ieuwen hinne, mar hy alle cnltuerbisit fon hüten opnomd, dochs yn wé/en Frysk bleau. Inkeld hy, dv't dit djipste wezen earhiodieet en meifielt, «ril fen de stüdzje fen de Fryske wittenrkip hwet torjachte hringe kinne. 8. D. de J. --- Metalen in Nederlandschen bodem. DE EXPLORATIE VAN HET GEULDAL. Uitgebreide metingen, die aan de ontginning voorafgaan. De koeien in het GeuldaJ in Zuid-LimbuTg staan thans met de aan koeien eigen nieuwsgierigheid te kijken. Van 's morgens tot 's avonds zijn daar •hen bezig met allerlei instrumenten, d wagentjes uit een tent in de nabijheid naader weiden zijn gesleept en danr worden opgesteld. Bij de daarop volgende bezigheden wurden d« instrumenten herhaaldelijk verplaatst en een der menschen. die er kennelijk de baas van is, schrijft telken» iets in een hoekje, liet zün de werkzaamheden tot exploratie van een gedeelte van den Zuid-Limburgschen boden waarin zich volgens de wetenschappelüke hypothesen van jhr. dr. ir. I*. J. C. de Wifterslooth de Weerdeirroote hoeveelheden lood- en zinkerts moeten bevinden. Wij hebben indertüd uit-. geschreven over deze voor ons land zoo belangrijke plannen, weke nu tot verwezenlüking zijn gekomen. In België en Duitschland in de onmiddellüke omgeving van Nederlandsch Zuid-Limhurg zijn reeds lang geleden rijke lagen van lood- en zinkerts ontgonnen. De naam van het plaatsje erg aldaar herinnert daar nog steeds aan en het heele voormalige neutrale gebied bad zijn te dankon aan de hland en tijds niet d'-n. Al deze metaalmünen zün reeds jaren geuitgeput geraakt. Volgens van dr. De Wijkerslooth nu moesten deze iden in het buitenland eigenlük bescn worden als de voortzetting van groote ertsafzettingen in Zuid-Limburg. waar tot dicht onder den bodem in de daar aanwezige kalklagen het hoofdreservoir van deze rijkdommen zich moest bevinden. Hoe deze geleerde tot zulk een slotsom was gekomen en welke a&nwüziagen da i iden. hebben we in onze vorige artikelen, in April en Mei j.1., reeds beschreven. pij, die zich met het nadere onderten. is inn |[et it de exploratie- en happü i, waarvan jhr. De Wijkerslooth dl mr i». Op de exploi /.aamheden van -Hing. kort» ing dezes. Zij staan onder leiding van dr. euwenkamp, die als w. elük adviseur en geophysicus aan de maatschappü is ver■ii. Na eenige weken van gestagen arbeid zijn nu reeds de bewijzen ga niet tevergeefs naar metalen aan het zoeken is. noodigde instrumenten voor deze onderzoemethode, welke nog niet veel is toegepast, • ii eerst worden besteld en gedeeltelijk nog irdigd. Besprekingen m> d met de eigenaren der v zoek in aanmerking komende gv ij de burgemeester van Vaals, de heer 11. J. ■'. zi.m bemiddeling i . Tuen dit alles "lelijk mi ■ irendin bet « |Jjo wü ■ n kijkje gaan nemi Van Vaals bracht de aatO ons nier Vijlen prachtigst land. Dit Zuidelijke kort nog geen verharde I volkom vooral in deze hei f nde hellingen hier mot hel bruin ■ ■ld mot I oh in ■ tril verliezen, /.ijn gelükelüke schoonheid. Op hot laagsti ke helling is men nu i: k bezig. "Ijo daalt er kronkelend eindje over de grens, die hier d klein ' ftje is a.-. i, ü^t in het dal het dorpje Sippenaken, waarvan rentje scherp tegen de berghell Da grond is hier en d Het genot, is de en, die. wegens de in voorin 'i in don bodem, in ■ ■pen lakt. de werking van t en het bei ir een flauwe kort na de breukvorming « ■ bollen honderden meters in ,ling langs elkaar werdr' ,r (j|,, i nu de ki rinden. si helling, vink i doch ■ zichth rot, die zich ' den grond boort. Dn,unit h. .■ ontrii i bU kan igelijk door een on oog aanwezig gal in ■ lein, nu ' I do rstoen wijst zielig naar bovo il te langen tüd, wanneer met de exploitatie der -do ertslagen zal wordon begonnen, zullen weer in een Nederlandsche industrie ds hier gestaakte workzaamheden worden voort- Ds Cerac beschikt over twee methoden van onderzoek, beiden mot electrische stroomen, een indoet Ie en een woerstandsmethode. De 'hii'dt in.* rt radio-golven, die in don grond worden gezonden en na terngkaatsing ïl ingen. Aan de wüze van toriißka.it-.inif kan dan worden beoordeeld waar - het orts zioh bevindt en hoe groot onge; is. De naam dor woerstandsop een andere wijze van wcr- Ifét deie laatste is men op het oogenblik bozig. Len electrische stroom wordt over holen grond gezonden en uit d,< daarbij ondervonden « die op fijne instrumenten kan worden afgelezen, vallen dan conclusies te trekken omtrent de plaats en de h> ■ der gezochte ertsen. K-enige achter elkaar geplaatste aecumulatoren leveren den stroom, die langs lange geïsoleerde draden naar spadevormigo koperen voorwerpen wordt gevoerd om daardoor in den grond te worden gezonden. In hot midden staat naast de accu's een koffer. Als het doksol opengaat blijkt het een toestel te zün met verschillende knoppen en wüzers. Dr. Nieuwenkamp draait een knop om en drie wüzers vliegen geënerveerd uit hun ruststand en blijven staan na-trillen. Eén wüzer wordt er wat hügodraaid en telkens klinkt het geklik van omgeschakelde knoppen en trillen de wüzers opnieuw hü andere getallen. Het instrument wüst uiterst nauwkeurig in milli-Ampére en milli-Volt de spanningen en stroomen aan, die alle worden genoteerd. Dan worden de spadon weer verplaatst en komen er nieuwe cüfers in het boekje Des avonds worden al deze cüfers uitgewerkt, waarbü nog heel wat berekeningen te pas komen. naars brengen de hierdoor verkregen gegevens op kaarten asn en zoo krügt men op den duur een uitnemend overzicht van de aanwezige ertsvoorraden daar ter plaatse. Als straks de weerstandsmethode met de inductiemethode zal ■ n gecombineerd, zullen de resultaten aan volledigheid niets te wenschen overlaten. Thans reeds kan worden geconstateerd, dat men op den goeden weg is. De wüzertjes op het instrument van dr. Nieuwenkamp geven duidelük aan, dat daar beneden de gezochte ertsklompen worden aangetroffen. Voordat men er evenwel naar gaat n. wil men eerst over zoo volledig mogelüke gegevens beschikken. Deze werkwijze is goedkooper en nauwkeuriger dan de ouderwetsche. waarbij alleen maar wordl geboord op plaatsen waar men verwacht iets te zullen vinden. De arbeid zal echter nog wel geruimen tüd in besla* nemen. É --- Nederlandsche Middernachtzending. JAARVERGADERING TE LEEUWARDEN De Nederlandsche Middernachtzendint Verlig hield gisteren haar 46e algemeene ver• uden in het Gebouw voor --- De opening De - ds. O. O. HELD! 'etten ie de vergadering met bet laten zingen van Psalm 89 : 1. waarna hü las het Evangelie van Johannes le en 3e hoofdstuk gedeeltelijk en voorging in gebed. In zün openingswoord memoreerde de waarnemend voorzitter het feit. dat de praeses. dr. J. Lammert* van Bueren te Zetten door ziekte verhinderd is de vergadering te leiden. We moeten leven van uit een hoogere kern. zoo vervolgde spreker, dat wil zeggen, dat we ar voor n ten zorgen, dat de verhouding tusschen God en den mensch in ord' weg dien we steeds moeten gaan is de rechte weg tot God en dan moeten de aardsche verhoudingen er wel eens onder lüden. Echter men ft het goede voor zich zelf dikwüls ten van de grofste middelen na en men verii""dige, de goede ng tot God. -tolling der notulen werden de jaarverslagen uitgebracht. --- Financieel overzicht l it het financieel overzicht van den penning' r, den lieer A. J. DA I OSTA ti '*am- •' san. dat de ontvangsten 1. - en de uitg, t het nadeelig saldo bedraagt ƒ '.t. eontributiei m een bedrag van minder ii dan het jaar ode jaar zal dit bedrag naar alle waarschünlükheid nog kleiner zün. Asn subsidie werd igd. De gen,. lüke subsidies liepen met tf pei t<-rug. De schuld der vereeniging bedraagt per 31 mber 1934 aan den bankier ƒ8687 en aan hypotheekschuld ƒ3850. Bij de nitfavefl werd nog uitvoerig besproken rgaan. Beiloten word het be---"r naar omstandigheden te laten handelen. --- Jaarverslag secretaris. Het 46ste Jaarverslag, uiti . den secretaris, den heer J. N. Arnhem, vangt aan met te herinneren aan hot iq bestaan van 't Zeemanshuis ti Heldi ■ rs, die spreken van't aantal odzakelljkheid van la honderden marines, 1 vonden or, in don loop veilig en h h..--druk gebruik gemaakt en uil met zeelieden ln »toet en Weit, blijkt buis dooi rd. Ds rljkiiubiidie, aanvankelijk verleend en in de cci irhoogd, moest later door iinligheden helaas '■trokken. iroaux, tot steun en ler en haar kind dl j 't in alle ■ rteeuw van haar best Het blijkt dat gedun - der den ri iwde u dors en orlüke instanties, aanhangig gemaakt. 1478 huwelijken tusschen parUjen bevorderd, 2tiH4 schikkingen, in 't voordeel ran huiten-echtelijke kinderen, op dougdelüke gronden, getroffen, 3fi9i*> ongehuwde moeders met kinderen, ter beveiliging, in goede omgeving gebracht. 2«53 huiten huwelijk geboren kinderen in gezinnen of stichtingen geplaatst. 4Ó2 niet erkende kinderen ter opvoeding aan kinderlooze echtparen afgestaan, 3ioo ongehuwde moeders aan passend werk geholpen, om haar in staat te stellen, geheel of Itelijk, in 't onderhoud voor zichzelf en hare kinderen te voorzien. Peze cijfers getuigen voor zichzelf. Ook over 1934 konden de bureaux zeer vele ongehuwde moeders en hare kinderen in alle opzichten terzijde staan. Er werden — om slechts enkele cüfers te noemen — in 1934 7329 bezoeken aan de bureaux gebracht, 4M alimentatie-acties ingesteld. 72 ongehuwde moeders aan passend werk geholpen, terwijl een groot aantal rechtskundige raadslieden 't werk der bureaux belangeloos bleven steunen, waarvoor 't verslag dank brengt. Na eenige mededeelingen van internen aard en na dank te hebben gebracht aan kerkeraden, jeugdorganisaties en ('hr. Sociale Vereenigingen, welke de Vereeniging over 1934 materieelen steun verleenden, besluit de secretaris zün verslag met aan te toonen hoezeer 't werk der vereeniging noodig is. juist nu. ide verslagen werden goedgekeurd. --- Verkiezing bestuursleden. De aftredende bestuursleden mr. P. B. Bouman te Rotterdam en R. L. Haan te Groningen werden bij acclamatie herkozen en namen hun herbenoeming aan. --- De Rondvraag. De SECRETARIS stelde voor om te komen tot stichting van Protestantseh Christelüke plaatse-1 ijk e comités tot verheffing der seden. door te trachten gemeentebesturen op te wekken tot het nemen van maatregelen nopens de straat-prostitutie. gemengde baden e. d. Spreker wilde hier vooral de Christelijk Sociale organisaties voorspannen. waaruit dan een landelijk comité gevormd kan worden. De VOORZITTER kon sich ten volle met dit voorstel vereenigen en vroeg de sanctie der vergadering. Fen der leden ion liever zien. dat bet hoofdbestuur de zaak eerst In stndie neemt en dsn met vaste plannen bü de afdeelingen komt Aldus werd besloten. De huishnudelüke vergadering werd hierop gesloten, waarna te 3 uur in de Koffiekamer van de Harmonie een vergadering met genoodigden werd gehouden, waar de oud-minister mr. H. BIJLEVELD een rede hield over «Het Nieuw-Malthnsianisme. een slooper der volkskracht". --- BIJEENKOMST IN DE HARMONIE. Ook deze vergadering stond onder leiding van ds. O. G. HELDRING ts Zetten, die den aanwezigen het welkom toeriep en met nam» afgevaardigde van den commissaris van ; die verhinderd was persoonlük tegenwoordig te zün. Nadat spreker den oud-minister. mr. II niJLFVFLD. dank had gebracht 1 hier te komen spreken, werd nmiddellük het woord verleen'! onderwerp: --- "Het Nieuw-Malthuslanisme, een slooper der volkskracht". We moeten eerlijk zijn in onze critiek. aldus spreker, en erkennen dal uit zondige zwakheid, uit gebrek aan kennis, ja vaak onder't mom vaa i z.g.n. vroom! likt wordt een huweluksfatalisme. dat schünbefci Gods voorzienigheid overtreft, maar uit onwil onze eigen verantwoordelükheid verzwügt en verdoezelt. In het huwelük hebben we te erkennen Gods - laten onze eigen verantw hebben de -geboorten te aanva i • t als een onaangename verrassing maar als een gebeuren, dat volgt op een daad van liefde en g- Als we het zoo zien, dan mogen we ook vragen: wie zal bepalen de grootte van ons gezin? dan kan zijn. God allo. paalde met wi. zün een erfdeel des Heeren en een belooning uit genade. neer we dan op anderer levensvisie critiek ion. dan zullen we dit alleen aldus spreker, uit k: staat de ng? e vraag v. met betrekkindvan ecu gezin een mi.: stalen van de energie, een mi' ■ schept het de -■ eenvoud, saamhoorigheid en bet tegengaan van zelfzucht. In onzen tijd stelt men daar tegenover hot loei heeft massa is ring van dit it het onthulde, dat het le, dat hi en men zün eigen 1 kon zün. Waneer echter een volk zich gaat overgeven aan deze praktük. dan b mljdel irijk gin Hel iq Tan oorkwamen In om I md : i**'t* in '•• kind; ven met 2 kn huwel ipreki volk t. M van Onmiddellijk na gegeven aan dx Arnhem, voor zün onderwerp: ---