DOELEN HOTEL AMSTERDAM-C. - Tel. 40661 Standing - Rust - Comfort Kamera mcl. ontbijt vanaf F. V— p. p. Zalen voor Diners en Vergaderingen. Eerstdaags opening van de Barl 1' _■ É_^__l_D_h_______. i'_._ L _wom m\ Mw'MmWU %__ ZÊft-'^mm****'' MW 1 Mr __^________.^t___v 1 ______.! ___________ rr*" % mt HL _t> _u BBBB_B-_Li^jJ/)m AKKERTJE bij hoofdpijn of migraine. binnen 'n kwartier zijl ge er van af, denk zij de bijzondere samenstelling. Weiger namaak, let op AKKER-merL Per koker van 12 stuks - 12 stuivers. Per doos van 2 sluks • 2 stuivers. --- THEE KOFFIE?RH DIJKSTRA! --- De 5½ bibliotheek in Leeuwarden DE OVERHEID EN DE ½ BIBLIOTHEEK Het geschiedenisboek. Boeken, boeken, kasten vol, van hooge plafonds tot vloeren of over zolders verspreid of gerijd in moderne metalen stellages, herbergen de bibliotheken van Leeuwarden. Boeken, vol wijheid, vol vreugde en verdriet vragen menschen, die er zich in begraven, in snuffelen, in lezen of in bladeren willen. Kaften en nog eens kaften van schapen-, geiten-, ezels- en rundervel omsluiten kostbaren inhoud, imitatie-leer, linnen en beplakt karton bedekken eenvoudigen inhoud, een dun simpel omslagje het pamflet. Op die kaften weer het bladgoud, in het diep liggende, het gladde, het ruwe oppervlak, de sierlijke, strakke en soms leelijke letters. Wat zou er al niet over te schrijven zijn, wat een groote schoonheid zou hier al niet in te speuren zijn. Neem alleen nog maar eens het woord, de regelhoogte, het meer of minder wit der bladzijden van de prachtig geschreven vergeelde perkamenten der middeleeuwen tot de mooie typografische producten van den laatsten tijd, die dik en dun de hooge kasten vullen van de Leeuwarder bibliotheken. Maar, neen de zeker meer dan 200,000 bibliotheekboeken van Leeuwarden vragen een andere beschouwing. Een stad als Leeuwarden, zonder universiteit, met 5V2 voorname en tallooze andere bibliotheken en leeszalen, o. a. van het Nut van het Algemeen, de Katholieke enz., neemt wel een bijzondere plaats in tusschen de andere Provinciale hoofdsteden. Haar bibliotheek bezit is zeer rijk, zeer gevarieerd, bijzonder groot en over het algemeen zeer weinig bekend. De bibliotheken missen de reclame, de groote trom, de aankondigingen wat er zoo al in en uit hun te beleven valt. De vijf voorname zullen we hieronder laten volgen: De Buma-bibliotheek, sedert 1935 in een eigen prachtig modern ingericht gebouw in de Groote Kerkstraat ondergebracht, heeft een Europeesche vermaardheid. De Provinciale Bibliotheek, in het kanselarijgebouw, is een studie-centrum voor heel Friesland. De bibliotheek van Het Friesch Genootschap in het Friesch Museum en de Stedelijke bibliotheek, gevestigd in een bovenverdieping van het Stadhuis, zijn beide zeer belangrijk op een apart terrein. In de Openbare Bibliotheek, waaraan gekoppeld de Openbare Leeszaal, op de Tweebaksmarkt vindt de breedere massa een uitgebreid terrein voor verdere ontwikkeling. * . * En nu de halve bibliotheek. Deze laatste bibliotheek is een pracht instelling, bestaande sedert den tijd dst voor het eerst de bioscopen voor kinderen beneden een zekeren leeftijd gesloten werden. U meent, lezer, dat dit een grapje is; niets is minder waar. De halve bibliotheek, geheel bestaande en opgebouwd met steun van particulieren en enkele vereenigingen, o. a. het Nut van het Algemeen, is een schande voor Leeuwarden. Deze bibliotheek, de Jeugdleeszaal is haar naam, is wel zoo belangrijk, omdat zij zich richt naar den gevaarlijksten en tegelijk mooisten tijd van een menschenleven: namelijk van 10 tot 18 jaar. Vier prachtige boekerijen genieten steun van de Overheid, de meest noodige krijgt niets. In andere groote gemeenten is de jeugdleeszaal ondergebracht in de Openbare Leeszaal en daar behoort zij ook eigenlijk te zijn, gesteund door het Rijk, de provincie en gemeenten. Jaren lang profiteert de Overheid van het mooie, geheel belanglooze werk en de financiën van enkele particulieren en vereenigingen. Jaren lang is het voor de jeugdleeszaal een open vraag of de belangelooze arbeid wel kan voortduren. Voortdurend wordt de kas leeger en de vraag nijpender, waar straks het jonge volkje onder te brengen. Want reeds viermaal heeft de jeugdleeszaal haar boekerij moeten verplaatsen, telkens naar heel andere lokaliteiten, die steeds te duur voor hun budget waren, maar waar men toch heel blij mee was. Nu, na in 1937—-'3 B het winter-seizoen, evenals de 2 jaren hiervoor, doorgebracht te hebben in het lokaal van de docto_envereeniging „Medicorum Vinculum" aan de Willemskade, staat de jeugdleeszaal door den verkoop van het gebouw wederom op straat. H_Het oude patriciërshuis, waar de Openbare ■Leeszaal in gevestigd is, draagt al amechtig Ihet gewicht der banden, gebrek aan ruimte Idoet zich hier reeds gevoelen. Onderbrenging Ivan de jeugdboekerij, naar waar zij thuis hoort, zal dus niet gaan en is, ons inziens, na al de jaren van liefdewerk ook niet de bedoeling. De Vereeniging blijve wat zij is: een zeer nuttige particuliere instelling, waar gratis arbeid wordt verricht tijdens de leeszaaluren, particulieren en vereenigingen steunen, maar waar ook de Overheid haar steentje bijdraagt in den vorm van een ruim, prettig, aardig gelegen lokaal. Geen ruimte, zooals vóór 1936 door de gemeente afgestaan, die ongeschikt was en waarvoor daarenboven nog over de honderd gulden in twee kwartalen voor enkele dagen per week vuur en licht betaald moest worden. Dan zijn er nog verschillende instellingen, die zeer zeker hun moreelen en als het kan financieelen steun aan de jeugdleeszaal niet mogen onthouden. Om maar enkele te noemen: het N.0.G., de Bond van Nederlandsche Onderwijzers, de directeuren van onderwijsinrichtingen met schoolgaande kinderen van 10—18 jaar en verder allen, die het belang van een jeugdbibliotheek inzien. Mevrouw C. C. Boeles—Zeverijn is presidente, mevr. J. W. Huizinga—Huisman secretaresse en mevr. E. Beucker Andreae—van Hoogenhuyze penningmeesteresse. • * * De noodlijdende jeugdleeszaal brengt gedurende 5 of 6 maanden in den winter aan 2500 tot 3000 kinderen lectuur. Door geldnood gedwongen, liet men de lezers 10 a 15 cent per half jaar leesgeld betalen. Zeven leidsters, waaronder drie reeds jaren lang, verrichtten belangloos en met groote toewijding dc werkzaamheden. De laatste jaren waren de lees-uren, ook al weer door gebrek aan financiën, beperkt, de jongens en meisjes van 10—14 jaar konden in twee groepen, iedere groep anderhalf uur, op de Woensdag- en Zaterdagmiddagen komen lezen, de jeugd van 14—18 jaar had twee avonden ter beschikking. Uit de ruim 2000 boeken, naar gelang den leeftijd der lezers, van gele, blauwe, roode en groene bandjes voorzien, mogen de kinderen zelf hun keuze doen. Wat heerlijk voor de jeugd om uit de rijk-gevulde boekenkasten zelf te kunnen kiezen, driemaal mogen daarenboven de boeken op een middag geruild worden. Bij het weggaan wordt op hun kaart de titel, het nummer en de bladzijde van het boek, waarin ze bezig waren, aangeteekend, zoodat den volgenden keer dadelijk aangevallen kan worden, een service voorwaar, een groote handelsfirma waardig. De boekerij is zeer goed voorzien en wordt verslonden door kinderen uit alle klassen der maatschappij. Door de middag-lezers worden de prentenboeken, vooral met gekleurde platen, nog altijd gewaardeerd. De sprookjes van Grimm en Hooff vinden gretig aftrek. De Friesche schrijfster Nienke van Hichtum is nng altijd het meest in trek met boeken zooals Oehoehoe Lip-Su, Afke's tiental, Kaffersche Heldin, Jelle van Sipke Froukje, Schimmels voor de Koets, Vlooien voor de Koekepan. Haar --- Ervaringen VAN EEN OUD-POLITIEMAN XIV Schèepsjagers Als men langen tijd bij de politie meeloopt doet men heel wat menschenkennis op. Men komt met alle klassen der samenleving in aanraking en heeft in vele gevallen gelegenheid het menschdom van verschillende zijden te leeren kennen. Door menigvuldige verwisseling van Btandplaats krijgt men een kijk op het verschil ln volksaard in di 'ken vau het land. Het is van zeer groot belang, dat de politie aard en mentaliteit van de bevolking bestudeert. Kent en begrijpt hij <\r bevolking goed, dan Bal dat veel invloed hebben op het handhaven van het gezag. Hoe beter hit de bevolking kent, hoe beter deze zijn optreden zal begrijpen en Zijn bevelen zal opvolgen. Opmerkelijk is. dat men in sommige streken zooveel te stellen heeft met pi rsonen, die een bepaald beroep uitoefenen, De omstandigheden, mder zoon beroep wordt uitgeoefend, zijn allicht daarvan dc rzaak. In mijn standplaats S, hadden we heel wat te doen met schèepsjagers. In het algemeen een typisch soort, menschen. Ruw van aard, licht geneigd tol vechten en erg tuk op een borrel. /e hadden echter iets sportiefs en riddcrlijks over zich. lui was zaak. dat door hel optreden van de politie hi|na nooit een Vijandige vei houding ontstond. In hun beroep hadden ze eigen, niet geschreven wetten. De o\ erlrcdei., daarvan sliallen z.c (<>_-_________________________________________________________________________________________■ waaraan it een sluis standplaats hadden gekozen. Onder den invloed van sterken drank kwam het dan menigmaal tot een vechtpartij en, als anderen partij kozen, tot een soort veldslag. Opvallend was, dat het srheepsj;,: veelal werd uitgeoefend door leden van bepaalde families. Als men een jeugdigen scheepsjager aantrof, kon men er zeker van zijn. dal ook zijn vader, grootvader, broers en imilieleden hetzelfde beroep uitoefenden ol had< oef end. Sommigen genoten ('in zekere welvaart, welke zich demonstreerde door een goed onderhouden paard, heli -lijk tui Ie kleeding van den man zeil. Dal waren zij, die _e_ onthielden van misbruik. Anderen, en iq bet meerendeel, zeilen bijna Blies Wal Ze verdienden 1,1,1 i, ken dl Omtrent een paar typische vertegenwoordigen van hei gilde volgen bieronder enkele bijzonderheden. Het waren twee broers, waarvan <> was gehuwd. De ongehuwde woonde in bij zijn broer. Hunne namen waren anders, doch ik zal ze Peter en Harm noemen. Bijna alles wat ze verdienden verdronken ze en de vrouw van Harm voorzag door uit werken te gaan grootendeels in het onderhoud van het gezin. Met deze beide mannen had de politie nog al eens wat te doen. Heel wat keeren werden ze wegens openbare dronkenschap ingesloten en menigmaal pleegden ze daarbij wederspannigheid. Niettegenstaande hun gebrek, waren het toch een paar leuke kerels. Van beiden werd verteld, dat ze, wanneer ze bij een sluis op een schip en wachten en ze schraal bij kas waren, met het paard gingen raden. Het ging er dan om of hel paard een pond brood zou krijgen of zij een borrel. Er werd een cent omhoog gegooid en er werd geraden leeuw of letter. Naar gezegd werd, was het paard altijd de verliezer. 's Winters, als er ijs lag en de schepen niet konden varen, beleefden ze kwade tijden. Geen ■ nsten, al gauw bl) de kroeghouders geen crediet meer en dus zelden of nooit een borrel. Dat vonden ze erg. We troffen Peter op een keer aan op het ijs bij een brug. Hij had een bezem in de band en deed het voorkomen alsof hij baanveger was. Gelet echter op zijn onoverwinlijken afkeer van wat, buiten scheppsjagen, arbeid was, mocht worden betwijfeld nf hij WI ■■% mèi zijn bezem op het ijs had gedaan, Bij onze nadering riep hit OM, natuurlijk in bet dialect van de streek to.- ~|vh centje VOOT den baanveger, heren!" Mijn coll [eestla wilde zijn, zei tegen hem: ~.le i,. ~ k 1.,.,. dronken voor wezen Peter!'' De winter ging voorbij ca een pn, ______ kwamen we op een Zaterdagavond lemand tegen, die erger dan kennelijk dronken was Hei Peter te zijn. We MeWen hen ~.•„, ~, ze „ ~.,.,.„ he,,,: ~/no, Pater bea Je weer dronken* Kom maar mee, we zullen Je wel een nwtig plaats), ver- Waggelend stond hij voor ons Met een grijns OP zijn dronken,,,,iNue/iehl. keek In, ons aan en hikte ons toe: „Ik-h'k-heb een-h-'k-kecr te goed van-n k-het baanvegen," We brachten Peter naar zijn woning en bekeurden hem niet. Op een anderen keer troffen we Harm en Peter beiden aan. In een naburige plaats was het kermis en, zooals de voorschriften aangaven, deden we in de richting van die plaats een nachtdienst. Het was al vrij laat in den avond, toen we op den weg een zonderling «roepie aantroffen. Het waren Harm en Peter met een mager, tuberculeus koetje tusschen zich ln. Harm probeerde het dier aan het koptouw voort te trekken en Peter hield het aan den staart vast. Het beestje was eigenlijk het minst dierlijke wezen van de drie, want Harm en Peter waren smoordronken. We konden het stel zoo niet op den weg laten, er zouden ongelukken van kunnen komen. We besloten daarom de koe in een schutstal te brengen en de mannen ter ontnuchtering in te si u Voor zoover we uit hun dronkemanstaai konden wijs worde,,, hadden ze hun scheepsjagerapaard op de markt verruild voor de koe tSH ?** kwamen we de vrouw van Harm broer' °P Z°ek nBßr haar man en ziJn Het was aanvankelijk niet gemakkelijk om md te brengen hoe de mannen aan dr koe kwamen. '''"'■" l"'t haar duidelijk was geworden hoe de zaak stond, begon ze !•• klagen en le feni ~< >, wal moeien wi I moeten we ,11, weei aan 0,-,, paard komen Peter probeerde haar echti Strompelend en zwaaiend en zich I houdend aan het dier, nep lui: „'t Is niks hoor, Ja koe kri|,:t een ven!. I.eze ruilhandel is Harm en Peter niet, best ■ .en. /.e hadden (Ji'i'M paard meer, dus het scheepsjagen was voorloopig van 4e haan (10, ~.ii, wal geld li' luimen wan n ze wol verplicht iets h' doen wan ie een hartgrondiger! er Van hadden, n I. te verken. Van hel soort al . hier omschreven trof men onder de BCheepsjagers heel wat exempl., Hei is duidelijk, dat de politie met dergelijke elementen handen vol werk had. --- HET ZUUR IN UW MAAG ZOU EEN GAT IN HET VLOERKLEED KUNNEN BRANDEN Wanneer uw spijsvertering u pijn bezorgt, ligt de oorzaak hiervan meestal in een teveel aan zuur in uw maag Weet u, dat dit zuur zoc krachtig is, dat het een gat zou kunnen branden in een dik pluchen vloerkleed? Dii is bewezen door scheikaiHi gen. Zij druppelden wat zoutzuur (dat dezelfde samenstelling heeft als maagzuur) op een 'karpet en dit zuur brandde hierin inderdaad een gat van pi. m. 15 e.M. Indien dit reeds het geval is met een vloerkleed, zult u zich kunnen voorstellen, welke uitwerking dit zuur heeft op uw maag. Bevrijdt u zelf van dit zuur door na den maaltijd — of steeds wanneer u pijn voelt — een Digestif Rennie pastille in uw mond te laten smelten. Rennie is een pastille, die gemakkelijk in den mond oplost, zich dan met het speeksel vermengt en daardoor een onmiddellijke uitwerking heeft. Het bevat bestanddeelen, die het zuur absorbeeren en neutraliseeren en andere bestanddeelen die de spijsvertering krachtig bevorderen en zoodoende voorkomen, dat zich weder overtollig zuur vormt. Digestif Rennie pastilles zijn zeer smakelijk en dan ook bijzonder prettig te nemen. Indien uw spijsvertering u pijn bezorgt — of wanneer uw maag is aangetast door overtollig zuur — koop dan dadelijk een pa* Digestif Rennie Pastilles. Digestif Rennie Pastilles zijn verkrijgbaar bij alle apothekers en erkende drogisten a ƒ 0.40 per pakje en ƒ 1.25 per groot pak. (Recl.) boeken worden trouwens door ouderen boven den leeftijd van 14 jaar, van 10 tot 80 jaar, zooals Nie "*■ voorblad van Schimmels voor de Koets schrijft, veel gelezen. De Daantjes-Serie vraagt dan de belangstelling, evenals „Hoe Jan Klaassen den zieken koning beter maakte" en „Bram Vingerling", van Leonard Roggeveen. De Harlekijntjes-Serie van Josephine Siebe wordt eveneens verslonden. Wegens den korten leestijd grijpen de kinderen toch allerliefst naar de dunne boekjes, die zoo lekker vlug uit zijn. De jongens verlangen dan zoo langzamerhand naar dc avonturen- en de Indianenverhalen, naar boeken met gevechten of de spanning van voetbalwedstrijden. De meisjes zoowel als de jongens lezen dan graag G.G. Groeneweg, die ze voert naar verre landen in boeken als „De wraak van den Toeareg", „Het geheim van Ibrahim Ben Moena", „Onder het Zuiderkruis", „Stam der stekenden Schorpioenen", „Blauw Bloed". Oudere meisjes houden van Asscher— Pinkhof's „Rozijntje", „Aan Wal", „Door's Groeitijd" of Cissy van Marxveld, enz. Een 'boek als A. M. de Jong's „Bulletje en Boonestaak" werd radicaal stuk gelezen in de jeugdleeszaal. Er is onder de jeugd een verlangen kenbaar naar boeken, waarin meer gebeurd, de oudere boeken zijn hun meestal te saai. Wel is Hector Malot's „Alleen op de Wereld" nog altijd in trek. Een enquête vier jaar geleden op de Amsterdamsehe scholen ingesteld plaatste „Alleen op de Wereld" weer op het voetstuk uit onze dagen. Toch is de hang naar meer spanning, meer sensatie onder de oudere jeugd sterk aanwezig. De detective-verhalen zijn ook hier in zwang. Conan Doyle bewerkte een serie apart voor de jeugd, de Engelsche jeugdleeszalen zijn met jeugd-detectivospanning sterk geladen. Alweer door gebrek aan geld heeft de Leeuwarder leeszaal de laatste jaren niets kunnen bij koopen voor den leeftijd van 16 tot 18 jaar, zoodat geen „detectiven" de bibliotheek ..sieren". Wel zijn er prachtige werken op populair wetenschappelijk gebied: reis-verhalen, dieren-boeken, werkjes met geschiedenis-, aardrijkskundigeen natuurkundige onderwerpen, viieg-boeken, een „beroemde mannen" serie, over timmeren, plakken, enz., over sport en spel en woordenboeken, die dikwijls geraadpleegd worden. U ziet er is genoeg en ook genoeg in petto bij de vereeniging wanneer er slechts geld was. Wat zou men niet graag het geheele jaar eiken avond plus Woensdag- en Zaterdagmiddagen geopend zijn en plaats hebben voor minstens honderd kinderen: benevens een uitleenbibliotheek. die meer dan alleen Leeuwarden kon bedienen. Over lokaliteit enz. lezen we in het jaarverslag 1934 35: „Om een indruk te krijgen van wat elders op het gebied van jeugdleeszalcn bestaat, werd dit voorjaar een begin gemaakt met het bezoeken van zusterinstellingen. Wanneer men dan de lichte ruime zalen, fleurig ingericht met bloemen en planten, terwijl doelmatig meubilair, bestaande uit vierkante tafels, elk met eenige stoeelen er omheen, ieder kind van een ruime plaats voorziet — en een groot tafel in het midden der zaal gelegenheid biedt tot het bekijken en naslaan van allerlei tijdschriften — dan kan men een gevoel van groote teleurstelling niet onderdrukken. In het personeel leeft ook nog altijd de hoop, dat er voor het jonge publiek vaste voorleesuren zullen komen, verder een studie-zaaltje om huiswerk te maken en zooals in Amsterdam tijdens de zomervacantie in de parken, uitlren-kiosken. Of komen de laatste in Leeuwarden op de speelterreinen, waar onlangs tijdens de begrooting in den gemeenteraad over gesproken De Leeuwarder bibliotheken hebben een boekerij, die door hun uitgebreidheid aan menig doel kan beantwoorden. De „geschiedenis-commissie" (zie het artikel over hl schiedenisboek in ons vorig nummer) was voornamelijk aangewezen op literatuur uit drie bibliotheken van onze stad. De mogelijkheid voortdurend te putten uit de rijke schatten, brengt ons binnenkort een belangrijk onderwijsboek. Het geschiedenisonderwijs, gegeven met gebruikmaking van dit werk, zal er zeker toe bijdragen, dat er door de onderwijzers en door de straks ouder geworden leerlingen, weer een drukker gebruik van onze bibliotheken zal worden gemaakt. De Provinciale bibliotheek heeft het leeuwenaandeel geleverd aan materiaal. Het groote aantal historische werken, dat de Provincie bezit, voornamelijk ontstaan door het jarenlang streven van het Friesch Genootschap, maakte het den onderwijzers gemakkelijk. Bronnen-onderzoek behoefde niet verricht te worden. De bibliotheek in het Friesch Museum werd voornamelijk geraadpleegd voor speciale gebei reffende de Friesche stadhouders en natuurlijk dc topografische atlas. In de stedelijke bibliotheek werd gesnuffeld naar ; die in andere bibliotheken niet gevonden konden worden. K. Orig inent foto r.n ten mloerkleed. .e eb rand dooi m..ff-:uar. --- UIT DE NATUUR CXI EEN EN ANDER OVER EENDENKOOIEN. 2 Hoe komt men aan den naam „eendenkooi ? Kool, in het middel-Nederlandsch coie of coje, is afgeleid van „kevie" en dit op haar beurt van het Latijnsche „cavea , «lat holte Deteekent. Later kwam daar het begrip van kleine afgesloten of afgepaalde ruimte bij(Slaapstee aan boord van schepen, schaapskooi en in het Duitsch o. a. „Segelkoje", de ruimte aan boord van zeilschepen, waarin de nietgebruikte zeilen worden bewaard). In het Friesche Charterboek wordt herhaaldelijk gesproken van „kojen en horden. Dit zijn feitelijk twee uitdrukkingen voor hetzelfde begrip. Onder horde (Engelsch „luirdle", Angelsaksisch „hyrdel") wordt ook verstaan een omheining van ineengevlochten takken, terwijl het Duitsche „Hürde" of „Horde" eveneens schaapskooi kan beteekenen. Evenals de kooi was dus de horde een, met rietmatten of gevlochten wilgenteenen afgesloten ruimte, waarin eenden werden gevangen. Waarschijnlijk is de horde te beschouwen als een klein soort eendenkooi. (') Waaruit bestaat nu de vangst der eendenkooien? Met andere woorden, welke eendensoorten worden daarin gewoonlijk buitgemaakt? Deze vraag is, in het algemeen wel — maar, voor iedere kooi afzonderlijk, niet gemakkelijk te beantwoorden, omdat die soorten voor alle kooien lang niet steeds dezelfde zijn. Er zijn kooien waarin men vrijwel uitsluitend de gewone wilde eenden vangt: andere, waar voornamelijk talingen worden bemachtigd; weer andere, die in hoofdzaak smienten en (of) pijlstaarten leveren en ten slotte een vierde categorie, waar de vangst uit een mengelmoes van de genoemde eendensoorten (waarbij dan ook nog de slobeend kan worden gevoegd) bestaat. Een en ander houdt ten nauwste verband met de plaats, waar de kooi is gelegen. (B.v. op de Waddeneilanden of in de buurt van de Waddenzee, aan de kust van het IJselmeer, in het binnenland en aan den benedenloop der groote rivieren). Ook het jaargetijde en de weerstoestand kunnen van invloed zijn. Wanneer de eigenaar van de Bakhuizer dan ook aan den verslaggever(■*) zegt, dat „het aantal eenden, dat in de kooien wordt gedood, lang niet zoo groot is als dat, hetwelk door diezelfde kooien in het leven wordt gehouden" en „dat de wilde eenden, die er worden gevangen, geen inheemsche, maar Russische eenden zijn, die over ons land trekken"', dan dient die uitspraak, in hare algemeenheid, zéér zeker met een korreltje zout te worden genomen. Er kunnen inderdaad kooien zijn, waar meer eenden worden uitgebroed dan er worden gevangen. Maar zulks geldt alléén voor de — gewone — „wilde eend". An a s pla t yrhyncha platy rhyncha (') L. Dit is n.l. vrijwel de eenige soort, die in de z.g. „eendenkorven" broedt. Wat betreft talingen, smienten, pijlstaarten en slobeenden, die nimmer in de korven en slechts bij uitzondering (pijlstaart en smient) of in kleinen getale (taling en slob) in de omgeving der kooi nestelen, zijn de aantallen, die aan de kooi hun bestaan te danken hebben, zóó gering, dat ze gerust kunnen worden verwaarloosd. Ik ken de vangresultaten van de Bakhuizer kooi niet en al zijn de cijfers, die de heer ten Klooster geeft voor de eenden, „waaraan kooi per jaar het aanschijn schenkt' (pi. m. 15,000!) ietwat aan den hoogen kant, zoo wil ik toch aannemen, dat die kooi den stand van de gewone wilde eend eerder bevordert dan afbreuk doet. Doch wanneer, zooals mr. Haverschmidt, in zijn reeds meer genoemden arbeid (') vermeldt, er in Noordwest-Overijse] een kooi is. waarin, gemiddeld over 30 jaar (1899—1929), per seizoen 2181 wilde eenden en slechts 36 talingen, 18 smienten, 6 pijlstaarten en 7 slobben werden fcevangen, terwijl er 900 broedkorven als nestgelegenheid voor de gewone wilde eend waren uitgehangen, dan is de kans inderdaad zéér groot, dat in die kooi, twee a driemaal zooveel eenden worden geboren als er worden doodgemaakt. Ook is het een feit, dat de wilde eend in grooten getale doortrekt en dat die doortrekkers meest van noordelijke herkomst zijn, terwijl er zich, vooral bij strenge koude, eveneens een aantal exemplaren onder bevindt van de z.g. „Oostersche eend", Anas platyrhyncha conbochas (Brehm), die in Finland en Zweden thuisbehoort. Maar de bewering van den heer ten Klooster, dat de hier gevangen trekkers „Russische" eenden zijn is toch wel wat erg simplistisch. Trouwens, men is bij ons met d#t predicaat „Russische" steeds erg royaal geweest. Toen, in I!M7. na de overstrooming van een deel van Noord-Holand ln het najaar van 1916 een groot aantal, door dien watervloed verdoven, tamme (z.g. „bonte") eenden een toevlucht in Friesland had gezocht en hier talrijk in de greiden en moerassen broedde, sprak men ook van door den oorlog! verjaagde ..Russische" eenden! Om echter, a 1 s er van een teruggang van den eendenstand kan worden gesproken, daarvoor de kooien aansprakelijk te stellen, gaat, naar mijne meening, veel te ver. De 12 tot 14.000 houders van eene jachtacte. die ons land, volgens den heer Tplsma (*•) rijk is, spelen dan toch zeker ook een flinke rol in dat proces? ofschoon er ook jagers zijn. die, door broeden, kweeken en voederen, het hunne doen om den wildstand te verbeteren. Mijns inziens bestaat er echter geen reden om van teruggang van het waterwild te spreken. Wel van verplaatsing! Zoo zijn o. a. door de verzoeting van het Uselmeerwatcr, de brakwater-vogels zooals rotgans, smient en pijlstaart, vrijwel uit het gebied beneden den Afsluitdijk verdwenen, terwijl het aantal wintertalingen en zwanen in datzelfde gebied is toeecnomen. Vooral de toename van eersteenoemde soort is werkelijk phenomenaal! Wanneer men evenwel het eerstvermelde" verschijnsel 'uit een sterke vermindering — en het tweede uit een flinken vooruitgang der genoemde soorten wil verklaren, maakt men het zich wel wat al te gemakkelijk. Het is. in beide gevallen, een kwestie voedselvoorraad, welke, door het ingrijpen van den mensch. voor de eene groep zéér sterk is af- en voor de andere in ruime mate is toegenomen. TSJEARD GS. DE VRIES. (') Zie ook dr. O. Postma „De Fryske boerkerij en it boerelibben, yn 'e 16e en 17e ieu", pag. 32 33. (') Zie Leeuw. Courant van Vrijdag 29 April j.l. „In Friesland's grootste eendenkooi". (») Anas — eend, platyrhyncha = breedsnavelig. (*) „Vangstci.jfers van eenige Nederlandsche eendenkooien" (in Jrg. 1931 van „Ardea", tijdschrift der Nederl. Ornith. Vereen., pag. 152 169). (s) „Vogelbescherming", pag. 226. ---