Uitvoering Effecten-Orders Coöp. Zuivelbank Telefoon 4943-519Ü --- fSn NOORD IRIW Hl --- KOOPMANS' Kalverkoekjes I GEVEN DE BESTE RESULTATEN BIJ UW KALVER-OPFQK | KOOPMANS' MEEIFABRIEKEN N.V.. LEEVWA*°^ | --- Bfe2iSiS --- DE FONDSENMARKT WEEKOVERZICHT De beurs weerspiegelt de algemeene stemming — Koersstijging: geremd door gebrek aan vertrouwen in de toekomst — Het „vluchtkapitaal" zoekt in Amerika geen belegging — Nieuwe teekenen van conjunctuurverbetering — Kans op stakingen in de Amerikaansche staalindustrie en bü de spoorwegen — De millioenennota heeft weinig Invloed op het koersverloop te Amsterdam — Het beleggingsfront verzet zich tegen een verdere rentedaling — Omwisselings-aanbod voor Unileverwaarden. Het is nog te vroeg, om reeds een definitieve balans op te maken van de schade, die de periode van politieke spanning aan het internationale zakenleven heeft toegebracht en om de mogelykheden van herstel te meten. De toestand biedt op het oogenblik waarop wij dit schrijven, nog te veel factoren van onzekerheid en vermoedelyk zullen deze in den eerstkomenden tijd de situatie blijven beheerschen en aan een rustige ontwikkeling ln den weg blijven staan. Wy denken daarbü scpeciaal aan de houding van Polen en Hongarije en aan de nieuwe verwikkelingen, die daaruit kunnen voortspruiten. Zelfs een „oplossing" van de Tsjechische kwestie in den zin, als waarnaar thans door Engeland en Frankrijk wordt gestreefd zal, naar moet worden gevreesd, niet een zoodanige verademing te weeg brengen, als de bi.jlegging van een ernstig internationaal conflict by vroegere gelegenheden met zich heeft gebracht. Het vertrouwen in het „recht" heeft een nieuwen schok gekregen, nu zoo duidelyk is gebleken, dat „macht" de wereld regeert en breede kringen vragen zich vol bezorgdheid af, tot hoever deze machtsontplooiïng kan gaan, alvorens de botsing toch zal plaats vinden. Als een schaduw zal het gebrek aan vertrouwen in de toekomstige politieke ontwikkeling boven de wereld blijven hangen en het kan niet anders, of ook het bedrijfsleven zal hierdoor belemmerd worden in zijn toch reeds moeizaam streven naar herstel. Toen de vrees voor een gewapend conflict geringer scheen te zijn geworden, gaf men zich hiervan niet al te zeer rekenschap en overheerschte het gevoel van opluchting. Zoowel de Europeesche als de New-Yorksche beurzen hebben tijdelijk een vast verloop gehad, zonderdat het echter tot een koopbeweging op groote schaal is gekomen. De gemiddelde koers van industrieele aandeelen op de beurs in Wallstreet, die aan het eind der vorige week tot 131.82 was gedaald (tegen een hoogste punt van 145.67 op 6 Augustus j.1.) heeft zich hersteld tot 139.39; openbare nutsbedrijven kwamen van 17.34 op 18.88, spoorwegaandeelen van 24.01 op 25.86. Het heeft de aandacht getrokken, dat de fondsenmarkt in zoon sterke mate door de gebeurtenissen in Europa is meegesleept, ondanks het feit, dat geweldige kapitalen uit Europa naar de Ver. Staten zijn overgebracht uit de overweging, dat zij daar bij een eventueelen oorlog veiliger zouden zijn dan aan deze zijde van den Oceaan. De honderden millioenen dollars, die in de laatste weken naar de Ver. Staten zijn gestroomd, hebben daar evenwel geen blyvende belegging gezocht en zijn dan ook niet, of slechts voor een onbeteekenend percentage, aangewend voor aankoopen van fondsen. Als typisch „vluchtkapitaal" zijn zij tijdelijk uitgezet bij de banken, gereed om, wanneer de politieke hemel zou zijn opgeklaard, naar het land van oorsprong terug te keeren. Op kleine schaal is er reeds, telkens wanneer de politieke vooruitzichten wat gunstiger waren, zulk een repatrieering waar te nemen geweest. In verband daarmede heeft de vraag naar dollars plaats gemaakt voor eenig aanbod, waardoor de koers is teruggeloopen. De eigenlijke reactie zal vermoedelük eerst inzetten, wanneer de oorlogsdreiging voor goed als geweken kan worden beschouwd. • * * Dat de politieke spanning in Europa ook de New Yorksche beurs in belangrijke mate heeft beïnvloed, moet worden toegeschreven aan de vrees, dat het Amerikaansche bedrijfsleven meer na- dan voordeel van een eventueelen oorlog zou ondervinden. De Ver. Staten nemen immers een groot deel van den wereldhandel voor hun rekening en een groote inkrimping van den internationalen goederenruil als gevolg van een Europeesch conflict zou het Amerikaansche bedrijfsleven in zijn geheel zeker groote verliezen toebrengen. Daar staat tegenover, dat de vraag naar voor de oorlogsvoering belangrijke grondstoffen sterk zou toenemen. Op de metaalmarkten was reeds een prijsstijging ingetreden; ofschooji deze inmiddels voor een lichte reactie heeft plaats gemaakt, moet toch worden verwacht, dat de versnelling van het tempo der bewapening in diverse landen als gevolg van de jongste gebeurtenissen het verbruik van verschillende grondstoffen zal stimuleeren. Een heel wat gezondere ontwikkeling zou het evenwel zijn, indien een natuurlyk conjunctuurherstel zou leiden tot een uitbreiding van de consumptie van de desbetreffende artikelen. De terughouding, waartoe de politieke crisis in Europa ook het Amerikaansche zakenleven heeft genoopt, heeft tot gevolg gehad, dat het economische herstel in de Vereenigde Staten zich in een veel langzamer tempo heeft voltrokken dan kort geleden was verwacht. Toch zijn er ook thans teekenen van verbetering waar te nemen, die in den eerstkomenden tijd vermoedelijk wel duidelyker naar voren zullen komen. De staalproductie b.v. is opnieuw met eenige percenten gestegen en de industrie in haar geheel werkt thans op meer dan 47 pet. van haar capaciteit, tegen 28 pet. eenige maanden geleden. Optimistisch stemt ook de gestadige toeneming van het aantal geladen wagons der spoorwegen, waarvoor in de afgeloopen week de hoogste stand van dit jaar werd bereikt. Daarentegen heeft de bedryvigheid in de automobielindustrie tot dusverre teleurgesteld, maar ook hiervoor verwacht men een uitbreiding van de vraag in den loop van den herfst. Een storende factor voor de economische ontwikkeling in de Vereenigde Staten dreigt evenwel te zullen uitgaan van den toestand op arbeidsgebied. Reeds lang is zoowel in de staalindustrie als bij de spoorwegen de kwestie van een loonsverlaging aan de orde gesteld en het ziet er naar uit, alsof deze zeer kort in een acuut stadium zal komen. De staalnyverheid heeft haar pogingen, om hoogere prijzen in te voeren, moeten opgeven; zij zal thans trachten, een rendabele exploitatie te verkrijgen door een verlaging der loonen, waartegen de arbeiders zich evenwel scherp te weer stellen. De spoorwegen, die speciaal gebukt gaan onder een loonschaal, die aanzienlijk hooger is dan in de industrie (de spoorwegloonen bedragen gemiddeld 45 dollar per week, tegen 23 dollar als gemiddelde voor een industrie-arbeider) achten een loonsverlaging van 15 pet. onvermijdelijk om hun exploitatie-rekening tenminste» voor een deel van deze zware loonlasten te ontheffen. De vakverenigingen blyven de loonsverlaging van 15 pet. echter afwijzen en de National Mediation Board is er niet in geslaagd, een 'regeling tot stand te brengen. Mochten nieuwe pogingen, om tot een compromis te komen, falen, dan zal een staking niet kunnen worden vermeden. Een loonsverlaging alleen zou intusschen niet voldoende zijn om het Amerikaansche spoorwegbedrijf, dat in zijn geheel genomen feitelijk reeds sinds langen tijd noodlydend is, op een gezonde basis te brengen. De Amerikaansche spoorwegondernemingen zijn sterk overgekapitaliseerd en alleen een grondige financieele reconstructie, die zoowel het aandeelenkapitaal als de uitstaande obligatie-schuld zou betreffen, zou een difinitieve verbetering kunnen brengen, wanneer zy tenminste gepaard zou gaan met opheffing van onrendabele en samensmelting van elkander beeoncurreerende lijnen. Aan zulk een reconstructie is men echter in de Vereenigde Staten om allerlei redenen nog lang niet toe. Zooals reeds vaak te voren put men ook thans weer uit een lichte verbetering der bedrijfsontvangsten de hoop, dat de spoorwegen er, by een eventueel verder doorzetten van een economisch herstel, toch zonder ingrijpende maatregelen zullen afkomen. In Juli hebben de spoorwegondernemingen tezamen voor 't eerst sinds langen tijd na aftrek van de vaste lasten een klein overschot geboekt, ofschoon veel afzonderlijke maatschappijen nog met groote verliezen hadden gewerkt. De tot dusverre voor Augustus gepubliceerde resultaten zijn nog wat gunstiger. De Southern Pacific kon — voor de eerste maal in dit jaar — in de afgeloopen maand haar vaste lasten dekken. De inkomsten van de Union Pacific bereikten in Augustus een nieuwen hoogsten stand van dit jaar. Tevens waren zij voor deze maand de noogste sedert Augustus 1930. Toch waren de netto-bedrijfsontvangsten der Unjon Pacific in de eerste acht maanden van dit jaar nog 17 pet. kleiner dan in de overeenkomstige periode van het vorige jaar. De Kansas City Southern boekte in Augustus een bedrijfswinst van 227,000 dollar tegen 362,000 dollar in de overeenkomstige maand van het vorige jaar. Ook voor de overige spoorwegen blijven de resultaten nog aanmerkelijk ten achter bij die van het vorige jaar, al is er dan in vergelijking met de eerste helft van dit jaar een verbetering te constateeren. • • De Amsterdamsche beurs heeft zich ook in de afgeloopen week door de buitenlandsche politieke ontwikkeling laten leiden en al naar gelang deze zich liet aanzien, fluctueerden de noteeringen. De publicatie van de Millioenen- Nota heeft op het koersverloop weinig invloed gehad, maar toch maakte het een onaangenamen indruk, dat ook dit jaar, in plaats van door een besnoeiing van uitgaven, het evenwicht in de begrooting grootendeels moet worden verkregen door een verdere verzwaring van den belastingdruk, zoowel voor particulieren als voor maatschappijen. De nieuwe heffing van 2 pet. van alle huren, renten, loonen en winsten, moet het spaarvermogen van breede kringen der bevolking verder doen inkrimpen en de heffing van 8 pet. van de winst van N. V.'s en andere rechtspersonen moet, naast de reeds bestaande dividend- en tantième-belasting ad ruim 12 pet., wel vérstrekkende gevolgen hebben voor de ondernemingen, die de keus krijgen tusschen een vermindering van reserveeringen of een verkleining der uitkeeringen. De pil wordt slechts zeer ten deele verguld door de aangekondigde maatregelen tot verlichting of herziening van enkele belastingen. Met dit al ziet men ook in zakenkringen in, dat de tegenwoordige omstandigheden offers eischen, die in den een of anderen vorm gebracht moeten worden, wil men de gezonde basis, waarop onze staatsfinanciën berusten, behouden. Op de staatsfondsenmarkt kwam de bevrediging over het feit, dat na de in het vooruitzicht gestelde maatregelen het evenwicht in de begrooting op een klein bedrag na verkregen is, duidelijk tot uiting. De koersen zijn nog iets aangetrokken, ondanks de verwachting, dat het Rijk binnen niet te langen tijd een beroep op de markt zal doen voor een nieuwe staatsleening. Natuurlijk zal het daartoe rustiger tüden dan de tegenwoordige moeten afwachten, wanneer voor de thans braakliggende kapitalen weer belegging zal worden gezocht. Omtrent den rentevoet, waartegen een nieuwe staatsleening t. z. t. zal worden uitgegeven, is nog weinig te voorspellen. Gezien de omvangrijke kapitalen, die voor belegging beschikbaar zijn, kan echter nauwelyks op een stijging van de kapitaalrente worden gerekend. Tegen een verdere rentedaling verzet het Beleggingsfront (de contactommissie van groote beleggers, inclusief de Rijksfondsen) zich met hand en tand. Dezer dagen werd besloten, niet meer in te schryven op 3K pet. leeningen met langen looptyd, en als voorwaarde tot deelneming aan gemeente-leeningen een rentevoet van 3_>..j bü een emissie-koers van maximum 101 pet. te stellen. Het besluit was reeds van toepassing op de 3'/t pet. leening '-Gravenhage van 5 millioen gulden, die dezer dagen a 100 pet. is aangeboden. Ondanks de onthouding van het Beleggingsfront werd de leening toch belangryk overteekend, waarbü echter moet worden opgemerkt, dat vóór de uitgifte reeds 3.3 millioen gulden op emissie-voorwaarden was geplaatst, zoodat het om een betrekkelyk gering bedrag ging. • . ' De aandeelenmarkt heeft een vrüwel uniform verloop gehad, doordien er slechts weinig factoren aanwezig waren die van belang waren voor bepaalde fondsen. In de industrieele afdeeling trokken de preferente aandeelen der Hollandsche Margarinefabriek („Hovema") en Van den Bergh speciaal de aandacht, in verband met het omwisselingsaanbod binnen het kader van de vereenvoudiging van de structuur van het Unilever-concern. De s., pet. cum. pref. aandeelen „Hovema", alsmede de certificaten van deze aandeelen, kunnen worden Omgewisseld in 54 pet. cum. pref. aandeelen Van den Bergh's en Jurgensfabrieken, onvoorwaardelijk gegarandeerd voor kapitaal en dividend door Van den Bergh's en Jurgens Ltd. Voorts wordt gelegenheid tot omwisseling gegeven voor de 6 pet. cum. pref. winstdeelende aandeelen „Hovema" in 6 pet. cum. pref. winstdeelende aandeelen Lever Bros. en Unilever N.V. en voor de 6 pet. cum. pref. winstdeelende aandeelen Van den Bergh's en Jurgensfabrieken in ƒ 750 3'A pet. obligatiën 1937 en ƒ250 onderaandeelen van gewone aandeelen „A" in laatstgenoemde Mij., plus 3 optie-bewyzen en ƒ 13.12 in contanten. Voor de 5% pet. aandeelen „Hovema" beteekent de omwisseling een versterking der garantie; de 6 pet „Hovema" gaan er ook zeker niet op achteruit door omwisseling in gelükwaardige aandeelen der moedermaatschappij, terwijl de waarde van hetgeen aan de houders der 6 pet. Van den Bergh's wordt aangeboden, in het prospectus berekend wordt op 144T/,„, wat aanmerkelijk boven de beurskoersen is. Het aanbod is dan ook door de beurs met een aanmerkelyke koersstijging voor alle bovenbedoelde categorieën beantwoord. Aandeelen Unilever waren tijdelyk wat hooger, echter meer in aansluiting op de algemeene tendenz dan door deze mededeeling, dat de bedrijfsresultaten over het loopende boekjaar van Lever Brothers en Unilever N.V. iet.* hooger. die van Van den Bergh's en Jurgens' Fabrieken N.V. iets lager zijn dan die over het overeenkomstige tydvak in 1937. Rubberaandeelen die aanvankelyk gedrukt waren door den teruggang van den rubberprijs tot beneden de Bd., sloten zich later aan bü het prijsherstel op de rubbermarkt. Het wekte voldoening, dat de rubbermarkt zoon goeden weerstand heeft getoond tegen den invloed der politieke crisis en men leidt hieruit af, dat een verdere prijsstyging zal intreden, wanneer de rust op politiek gebied mocht terug keeren. Het koersverloop van Koninklijke Petroleum richtte zich geheel naar de algemeene stemming; men trok zich weinig aan van het bericht dat in den staat Texas tegen een aantal petroleummaatschappijen, waaronder de Shell Union Oil Corp., een proces aanhangig is gemaakt wegens overtreding van de anti-trustwet, waarbij hooge boetes worden geëischt. Hieronder volgt een overzicht van het koersverloop: 3 pet. Nederland ('96—'os) 97% 98% 3%—3 pet. Nederland 991S/18 100'/,, 100 2% pet. N. W. S. 84V4 84»/,, 3 pet. Ned.-Indië '37 99% 100% 99" ,„ Anaconda Copper 24 25% 24% Bethlehem Steel 42% 43's 43% U. S. Steel 42 V* 43% 42% General Motors 33% 35 Va. 34% Aku 40% 42% 40 V 4 Philips' 226% 230 226% 240 225% Fokker 321 340 335 Unilever 140 138% 145% 139% Holl. Margarine pref. aand. 121 1284 Van den Bergh pref. A. & B. 133 137 136 Amsterdam-Rubber 224 230 226 % Hessa Rubber 112V4 121% Indische Rubber 135 142% 136 Serbadjadi 100% 106% 103 Handelsver. Amsterdam 455 468 458% Dcli Batavia 211% 216% 213 Kon. Petroleum 326 336 329% Amsterdam, 23 September 1938. --- AB'S AVONTUREN. 49. Maar het zou alles anders lopen en als Cho dit vooruit had geweten, dan was hij zeker nooit het olifantenhuis binnen gegaan. Juist toen Hobo door de grote poort zijn verblijf wilde verlaten, stond daar vlak voor hen Klikko. Hij had overal meegezocht naar dien staartlozen jongen. Toen bedacht hy, dat Cho altijd veel bij Hobo, de olifant, was. Klikko had juist gedacht. Hij zag bovenop Hobo en achter Cho dienzelfden l°ng?" weer zitten- Maar Hobo, die Klikko direct herkende, stak onmiddellijk zijn slurf in een emmer water en spoot hem drijfnat. Onder veel geschreeuw verdween Klikko. „Ziezo", dacht Hobo, „die zal me wel nooit weer in myn slurf prikken met een speld ; want dat had Klikko eens gedaan. 50. Maar Hobo was nog niet helemaal tevreden. Toen hij buiten de poort stond, zag hij heel in de verte Klikko staan, die dreigend zijn vuisten omhoog stak naar Cho en Ab. „Dus je bent nog altijd in mijn buurt", dacht Hobo, „wacht eens mannetje, ik zal je eens laten schrikken." En als een pyl uit de boog stortte Hobo zich naar voren, in de richting van Klikko. Cho was het wel gewend om op een olifant te rijden, maar de ongelukkige Ab natuurlijk niet. Reeds bij de eerste stappen van Hobo gleed hü achterover van de dikke ronde rug van de hobbelende Hobo. --- LANDBOUWKRONIEK 2170 HET PROBLEEM DER STIJGENDE PACHTEN KOOPPRIJZEN GEDURENDE DEN CRISISTIJD In een artikel, getiteld „een onbevredigende toestand" vestigt de N. Rott. Crt. de aandacht op dit probleem. De lezers van de Leeuwarder Courant hebben kennis kunnen nemen van haar redeneering, doordat de redactie van de Leeuwarder het artikel van de Rotterdamsche grootendeels heeft overgenomen. Zoolang iedere verhooging van den prijs der landbouwproducten weer wordt omgezet in een verhooging van de productie-kosten, blijven wij sukkelen met een klagenden landbouw, die telkenmale een beroep doet op de regeering om nog meer hulp. Aldus klaagt het blad en het vraagt daarom, dat de regeering dit vraagstuk eens in studie geve aan een commissie. Daaraan voegt het even later nog toe, dat het zonder twijfel niet gemakkelijk zal zijn om een oplossing te vinden. Maar daarom mag men niet blind blijven voor den onbevredigenden toestand. Ik wensch over deze belangrijke zaak ook eens een oordeel uit te spreken en begin daartoe met een omschrijving van de begrippen productiekosten, pacht en koopprijs. Nemen we in de eerste plaats in beschouwing een landbouwer, die zijn bedrijf uitoefent op een boerderij, welke hem in vollen eigendom toebehoort. Deze heeft om opbrengsten te verkrijgen, van zijn land en van zijn vee, jaarlijks talrijke uitgaven te doen. Arbeidsloon voor de bewerking van het land. voor het zaaien, de verpleging en den oogst der gewassen behooren daartoe. Verder moet hij veevoeder, meststoffen en zaaizaad aankoopen, waterschapslastcn betalen, enz. Dat alles behoort tot de productiekosten. Voor een deel wordt het door de productie zelf vernietigd, voor een ander deel raakt hij het kwijt, omdat het in andere handen overgaat. Al deze kosten moet hij uit de opbrengst van den oogst of van het vee terug ontvangen, voordat er voor hem van eenig voordeel sprake kan zijn. Bij dezen landbouwer kan er echter geen sprake van zijn, dat ook de pacht behoort tot de productiekosten. En zulks om de eenvoudige reden, dat hij als eigenaar geen pacht behoeft te betalen. Wij komen nu tot den boer-pachter. Voordat deze zijn bedrijf kan beginnen, moet hij met den eigenaar van de boerderij een overeenkomst aangaan. Daarin wordt vastgelegd, dat de eigenaar aan den pachter het bedrijf in gebruik afstaat, terwijl de laatste zich verbindt jaarlijks een bepaalde som te betalen, uitgedrukt in zooveel guldens per pondernaat of per H.A. Zoo beschouwd, behoort voor den boer-pachter de pacht wel degelijk tot de productiekosten. Immers de betaling der pacht is de eerste voorwaarde, waarop hij het bedrijf kan blijven uitoefenen, gelijk de betaling van loon de eerste voorwaarde is om arbeiders in dienst te houden en de betaling der leveranciers, om blijvend veevoeder, meststoffen en zaaizaad te kunnen aanschaffen. Behalve de pacht heeft de boer-pachter, voor zooverre hij daartoe in staat is, nog bovendien dezelfde productiekosten te betalen als de boer-eigenaar. De term „voor zooverre hij daartoe in staat is", vereischt eenige toelichting. De mogelijkheid bestaat, dat de boer-pachter genoodzaakt is bepaalde productieve maatregelen, zooals aankoop van veevoeder, mest, enz., niet te nemen, uit financieele onmacht. Dan blijven voor hem de productiekosten wel lager dan voor den boer-eigenaar, maar dit wreekt zich door een meer of minder sterke vermindering der opbrengst. Wij komen nu tot het begrip koopsom. In het algemeen kan men deze beschouwen als de gekapitaliseerde pachtwaarde. Als een boerderij een pachtwaarde heeft van ƒ 3000, na aftrek van de grondbelasting en andere lasten, en een kooper is tevreden met een rente van 3 proc, dan zal hü voor die boerderij ƒ 100,000 kunnen betalen. Geheel juist zal men deze omschrijving misschien niet willen noemen. Men kan daartegen niet aanvoeren, dat de pachtwaarde in onzen tyd van landhongcr is gestegen boven een bedrag, dat betaald kon worden, indien de pachter kans zou hebben op een redelijk bestaan. Dat is jammer genoeg, maar niettemin blijft de pacht er even hoog om en dus ook de gekapitaliseerde pacht in den vorm van den koopprijs. Wel zou misschien tegen de boven gegeven omschrijving van het begrip koopprijs kunnen worden aangevoerd, dat een aantal koopers van land, met het oog op een veilige belegging van hun geld, de koopprijzen tegen elkaar opdrijven. Magr dan kan ook worden gezegd, nat dergelijke koopers met een lageren rentevoet tevreden zijn. Wanneer zij in plaats van met 3 met 2'/j proc. tevreden zijn, dan kan bij een zuivere pachtwaarde van ƒ 3000 de koopprijs van ƒ 100,000 worden opgedreven tot f 120,000. Ook dan blijft de omschrijving van w- np ko°PPrÜs onaangetast. Wy moeten aan het bovenstaande nog de nypotheekboer verbinden, omdat deze als een afzonderlijke derde figuur in verband met de crisismaatregelen moet worden behandeld ten hypotheekboer heeft land of een boerderij gekocht, dat of die hij slechts voor een deel met eigen geld kon betalen. Het ontbrekende neeft hy geleend en de geldschieter heeft daarvoor een hypotheekacte gekregen, waarvan bennive de vermelding van het gedrag der leening, benevens rente en aflossing, de voorvnrm ° bePali"g dat hij zonder eenigen vorm van proces kan overgaan tot verkoop van het verpande, indien de geldleener niet aan moVHrpHchttingen voldoet' De hypotheekboer moet de rente der hypotheek ook beschouwen as behoorende tot de productiekosten. Immers £* L h nlet betaalt' volgt verk0°P van het goed en daarmee loopt zijn bedrijf ten einrie tot WBvren ï den tiid "a den werridoiriog SBia"iSnheV nvallen van den landouw8 nrypotheeeibnoe?aChhSt KT ÏEK, »"!?«■ D* tegen de gekapitale waa?dvan^u SlcSen '" "-V*™1* daar™™ac aanzien dcr^l?onss[nTn.^^nSmTk^ aan dat de geldschieter niet verder is gegaan dan' tot de helft van den koopprijs, dan was de verplichting tot rentebetaling nog heel zwaar. Wij kunnen nu het volgende overzicht opmaken aangaande het inkomen, dat de drie groepen uit hun bedryf kunnen halen. Boer-eigenaar: opbrengst van alle verkregen producten, verminderd met de productie-kosten. Bo e r-p acht e r: opbrengst van alle verkregen producten, verminderd met de productiekosten en met de pacht. Hypotheekboe r: opbrengst van alle verkregen producten, verminderd met de productiekosten en met de hypotheekrente. Nu is er gedurende de landbouwcrisis een tijd geweest, dat de opbrengst van alle producten uit het bedrijf niet of nauwelijks zoo groot was als de productiekosten. De opbrengst kan wel wat meer of ook wel wat minder hebben bedragen, maar voor mün redeneering doet dat er niet toe. Ik neem dus eenvoudigheidshalve aan, dat in den ergsten crisistijd de productie-kosten door de opbrengst der producten waren gedekt. Dat beteekende dus, dat de boer-eigenaar geen inkomen uit zijn bedrijf trok, dat de boerpachter het volle bedrag der pacht op zün bedrijf moest toeleggen en de hypotheekboer het volle bedrag der hypotheekrente. Het gevolg van deze omstandigheden ion geweest zyn, dat geen enkel bedryf op den duur gaande had kunnen blijven, met al de ellende, die daaruit voor het platteland en de geheele bevolking zou zijn voortgevloeid. De regeering heeft toen door wettelijke maatregelen den bedrijfssteun ingevoerd. De lage prijzen van de landbouwproducten werden aangevuld met toeslagen uit het Landbouwcrisisfonds. En dit fonds werd tot die aanvulling in staat gesteld, doordat heffingen werden gelegd op allerlei artikelen van dagelyksch gebruik, op veevoeder, enz., welke heffingen in het Landbouwcrisisfonds vloeiden. Laten we nu eens aannemen, dat de aanvulling der prijzen van de landbouwproducten door do trx'skigen uit het fonds een zoodanigen invloed uitoefenen, dat de opbrengst eener boerderij daardoor met /25 per pondernaat wordt verhoogd. Welken invloed zal dit uitoefenen op den financieelen toestand der drie groepen van landbouwers? Eenvoudigheidshalve neem ik bij de bespreking dezer gevolgen aan, dat de productie-kosten gelijk zijn gebleven. Al mogen die eenigermate grooter of kleiner zijn geworden, dan heeft dit toch geen invloed op de strekking van mijn redeneering. Intusschen wil ik in het algemeen wel toegeven, dat de productie-kosten eer v«-kleind zijn dan vergroot. De boer-eigenaar ontvangt door de regeeringsmaatregelen per pondernaat f 25 meer voor zijn producten. Aangezien wy aannemen, dat de productie-kosten niet zyn veranderd, komt het volle bedrag daarvan hem ten goede. En voor zoover hij zonder de regeeringsmaatregelen verlies zou hebben geleden, kunnen we het verschil tusschen die ƒ25 per pondernaat en het eventueele verlies beschouwen als inkomen uit zyn bedrijf. E" voor zooverre hij zonder de regeeringsmaatregelen eenige winst zou hebben behaald, zou zijn inkomen met de J 25 per pondernaat zün vermeerderd. Nu de boer-pachter. Ook deze ontvangt door de regeeringsmaatregelen per pondernaat ƒ25 meer voor zijn producten. Maar als we aannemen, dat de boer-eigenaar zonder de regeeringsmaatregelen, geen al te groot verlies of zelfs eenige winst zou behalen, dan staat de boer-pachter er toch veel ongunstiger voor. Die ƒ25 vallen hem slechts voorloopig toe. Hij moet die in de eerste plaats gebruiken om de pacht te betalen; anders moet hij van de boerderij af. De regeeringsmaatregelen dienen dus in dit geval om de betaling der pacht te verzekeren. Met eenig verschil staat de hypotheekboer er evenzoo voor als de boer-pachter. Ook hü ontvangt wel f 25 per pondernaat meer voor zijn producten, maar hij moet zorgen, dat de hypotheekrente wordt betaald, want andert volgt er verkooping volgens art. 1223. In dit geval hebben dus de regeeringsmaatregelen de strekking om in de eerste plaats de betaling der hypotheekrente te verzekeren. En als de hypotheekboer zonder de regeeringsmaatregelen met kleine winst of zelfs met verlies zou hebben geboerd, dan blijft er van die ƒ 25 meer per pondernaat voor hem Mit weinig over. Wij weten allen, dat de pachten over het algemeen vrü wat hooger zijn dan gewenscht zou zijn om den pachter een redelijk bestaan te bezorgen. We weten ook, dat vele hypotheken, als gevolg van gekapitaliseerde pachten van vóór de crisis als koopprijzen, uitermate hoog zijn. Een gevolg daarvan is, dat mt de lijders aan hooge pachten en hooge hypotheekrenten voortdurend aandrang wordt uitgeoefend om de rrgeering over te halen tot net geven van hoogere toeslagen op de prijzen der landbouwproducten. En wat is het gevolg, als die toeslagen werkelijk worden verhoogd? Onder den invloed van den bestaanden landhonger, die velen doet uitzien naar de verkrijging van een pachtbedrijf, is men maftr al te zeer geneigd o* uit de verhoogde toeslagen af te leiden, do net dan met de pacht wel weer wat lijden kan en men biedt maar weer hooger. De verhooging der pacht is dan weer oorzaak, dat het verschil tusschen de opbrengst der producten aan de ééne zijde en de som van productiekosten en pacht aan den anderen kant te klein of zelfs negatief wordt en dan kan de aandrang naar nog hooger toeslagen daarin weer zijn grond vinden. Zoo blij** we in eon gevaarlijke cirkel ronddraaien. A. R. ---