BUITENLANDSCH OVERZICHT Daladier en Chamberlain spraken Terwijl de internationale diplomatie achter de schermen groote bedrijvigheid blijft ontwikkelen, hebben de leiders der Fransche en Britsche regeeringen gelegenheid gevonden, het standpunt hunner landen ten opzichte van de „brandende" vraagstukken in 't openbaar uiteen te zetten. Daladier, de Fransche minister-president, deed zulks bij de opening der nieuwe zitting van Kamer en Senaat, Chamberlain, zijn Britsche collega, had een minder officieel milieu gekozen en richtte zich tot een bijeenkomst van vrouwen, door de conservatieve partij in Albert Hall te Londen belegd. Uiteraard is er, wat den vorm betreft, een aanmerkelijk verschil tusschen beide redevoeringen. Daladier, de Franschman, sprak in het parlement, voor een met „politiek" doordrenkt gehoor, waar een forsche, vastberaden toon den meesten en besten indruk maakt. Chamberlain, de koele Brit, stond voor een auditorium van ongetwijfeld zeer beschaafde, maar in staatkundig opzicht slechts weinig geschoolde dames, die prijs stelden op eenige gemoedelijkheid, hoe ernstig het door den spreker behandelde dan ook mocht zijn. Echter, er was, bij alle verschil, toch ook overeenkomst. Immers, zoowel de Fransche als de Britsche premier spraken over de hoofden hunner toehoord(st)ers heen tot vrijwel de geheele wereld. Een wereld, die ongetwijfeld uit hun woorden conclusies zou trekken nopens de houding der twee Westelijke groote mogendheden en de mate hunner vastberadenheid en eensgezindheid. Laat ons al dadelijk vooropstellen: aan beide schijnt het niet te haperen. Daladier heeft verklaard, dat de solidariteit tusschen Engeland en Frankrijk hechter is dan ooit. Zij blijft de basis der Fransche politiek, die een rechtvaardigen vrede, op voet van gelijkheid, wil, maar zich schrap zet tegen geweld of list. Chamberlain van zij n kant heeft de invoering van dienstplicht een bewijs genoemd voor den ernst, waarmee Groot-Brittannië, in overeenstemming met Frankrijk, den toestand beziet en voorts een beroep gedaan op den Britschen vrijheidszin ter verdediging van de hoogste goederen der menschheid. Essentieele verschillen van inzicht waren uit de woorden der twee premiers niet te bespeuren, veeleer schenen zij 't volkomen met elkaar eens, dat aan de politiek van intimidatie en bedreiging, die reeds zoolang de internationale situatie vertroebelt, een „halt" moet worden toegeroepen. Daladier heeft het in den aanvang zijner rede duidelijk gezegd: In Europa gaat het nu om de kwestie van overheersching of samenwerking. De volkeren willen vrede en zelfs zij, die gewelddadige ondernemingen op touw hebben gezet, roepen den vrede aan, teneinde hun daden te verbloemen. Maar is vrede dan het binnenvallen in andere staten, het stellen van steeds nieuwe eischen, het opdrijven der bewapeningen? Tegenover dit alles past waakzaamheid, vastbeslotenheid. Oorlog zou geen enkel probleem oplossen en Frankrijk meent, dat elk volk gemakkelijk zijn deel in geluk en vrijheid zou kunnen krijgen. Deze zinsnede verdient o. i. speciale aandacht, omdat er misschien uit blijkt, dat Parijs wel tot praten over zulk een „verdeeling" bereid zou zijn, mits niet onder hoogen druk. Déartegen zet Frankrijk zich schrap en ofschoon 't principieel Roosevelt s denkbeeld van een algemeen aceoord goedkeurt, heeft het in de gegeven omstandigheden overeenkomsten gesloten met andere volken, om gezamenlijk eikaars levensbelangen te verdedigen. Ook de aan zekere staten ver leende waarborgen staan op den bodem der werkelijkheid. Daladier heeft in dit verband Roemenië, Polen, Griekenland en Turkije genoemd — welk laatste land naar verluidt een driezijdig verdrag met Engeland en Frankrijk zou sluiten en dan ter belooning het ielbegeerde sandsjak Alexandrette ontvangen. Belangrijk was echter vooral de nadruk, waarmee hij den wensch uitte, dat de Sovjetunie aan den arbeid van wederzijdschen bijstand zou deelnemen. Daladier gaf toe, dat er nog eenig meeningsverschil bestaat tusschen de Britsche, Russische en Fransche regeeringen over de bizonderheden van de te treffen regeling, maar stelde als aller overtuiging vast, dat de vrede slechts door gemeenschappelijk optreden kan worden gered Men weet: zulk optreden heet elders „omsingeling", maar juist van degenen, wien deze term zoo dierbaar is, vreest de Fransche regeeringschef immers het gevaar! Om dat te bezweren is méér noodig dan verdragen of garanties en ofschoon Daladier de bewapening haat, moet hij er wel aan meedoen. Alleen in 't loopende jaar wordt voor de bescherming des lands, militaire, financieele, economische en sociale maatregelen te zamen, meer dan 50 milliard francs vereiscnt. Uit de verklaringen van de twee premiera bleek vastberadenheid en eensgezindheid; de samenwerking met Rusland gaat echter nog niet vlot. - Duitsche critiek op het gesprokene. - Een waarschuwing aan [Turkije? Desondanks schijnen de Franschen er nog niet slecht aan toe, want de heillooze vooruitzichten van bankroet en inflatie zijn verdwenen; de nu in dienst zijnde arbeiders e. a. zullen later hun burgerbetrekkingen terugkrijgen. En bovenal: Frankrijk is één, het laat zich niet uitputten en vertrouwt op de macht zijner wapenen tegen aanvalslustigen. Het geheele Rijk, in en buiten Europa, zal met kracht worden verdedigd. Daladier is luide toegejuicht en mag rekenen op den steun der overgroote meerderheid van Kamer en Senaat, die wat de buitenlandsche politiek betreft de gedragslijn der regeering goedkeurt.* Aan dien steun wordt geen afbreuk gedaan door het feit, dat in den laten middag weer een „ouderwetsch" Kamertumult ontstond tusschen rechter- en linkerzijde, zoodat de vergadering zelfs een wijle geschorst moest worden. Dergelijke tooneelen verzwakken althans uiterlijk 's lands internationale positie, ofschoon ze feitelijk maar bitter weinig om 't lijf hebben. De kloeke verklaring van den minister-president heeft intusschen haar effect niet gemist, al kwalificeert Rome haar als in hoofdzaak voor binn'enlandsch gebruik bestemd. Wij zijn er benieuwd naar, of Mussolini, bij zijn officieel bezoek aan Turijn, aanleiding zal vinden op Daladier's woorden, die voor de Italiaansche aspiraties niet bemoedigend klonken, nader in te gaan. Van eenige toenadering blijkt, ondanks de herhaalde bezoeken van ambassadeur Francois-Poncet aan minister Ciano, nog slechts bitter weinig. ** * Gelukkig — want anders werd het leven totaal onhoudbaar — zijn de menschen na maanden van emoties niet meer zoo spoedig uit hun evenwicht te brengen. Chamberlain heeft dat nog gisteren geconstateerd en met fijnen humor opgemerkt, dat „de oude parapluie" niet zonder succes was rondgegaan. Oorlog wenscht hij allerminst en Engeland zal dien buiten uiterste noodzaak ook niet voeren. Zoolang Duitschland de belangen van niet-Duitsche landen ongemoeid liet, heeft Groot-Brittannië zich afzijdig gehouden en nóg denkt het geenszins aan een anti- Duitsche oorlogscoalitie. Niemand buiten Duitschland gelooft volgens den prime minister aan de beschuldigingen van Duitsche propaganda en radio. In Chamberlain's oogen is de grondslag voor het opgezegde vlootverdrag allerminst vervallen. Hij beschouwde dit verdrag als symptoom voor den wensch beider volkeren, nooit tegen elkaar te vechten en zal aandacht schenken aan Hitler's bereidwilligheid om een bewapeningswedloop te voorkomen. Trouwens, Engeland wil zulk een ongebreidelden wedloop evenmin in economisch opzicht, maar het ziet niet werkeloos toe bij de vernietiging van andere landen. Vandaar de aan Polen, Roemenië en Griekenland gedane toezeggingen, de onderhandelingen met Rusland en Turkije. Dantzig is thans evenwel het gevaarlijke punt en daaromtrent heeft Londen aan Warschau duidelijke en scherp omlijnde verzekeringen gegeven. Minnelijke schikking van de Poolsch-Duitsche geschillen zou worden toegejuicht, maar elke poging om den stand van zaken gewelddadig te veranderen zou onvermijdelijk tot een algemeen conflict leiden, waarin Groot-Brittannië betrokken zou zijn. Na deze waarschuwing aan Berlijn's adres heeft Chamberlain nog de labourparty gekapitteld over haar wantrouwen in den ernst der regeering en verklaard, gaarne te willen meewerken," opdat het geschokte vertrouwen der volken onderling hersteld worde. Maar de officieuze „Deutsche Dienst" ziet in zijn uitlatingen slechts een verschijnsel van angstpsychose en een poging, om kleinere landen voor een „Duitsche weekeindexpansie" bang te maken. Daladier wordt verweten, dat hij in 't zog der Britsche diplomatie vaar* en Turkije krijgt de boodschap, dat het zelf moet weten, of 't als „nieuwe degen" voor Frankrijk wil fungeeren. Volgens den „D. D.", die hierbij den blik naar Rome richt, zijn andere staten met andere middelen volkomen bij machte den vrede in het Oostelijk bekken der Middelïandsche Zee te waarborgen. 't Is aldus de half-officieele beschouwing, niet Duitschland's schuld, wanneer in het Westen het woord „oorlog" op aller lippen ligt. Natuurlijk deelt de as-genoot ten volle in deze schuldeloosheid en komt de verantwoordelijkheid neer op degenen, die aan zulke kleinigheden als de overweldiging van Tsjecho- Slowakije of Albanië aanstoot hebben genom