DE OORLOG EN DE VOLKENBOND In een toespraak tot het personeel van het Volkenbondssecretariaat heeft de secretarisgeneraal Avenol geconstateerd, dat door de gebeurtenissen van het oogenblik het Volkenbondswerk is onderbroken. Hij sprak echter zyn onwankelbaar geloof uit, dat de oorlog de Volkenbondsgedachte zal verjongen en datgene, waardoor deze de beschaving zal redden, op meer volmaakte wijze zal herscheppen. --- HET INTERNATIONALE ROODE KRUIS Het internationale comité van het Roode Kruis te Genève heeft besloten, evenals in 1914, de uitwisseling van krijgsgevangenen en gewonden en het opsporen van vermisten op zich te nemen. De Zwitsersche Bondsraad heeft voor deze werkzaamheden en voor de algemeene taak van het comité een bedrag van 200,000 francs beschikbaar gesteld. --- ENGELAND EN JAPAN De „vier Chineezen" uitgeleverd De vier van politieken moord verdachte Chineezen zijn aan het onder Japansche controle staande district-gerechtshof te Tientsin uitgeleverd. --- DE JAPANSCHE SCHEEPVAART OP EUROPA De Japansche stoomvaartdienst op Europa neemt thans Londen als eindhaven in plaats van Hamburg. --- KARDINAAL MAGLIONE WEER MET VACANTIE De ambassadeurs van Italië en Frankrijk en de gezant van Portugal hebben zich gisteren begeven naar het staatssecretariaat, waar zij spraken met den plaatsvervangenden staatssecretaris, mgr. Montini. Kardinaal Maglione is n.l. naar Casoria (bij Napels) vertrokken om zijn vacantie te hervatten, die hij wegens de internationale spanning had onderbroken. --- BRIEVEN UIT AMERIKA Hoe reageeren de Ver. Staten op Europa? (Van onzen correspondent te New-York) Deze brief gaat per vliegtuig weg. Maar het snelste vliegtuig gaat een slakkengan» in vergelijking met de actualiteit. Deze brief vliegt naar een Europa-in-de-wapenen. Maar de wapenen staan nü nog aan den voet en uw correspondent kan slechts hopen, dat die wapenen daar nög staan wanneer het vliegtuig landt en deze brief in de krant komt. Hoe is de reactie van de Vereenigde Staten op wat er in de wereld geschiedt? In de eerste plaats is er een algemeenmenschelijke reactie: innige hoop op behoud van den vrede. De belangstelling hier is' groot. De radio vervult haar taak prachtig en zenuwsloopend. Vrijwel ieder kwartier wordt ons het laatste nieuws medegedeeld. Veelal direct uit de hoofdsteden van Europa door knappe radio-journalisten, die niet alleen de feiten mededeelen doch ook stemmingsbeelden en commentaren geven. Uiteraard gevoelen de Europeanen die hier zijn, alles meer „aan den lijve." En ook de ex-Europeanen, lieden die Amerikaansch Staatsburger zijn geworden, doch die herinneringen en familieleden en vrienden in het oude vaderland hebben, laat de spanning niet ongemoeid. Men mag niet verwachten, dat de „echte" Amerikanen zóó zeer onder den indruk van alles in Europa zijn als zij die er met lichaam en hart bij betrokken zijn. Hun zenuwachtigheid is niet zóó groot, doch hun belangstelling is fel en vurig. De eerste groote vraag die hier wordt gesteld is: Zullen de Vereenigde Staten buiten een Europeesch conflict kunnen blijven? De wensch is de vader van de gedachte. ledereen wenscht dat de V. S. er buiten blijven en dan zijn er natuurlijk ook velen die het denken. Maar zéér velen, en zeker de meerderheid, denkt dat de groote Amerikaansche republiek er niet buiten zal blijven. Al was dit alleen maar door embargo's op wapenen en anderszins in economischen zin. Vandaag is het groote Duitsche schip de Bremen hier vastgehouden, vóór het onverwachts en zonder passagiers het ruime sop kon kiezen. Van Europeesch gezichtspunt uit was dit waarschijnlijk een feit van bijkomstige beteekenis. Voor Amerika was 't het voorname feit van den dag. De kranten staan er vol van. De radio geeft er verklaringen over. De bladen wijden er hoofdartikelen aan. Dit ophouden van een schip dat onder bevriende vlag vaart, om het te onderzoeken op eventueele militaire eigenschappen, is een daad van niet geringe beteekenis. Had Amerika hiertoe het recht? In ieder geval duidt het op een bepaalde tendenz in de opvattingen der Amerikaansche overheid. En is het, in vollen vredestijd, een teeken ervan hoe de Vereenigde Staten bij een eventueel Europeesch conflict betrokken zouden raken. De hoop is groot, dat dit betrokkenraken alleen in economischen en commerciëelen zin zou geschieden. Doch de alleszins bezadigde en van zijn invloed bewuste New Vork Times merkte op dat 't van het economische en commerciëele conflict naar het feitelijk conflict slechts een voetstap afstand is. Niemand vrijwel hier in de V. S. wenscht dat Amerikaansche jongens hun leven geven aan „Europa". De les van 1916—1918 is pijnlijk en droevig geweest. Maar er zijn er velen die de opvatting van de Times deelen en die hun hart in angst en vreeze vasthouden. President Roosevelt heeft groote bevoegdheden ten aanzien van embargo's, het sluiten van havens en dergelijke, die aan het presidentschap als zoodanig inhaerent zijn en die grooten invloed kunnen uitoefenen op de machtsverhouding der partijen in een eventueelen Europeeschen oorlog. Onlangs .heett hij naar u weet, eenige voorstellen bij het Congres ingediend ter uitbreiding van deze bevoegdheden. De Senaat heeft toen, met zeer geringe minderheid overigens, te kennen gegeven dat de behandeling van deze voorstellen niet dringend mocht heeten en dat die uitgesteld kon worden tot na de zomervacantie. In dat votum was niet alleen een onvriendelijkheid jegens president Roosevelt vervat, al was dit ongetwijfeld het voornaamste motief er toe. Maar óók lag er in de onuitgesproken afkeer van de voorstemmers tegen de voorstellen zélf. Thans is iedereen van oordeel, dat de voorstellen een meerderheid zullen halen. En er is niemand die er aan twijfelt dat wanneer de Vereenigde Staten hun gewicht in de Europeesche schaal zouden leggen dat aan den kant der „democratiën" zou zijn. Het geval met de Bremen moge formeel uitgelegd worden als een daad, gepleegd „zonder aanzien des persoons' .>n werkelijkheid weet men wel beter. Het was een demonstratie van de zijde waar de Amerikaansche anti- en sympathiën liggen. Het Russisch-Duitsche verdrag heeft hier groot opzien gebaard. Er ziin inderdaad eenige befaamde en veel-gelezen publicisten geweest, die dit verloop herhaaldelijk hebben voorspeld. De bevoegde journalist Knickerbocker op de eerste plaats, en verder een min of meer mysterieuze figuur, een Russische oud-generaal, gevlucht voor de ongenade van Stalin, die in de Saturday-Evening Post, het blad met de millioenen-oplage, uitdrukkelijk dit pact heeft Voorzien. Niettemin was de schok groot. Sommigen zijn hevig geschrokken. Dat wareh de aanhangers van de bolsjewistische en nazistische ideologieën. Anderen hebben gezegd: „zie je nu wel" en iedereen heeft onmiddellijk overwogen den invloed dien deze politieke gebeurtenis van den eersten rang zou hebben op Japan. — Want in de Amerikaansche politiek is Japan — tegenstander in den strijd om de hegemonie in den Stillen Oceaan — de groote factor. Men hoopt hier dat het uiteenspringen van het anti-Kominternpact een catastrofe zal zijn voor de Japansche ambities. Driftige Amerikanen, waaronder zich belangrijke journalisten bevinden, willen nu reeds van deze verzwakking van Japan gebruik maken door het een of anderen slag toe te brengen en door heel heftig te gaan optreden in Azië. Maar er zijn anderen die de beteekenis van het Russisch-Duitsche verdrag niet willen overschatten en die het voorloopig niet al te ernstig willen nemen. Een geestige illustratie van deze opvatting Vond ik in een krantenplaatje, waarop men Hitler met Stalin ziet praten. — Stalin zegt: ..Voor hoelang zullen wij dit verdrag sluiten?" — Hitler: „Zullen we zeggen voor tien jaar?" — Stalin: „Vind je dat geen langen tijd om ons te binden?" — Hitler: „Binden?.... wie spreekt er van binden?" In ieder geval voelt de Amerikaan zich verre superieur boven Europa. De tendenz dat de Vereenigde Staten „Gods own Country" zijn is hier all ij d merkbaar. Thans is men hier van Amerika's superioriteit nog veel meer overtuigd. Voortdurend, in gesprekken, illustraties en couranten, ontmoet ge nu deze zelfverzekerdheid, die zeker niet onbegrijpelijk is. Doch bovendien voelt Amerika zich betrekkelijk veilig. De invloed van dit gevoel op practische handelingen mag niet onderschat worden. Reeds thans ziet men met afkeer wat de gemobiliseerde toestand van Europa alléén reeds voor gevolgen heeft. Raymond Clipper van de New-York World Telegram geeft daar zóó uitdrukking aan: „het Democratische Front is in feite reeds verdwenen. Engeland en Frankrijk staan onder een oorlogstijd-dictatuur. Frankrijk heeft censuur. Parijs is gedeeltelijk geëvacueerd. Vervoer staat onder militair toezicht. De vrijheid van den Britschen burger bestaat in feite niet meer. Zijn home is niet langer his'Castle. 'Zijn persoonlijke vrijheid staat onder toezicht van d? overheid. En zijn eigendommen evenzeer. Dit is de prijs, dien. men voor oorlog heeft te betalen nog vóór de oorlog is uitgebroken". In zulke opmerkingen zit geen grein leedvermaak,, doch wel een pond zelfgenoegzaamheid, een zelfgenoegzaamheid, die niemand den Amerikaan zal euvel duiden eh die ledereen begrijpelijk zal vinden. Maar wat de Vereenigde Staten zoudon doen wanneer een Europeesch conflict zou uitbreken blijft een vraagteeken. . De begrijpelijke zelfgenoegzaamheid eischt: volledige isolatie. Sympathie voor de democratische ideologie gepaard aan de overtuiging dat een nederlaag der Europeesche democratieën den overwinnaar gevaarlijk zou maken voor de democratie der Vereenigde Staten eischt: economische en commercieele inmenging — en voor sommigen zelfs: directe daadwerkelijke inmenging. Ik heb getracht u te doen zien hoe de Vereenigde Staten op dit oogenblik reageeren op „Europa". Deze reacties loopen uiteen en het is nu niet te zien welke de meerderheid heeft in volk en regeering. Doch de kennisneming ervan is belangrijk. Niet alleen voor de Vereenigde Staten, doch in zeker niet mindere mate voor Europa. --- DE KRIJGSVERRICHTINGEN IN POLEN De Duitsche troepen hebben hun opmarsch in Polen voortgezet. Zij veroverden de Noordelijke uitgangen van de Beskiden en vallen Neu Sandec aan, daardoor van Slowakije uit een omtrekkende beweging tegen Krakau uitvoerend, dat tevens uit het Zuiden en Westen wordt bestookt. Poolsch Opper-Silezië is nu geheel in Duitsche handen en meer Noordelijk werd Piotrkow, ten Z..0. van de groote industrie-stad Lodz, bereikt, die door het forceeren van de Warthc-linie bij Sieradz ook uit het Westen wordt bedreigd. De bij Culm en Graudenz over de Weichsel gerukte strijdkrachten rukten Oostwaarts op. Bromberg is door de Duitschers bezet, die verder uit Oost-Pruisen over Mlawa tot Ciechanow zijn vooruitgekomen en tèn O. daarvan de Narew bij Rozan hebben bereikt. Te Gdynia en óp de Westerplatte bij Dantzig houden de Polen nog altijd stand in een zeer hachelijke positie. Op bovenstaand kaartje zijn tal van Poolsche steden, die üit de lucht werden gebombardeerd, door onderstreping van de namen aangegeven. --- PERSOVERZICHT ONZE NEUTRALITEIT De Maasbode (r.-k.) ontleedt de beteekenis der neutraliteitsproclamatie welke de Nederlandsche regeering heeft uitgevaardigd, zonder dat men nochtans precies weet wie het ongeteekende stuk hebben opgesteld. „Gaan we de 23 gepubliceerde artikelen na, dan zien wij de neutraliteit allereerst in 't algemeen omschreven (art. 1, lid 1): „In het rechtsgebied van het Koninkrijk en watergebied van Nederland, Nederlandschder Nederlanden, omvattende het grondgebied Indië, Suriname en Curaqao, de territoriale zee en de boven dit grondgebied, dit watergebied en deze territoriale zee zich bevindende luehtruimte, worden geenerlei vijandelijkheden toegelaten. Dit gebied mag door geen der oorlogvoerenden als basis voor operatiën tegen den vijand worden gebruikt." Onze neutraliteit geldt dus algemeen, zoowel op 't grondgebied, op 't watergebied en in de lucht. Bij dit laatste valt op te merken, dat de regcoring in de bekende controverse partij heeft gekozen voor de meest ruime opvatting: de hichtruimte boven ons territoir wordt genomen in haar geheel, zonder eenige beperking, dus ook boven 3000 M. hoogte. Aan oorlogvoerenden wordt dan verboden: 1. het bezetten van eenig deel van het rechtsgebied door hun strijdkrachten; 2. het binnenkomen, in- of doortrekken van dit gebied door troepen of onderdeelen daarvan, benevens door convooien; 3. idem door oorlogsschepen en troepentransportschepen en door alle andere schenen, die on eeniferlei wijze in de oorlogvoering gebruikt worden: 4. idem met militaire luchtvaartuigen. luchtvaartuigen voor troepentransport of luchtvaartuigen, die in een toestand verkeeren, die hen in staat stelt tot een onmiddellijken aanval. Wordt hiermee in strijd gehandeld, dan worden die troepen ontwapend en geïnterneerd, — evenals die oorlogsschepen met hun bemanningen en de militaire opvarenden — en ook de luchtschepen met hun bemanningen en militaire opvarenden. Niet gpïnterneerd worden ontvluchte krijgsgevangenen en deserteurs. Hierbij valt op te merken, dat als deze lieden eens in grooten getale over onze grenzen kwamen, ze toch wol met andere bepalingen, ten aanzien van burgervluchtelingen vastgesteld, in aanraking zouden komen, en dus toch wel geïnterneerd zouden moeten worden, zij het dan niet op grond van onze neutraliteit. Opmerkelijk is ook de bepaling, dat prijzen — dat ztjn buit gemaakte schepen — niet in 't rechtsgebiedworden toegelaten. Komt toch een prijs hier binnen, dan wordt hij met de opvarenden vrijgemaakt, maar de prijsbemanning wordt geïnterneerd, tenzij de binnenkomst noodzakelijk was tengevolge van averij of gesteldheid der zee. Maar hier volgt toch wel uit, dat zij van het prijsgemaakte schip verwijderd blijven, want de prijs is met zijn opvarenden, vrij gemaakt. Aangespoeld oorlogsmateriaal wordt geïnterneerd en zoo noodig vernietigd. Het is verboden in het rechtsgebied ten behoeve van oorlogvoerenden strijderskorpsen te vormen of aanwervingsbureaux te openen. Ook dienstneming op oorlogsschepen, die zich in het rechtsgebied bevinden, is verboden. Evenzoo, om voor militaire doeleinden bestemde vaartuigen uit te rusten, te bewapenen of te bemannen, of zoodanige vaartuigen aan een oorlogvoerende toe te voeren of te verschaffen. Zoo is 't ook verboden aan oorlogsschepen wapenen of munitiën te verstrekken, of ze behulpzaam te zijn in de vermeerdering hunner bemanning of uitrusting. Zoo zijn er nog meer verboden, welke echter alle ten doel hebben, onze volkomen neutraliteit ongeschonden te handhaven. Voorts zijn er nog bijzondere bepalingen opgenomen ten aanzien van luchtvaartuigen, steeds met hetzelfde doel: geen hulp of bijstand aan een der oorlogvoerenden te verleenen. Zoo wordt in art. 20 spionnage door middel van luchtvaartuigen verboden. En 't nieuwste snufje is, dat het thans ook verboden is in het Nederlandsche rechtsgebied radiostations of andere middelen van berichtgeving op te richten of te exploiteeren ten dienste van een oorlogvoerende mogendheid. Het valt op, dat er in deze proclamatie wel allerlei verboden worden uitgevaardigd, maar dat daarin op de overtreding ervan geen straf wordt gesteld. Vermoedelijk acht de regeering het voldoende, dat in art. 100 van het Wetboek van Strafrecht is bepaald, dat met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren wordt gestraft, hij die, in geval van oorlog, waarin Nederland niet betrokken is, opzettelijk eenige handeling verricht, waardoor de onzijdigheid van den Staat wordt in gevaar gebracht, of eenig bijzonder voorschrift tot handhaving der onzijdigheid van regeeringswege gegeven en bekend gemaakt, opzettelijk overtreedt. Ook bepaalt art. 205 van hetzelfde Wetboek uitdrukkelijk, dat hij. die zonder toestemming des konings iemand voor vreemden krijgsdienst aanwerft, gestraft wordt met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van ten hoogste ƒ 3000. Ziedaar in groote lijnen — voor nadere bijzonderheden moet men de genoemde Neutraliteits-proclamatie raadplegen — wat nu feitelijk voor ons land de neutraliteit beteekent. Alle voorschriften beoogen ons land in den tusschen andere mogendheden uitgebroken oorlog in alle opzichten onzijdig te doen blijven. Het belang van ons land en van onze over zeesche gebieden eischt dringend, dat een ieder zich hieraan strikt houde. Handelingen, waardoor onze neutraliteit geschonden wordt, zijn met alleen strafbare daden, maar zij kunnen ook tot gevolg hebben, dat de ramp van den oorlog komt ook over ons volk. Het is daarom een plicht van vaderlandsliefde, en jelfs een -/eer ernstige gewetensplicht, dat iedereen zich van dergelijke handelingen onthoude." --- GEEN OORLOGSWINST Ons Noorden (r.-k.) betuigt instemming met een passage in Hitlers jongste proclamaties, de passage waarin hij duidelijk maakt, dat het dit keer, in tegenstelling met den oorlog van 1914, uitgesloten zal zijn, dat, terwijl een groot deel van het volk aan het front leven en bloed voor het vaderland offert, een ander deel veilig achter hef front, oorlogswinst maakt. „Wie thans opnieuw dit spel tracht te spelen, zal zich goed bewust moeten zijn, dat hij zich geen vermogen op den hals gehaald heeft, maar slechts den dood", aldus Hitler. Wij zouden om een lief ding wel willen, aldus Ons Noorden, dat ongeveer in gelijken zin' door onze Nederlandsche regeering zou worden gesproken, al zijn we niet zoo bloeddorstig om deswege iemands leven te eischen. „We zouden ook al meer dan tevreden zijn indien door onze regeering werd verklaard, dat het ook in ons land ditmaal uitgesloten zal zijn, dat er door personen oorlogswinst wordt gemaakt. En dat zij, die dit trachten te probeeren, moeten beseffen, dat hun vermogen op deze' wijze verkregen, niet alleen geconfiskeerd zal worden, maar dat tegen het maken van oorlogswinst, ook strenge straffen uitgevaardigd zullen worden. Want de beschamende en voor ons land en volk onwaardige tooneelen van den vorigen oorlog, sieren een volk allerminst. In de jaren 1914 tot 1918, terwijl een groot deel van ons volk ten koste van groote persoonlijke offers voor volk en vaderland aan de grens op wacht stond en huis en zaak achter moest laten, tot groote financieele schade, is er een stel Schiebers en prijsopdrijvers in geslaagd zich te verrijken, waarvan ze tot op den dag van vandaag nog altijd de rijpe vruchten in allerlei vorm plukken. Minister Treub heeft in de historische dagen van Augustus 1914 de bekende woorden gesproken, dat niemand in Nederland in de oorlogsjaren honger zou lijden. We zouden niet durven beweren, dat deze belofte volledig is gehouden, al heeft de toenmalige regeering met alle middelen getracht dit woord waar te maken. Maar het blijft een ernstig verwijt aan de toenmalige regeering, dat zij in die dagen niets gedaan heeft om de oorlogswinstmakerij tegen te gaan. Later toen, en toch volkomen terecht, geëischt werd, dat in de betaling van de verdedigingsbelasting een speciale oorlogswinstbelasting zou worden ingevoerd, werd dit zefs geweigerd. De kansen om zich door dezen oorlog te verrijken, zullen naar alle waarschijnlijkheid niet zoo groot zijn als de vorige maal. Want Duitschland, dat toen rijk was, zal nu niet zooveel kunnen koopen. Bovendien blijkt uit de reeds getroffen maatregelen, dat onze energieke minister van Economische Zaken reeds de meest drastische maatregelen getroffen heeft, om het maken van oorlogswinst door prijsopdrijving, tegen te gaan. In dit opzicht staat ons volk er inderdaad beter voor dan in 1914. Maar wij zouden het ook allerminst betreurd hebben, indien gistermiddag onze ministerpresident in zijn indrukwekkend woord in de volksvertegenwoordiging, naast deze maatregelen, ook eenzelfde waarschuwing tot de eventueele oorlogswinstmakers had gericht, als de heer Hitler! En wij hopen alsnog, dat de regeering door het opnemen van een nieuwe bepaling in ons Wetboek van Strafrecht, ook preventief, deze zucht om zich te verrijken ten koste van den grooten nood, waarin millloenen medemenschen verkeeren, reeds bü den aanvang, op de meest krachtige wijze zal tegen gaan". --- Barometerstand te Leeuwarden De groote wijzer geeft den stand aan van hedenmiddag 2 uur 765.8 m.M. Het dunne lijntje geeft den stand aan van gistermiddag 2 uur 759.1 m.M. THERMOMETERSTAND Hedenochtend fl uur 67 gr. Fahrenheit. Gisterochtend 9 uur 66 gr. Fahrenheit. Windrichting te Leeuwarden: Noordwest. Temperatuur Groote Wielen: 20 gr. Celsius. Temperatuur Kleine Wielen: 20 gr. Celsius. Temperatuur Zwembad Huizum: 21 gr. Celsius. Mededeelingen van het K.N.M.L te de Bilt ln den morgen van 6 September. ALGEMEEN OVERZICHT Het gebied van hoogen luchtdruk over Scandinavië en Centraal Europa houdt stand. Het hoofdmaximum ligt in het oosten. Secundaire maxima liggen over Finland en Noorwegen. De Oceaan-depressie beweegt zich verder naar het noorden naar IJsland en vult daarbij verder op. Ook in de Poolzee, ten westen van Spitsbergen ligt nog een vlak gebied van lagen luchtdruk. Over Italië blijft de luchtdruk laag. In Noord-Italië en om de Adriatische Zee zijn zware regens gevallen. Weerstoestand hedenmorgen om 7 uur 20. Den Helder: weer licht bewolkt: wind zwak, noord; temperatuur 18; minimum hedennacht 14; geen neerslag. Vlissingen: weer licht bewolkt; wind zwak, noord-noordwest; temperatuur 17; minimum hedennacht 15; geen neerslag. De Bilt: weer mist; wind zwak, oost-zuidoost; temperatuur 15; minimum hedennacht 13; neerslag 0.1 m.M. Groningen: weer licht bewolkt; wind zwak, noordwest; temperatuur 15; minimum hedennacht 13; neerslag 0.8 m.M. Maastricht: weer betrokken: wind windstil; temperatuur 16; minimum hedennacht 16; geen neerslag. Verwachting (geldig tot morgenavond ongeveer 19 uur): Voor het geheele land: Zwakke veranderlijke wind, helder tot licht of halfbewolkt, droog warm weer, plaatselijk mist in den nanacht en morgen. Boezemwaterstand De stand van het boezemwater te Leeuwarden was heden om 9 en 12 uur 16 c.M. boven ZP. Gemiddeld 15.7 c.M. boven Z.P. Er wordt nog IJselmeerwater ingelaten. LICHT OP! Maansop- en -ondergang Sept. Sept. op onder op 6—7 20.09—5.49 6 — 14.16 23.08 7—B 20.07—5.51 7 — 15.15 — B—9 20.04—5.52 8 0.09 16.06 — 3—9 September. Het maanlicht neemt weer af en schijnt eerst in den avond en nacht. Daar de maan hoe langer hoe later opgaat, schijnt zU aan het einde der periode alleen na middernacht. Laatste kwartier 6 September 21.44. --- HET ECONOMISCHE LEVEN IN OORLOGSTIJD Het is zeker voor degenen, die niet in staat zijn achter de schermen te kijken, moeilijk zich een oordeel te vormen over het welslagen van de maatregelen op militair en economisch gebied in den laatsten tijd in het belang der landsverdediging getroffen, aldus D e Nederlander (c.-h.). „Als buitenstaander krijgt men echter den indruk, dat zoowel de militaire als de economische mobilisatie vlot zijn verloopen. Dat stemt tot voldoening en tot vertrouwen. Omdat het weer eens opnieuw bewijst, dat wij, Nederlanders, die in normale tijden met een behoorlijke mate van critischen zin begiftigd xUn, ala de nood aan den man komt er zijn «nogen. Dat ons land zich zoo vastberaden en doortastend op alle gebeurlijkheden heeft weten voor te bereiden, is iets dat natuurlijk ook in het buitenland niet onopgemerkt blijft en daar weer eens te meer overtuigt van den vasten wil van ons land om onze zelfstandigheid, het koste wat het kost, te handhaven. En dat is het beste middel om onze neutraliteit te doen eerbiedigen. Met opzet noemden wij hierboven de militaire en economische mobilisatie in één adem. Deze zijn bij den huidigen stand van zaken niet meer te scheiden. Onze militaire weerkracht wordt in zeer groote mate bepaald door ons economisch uithoudingsvermogen. Misschien is dit in het verleden door sommigen, hoezeer zij overigens overtuigd waren van het belang van een goed toegerust militair apparaat, wel eens te veel uit het oog verloren. De omstandigheid, dat de overheid, door de crisisomstandigheden en door de gewijzigde inzichten omtrent haar taak op economisch terrein gedwongen, zich in sterkere mate dan vroeger met de volkswelvaart is gaan bezighouden, brengt ons in ieder geval in vergelijking met 1914 in het voordeel. Er is een basis voor vele van de noodmaatregelen, die thans op economisch gebied moeten worden getroffen en daardoor kan op dit terrein doeltreffender en vlugger worden gehandeld. Intusschen maakt de nauwe samenhang tusschen de militaire en de economische defensie de offers, die aan het bedrijfsleven zullen moeten worden opgelegd, nog zwaarder. Alles wat er in de verloopen jaren aan ordening is vertoond, zal naar wij vermoeden, slechts kinderspel zijn, vergeleken bij de gebondenheid die het economische leven zich zal hebben te getroosten, wanneer inderdaad de oorlog algemeen wordt en langer duurt. Wie ons bedrijfsleven ook maar eenigermate kent, weet, dat het zich niet gemakkelijk in dezen toestand zal schikken en zeker niet, wanneer het zekerder zou worden, dat het oorlogsgevaar aan ons land voorbij zou gaan. Maar, wanneer men handel en nijverheid maar weet te doordringen van de noodzakelijkheid van de te treffen maatregelen, zal men zonder twijfel op de noodige medewerking kunnen rekenen, ook al is schade voor de eigen onderneming daarvan het gevolg. Om dit te bereiken vermijde men een te straffe centralisatie en schakele men het bedrijfsleven zelf zooveel mogelijk in om van zijn kennis en ervaring gebruik te maken en om te voorkomen, dat het economische leven geheel in ambtelijke handen komt. Aldus wordt het algemeen belang het best gediend." ---