WASCHDAG IN HET GARNIZOEN. De manschappen worden voorzien van schoon ondergoed. --- HAD THORBECKE DIT OOIT KUNNEN DENKEN? Het standbeeld van den staatsman te Amsterdam, gezien door een schuilloopgraaf. --- BIJNA DAGELIJKS KOMT HET NEDERLANDSCH KABINET BIJEEN voor het bespreken van maatregelen in verband met den internationalen toestand. De minister van Defensie, A. Q. H. Dijxhoorn en de minister van Waterstaat, ir ,J. W. Albarda, in gesprek, tijdens de gisteren gehouden zitting. --- Honderd jaar Nederlandsche Spoorwegen Koning Willem I en het verkeerswezen in Friesland in 1839 Een historische herinnering in verband met het a.s. jubileum In September van dit jaar zal er ter gelegenheid van de nationale herdenking van een eeuw spoorwegen in Nederland volop gelegenheid zijn daarbij de beteekenis van het Koninklijk initiatief nog eens in herinnering te roepen. Ondanks tegenspoeden van allerlei aard toonde Nederlands Merchant-King (koopman-koning) zich ook op dit terrein zijn bijzonderen titel waardig, zij het dan in mindere mate dan België's eerste Koning Leopold I, die nauwelijks veertien dagen na den slag van Leuven (10 Augustus 1831) aan twee ingenieurs opdroeg, om opmetingen te doen voor de groote lijn Antwerpen—Keulen! Maar ook op een ander gebied van het verkeerswezen, n.l. het vervoer te water, waarop Nederland toen nog en eigenlijk altijd het meest is aangewezen geweest voor al zijn welvaartsbronnen, had Koning Willem I de leiding, nam hij het initiatief. Want in de eerste jaren van het spoorwegverkeer geschiedde het transport van goederen nog zoo goed als geheel te water. „De schipperij was van-ouds de groote factor van het Nederlandsche verkeer geweest", schreef eens zeer terecht Dr. C. te Linturn in een zijner economisch-historische werken. Dus ook hier had „Vader Willem" zoo zijn eigen visie, bracht toenadering tusschen de Zwolsche „blauwvingers", de Kamper „steuren" en de Deventer „stokvisschen" door het kanaal, dat Zwolle met den IJsel verbond en dat door zijn naam nog altijd aan dezen vorst herinnert Dezelfde verziende Koning projecteerde met ziin notlood op de kaart reeds het kanaal door Holland op zijn smalst, hielp Rotterdam Soo hei Voornsche kanaal dichter bij zee brengen deed voor Antwerpen veel ondanks de Klonen der Belgen, terwijl in Brabant de Zuidwillemsvaart nog altijd zijn naam in dankbare gedachtenis houdt. Maar nu Friesland, wat werd voor de Friesche scheepvaart en bande gedaan; toonde fh" Merchant-King ook voor dit gewestfen zun schinnerii eenige belangstelling? Of moest het pSu.fere Initiatief <"™»' "™^ zorgen' gelijk wel eens meesmuilend, doch ook nief a.liid zonder recht betref ende Friesland in verleden en heden is gevraagd m een "raJHsfhen vraagvorm wd*metend» Kt^hreLdi varKoning Willem S regeering het Koninkrijk der Nederlanden „tot in alle hoeken kon worden bevaren gelijk geen ander land ter wereld". Om bovenstaande vraag naar billijkheid te beantwoorden, moet men natuurlijk rekening houden met de beschikbare middelen des lands, welke door de jarenlange mobilisatie tengevolge van den Belgischen opstand geducht waren geslonken. Maar uit eigen fondsen deed de Koning voor Friesland en de Friezen in verhouding niet minder dan voor Zijn onderdanen in de andere deelen des rijks. Dat moge met de volgende feiten eens even worden toegelicht, waaruit tevens de les getrokken kan worden, dat het met de z.g. impopulariteit van Vader Willem in zijn laatste regeeringsjaar nog wel wat meeviel. De Koning zag wel in, dat om nieuw economisch leven te wekken, het pi. m. 1820 nog zoo achterlijke verkeerswezen snel en afdoende moest worden verbeterd, ook in Friesland, hier vooral met de zee, in de provincie zelf door betere kanalisatie en door straatwegen, „om it doarp hwet tichter by de stêd to bringen". Hoeveel honderden Friesche plattelanders zaten destijds in het natte jaargetijde nog wekenlang geïsoleerd op hun hofsteden en zelfs in dorpen apart, als gescheiden van de bewoonde wereld. En daarom kreeg Friesland nu onder Koning Willem I zijn net van straatwegen, eerst naai- het Zuiden via Roordahuizum, Heerenveen, Wolvega naar Steenwijk (1827), met een zijtak over Sneek naar Lemmer in aansluiting bij het bootverkeer naar Amsterdam (1842). Daarop volgde de aanleg van den straatweg van Leeuwarden naar Groningen over Zwartewegsend, Hardegarijp, Bergumerheide, Twijzel en Buitenpost (1830). Ook de binnenwegen tusschen de dorpen onderling werden naar het toen pas nieuw ingevoerde systeem van Mac-Adam of wel door grint, puin enz. verhard en daardoor voor het verkeer in den winter verbeterd; het sjouwen en baggeren door water en • modder was afgeloopen. De gevaarlijke pont bij Oudeschouw, waar reeds zoo dikwijls ongelukken, ook met doodelijken afloop, waren gebeurd, kon nu ook buiten gebruik worden gesteld, want over de Boom werd een mooie, nieuwe draaibrug gelegd. Natuurlijk kon dit toen nog niet geschieden zonder nieuwe tolheffing, in verband waarmee in Februari 1839 in Friesland door middel van de Leeuwarder Courant werd bekend gemaakt, dat van wege en onder toezicht van de directie van den Rijkswaterstaat in den grooten weg der lste klasse van Zwolle naar Leeuwarden ter plaatse van het bestaande pontveer. genaamd de Oude Schouw, een vaste brug zou worden gelegd, waarop een tol zou worden geheven op den voet van het tarief, voor de Rijkstollen op de groote wegen vastgesteld. Nog in dezelfde Februari-maand van 1839 werd te Amsterdam op de scheepswerf „Vredenhof" met het gewenschte gevolg te water gelaten het eerste Friesche stoomscnip Friso, gebouwd voor rekening van de Friesche stoombootreederij en bestemd voor den geregelden dienst Amsterdam—Harlingen vice versa. In April kreeg deze eerste Friesche stoomvaartmaalschappij, met kantoren te Amsterdam en Harlingen, het heuglijk bericht, dat het Z. M. den Koning had behaagd haar de aangevraagde concessie te verleenen „tot het aanleggen van een geregelden stoombootdienst ter overbrenging van personen en goederen tusschen Amsterdam en Harlingen heen en terug," zoodat deze dienst dit jaar eigenlijk evenzeer zou kunnen jubileeren als de Nederlandsche Spoorwegen. Tot verhooging van den bloei der Harlinger zeehaven en ter verzekering van haar veilig*• diende ook het feit, dat aldaar in den aanvang van Mei 1839 de eerste reddingboot werd gestationneerd, welke ingevolge het besluit der Zuid-Hollandsche Maatschappij tot redding der schipbreukelingen, gevestigd te Rotterdam, in de eerste Friesche zeehaven onder toezicht der heeren S. B. Moens en Douwe Jans Zeilmaker aldaar moest worden geplaatst. Daardoor hoopte men voor het vervolg te voorkomen zeerampen als welke nog kort daarvoor den Harlinger beurtman in den avond van 18 October 1838 in het gezicht van de kust van Molkwerum hadden getroffen en waarbij een aantal menschenlevens waren te betreuren. Deze eerste reddingboot voor de Friesche kust had een lengte van ruim 8 M. bij een breedte van 2.10 M., was zeer sterk gebouwd met groote roeisnelheid, bovendien voorzien van zestien luchtdicht gesoldeerde zinkkassen, waardoor het drijfvermogen van de boot zelfs bij het volstorten met water behouden bleef, voor die dagen wel het nieuwste type! De uitbreiding van het straatwegennet werd omstreeks dienzelfden tijd in uitzicht gesteld, toen het bericht kwam, dat de Gouverneur der provincie Friesland van Z. Exc. den Minister van Binnenlandsche Zaken „autorisatie had ontvangen tot het laten aannemen der straatwegen van Leeuwarden naar Harlingen en via Sneek naar de Lemmer." Beide straatwegen kwamen drie jaar later, in 1842 gereed, en werden toen eenigszins feestelijk voor het gebruik opengesteld. De verbinding met de havens van Harlingen en Lemmer was daardoor voor het doorgaand verkeer tusschen Holland, Friesland en Groningen belangrijk verbeterd en versneld, terwijl de schepen uit Groningen door Friesland over Harlingen of door Friesland over de Lemmer naar Holland hun koers namen, waardoor reeds toen de Lemmer de belangrijkste afvaartplaats. werd voor personen, die uit de noordelijke provinciën naar Holland reisden, hetzij per schip door Frieslands wateren, hetzij per rijtuig over de ten deele gereed gekomen straat- en grintwegen. Voor het goef'eren vervoer bleef Harl' .gen als Frieslands eerste zeehaven echter verreweg nummer één. Persoonlijk deed de koninklijke familie in 1839 ook nog haar belangstelling voor deze provincie blijken, doordat enkele harer leden in gezelschap van den toen in ons land vertoevenden Aartshertog Maximiliaan van Este en den Erfprins van Modena in October na de Hollandsche zeeweringen van de Hondsbossche te Petten ook de Friesche zeedijken kwamen bezichtigen en bij die gelegenheid een rondvaart maakten per stoomboot van Amsterdam langs een deel der Friesche kust, naar Harlingen en Leeuwarden, om in de hoofdstad tevens de veemarkt en het Prinsenhof te komen bezichtigen. Hun verblijf alhier duurde eenige dagen, bij welke gelegenheid ook nog een aantal boerderijen werd bezocht en inzonderheid de buitenlandsche vorstelijke bezoekers vol lof waren over de kwaliteiten van het Friesche vee. Ook voor de koolzaad- en vlasbewerking toonden zij de meeste belangstelling en een „lange jacht" door de schier onbegrensde Friesche weilanden besloot dit geanimeerde vorstelijk bezoek. De Koning zelf toonde zich ook voor Friesland the Merchant-King bij uitnemendheid, toen in November 1839 te Woudsend de Vriesche Kofscheepreederij" werd opgericht ter bevordering van de binnenschipperij en zeilvaart met dat bekende Friesche type schepen, hetwelk in de gloriedagen der zeilschepen aan de binnenwateren dezer provincie zulk een markant karakter gaf. De Koning teekende voor deze onderneming evenals bij den op te richten Rijnspoorweg uit eigen fondsen in voor 16 aandeelen, elk ƒ 500 groot, vertegenwoordigende alzoo een aandeelenkapitaal van ƒBOOO, niet alleen om daardoor persoonlijk van zijn hooge belangstelling voor deze nieuwe onderneming blijk te geven, doch vooral om daarmede een in verval zijnden tak der zeilvaart en binnenschipperij,' ook voor de palingvangst en -handel op Londen van beteekenis, te steunen en dien weer nieuw leven in te blazen. Ook andere plaatsen in het Friesche binnenland bij of in de onmiddellijke omgeving van het grootscheepvaartverkeer en de Friesche meren kregen daardoor weer moed, om in de scheepvaart een nieuw middel van bestaan te zoeken. Zoo nog in dezelfde Novembermaand 1839 Joure, het „vlek" waar eens het beroemde „Schippers Compact van de Joure werd opgesteld voor zeereizen vandaar naar de Middellandsche, Oost- en Noordzee en waarover in dit blad later eens meer, dat honderd jaar geleden eveneens een stoomvaartmaatschappij of reederij oprichtte. Hier waren 'het namelijk de heeren mr. C. L. van Beijma thoe Kingma en W. Willems, die een reederij oprichtten voor stoomvaart op de binnenwateren tusschen Joure, Sneek, Lemmer, Leeuwarden en waarvoor de Koning de statuten met de grootste bereidwilligheid en den meesten spoed goedkeurde. Al duurde het dus nog bijna een kwarteeuw na de opening van de eerste spoorlijn Amsterda —Haarlem, dat Friesland zijn spoorwegen kreeg (')■ in verschillend opzicht toonde de Koning, dat hij evenzeer een open oog had voor de belangen in betrekking tot het verkeerswezen in Friesand, het gewest zijner vaderen in rechte lijn. Koning Willem I heeft nooit vergeten, dat cok hij nog als jongske had gewoond in het Leeuwarder Prinsenhof en in den Prinsentuin aldaar met zijn speelmakkers had gestoeid en geravot. Daarom ook schonk hij dien tuin tot herinnering aan die zonnige jeugdperiode aan Leeuwarden en geheel Friesland tot een lustgaarde en wandelplaats. En bij den aanvang van de eeuw der spoorwegen stonden ook de Friezen zelf niet stil om hun verkeersmiddelen te verbeteren, waarbij de Koning hen gaarne en gul steunde. Dat alles mag bij de aanstaande viering van het eeuwgetijde der Nederlandsche Spoorwegen niet over het hoofd worden gezien. A. HALLEMA (O Woensdag 14 Oct. 1863, opening spoorlijn Leeuwarden—Harlingen; 1 Juni 1868 id. lyn Leeuwarden—Groningen; 1 Sept. 1868 id.* lijn Leeuwarden—Heerenveen—Zwolle; 1885 Hjo Leeuwarden—Stavoren in gebruik genomen. Koning Willem I in 1818. Geschilderd door W. B. van der Kooi, in opdracht der stedelijke gemeente van Leeuwarden. --- EEN RODEO- OF COWBOY-DEMONSTRATIE is in de Zuidelijke landen een geliefkoosd amusement. Het vergt heel wat rijkunst en durf van den ruiter, om in volle vaart van zijn paard op een wilden stienover te springen. --- DE AANKOMST VAN DE VELDPOST vormt iederen dag een belangrijk evenement in de militaire kampen. De brieven van huis worden gretig gelezen. ---