LANDBOUWKRONIEK 25 DE NOORD-OOSTPOLDER EN DE VOLKSEENHEID KTu de „Leeuwarder Courant" de discussie xy in „De Ingenieur" tusschen de heeren ir. Meijerink en ir. Vondeling over den Noord- Oostpolder heeft overgenomen, is het misschien wel goed, dat de Landbouwkroniekschrijver er een paar kantteekeningen bij maakt. Niet om een van de beide heeren een handje te helpen — zij zijn mans genoeg om hun eigen boontjes te doppen — maar wel omdat men bij dergelijke lectuur altijd gedachten voelt oprijzen, die er nauw mee verband houden. En die eigenlijk toch niet in het raam der discussie passen. De eerste maal, dat een dergelijke gedachte door ons heen flitste, was bij het lezen van een zin uit het betoog van ir. Meijerink (Ingenieur 9-5-41). Deze schrijft: „Een minder gelukkige zinsnede komt voor in dit hoofdstuk: „Onwaarschijnlijk, dat een Friesche veehouder b.v. in Zwolle zou koopen, omdat de afstand naar Leeuwarden grooter is" (zoo zegt het rapport, Red.). Ons volk is één. Ondergeschikte dingen mogen op deze wijze niet aangemoedigd worden (zoo zegt ir. Meijerink, Red.). En wij zeggen: Daar heb je het weer. Een Fries kan nu nooit eens voor de economische en cultureele belangen van zijn gewest pleiten of onmiddellijk toetert men hem in de ooren: Je brengt de Nederlandsche eenheid in gevaar. De brave, zich van geen separatisme en activisme bewuste Friesche boer, die door naar den Noord-Oostpolder te verhuizen tusschen Leeuwarden en Zwolle komt te wonen en dan liever te Leeuwarden, waar hij weg, menschen, zaken en toestanden van kindsbeen af heeft leeren kennen, markt dan in Zwolle, waar hij volkomen onbekend is. is zoo niet een spel- dan toch een volksbreker! Tal van in Friesland woonachtige boeren markten te Groningen in plaats van te Leeuwarden. Maar hun wordt nooit verweten, dat zij uit Nederlandsch oogpunt beschouwd tweedrachtzaaiers zijn. Eerlijk gezegd komt er uit de mouw der toga van dergelijke pleiters voor volkseenheid meestal een heel leelijk aapje te voorschijn. Wie de woorden van ir. Meijerink nuchter leest, moet wel tot de conclusie komen, dat voor hem het ideëele belang van onze nationale eenheid identiek is met het materieele belang van den Zwolschen handeldrijvenden en industrieelen middenstand. Maar zelfs geesten van oogenschijnlijk breeder allure kunnen niet over de kolonisatie en administratieve indeeling van de Zuiderzee spreken, zonder op meer of minder pathetische wijze de Nederlandsche eenheid er bij te pas te brengen. Dergelijke krachttermen mogen zeer bruikbaar zijn ais men aan een drukbezochte en geestelijk niet op deze zaken voorbereide vergadering een „open doekje" wil ontlokken, men lost er nu eenmaal geen sociologische en sociografische problemen mee op. En met name niet het probleem van de toekomstige bevolking der Zuiderzeepolders. Zooals men weet zijn hier twee stroomingen. De eene wil, dat de bevolking van een bepaald poldergedeelte zooveel mogelijk overeenkomt met die van het aangrenzende Oude Land, de andere wil, onder de leuze: Geen aanhangsel van het Oude Land, een zoo gemengd mogelijk bevolking. Beide stroomingen echter hebben dit gemeen, dat slechts Nederlanders voor kolonisatie in aanmerking zullen komen. En als de Nederlandsche volkseenheid dan werkelijk zoo groot is, als vooral de voorstanders van de tweede richting steeds poneeren, kan het niet anders of bij beide stelsels is deze eenheid volkomen gewaarborgd. Uit dit oogpunt zou een systeem van zoo nauw mogelijke aansluiting met het oude land de voorkeur verdienen, omdat bij het andere systeem een scherpe tegenstelling tusschen oud-landers en nieuw-landers onmogelijk uit kan blijven. En ook niet uit zal blijven. Men leze de dissertatie van dr. Huizinga over Medemblik er maar eens op na. In wezen — en ieder, die sociologisch geschoold is, zal dit moeten beamen — gaat het hier niet om de volkseenheid, maar wel om de vraag: bij welk systeem krijgt men de beste en levensvatbaarste koloi- Deze vraag is niet gemakkelijk te beantwoorden. Hebben wij het wel. dan zal een antwoord, dat aan wetenschappelijke eischen voldoet, niet gegeven kunnen worden. Wij gelooven nog niet, dat de antropologie als wetenschap reeds zoover gevorderd is, dat zij looven nog niet, dat de anthropologie als wij zien naar de geschiedenis, naar het verloop van vroegere kolonisaties, dan zakt ons de moed eerst recht in de schoenen. Het Friesche rapport wijst op ~het Bildt" vier eeuwen oude kolonie met een sterk- Hollandschen inslag in Friesland. Hier zouden de geesten materialistischer zijn en de sociale verhoudingen scherper dan in het omringende oude land. Laat ons afzien van de vraag of deze appreciatie juist is, een rechtgeaard Oudlander ligt de Bildtsche geest nu eenmaal niet en daarom moet hij dubbel voorzichtig zijn. Dan rest nog de vraag of bij een dergelijke kleine kolonie toevallige omstandigheden niet een dusr! rol hebben kunnen spelen, dat het Bijvoorbeeld zijn algemeene waarde gr zoo niet geheel verliest. Men zou ook op sommige landen als het oude Griekenland kunnen wijzen, die bi sterk gemengde bevolking toch culti topprestaties hebben geleverd. Men vi echter dan. dat in de grijze oudheid kolonisatie slechts plaats had in den vorm van verovering, waarbij de veroveraars als leidende bovenlaag de oorspronkelijke bevolking aan zich onderwierpen. En men dus geheel andere toestanden kreeg, dan die. welke zich in de Zuiderzeepolders zullen ontwikkel' Voor kolonisatie, gepaard gaande met een zoo nauw mogelijke verbondenheid aan het oude stamland, pleit o. i vooral neiging, welke men bij kolom alle eeuwen heen aantreft om doo: symbolische figuren en plaatsnamen de sfeer van het oude land zoo lang mogelijk va houden. Indien het bekende I spreekwoord ..Vox populi vox de hoogste beteekenis van het woord waarheid bevat, heeft men hier een aanwijzing, om met den band. welke den kolonist aan hrzijn voorvaderen verbindt, i te gaan. Op straffe dat nooit weer hersteld wordt. Zuiver volkskundig is er dus voor een nauweren band met het omringende Oudland zeer veel te zeggen. In tegenstelling met ir. Meijerink zijn wü van meening, dat het van wijs beleid getuigen zou indien de overheid kon besluiten den raad der Friesche commissie op te volgen en met definitieve indeeling bij een der N landsche provincies te wachten, totdat de zaken voldoende hun beslag gekregen hebben om beter te kunnen oordcelen dan thans. 1. Omdat de thans heerschende en in dezen zoo ernstigen tijd zoozeer te betr strijd tusschen Friesland en Overijsel dan ongetwijfeld een kalmer en rustiger loop kan nemen. 2. Omdat zoolang over de samenstelling der bevolking geen beslissing is genomen, een juiste keuze wel zeer moeilijk zal zijn. En zelfs al neemt men op dit gebied een beslissing, men nog zeer weinig weet omtrent de toekomstige evolutie. 3. Omdat allen het er wel over eens zijn dat wat de ontwikkeling van Nederland betreft, wij een belangrijken tijd meemaken, een tijd. die zijn stempel ook kan drukken op de toekomstige staatsrechtelijke organisatie van Nederland. En dan misschien \*>or de administratieve indeeling der Zuiderzeepolders andere perspectieven zal openen. S. E. --- Voeding uit eigen tuin ONDERHOUDSZORGEN Wanneer we in onzen tuin alles gezaaid geplant hebben, waarvoor het tijd was, voelen we ons gorust. Immers op tyd zaaien en planten i» een eerste verdichte en wie hier te laat mee is zal het straks aan de opbrengst merken. Maar er moor gebeuren en daarover willen we het nu hebben. Wanneer het aanhoudend droog blijft, is het noodig om den bovengrond tv . n die op rijen staan, wat los te maken. We doen dit met een schrepel of schoffel, waarby het er om te doen is een zeer dun laagje losse aarde te krygen. Dit laagje voorkomt, dat de diepere verder uitdrogen. Tegelijkertijd wordt het jonge onkruid vernietigd, dat we op alle gronden, hoe goed we er ook voor zorgen, steeds aantreffen De strijd tegen het onkruid moet onverflauwd worden volgehouden. Ongewenschte kostgangers zijn nooit welkom, maar nu zeker niet en het onkruid in onzen tuin, dat mede gebruik maakt van de in den bodem aanwezige voedingsstoffen, behoort tot die groep. Het onkruid tusschen de jonge planten, dat we niet met schrepel of schoffel kunnen raken zonder de planten te beschadigen, wordt met de hand verwijderd. Dit moet ook vooral tijdig geschieden, niet alleen omdat het onkruid voedingsstoffen uit den bodem put, maar ook omdat anders met het onkruid ook licht jonge plantjes worden uitgetrokken. Het terreingedeelte waar we pas aardappelen hebben gepoot, kunnen we nu over den kop schoffelen. Hiermede bedoelen we, dat het terreingedeelte in zijn geheel kan worden geschoffeld, daar immers de aardappelen nog niet boven den grond staan. Komen de planten eenmaal boven, dan wachten we tot we de rüen kunnen zien en schoffelen we tusschen de rüen --- Gieten? Moet men ook gieten' Deze vraag wordt nog al eens gesteld door amateurs tuiniers. In het algemeen kunnen we hier neen op antwoordenuitzonderingen daargelaten. Soms is het wel ge-' wenscht om zaailingen van kool, die veel te lijden hebben van aardvlooien. een paar maal daags te gieten by aanhoudend droog weer. Pas geplante kool. kropsla. tomaten, andijvie, knolselderij of andere gewassen, die we uitplanten. kan men direct na het planten even flink aangieten om het aanwortelen te bevorderen. /orgen echter allereerst, dat we planten in vochtige aarde. Daarvoor is het vaak noodig om het bovenste droge aardlaagje met de hand even opzij te schuiven. We planten dan in vochtige aard- lat alle te verplanten gewassen zoo kort moe den grond zyn. Wanneer ze eenmaal slap hangen is het moeilyk ze weer overeind te krygen. Overigens gieten we in den groententuin buiten niet en wel om de volgende redenen. Met gieten maken we toch alleen maar den bovengrond maal te gieten, dan moeten we het regelmatig volhouden; immers de gewassen zullen dan vooral in den bovenlaag -Is vormen, waar ze vanzelfsprekend ook weer het eerst van droogte te lyden hebben. Indien we niet gieten, zullen de plantenwortels -If de diepere, vochtige lagen zoeken, waardoor ze niet zoo li -oogte zullen hebben te lij den Wel moet me /uimen in tijden van droogte de bovenlaag los te schoffelen. Voor teelten onder glas is het wat anders. Wie b v groenten in een bak heeft «taan. zal wel moeten gieten, daar hier immers geen neerslag valt Maar ook hier overdrijven we niet. Indien we gieten moeten we het goed doen en niet slechts oppervlakkig. Dan moet de grond werkelijk flink vochtig gemaakt worden tot een zekere diepte, waarna we het weer eenigen tyd niet behoeven te doen. G. --- DE DROOM DOOR ELEANOR ELLIOT CARROLL 21. HOOFDSTUK XVIII Een gevaarlijke tocht Gwynne was haar verdrietige huilbui wat te boven gekomen en stond buiten de hut, toen ze Robin tegen de helling zag oprennen. Alleen haar roode oogen en nu en dan hijgende borst verrieden iets van den toestand, waarin ze verkeerd had. In haar zeemanspakje zag ze er als een slanke jongen van 'n jaar of zestien uit. Ze had met haar beperkte middelen zoo goed mogelyk toilet gemaakt en haar roodgouden haren glansden in het zonlicht en vormden als 't ware een aureool* om haar smalle, verfynde gelaat. Zoo zag Robin haar toen hy snel naar boven geklauterd kwam. En by dat gezicht kreeg hy weer een brok in zyn keel en werd het mistig voor zyn oogen. Hy zwaaide met een lap, die hy in de hand droeg en keek plotseling verwonderd. Het was haar witte japon! Hij had totaal vergeten, die als vlag uit te h?ngen. Gwynne zag het onmiddellyk en snelde hem tegemoet. „Kon je niet in dien boom komen?" vroeg ze naar adem hygend. Hy schudde het hoofd en grinnikte spottend ondeugend als een kwajongen, die een geheimpje wil stil houden. We hebben toevallig geen vla», meer noodig. Ik "heb groot nieuws, kameraad. Ik heb ontdekt, dat we ons op het uiterste Noordelyke punt van het eiland bevinden en dat het Zuidelijke punt niet veel meer dan een ïnyl hier vandaan ligt, maar dat we, om daar te komen, door een dichte en vermoedelijk ondoordringbare wild' den moeten gaan. Zooals Je weet is ons strandje slechts heel kort en..." *Ja, ja,' viel ze hem ongeduldig ln de rede, „dat weten we nu allebei al. Maar wat is je groote nieuws? Toe, vooruit, vertel het gauw!" „Nu goed dan. Het is dit. Ik ben in den hoogsten palm geklommen en heb den geheelen omtrek kunnen zien met behulp van den kyker. En het Zuidelijke deel is bewoond! Wacht even", vervolgde hy, toen zy een kreet van vreugde uitstiet. „Er komt nog meer. Ik heb een man op het strand zien loopen. Ik kon hem heel duidelyk zien. Wat zeg je daar nu wel van?" „Robin! Het is toch niet waar? Ben je er wel heel zeker van?'' vroeg ze opgetogen. „Volkomen zeker. Het was een menschelyk wezen, zonder den minsten twüfel. Netjes in de kleeren en, naar ik hoop, goed by zyn verstand. Ik kon zelfs onderscheiden, dat hij een zwarte broek en een wit hemd droeg, waaruit op te maken is, dat hy tot de beschaafde wereld behoort. Hoewel, voor ons zou het er niets op aankomen, al was het een Indiaan, wel? We moeten in ieder geval in aanraking met hem zien te komen. Maar hoe? Dat is de groote vraag!" „Nou, daar zal toch wel een weg op zyn?" „Zoo?" vroeg hy lachend, „wys jy me dien weg dan maar eens! Heel aantrekkelijk lijkt my die weg niet, want hy moet door 'n moeras en een rivier heen gaan. Ik zou er natuurlyk wel alleen heen kunnen trekken, maar ik voel h erg weinig voor, jou hier aan Je lot over te laten, terwyl ik op weg ben." „Neen. ik ook niet", zei ze beslist. „Daarom ga et je mee. Wat beteekent een mijl loopen mij, die in mijn leven wandelingen van twintig myl per dag gemaakt heb? Zoon klein eindje kan iedereen immers loopen'" maar niet op avondschoentjes met hooge hakken", zei hy met een blik op haar totaal versleten schoeisel, dat eens, evenals haar japon, keurig wit was geweest. „De jouwe zyn niet veel beter", antwoordde Gwynne, op zün bemodderde en kapotte avondnen wijzend. „Als jy daarop voort kunt, dan kan ik het ook. Laten we maar meteen op weg gaan. We verliezen aam kostbaren tijd". Ze wendde zich om naar de hut en wenkte hem met aandrang, mee te komen. ...Niet zoo haastig gebakerd, ouwe jongen", bromde Robin. „Ik heb dat moeras al onderzocht. J'l nog niet. We zouden verplicht zyn, dat riviertje, of wat het voor een water ls, over te steken, of we zouden ons net als apen van boomtak tot boomtak moeten slingeren. Misschien blykt het wel totaal onmogelijk er doorheen te komen. In dat geval blyft er nog slechts één mogelykheid. En dat is het eiland rondzwemmen." „Nou, daaraan doe ik. dan ook mee. Maar laten we het eerst over land probeeren. Er moet wel een pad of iets van dien aard zyn! Stel je voor, dat we weer met andere menschen in aanraking komen! Vind je dat niet verrukkelyk?" Hy staarde haar peinzend aan en zyn blauwe oogen werden dof. Weer met andere menschen in aanraking! Dat beteekende voor hem verlies van haar gezelschap, waarop hy zooveel prys stelde! Het volgend oogenbiik sloeg zyn stemming echter om. Hij schaamde zich over zyn zelfzuchtigheid. Ze konden toch niet altyd in dergelyke, ongeriefeiyke, primitieve omstandigheden blyven? Vroeg of laat zouden ze het niet langer kunnen uithouden en er aan ten gronde gaan. Ze leefden beiden reeds onder hoogspanning en alleen daardoor hadden ze zoo kunnen doorleven. Hy volgde haar in de hut. Ze ging haastig aan den gang en pakte kleeren en wat ze verder hadden, by elkaar. Met een vrooiyk glimlachje zei ze: „We moeten die kleeren en al wat verder bruikbaar is, meenemen. Het is nu zoowat elf uur, zou ik zeggen, denk je ook niet? Dan hebben we dus byna een heelen dag den tyd, om door die wildernis heen te dringen. En als het ons onmoge'jk blykt, ons een weg te banen, dan hebben we ook nog tyd genoeg, om hierheen terug te keeren, voordat het nacht wordt." Ze keken beiden de kleine hut met het schamele huisraad rond. Ze hadden er dan toch een soort tehuis in gevonden. Met innerlyken tegenzin en verdriet begonnen ze op te ruimen. Onder het werk maakte Robin de opmerking, dat ze geen voedsel voor onderweg behoefden mee te nemen. In het bosch konden ze al, wat ze noodig hadden, vinden. Maar de kleeren moesten mee. Gwynne bedacht een manier om het gemaakte bundeltje als een ransel op Robin's rug te binden. Ze nam strengen van het grauwe mos, draaide die ineen en gebruikte ze als touwen. Het ging heel goed. Eindelijk gingen ze op weg. Robin liep voorop en zocht een zoo begaanbaar mogelyk pad door het dichte woud Met zyn zakmes moest hy soms doornen en scherpe rietstengels wegsnyden, voordat ze verder konden gaan. Gwynne volgde hem op den voet. Het gaan was meermalen zoo gevaarlijk, dat ze zich aan takken of struiken moest houden, om op de been te blyven. Blijkbaar had nog nimmer te voren een mensehelijk wezen die wildernis betreden. Ze moesten over groote steenen, glibberig van het natte mos, heenklauteren en moerassige plekken, waar ze tot hun knieën inzakten, doorwaden. Gwynne weigerde daarbij koppig iedere hulp van Robin's kant. „Kyk jy maar voor je uit", zei ze, telkens als hy zich bezorgd naar haar omwendde. „Ik zal wel roepen, als ik niet verder kan komei De modderige stroom, waarover hy haar reeds verteld had, was nu eens niet meer dan een meter, dan wee: ruim vier meter breed en wrong zich in vele bochten door de wildernis. Ze hadden meer dan twee uur noodig om een doorwaadbaar plekje te vinden. En de smalle, rotsige oevers vormden een gevaarlyk pad het stilstaande, donkere water. Boven hun hoofden kwetterden vogels van allerlei kleuren en vlogen verschrikt by hun nadering op. Bange aapjes met verdrietige snuitjes brabbelden druk met elkaar over die vreemde, tweebeenige wezens, die ze nog nimmer op hun domein hadden gezien. Door hun kluchtige houdingen maakten ze Gwynne aan het lachen. „Zyn het geen schatjes?" riep ze met k ïyke opgetogenheid uit. „Il voor huisdiertjes willen hebl. Robin's gezicht klaarde by dergelyke uit. telkens op. Ze was nu weer zoo gewc natuurlyk net zoo als ze geweest was op dat tochtje in Panama en Balboa, voordat de rest yan het gezelschap hen kwaï Hij riep jongensachtig terug, ov. „?■"; omdai hy van haar niet n. „Willen we even h nen zal ik . paar voor je vangen? Dat zou een aardig, winst voor ons ge/r Oogenblikkelijk trok /.e zich t.-nic. Hij had zyn woorden ook niet gelukkig geko „Nïen.... dank je. We doen beter mr* te loopen . En ze zei geen enkel woord meer over de dieren, die zich vertoon Ze waren eindelyk het riviertje met behulp van enkele bo r uitstekende steenen cstoken e- „-den zich, dat ze eindeveer op wat grond terecht gei waren. De wildernis was nu ook zoo dicht niet meer. Opeens riep Robin het meisje by zich. m nou toch eens kyken!" zei hy verdrietig, op troom wyzend, die veel breeder was dan de ynne staarde naar het vettige, zwarte voeten voortgleed. Het C te kyken. Er kwamen le een groote in de diepte verstoppertje. Plop P'°P I n het kwak' ten minste, dat het groote kikkers v. ik mezelf nog al geluk, dat het ergste voorbij was", mopper: weet werk' hoe we daar overheen moeten diep. ! rl er n door i we idlgde hij met een geforceerd lachje. tis heel _af Gwynne spottend tentai .ouwdat wy >gd". Ze ,d achteriet te r het eeuw. i "u"' "d. ~Ik i md gebouwd. Die zal je ragen, kameraad!" (Wordt vervolgd) --- Uitvoering Effecten-Orders Coöp. Zuivelbank Telefoon 4943-SI9S --- VOOR EFFECTEN: NOORDfRIESCHC MIDD£NSUNDSIMNKw ItttWAMfN BIJKANTOREN: DOKKUM, FRANEKER HARLINGEN. HEERENVEEN EN APPELSCHA --- W./Il m\2 --- Vooral 1 Soortome men: verstopping, slacht* ontlasting, overmatig vet, die de oorzaak zijn van aambeien, val» onraina huid, hoofdpijnen, enz. door grondige ermg van bloed en Ingewanden met Dr. Schieffer's Stofwisselingszout Een weldaad voor het orgaolsm#t Flacon I 10*. Dubb.i» «Ucoff.t *T» bij apothaktri an vtkdroglftetl. --- DE FONDSENMARKT WEEKOVERZICHT BU verschlltende maatschappijen wel hoogere winsten, maar de stijging der wlnstuitkeerlngen bleef toch vrU beperkt. — De groote overvloed van geldkapitaal Is reen aanwijzing voor groote oorlogswinsten. — Mogelijke vormen der toekomstige staatsflnanrierlng. Het lijkt niet waarschijnlijk, dat het binnen afzienbaren tüd tot sterke koecsbewegingen op de effectenbeurs zal komen. Viel er kort geleden een neiging waar te nemen om obligaties tegen aandeelen te ruilen, de verschillende bekendmakingen ten aanzien van de nieuwe belastingen alsmede de verwachting van de komende heffingen, die tot een beperking van de dividenduitkeering zullen leiden, hebben aan de markt een geheel ander beeld gegeven en hebben er toe geleid, dat men thans nog weinig op de beurs onderneemt. Een belangrijk punt vormt daarbij de reeds eerder besproken uitbreiding van de inkomstenbelasting tot de speculatiewinsten. Toch begint men zich langzamerhand te realieeeren ,dat de belasting op zulke winsten slechts in byzondere gevallen verschuldigd zal zyn, n.l. dan, wanneer op de beurs gekochte fondsen binnen het jaar weer met winst worden verkocht. In de eerste plaats moet de winst dan meer dan ƒ 500 bedragen, maar bovendien zal zich wellicht de mogelijkheid voordoen, dat men de verliezen op andere fondsen weer kan aftrekken . Zou men in normale omstandigheden met den verkoop der fondsen, die in koers zijn gedaald, wellicht hebben gewacht, na de inwerkingtreding van de nieuwe bepalingen zullen velen dan liever tot realisatie overgaan in de verwachting, dat men een ander fonds van ongeveer dezelfde waarde zal kunnen terugkoopen. In Amerika kent men het verschijnsel van de z.g. tax-selling, welke verkoopen tegen het einde van het jaar optreden en die eveneens ten doel hebben om verliezen op effectenbezit met het oog op de opgave voor de belastingen reëel te maken. Uit het bovenstaande blykt reeds — doch wij leggen hierop nog eens den nadruk — dat er geen belasting verschuldigd is, indien er een koersstijging is ingetreden, zonder dat de betreffende fondsen zyn verkocht en dus de wirurt reëel is binnengehaald. In het algemeen kan men zeggen, dat bonafide belegger of fondsenbezitter niet zoo heel veel met de belasting op speculatiewinst te maken zal hebben. Dit neemt niet weg, dat de operaties van speculatieve belangen vroeger wel eens een levendig beeld aan de beurs gaven, waardoor een beweging werd ingezet, die dan later door het publiek werd overgenomen. Dergelyke mogelykheden lijken thans niet byzonder groot meer en het gevolg ls, dat de markt wat men noemt „dun" is geworden, d. w. z. er zyn weinig orders, zoowel om te koopen als om te verkoopen en een kleine vermeerdering der orders aan den een of aan den anderen kant kan aomi in verhouding tot de omzetten vrij sterke fluctuaties in het leven roepen. • . • Dringende beleggingsvraag, hetzy op de aandeelen of op de obligatiemarkt in verband met den drang tot belegging van spaarkapitaal lykt op het oogenbiik weinig waarschijnlyk, omdat er reden is om aan te nemen, dat de kapitaalvorming in dezen zin thans niet büzonder groot is. Belangrijke bronnen van inkomsten op het nationale vermogen zijn voor het oogenbiik afgesloten. Men denke maar eens aan de beleggingen in het buitenland en in Ned. Indië en het ontbreken van de inkomsten uit de scheepvaart. De berichten van hoogere winsten over het afgeloopen jaar hebben wel eens aanleiding gegeven tot de meening, dat de inkomsten uit het effectenbezit aanzienlijk moeten zijn gestegen. Gestegen zyn die inkomsten inderdaad, maar toch zeker niet in zeer sterke mate. De Amsterdamsche Bank heeft kortelings een samenstelling gepubliceerd van de winsten en de uitkeeringen van 287 in het binnenland werkende maatschappijen. Uit de cijfers bleek, dat de nettowinst inderdaad dooreen genomen belangrijk is gestegen, indien men de verliezen van sommige maatschappijen daarbij in mindering brengt. De nettowinst bedroeg n.l. in 1939 ƒ34 millioen en ln 1940 voor dezelfde ondernemingen ƒ80,2 millioen. De stijging van de uitkeeringen hield daarmede echter lang niet gelijken tred. De gezamenlüke uitkeeringen bedrt>egen n.l. in 1939 ƒ35.1 millioen en in 1940 ƒ42.8 millioen. In 1939 werd dus meer uitgekeerd, dan de winst bedroeg, In 1940 belangrijk minder. Over de stüging van de nettowinsten valt nog op te merken, dat het onjuist zou zyn hieruit te concludeeren, dat de betreffende ondernemingen in bijzonder sterke mate van de omstandigheden zouden hebben geprofiteerd. Inderdaad zijn voor verkochte goederen en voorraden in verreweg de meeste gevallen hoogere prijzen gemaakt dan in normale omstandigheden waarschijnlijk het geval zou zün geweest. Indien de betreffende maatschappijen de geliquideerde goederen- en grondstoffenvoorraden tegen de oude inkoopsprijzen zou kunnen vervangen, dan zou men van reëele winst kunnen spreken. Het behoeft echter nauwelijks te worden betoogd, dat zulks niet mogeiyk is, in de eerste plaats omdat de goederen en grondstoffen er niet zijn, althans niet in voldoenden omvang en in de tweede plaats omdat, voor zoover zy wel aanwezig zijn, de prijzen aanzienlijk hooger zijn. De verkoopprijzen der eindproducten zijn echter niet andermaal verhoogd. Het gevolg is dus, dat de producenten met hetzelfde bedrijfskapitaal thans een veel kleineren gooderenvoorraad zouden kunnen koopen, zoodat zij eigenlijk op hun vermogen hebben ingeteerd. De gemaakte boekwinsten zyn dus voor een deel slechts schijn en daarom zou het verkeerd zyn overhaaste conclusies te trekken. Hetzelfde verschijnsel heeft zich ook in den vorigen oorlog, maar toen in nog veel sterkere mate voorgedaan. Vele particulieren en de leiders van ondernemingen hebben zich toen ryk gerekend om achteraf tot de conclusie te komen, dat zy slechts armer waren geworden. • . » Indien men het bovenstaande in aanmerking neemt, dan kan de groote overvloed van geldkapitaal, welke men overal waarneemt, niet zyn verklaring vinden in de tdegenomen welvaart van de betreffende ondernemingen, doch men moet hierin veeleer den spiegel zien van het gerealiseerde vermogen van de ondernemingen, waarbij dikwijls stille reserves door den verkoop van goederen, die tegen een matigen prijs te boek stonden, in kasmiddelen werden omgezet. Het behoeft geen betoog, dat de groote geldruimte, die men thans kan waarnemen met de eigenlijke kapitaalvorming, dus met besparingen uit een overschot van productie niets te maken heeft. Daaruit zou dan tevens moeten worden afgeleid, dat de eventueele nieuwe staatsleeningen. die nog zyn te wachten niet of slechts in zeer beperkte mate by het eigenlijke spaarkapitaal zouden kunnen worden ondergebracht. Veeleer zou de Staat zich moeten wenden tot de geldreservoirs, die wy hierboven hebben aangeduid en die feitelyk de tegenwaarde vormen van het gerealiseerde goederenvermogen. Die gelden zyn natuurlijk allerminst geschikt om op den duur in staatsleeningen te worden belegd, daarzij de beschikkingsmacht vormen van de producenten, waarmede zij straks weer goederen en grondstoffen zullen moeten inslaan. Tot nu toe werden deze gelden tijdelijk in schatkistpapier belegd, maar indien de staat tot consolidatie zou overgaan dan heeft men geen keus en zou men dus deze gelden voor dit doel moeten aantrekken. De geruchten over een staatsleening met korten looptijd zijn niet bewaarheid en het schijnt, dat de betreffende plannen geheel van de baan zijn. Indien men in aanmerking neemt, dat in Duitschland de inschrijving op de nieuwe staatsleening thans voor onbepaalden tyd wordt opengesteld en dat daaraan ook geen vast bedrag is verbonden, dan lijkt het niet onwaarschijnlijk, dat te eeniger tyd ook hier te lande tot dit systeem zal worden overgegaan. Hieronder volgt een overzicht van het koersverloop in de afgeloopen week. 4 pet. Nederland 1940 II 97' 1#97"/i,. 4 pet. Nederland 1941 98* „ 98'»/t.. 3—3>i pet. Nederland 1938 88», „ «O»/,,. Aku 136 K 134 M 136'/, 136,. Lever Bros 114 113^ 118 112 112^. Philips 206;., 204 207 20iy, 205',- Koninkiyke Petroleum 223 y, 227 224 yr 230 % 225',. Amsterdam Rubber 236 247', 240 241. Holland Amerika Lyn 107% 112'^ 109 109 <;. Ned. Scheepvaart Unie 157 1621» 159 J80i«. H.V.A. 386;, 398 393 400 390. Ver. Vorstenlandsche Cultuur 105 111 105 106. Dcli My. 285 263. Senembah 194 208;; 206. Amsterdam, 20 Juni 1941. ---