Oostelijke mark in West-Berlijn onwettig verklaard Munthervorming belangrijke stap in koude geld-oorlog De Westelijke mark is Zondag het enige wettige betaalmiddel in de Westelijke sectoren van Berlijn geworden, aldus is door de Britse, Franse en Amerikaanse militaire gouverneurs in Duitsland medegedeeld. De nededeling betekent practisch het verbod van de Oostelijke mark, die totnogtoe als wettig betaalmiddel in de Westelijke sectoren was aanvaard. In een officiële mededeling van de Westelijke geallieerden wordt gezegd, dat de militaire gouverneurs het besluit, dat de Oostelijke mark zou ophouden wettig betaalmiddel in de Westelijke sectoren van Berlijn te zijn, hadden genomen „na overleg met de verantwoordelijke Duitse autoriteiten te Frankfort en Berlijn en in antwoord op de eenstemmige resolutie van de gemeenteraad van Berlijn. Het comité van Franse, Britse en Amerikaanse deskundigen, dat belast is met het in omloop brengen ' van de West-Duitse mark, heeft medegedeeld, dat de uitvoering van de maatregel dertig millioen „Clay-marken" vereist. Anderzijds is medegedeeld, dat de bevolking van de Westelijke sectoren ongeveer 300 millioen Oostmarken bezit, waarvan de helft in bankbiljetten en de helft op bankrekening. De Britse bevelhebber te Berlijn, generaal Bourne, verklaarde in een radioboodschap aan de Berlijnse bevolking: „Zij, die u deze meedogenloze blokkade hebben opgelegd, hebben uw geest of uw moed niet aangetast. Het is mijn vurigste wens, een vrij en verenigd Duitsland te zien. Evenals ik wenst gij, dat uw banden met het democratische West-Duitsland zo sterk mogelijk zijn. De invoering van de Westduitse mark te Berlijn is niet slechts een economische maatregel doch een nieuw symbool en een schakel temeer in de keten, die Berlijn met het Westen verbindt. Gij moet geduld oefenen, doch ik meen u te kunnen beloven, dat de wens der Berlijners, zo nauw mogelijk verbonden te zijn aan de evolutie van West-Duitsland, geleidelijk in vervulling zal gaan." In een speciale editie van het met Britse licentie verschijnende blad „Der Telegraf" wordt scherpe critiek geleverd op de aangekondigde munthervorming: „Niet slechts profiteurs en zwarte handelaren, doch ook handelslieden, employés en arbeiders zijn zwaar getroffen", aldus het blad. „Tot nu toe zijn de Berlijners de stiefkinderen bij elke munthervorming geweest. Dit is thans weer het geval. Laat ons hopen, dat dit de laatste is, die wij moeten meemaken." De meeste Berlijners tonen zich teleurgesteld slechts 15 Oostelijke marken te mogen inwisselen. Zaterdag was in de binnenstad één westelijke mark ongeveer vijf oostelijke marken waard. In economische kringen is men van oordeel, dat de individuele koopkracht wel zal stijgen, doch dat de schaarste aan goederen tengevolge van de blokkade onvermijdelijk zal leiden tot een ongecontroleerde stijging der prijzen. In industriële kringen meent men, dat vele firma's zullen moeten sluiten, waardoor de werkloosheid zal stijgen. De gouverneurs verklaarden op een persconferentie, dat de lervorming een financiële en geen politieke daad was. In kringen van het militaire bestuur verwacht men geen drastische tegenmaatregelen van Sovjet-Russische zijde. --- Het eerste kievitsei Gevonden onder Wirdum. Vanmorgen is onder Wirdum het eerste kievitsei gevonden door A. Dükstra te Leeuwarden, Kleienburg no. 10. Het zal aan H. M. de Koningin worden aangeboden. Hedenmiddag om 2 uur werd aan de Commissaris der Koningin in Friesland een kievitsei aangeboden, gevonden door de heer P. van Dijk uit Wirdum. --- Rustige verkiezingen in Frankrijk Vrij grote steun voor regeringspartijen Over het algemeen schijnt zestig a zeventig procent van het aantal stemgerechtigden bij de Zondag in Frankrijk gehouden verkiezingen voor vernieuwing van de helft der provinciale raden zijn stem te hebban uitgebracht. In gewone omstandigheden hebben deze zeer plaatselijke verkiezingen weinig politieke betekenis, maar waarnemers zijn van mening, dat zij ditmaal een vrij getrouw beeld van de openbare mening in Frankrijk zullen geven. Volgens de laatste berichten hebben de Gaullisten de leiding voor alle andere enkele partijen met 29 pet. van de getelde stemmen. De regeringspartijen tezamen waren echter met 32.4 pet. in de meerderheid. De regeringspartijen hebben tot dusver — er zijn vier millioen stemmen van de misschien 11 millioen uitgebrachte stemmen geteld — 264 van de 698 -zetels, waarover beslist is, veroverd, de Gaullisten 163. Hoewel de communistische partij 22 pet. van de tot nu toe getelde stemmen op zich verenigde, veroverde zij slechts 10 zetels. Rechtse en centrum-groeperingen kregen 16 pet. van het aantal tot dusver getelde stemmen. --- De Meidagen van 1940 herleven Voortdurende strubbelingen tussen regering en generaal Reynders (Van onze Haagse correspondent) Op de negende Mei 1940 kreeg onze regering het bericht, dat in de nacht van 9 op 10 Mei de Duitse aanval op Nederland definitief zou beginnen. Op Donderdag 9 Mei was onze militaire attaché in Berlijn, majoor Sas, voor de laatste keer in contact geweest met de toenmalige Duitse kolonel Oster, die een van de belangrijkste posities bij de Duitse contra-spionnage bekleedde, 's Avonds om zeven uur had de ontmoeting plaats waarbij aan de militaire attaché medegedeeld werd, dat de bevelen gegeven waren voor de aanval in het Westen en dat Hitler naar het Westfront was afgereisd. Daar er echter nog een kleine mogelijkheid bestond, dat de zaak uitgesteld zou worden, hetgeen immers reeds verschillende malen geschied was, heeft na halftien nogmaals een ontmoeting plaats gehad tussen genoemde heren. Hierbij werd aan de heer Sas medegedeeld: „Mem lieber Freund, jetzt ist es wirklich aus. Es sind keine Gegenbefehle gegeben. Das Schwein ist abgefahren zur Westfront, jetzt ist es endgültig aus". De heer Sas heeft daarop de Belgische militaire attaché gewaarschuwd en heeft het ministerie van Defensie telefonisch aangevraagd. Na ongeveer twintig minuten kwam het gesprek door en kreeg hij de marine-adjudant van de minister van Defensie aan de telefoon. De heer Sas heeft tegen hem het volgende gezegd: „Post, je kent mijn stem, niet waar, ik ben Sas in Berlijn. Ik heb je nog maar één ding te zeggen, morgen vroeg bij het aanbreken van. de dag: houd je taai! --- Wisseling opperbevel. Bü een groot deel van het Nederlandse volk heeft de wisseling van het opperbevel op 6 Februari 1940, toen generaal Reynders werd vervangen door generaal Winkelman, groot opzien gebaard. In die tijd van hevige spanning en oorlogsdreiging was een vast beleid en een doelbewuste militaire, politiek nodig, zo meende men. Het aftreden van generaal Reynders bracht aan het licht, dat er tussen de regering en de militaire leiding diepgaand verschil van mening bestond. De parlementaire enquête-commissie heeft deze zaak onderzocht en in haar eerste rapport een hoofdstuk gewüd aan de staatsrechtelijke positie van de opperbevelhebber van land- en zeemacht. In militaire kringen was men van oordeel, dat de opperbevelhebber in strategische kwesties autonoom was. en daarin dus geen bevelen en aanwijzingen van de regering behoefde te accepteren. Generaal Reynders stond op dit standpunt, dat evenwel niet gedeeld werd door het toenmalige kabinet en zeker niet door de minister van Defensie, de heer Dijxhoorn. De parlementaire enquêtes-commissie concludeert, na uitvoerige bestudering van dit vraagstuk en na tal van personen hierover gehoord te hebben, dat de positie van opper■ bevelhebber er een is van volstrekte ondergeschiktheid aan de regering, ook op het gebied van het krijgsbeleid. Hiermede wil niet gezegd zyn, dat het van goed beleid zou getuigen om de opperbevelhebber te verplichten telkens alles aan de regering te vragen. Het zal goed zijn aan de opperbevelhebber een zekere mate van vrijheid te verlenen, doch het kabinet moet ieder ogenblik, waarop het dat nodig acht, moeten kunnen ingrijpen. Uiteraard is deze conclusie ook voor de toekomst van groot belang. In de periode van generaal Reynders was het een voortdurend wederzüds aftasten. De generaal had niet het vertrouwen van de regering en dit leidde tenslotte tot zijn ontslag. De moeilijkheden verdwenen, toen generaal Winkelman hem opvolgde. --- Opruimingen voor de stellingen. Een zeer ernstig bezwaar tegen de regering acht de commissie het niet toestaan van de noodzakelijke opruimingen vóór de stellingen. Speciaal wordt geklaagd over het feit, dat de boomgaarden vóór de Grebbe-linie niet opgeruimd mochten worden, hoewel de plaatselijke commandant zulks heeft verzocht en dit verzoek doorgegeven is naar Den Haag. De regering ging er van uit, dat in het Grebbegebied slechts opruim ingen mochten geschieden in de geïnundeerde gebieden. Dit heeft een zeer nadelige invloed gehad. Hoewel de commissie zeer wel beseft, dat, ook indien de opruimingen uitgevoerd waren, de strijd op de Grebbe in ons nadeel zou zijn beslist, betreurt zy deze gang van zaken in hoge mate. De desillusie, die de benoeming van de heer Reynders voor de regering is geworden, beschouwt de commissie als een voorzienbaar gevolg van de wijze waarop en de omstandigheden waarin deze benoeming heeft plaats gevonden. De ministerraad, voorgeleid door minister Dyxhoorn, heeft de chef van de generale staf voorgedragen voor een benoeming tot opperbevelhebber, omdat men niet het risico wilde lopen van een mislukking der mobilisatie. Voorts vreesde men bij de benoeming van een ander actief officier te veel opschuivingen in de hogere rangen en tenslotte werd de heer Reynders niet onbekwaam geacht. Een groot enthousiasme voor de benoeming van de eerste opperbevelhebber heeft de commissie niet kunnen ontdekken. De commissie begrijpt, dat de tüd drong, doch een dergelijke hoogst belangrijke benoeming mag niet anders dan met de grootste voorzichtigheid en overtuiging geschieden. Toen de eerste bespreking met de inmiddels benoemde opperbevelhebber op 9 September 1939 plaats vond, bleek onmiddellük, dat de gevoelens van de regering en die van de opperbevelhebber niet narmonieerden. Het spreekt vanzelf, dat dit foutieve begin niet nagelaten heeft invloed te oefenen op het verdere verloop van zaken. --- Het boterde niet. De regering had hem niet mogen aanstellen als zodanig, indien de benoeming niet met volle overtuiging kon geschieden. Tussen generaal Reynders en de regering heeft het steeds niet willen boteren. Dat blijkt ook uit de strubbelingen, die voortgevloeid zijn uit de opdrachten die op 9 September 1."'J 9 en 7 Januari 1940 aan de opperbevelhebber gegeven zijn, voor zover die opdrachten betrekking hebben op het voorgenomen krijgsbeleid ten noorden v;in de grote rivieren. De minister van Defensie stond op het standpunt, dat bü een overmachtige aanval uit het oosten op het hart des lands het veldleger tijdig met de hoofdmacht uit de Grebbe-linie naar het oostfront van de vesting Holland moest trekken, terwijl de opdracht ook ruimte liet om deze terugtrekkende beweging uit te voeren, nog voordat van enige aanval sprake was. Daartegenover wilde generaal Reynders principieel met dezelfde troepen achtereenvolgens de Grebbelinie en het oostfront van de vesting Holland verdedigen. • De commissie betreurt, dat de regering haar opdracht van 9 September 1939 niet duidelijker heeft geformuleerd, waardoor het uitgesloten geweest was, dat de opperbevelhebber gedurende de maanden vna September de troepen zodanig opstelde, dat bü een onverwachte overmachtige aanval met twee legercorpsen zou moeten worden gemarcheerd, terwül de vijand oprukte. Aan de andere kant kan zü zich niet indenken, dat de heer Reynders de opdracht niet begrepen zou hebben. Tegen de terugtocht uit de Grebbelinie zoals deze door generaal Reynders was opgezet, ingevolge de opdracht van 7 Januari 1940 had de regering grote ,bezwaren. De commissie concludeert, dat, toen bleek, dat de strategische inzichten van de regering en van de opperbevelhebber tegen elkaar botsten, de regering hem onmiddellük had moeten ontslaan. Als verdere wrijfpunten tussen de regering en de opperbevelhebber Reynders noemt de commissie diens richtlijnen voor de pers; het aanleggen van versterkingen en het beschikbaar stellen van gelden daarvoor: het niet actief genoeg optreden tegen schendingen van ons luchtgebied, waartegenover staat, dat onze luchtmacht te gering was om krachtig en voortdurend in te grijpen; het verstrekken van inlichtingen aan de regering; de positie van onze militaire attaché in Berlijn. Wat de twee laatste punten betreft, blijkt, dat generaal Reynders eenzijdig besliste, welke berichten aan de regering doorgegeven zouden worden en dat hij onvoldoende aandacht geschonken heeft aan de zeer waardevolle inlichtingen, die majoor Sas uit Berlijn stuurde. Deze majoor belde bijvoorbeeld op 9 Mei 1940 nog op, dat in de nacht de Duitse aanval beginnen zou. Samenvattend concludeert de commissie, dat de regering, gegeven de situatie, dat het kabinet geen vertrouwen had in het krijgsbeleid van de heer Reynders en in zijn persoonlijkheid over het algemeen, hem terecht heeft ontslagen,. Een pijnlijk accent kreeg het ontslag, doordat hem niet de gebruikelijke decoratie werd verleend. De, benoeming van generaal Winkelman tot opperbevelhebber is op verantwoorde wijze geschied. De regering kon hem in het volste vertrouwen met het opperbevel belasten. --- Oordeel over het leger Critiek — zü het een milde — oefent de commissie op de houding van de officieren en troepen. Het is duidelijk, meent zü, dat de Nederlandse troepen onvoldoende opgeleid en somtijds onder commandanten gesteld, die in oorlogstüd bleken te falen, niet tegen de moderne oorlogvoering bestand waren. Het valt dan ook niet te verwonderen, dat verschillende troepenonderdelen en commandanten niet hebben voldaan aan tal van opdrachten en dat de weerstand van de troep op vele plaatsen sneller is ineengestort dan men had gedacht. De troep was vooral gedurende de eerste dagen geestelijk in het geheel niet op oorlog ingesteld en zeer labiel. Wanneer de troepen na de eerste stoot niet tot zich zelf konden komen of door uitstekende commandanten werden aangevoerd, zagen zü geen kans zich te herstellen, doch plantte de paniekstemming zich op andere onderdelen over. Tenslotte onderwerpt de commissie enige krijgsverrichtingen gedurende de Meidagen van 1940 aan een beschouwing, met name de verdediging van de vliegvelden tegen aanvallen uit de lucht, de verdediging van de Grebbestelling, de verdediging van Rotterdam, de strijd bü de Moerdijkbruggen en de verdediging van de Afsluitdiik. --- Dostojewski ook al in de ban De beroemde Russische romanschrijver Fedor Dostojewsky is door de Sovjet literaire Gazet als „een verdorven aartsvijand van de revolutie en de revolutionnaire democraten" bestempeld. Het blad leverde commentaar op een rede van professor Jegolin, directeur van het Gorky-instituut voor wereldliteratuur, die zijn collega professor Kirpotin Hekelde als een „cosmopoliet" omdat hij Dostojewsky in een pasverschenen boek „trachtte te rechtvaardigen". De wetenschappelijke raad van het instituut heeft eenparig besloten Kirpotin en twee anderen, die eveneens als „cosmopolitisch" werden gebrandmerkt, van het lidmaatschap van de raad uit te sluiten. v --- Rode Kruis-actie bracht meer dan een half millioen op Als gevolg van de onlangs door het Nederlandse Rode Kruis in dagbladen en radio gevoerde actie ..Rode Kruis-hulp voor Indonesië", is het Nederlandse Rode Kruis in staat om voor een waarde van over het half millioen gulden aan geneesmiddelen, melk en baby-voedsel naar Indonesië te zenden. --- Buitenlands Overzicht Verdrag van collectieve defensie T4et thans op schrift gestelde en nog * vóór de ondertekening openbaar gemaakte Atlantische verdrag wekt gemengde gevoelens. Ei is voldoening, dat de Westelijke wereld een vorm gevonden heeft van samenwerking in defensieve geest, er is beklemming, omdat dit nodig is geworden door een scherpe en gevaarlijke tegenstelling in de na-oorlogse wereld. Dit is wel volkomen duidelyk: wat Sovjet-Rusland ook van dit samengaan mag zeggen of denken, nooit zou de Noord-Atiantische alliantie tot stand zün gekomen wanneer de Sovjet-Unie een gematigder politiek had gevolgd. Zo eenvoudig nis de dingen van Sovjet- Russische zijde werden gesteld (het komt alles neer op agressie) zün ze niet en dat is voor de hele wereld openbaar. Er moest heel wat tegenstand worden overwonnen in de Westelijke landen — ook in Amerika — voordat men tot het aanvaarden van deze verplichtingen kwam. Het is mogeliik, dat Rusland's politiek Is ingegeven door angst — al is dat niet Waarschijnlijk — maar ook dan heeft naar diplomatie gefaald, omdat ze slechts beduchtheid heeft gelegd in de ziel van een zo groot aantal volken, die boven alles de vrede zoeken. En daarom dringt de monotone stem van het Kremlin niet meer door tot het hart en het verstand van de Westelijke massa's. Het Russische argument biedt geen aangrijpingspunt voor het diepgewortelde vredesverlangen van het Westen en daarom zoekt men het bij elkaar, ondanks de aarzelingen en ondanks de ook in het Westen uiteenlopende opvattingen en belangen. Het pact is de uitdrukking van een gemeenschappelijke geest van afweer en wanneer Moskou zeot. dat het agressieve doelstellingen dient, dan is dit zonder eni"e twijfel in strijd met het oprechte gevoelen der Westelijke volken, en in ieder geval met de geest, waarin ze zich bii het verdrag hebben eangesloten. Dat de negatieve grondslag van het pact tot een positieve en practische opbouw van een defensief apparaat voert is een niet te vermiiden noodzaak. In de wereld van nu — waarin het >nte1r: Snaai overleg heeft gefaald _ dentt men in termen van macht Ook: een zuiver defensief apparaat moetkrachtig zün wanneer men gelooft, dat daarmede de vrede wellicht bewaard kan Wuven. Vandaar dat thans de gecoördineerde miiitaire organisatie (en ?* £f van in de vorm van de in het verarag genoemd! raad met. zijn hu porganen) alle andere gemeenschappelijke activisten overschaduwt. Ofschoon het een itder duWelilk zal ziin, dat de grondslag van de Westelijke kracht gelegen is in het economisch herstel. Overigens wordt dit in zoverre niet uit het oog verloren dat het herstelprogram („w?n^n inkete hpt Congres aceoord gaat) geen «*nKe"j vertrad ondervindt en de militaire hulpverlening hier geheel los; vanbluft staan Maar het is natuurlijk een feit dat de doeltreffendheid van he .verdrag afhangt van de werkelijke verdedigmgs krßcht Wat de bepalingen van het verdrag betreft, hieruit blijkt dat zowell terdan Tipn van de uitleg als van de on(1eIr'ln3 te verlenen hulp een zekere soepelheid 5 betracht1 Daarover is trouwen.van tevoren al Senoeg gezegd Anderauas hliiven er uiteraard tal van Prac"s"ï vragen over. die nog nader en diepgaand moeten worden brteken^ Maar ook n voortdurend onderling overleg «w zien, waarbij de gelukhe.d der partners nadrukkelijk is yastgestel