(Advertentie J.M.) I_l I k"J !__Fi^S I *___%? L_ ' *-_'' I*' 1 iet wedtngsmiddel voor de huid H|_^_^ _^ _^ mww_ _. J --- CMC heeft critiek op SER-melkadvies Melkprijs bijna 24 cent De te Rotterdam gehouden jaarvergadering van de Coöperatieve Melkcentrale G.A. (C.M.C.) heeft de jaarstukken 1955/1956 goedgekeurd. Aan het einde van het verslagjaar bedroeg het aantal leden 11.291. Deze veehouders leverden 502.124.021 kilogram melk met 3.65 procent vet. Het totaalbedrag der verkopen beliep ƒ 128.181.433. In de loop van het boekjaar kon aan de leden netto worden uitbetaald f 117.475.152, hetgeen gemiddeld 23.40 cent per kilogram geleverde melk is Na afschrijving van ƒ 846.057 en toevoeging van ƒ 200.000.- aan de reserve, waardoor deze steeg tot ƒ 1.200.000.- kon nog f 1 961.463 met de leden vereffend worden, in totaal kwam derhalve aan de leden netto ƒ 119.436.616 ten goede Rekening houdend met de garantie-uitkeringen 1954 1955 voor sommige melkproduktiegebieden, bedroeg de gemiddelde netto opbrengst af boerderij 23.97 cent per kilogram melk. De voorzitter van de C.M.C., de heer Van de Griend, oefende in zijn openingsrede ernstige critiek uit op het advies inzake de prijsvorming van melk, dat de Sociaal-Economische Raad onlangs heeft uitgebracht aan de minister van landbouw. Dit advies houdt volgens spreker grote gevaren in zowel voor de nationale economie als voor de melkveehouderij. Hoewel nergens in ons werelddeel zo goedkoop melk geproduceerd wordt als in Nederland, zullen volgens de voorzitter de melkveehouders toch nog maatregelen moeten treffen, die verder kostprijsverlagend kunnen werken. --- C.B. en E.N.C.K. gaan nieuwe coöp. mengmestfabriek bouwen i_ f Centraal Bureau te Rotterdam en m i'ï'^K- te Vlaardingen gaan gezanU)k een nieuwe fabriek stichten voor doel atie van men("mest- Voor dlt zal een nieuwe maatschappij wor..„ opgericht, die de fabriek zal stich- Vl_ °Ü het terrei« van de E.N.C.K. te len Ren- In deïe maatschappij zul- Productie en research van mengmeststoffen en andere chemische producten voor de landbouw worden ondergebracht, dus ook het bestaande meogmestbedrijf van de E.N.C.K. De distributie van de producten zal plaatsvinden langs de normale kanalen van de particuliere en coöperatieve groot- en kleinhandel. De mengmestfabriek zal op Amerikaanse leest worden geschoeid. Het belieft een project, waarmede vele miljoenen gemoeid zijn. Het productieschema zal worden aangepast aan de nieuwste eisen, door de moderne bemestingsleer gesteld. De E.N.C.K. (Eerste Nederlandse Coöperatievr Kunstmestfabriek) is een van de grootste Westeuropese fabrikanten van superfosfaat en mengmeststoffen. De omzet van deze coöperatie en haar buitenlandse dochterondernemingen overschreed het afgelopen boekjaar de 75 miljoen gulden. Het Centraal Bureau bereikte in 1955-56 als importeur en groothandelaar voor de landbouwcoöperaties bij zijn afdeling kunstmeststoffen een omzet van ongeveer 800.000 ton, voor een waarde van bijna 100 miljoen gulden. --- Handhaving subsidie op drinkmelk? Verschenen is het verslag der Tweede Kamer over de begroting 1957 van het landbouwegalisatiefonds. Hieraan is het volgende ontleend: Vele leden merkten op, dat uit de begroting kan worden opgemaakt dat de consumentensubsidies ook dit jaar weer gehandhaafd zullen blijven. Zij betreuren het, dat dit laatste het geval zal zijn ten aanzien van de consumptiemelk. Natuurlijk waren ook zij van mening, dat dit subsidie op het .juiste" moment moet verdwijnen en dat een suggestie, zoals onlangs werd gedaan, nl. om tot een aanzienlijke verhoging van de prijs van de consumptiemelk over te gaan, psychologisch onjuist zou werken. Daar staat echter naar hun mening tegenover, dat de regering reeds enkele keien een goede kans om dit subsidie te laten vervallen ongebruikt heeft laten voorbijgaan. Welke zijn thans de voornemens van de minister op dit punt? Boksen — De Italiaan Emilio Marconi heeft zijn Europese titel weltergewicht behouden, doordat zijn uitdager, de Fransman Valere Benedetto in de dertiende ronde werd gediskwalificeerd. --- ÜS FRYSKE NAMMEN (V) Nammen op -wyn It bigjint mei in forteltsje. Der wie in jonkje berne, en heit en mem hiene ornearre, hij soe nei pake neamd wurde. Pake hiet Bouwen. Mar dy n dêr efteroan slingere der mar forgees by: it koe like goed, en better, Bouwe wurde, dat wie in goed bikende namme yn de hiele omkrite. Sa kaem it. It jonk je waerd as Bouwe oanjown, en hiet fuortoan Bouwe. Mar oarreheit wie net forneamd! Hwant Bouwe en Bouwen is net itselde. Bouwe is in öfkoarte namme, mar Bouwen is noch in folsleine, dat wol sizze in folie twastammige namme, al is it dan ek, dat de beide stammen in gans oare lüding hawwe, as doet se noch yn de gearstalling düdlik ütkamen. Dy goed forsteanbere foarm wie Baldwyn. De bigjinstam wie bald-, dat „dapper", de einstam -win, -wyn, dat „freon" bitsjut. Mülk is der hjir of dêr immen, dy't dat sa mar net leauwe kin, of der faeks wol hwat oer twivelt. Vn it hjoeddeiske Frysk siket men omdöch nei in wurd wyn, dat „freon" bitsjutte soe. Vn oare bitsjuttingen is it sa libben as in hart: As de wyn omgiet, moat men de mole kruije; hy hat wyn yn 'e swipe en wyn yn 'e flesse; ik wyn de klok net mear op: ik wyn my der mar hwat foar wei. Fan lyklüdige wurden mei der wol graech ris ien fordwine. En dat hat hjir mei wyn = „freon" it gefal west. Mar yn it Alde Frysk kaem it foar, yn de foarm wine. Ik kin net neilitte, hjir as biwiis oan to heljen, hoe't yn de Aldfryske tiid de breid ynhelle waerd. Dat barde „mei hornés hlude, mei bura onhleste, mei bakena brande ende mei winna sange". Vn Nijfryske oersetting: mei it blazen op de hoarn, mei it jüchhei fan de buorlju, mei it baernen fan fakkels en mei it sjongen fan de freonen. Wie dy oanhelling net tige de muoite wurdich? Wy kinne hjir noch by opmerke, dat -wyn as ein-stam noch düdlik foarkomt yn de nammen Everwyn, Goazewyn, en Liafwin. De earste is gearstald ut de diernamme ever-, dy't ek foarkomt yn Ewert, d.i. Ever-herd-, en de stam wyn. Wy tinke hjir hast fansels oan Everwinus Wassenbergh, professor to Frjentsjer, ien fan üs Fryske foargongers en foarstriders. Goazewyn bistiet üt de stammen God- en -wyn. Nijsgjirrich is it, hjirby to wizen op de namme Godsfriond, dy't bygelyks by Gysbert Japicx foarkomt, en by him net allinne, mar ek al lang foar him. Lit üs yn dit forban ek noch tinke oan de namme Godskalk; -skalk bitsjut „tsjinstfeint, tsjinner". En oan in ald Godlef: -lef, is safolle as „soan, neisiet". Liafwin is foarme fan it eigenskipswurd liaf = „leaf" en wyn = „freon". Moaije nammen! Vn Bouwen is de twadde stam dus oanwêzich, al is er toanleas wurden. Mar it oarspronklike lüd, de 1 is bleaun of wer ynfierd yn de froulike foarm fan dizze namme: Bouwina. Lyk as yn Bouwen sit wyn ek yn Folken, foarme fan folk en wyn; en tinkelik ek yn inkelde nammen mear, as: Auwen Doaijen, Nammen. --- Lammert en Leffert Dizze nammen hawwe as earste stam net lam en lef. Dat soe fansels ek nearne op lykje! Lammert, Lambert is foarme üt land- = „lan" en -bert = „skitterjend". Leffert üt Haf- = „leaf" (it eigenskipswurd) en -herd = „sterk". --- (Advertentie I. M.) --- (Advertentie J.M.) tBL 8 Fr ■A£_iri - - r--^-~"":'^ *^_______IW^BH_£^ mWk^É^m / f 1 t\^^v^__iWl ___________ !__ • __P'7_m _—_^^^^^^————M___—_______________ f .., ~ .....■■■■..■■■-.:- „n , , |||r --- STRAKS DRIE KAMERLEDEN IN DE TWEEMANSBANKEN Toch heeft ons land geen groot aantal leden in het parlement (Vaa onze parlementaire correspondent) get wordt dringen in de vergaderzaal van de Tweede Kamer. Er is plaats or honderd afgevaardigden, doch op dinsdag 6 november komen er vijftig I zonder dat het aantal zitplaatsen is vermeerderd. Van 6 november af lien althans voorlopig — dru volksvertegenwoordigers zitten in de banken die elk voor twee ,eden bestemd zijn. In elk geval beleeft ons land op 6 novbelangrijk moment in zijn parlementaire geschiedenis: uitbreiding van het "„tal leden van de Staten-Generaal. We moeten 68 jaar teruggaan om een ioortgelijke gebeurtenis te kunnen registreren. De grondwetsherziening van 188". die zijn slotfase vond i i de plechtige afkondiging van de nieuwe grondwet op 30 november 1887, vergrootte toen namelijk het aantal Tweede Kamerleden tot honderd en het aantal leden van de Eerste Kamer tot vijftig. Binnen fier maanden moesten nieuwe verkiezingen worden gehouden. Daardoor werd het 1 mei 1888, vóór de voorzitter van de ministerraad de „troonrede" kon uitspreken voor het uitgebreide parlement. Na de tweede wereldoorlog achtte de regering vermeerdering van het aantal Kamerleden opnieuw nodig. Trouwens al eerder was hier en daar een visje uitgeworpen om vergroting van de Staten-Generaal te verkrijgen. In 1951 is er in het parlement over gedelibereerd, doch de regeringsvoorstellen konden niet de vereiste meerderheid verwerven. De onlangs afgekondigde grondwetswijziging brengt nu toch de noodzakelijk geachte uitbreiding. Het is moeilijk uit te maken, welk aantal volksvertegenwoordigers een land precies nodig heeft. Aanvankelijk heeft men in Nederland een zekere relatie gelegd tussen de grootte van de bevolking en het aantal Kamerleden, doch daaraan is niet altijd de hand gehouden. Bij de jongste vergroting van ons parlement heeft deze relatie _iet de doorslag gegeven. Men had er andere motieven voor. De toenemende bemoeiingen van de overheid hebben de taak van de Staten- Generaal veel ingewikkelder en omvangrijker gemaakt. De Kamerleden individueel en de Kamer in haar geheel zijn daardoor zwaarder belast geworden. Bovendien nemen de Kamerleden tegenwoordig veel meer deel aan internationale conferenties dan weleer. Vaak is daardoor een deel van de afgevaardigden aan de gewone, parlementaire werkzaamheden onttrokken. Tenslotte is men van oordeel, dat de leden zoveel mogelijk het contact met de maatschappij moeten onderhouden. Een te gering aantal Kamerleden belemmert dit contact. --- Laag aantal Bij vergelijking met het buitenland blijkt, dat het ledental der Staten-Generaal in Nederland laag is, zelfs na de vergroting, die nu haar beslag heeft gekregen. In alle landen met ongeveer hetzelfde inwonertal als Nederland is het aantal parlementsleden aanzienlijk groter. Alleen in de staten met een bevolking van meer dan honderd miljoen zielen zijn de parlementen, in verhouding tot het bevolkingscijfer, wat het ledental betreft zwakker bezet. Tegenover een aantal afgevaardigden van 100 (dat wordt dus 150) in de Nederlandse Tweede Kamer gelden de volgende cijfers voor de overeenkomstige instellingen in dit rijtje landen: België 202; Engeland 640; Frankrijk 586; Noorwegen 150; Zweden 230; Denemarken 149; Finland 200; Portugal 180; de Sovjet- Unie 400; Zwitserland 187; de Verenigde Staten 435; Zuid-Afrika 148 en Australië 75. Als ons land zich had willen houden aan de vroeger gehanteerde maatstaf van één Kamerlid op zoveel inwoners, dan zouden we nu al lang veel meer afgevaardigden gehad moeten hebben Nederland heeft echter de gulden middenweg willen bewandelen. Toen na de bevrijding van de Franse overheersing Van Hogendorp zijn schets voor een grondwet voor het Koninkrijk aer Nederlanden opstelde, hield hij re- Kemng met het bestaan van één Kamer met een aantal leden van één op 25.000 zielen. Aangezien ons land toen ongeveer twee miljoen inwoners telde, zou aat neergekomen zijn op tachtig leden "e Grondwet van 1814 bepaalde echter oat die ene Kamer uit 55 leden zou bestaan. De schets van Van Hogendorp is "vs niet gevolgd. Wel is nog gedacht •"an 60 leden, maar het is tenslotte in erband met de verdeling van de afgevaardigden over de verschillende pro"mes 55 geworden. Dit betekende één lid op de 36.000 inwoners. In welk een tijd men toen nog leefde toonde een uitspraak van de autoriteit Van Lynden van Blitterswijk aan. Hem scheen namelijk „de benoeming over het getal zielen toe, nog te veel van het democratische te hebben" . . . De Grondwet van 1815, die geheel pasklaar gemaakt was op de vereniging van België met Nederland, schreef twee kamers voor. De Tweede Kamer zou uit 110 leden bestaan, waarvan 55 Noord- Nederlanders en 55 Zuid-Nederlanders Als gevolg van het verschil van inwonertal tussen de beide landen, had Noord-Nederland hierdoor één afgevaardigde op de 36.000 zielen en Zuid- Nederland één op de 62.000 zielen. De Eerste Kamer zou volgens de grondwet van 40 tot 60 leden tellen. --- De afscheiding Nadat zich in 1839 de afscheiding van België had voltrokken, kreeg Nederland in 1840 een nieuwe grondwet. Wat de beide Kamers betreft paste men eenvoudig een halvering van het aantal zetels van vóór de afscheiding toe. De Eerste Kamer moest dus van 20 tot 30 leden tellen en de Tweede Kamer eigenlijk 55. Aan het Hertogdom Limburg, omvattende de oude staatse steden Maastricht en Venlo en een deel van de voormalige zuidelijke provincie Limburg, werden evenwel drie zetels toegewezen. Het aantal Tweede Kamerleden bedroeg van 1840 af dus 58. De grondwet van 1848 stelde het aantal Eerste Kamerleden vast op 39. Omtrent de Tweede Kamer werd bepaald, dat het getal der leden vastgesteld zou worden naar de grootte der bevolking: voor iedere 45.000 één. De uitwerking van dit voorschrift bracht de wet van 4 juli 1850, regelende „het kiesregt en de benoeming van afgevaardigden ter Eerste en Tweede Kamer mitsgaders den rooster hunner aftreding". Men kwam dus tot een variabel aantal Tweede Kamer-leden, doch in 1878 kwam hierin verstarring. Na dit jaar bleef de grondwettelijk en wettelijk vereiste uitbreiding achterwege. Dat duurde tot 1887, toen de Tweede Kamer op honderd en de Eerste Kamer op vijftig zetels kwam. De verhouding tussen het aantal afgevaardigden en de grootte der bevolking werd dus geheel losgelaten. Wat dit betekende bewijzen enkele cijfers. In 1889 was er één lid op 45.114 inwoners in 1909 één op 58.582 inwoners; In 1939 één op 88.340 inwoners en in 1949 één op 100.268 inwoners. Nu de Tweede Kamer 150 leden gaat tellen, is de verhouding teruggebracht tot één zetel op 67.000 inwoners of één op 33.000 kiezers. --- Buiten de (kolom-)lijnen Het begon op twee kweekscholen DE NAAM „Verbesina encelioides" zegt u waarschijnlijk bitter weinig, maar u kunt van ons aannemen, dat de plant (een klein soort zonnebloempje) die deze welluidende naam draagt, het vorig jaar een kleine opschudding heeft teweeg gebracht onder de Nederlandse floristen. Tot 1955 was deze plant namelijk nog nimmer in ons land gesignaleerd. De eer van deze ontdekking komt toe aan twee Friese amateurfloristen, die dit zonnebloempj e aan troffen op de stortplaats van het Leeuwarder huisvuil in de Saiterpoelen onder Wartena. Hoe dit uit Noord-Amerika stammend plantje daar zo verzeild is? Vermoedelijk is er een zaadje terecht gekomen tussen een graanlading, bestemd voor Koopmans Meelfabrieken, waarna het met ander fabrieksvuil op het reusachtige asland bij de Saiter is beland. Het is echter niet om deze ontdekking — hoe belangwekkend zij voor de Nederlandse floristiek dan misschien ook moge zijn — dat wij de heren D. Franke uit Eernewoude en D. T. E. van der Ploeg uit Murmerwoude in deze rubriek ten tonele voeren. U weet vermoedelijk reeds waarom dan wel. Zij beiden immers hebben de Joost Halbertsma-prijs — door het provinciaal bestuur ingesteld voor werken op het gebied van de Friese geschiedenis en heemkunde — gewonnen met hun boekje „Plantnammen yn Frysl_n". Aanstaande vrijdag zullen zij deze prijs in het Bolswarder stadhuis in ontvangst nemen. De heren Franke en Van der Ploeg hebben, behalve hun liefde voor en kennis van de natuur — en dan speciaal de plantenwereld — oqk nog hun beroep gemeen. Beiden zijn namelijk in het onderwijzersambt werkzaam. De heer Franke, die 41 jaar geleden op Bergumerdam werd geboren, zijn opleiding aan de kweekschool te Drachten kreeg en in het bezit is van de lagere acten Fries, tekenen en handenarbeid, is sinds acht jaar hoofd van de openbare lagere school in Eernewoude. De heer Van der Ploeg, die 37 jaar terug in Bergum op de wereld kwam, studeerde aan de kweekschool in Dokkum, behaalde de lagere acten Engels, Duits, Frans en Fries en voorts nog Duits M.0.-A en is al tien jaar als onderwijzer werkzaam aan de christelijke U.L.O. te Murmerwoude. Bovendien is hij tijdelijk leraar in de biologie aan het Christelijk lyceum in Dokkum. De belangstelling voor de plantenwereld is bij beiden eigenlijk op dezelfde wijze aangewakkerd. Zeker, in hun jongensjaren droogden zij wel eens een bloem tussen een boek, maar dat doen zoveel schoolkinderen. Maar de eigenlijke wetenschappelijke interesse werd bij hen gewekt „op de kweek". De heer Franke noemt met veel eerbied de naam van de heer Dijkstra, die aan de Drachtster kweekschool kans zag om op populaire wijze les in plantkunde te geven. En de heer Van der Ploeg zegt grote dank verschuldigd te zijn aan de toenmalige directeur van de Dokkumer kweekschool, de heer Van Tuinen, die hem hielp de eerste schreden op het pad der floristiek te zetten. In 1936 won hij een herbariumprijsvraag voor kweekschool-leerlingen en hierdoor kwam hij in contact met dr. ir. A. W. Kloos, een der bekendste Nederlandse floristen, die hem nog verder op weg hielp. De samenwerking tussen de heren Franke en Van der Ploeg dateert uit de bezettingsjaren, toen beiden ondergedoken zaten in Bergum. De heer Franke kwam in die tijd op het idee een herbarium aan te leggen en daartoe stapte hij naar Van der Ploeg, die toen reeds een groot herbarium had. Sindsdien zijn zij gezamenlijk op- en erop uit getrokken. In die oorlogsjaren ook is het idee geboren voor het boekje waarvoor zij deze week de Joost Halbertsma-prys in ontvangst gaan nemen. Ruim tien jaar hebben zij gewerkt aan dit boekje, waarin zij bijkans alle plantnamen, die in Friesland worden gebruikt, hebben gerubriceerd. Talloze Friese boeken hebben zij daarvoor geëxcerpeerd en zeker een honderd medewerkers in alle delen der provincie hebben zij lijsten met plantnamen in het Hollands en Latijn toegezonden, met het verzoek de namen, die in een bepaalde streek worden gebruikt voor die planten, er achter te vermelden. Als eerste resultaat van hun onderzoek werd in 1952 door de Fryske Akademy een lijst van officiële Friese plantenamen uitgegeven. Het boekje waarmee zij nu de J.H.-prijs hebben gewonnen, is met opzet „Plantnammen ■yn Fryslan" genoemd, omdat er ook da namen, welke bijvoorbeeld in de Stellingwerven worden gebruikt, in zijn opgenomen, zodat het dus niet een ver« zameling van specifieke Friese plantnamen is. De floristiek is voor beide prijswinnaars een hobby, die eigenlijk al hun vrije tijd opeist. Goed, de heer Franke is ook een uitstekend kleurenfotograaf, maar hij richt de lens van zijn toestel bij voorkeur op planten. Dat hij bovendien een verwoed zeiler is, laat zich ook best verklaren, vooral als men weet dat hij zijn schouw dikwijls midden in de wereld aanlegt om op een floristische speurtocht te kunnen uitgaan. De heer Van der Ploeg heeft naast zijn floristiek maar één liefhebberij: aeisykje. Maar ook dan zoekt hij met een scherp oog zowel naar planten als naar kievitseieren. Tenslotte: beiden koesteren zij één grote wens: de uitgave van een Friese flora. Maar die wens zal voorlopig wel niet worden vervuld. D. FRANKE D. T. E. VAN DER PLOEG ---