(Adt*er*entte / M.) BONZOI Geef uw hond Bonzo. JFEL-X» /j Gemakkelijk voor u ' en gezond voor uw -40 i^_. hond! 70 «.per pak. UT --- iAdvertentie l.St.j Rtf ' 1 D m Carnaval is het feest tan de dwazen, m^ h Het is dan weer hossen geblazen, \m_W_f Maak heel veel plezier, Desnoods tot 's-nachts vier, met TIP VAN BOOTZ in de glazen] Ina. Hr. A. van der V-, Haarlem, ontving 1 fl. TIP + 1 Lfl. Bootz' Oude Genever --- (Advertentie IJWf.) --- Rede van dr. R. Kuperus. voorzitter van ETIF Ontwikkeling van de Friese industrie was in 1957 toch niet ongunstig Maar Leeuwarden. Drachten en de Wouden bleven achterop T>e ontwikkeling van de Friese industrie is. ondanks alle reserves, in 1957 niet *-*' ongunstig te noemen. Het aantal mannen, werkzaam in deze industrie, was op 1 oktober 1957 namelijk 824 groter dan aan het begin van het jaar. De industriële werkgelegenheid van 1 oktober 1956 tot dezelfde datum in 1957 geeft een toeneming te xien met 621 mannnen en 100 vrouwen. Het was stellig ren beter jaar dan 1951 of 1952 en hoewel de minimum-taakstelling van 1000 man méér in de industrie dus niet gehaald is. was relatief het beeld zelfs zeer gunstig, tegenover een landelijke uitbreiding van de industrie met 1 procent . taat een Friese groei van 3 procent. Ook het aantal nieuwe vestigingen (13) is bevredigend en is na de oorlog slechts twee keer eerder bereikt. De stijging van de werkloosheid mag dan ook niet in de eerste plaats worden gezien als een gevolg van een tekortschieten van de industriële ontwikkeling van Friesland. De oorzaak ligt in lijn karakter van expulsiegebied. Zodra de expansie in overig Nederland wordt geremd, neemt de werkloosheid hier in een jaar met 2000 tot 2500 personen toe; dat is het verschil tussen vraag en aanbod. --- Friesland produceert goedkoper dan westen Dit zijn enige conclusies, die dr. R. Kuperus als voorzitter op de vanmiddag in het Provinciehuis gehouden gecombineerde vergadering van het algemeen bestuur en de raad van bijstand van het Economisch Technologisch Instituut voor Friesland heeft getrokken. De inleider herinnerde allereerst aan zijn rede van vorig jaar, besprak de vele daarop geoogste reacties en constateerde, dat in de meeste gevallen zich een gebrek aan positieve oplossing in de door hem gestelde problematiek manifesteerde. Telkens weer wordt stilzwijgend voorbij gegaan aan de door de spreker centraal gestelde en dwingende problematiek van de werkgelegenheid, namelijk verminderde werkgelegenheid op het platteland door agrarische sanering enerzijds en sanering van het verzorgende apparaat (middenstand) anderzijds en daar tegenover de mogelijkheden van vergroting van de werkgelegenheid door uitbreiding van de industrie in de kernen. Nadat dr. Kuperus onder meer was ingegaan op de beschouwingen van prof. Groenman, de heer J. Piebenja en dr. H. G. van der Wielen, zoals deze gebundeld zijn door de Stichting Friesland voor Maatschappelijk Werk, concludeerde hij samenvattend, dat niemand het fundament van des sprekers betoog heeft aangetast, te weten, dat de enige mogelijkheid van uitbreiding van onze werkgelegenheid moet worden gevonden in de industrialisatie van onze kernen. Verbetering van de bewoonbaarheid van het platteland is. een prachtige doels ling. maar meent men ook maar één gezin op deze wijze aan het platteland te binden, als daar voor zi)n leden geen werk la? De vraag «tellen is haar beantwoorden. Wil men iets doen voor het platteland, dan zullen de economische mogelijkheden daarvan moeten worden uitgebreid. In dit verband prees de spreker het initiatief van het Kleibouwschap en constateerde, met een verwijzing onder meer naar de uitlating van ir. Eringa („Wij behoeven de industrie niet te weren; laten wij blij zijn als zij komt"), dat de waarheid op mars is. In het vervolg van zijn rede gaf de spreker een overzicht van de groei van de industrie, waaraan wij nog ontlenen, dat de expulsiegebieden in de vorm van ernstige afwijkingen de wrange vruchten plukken van, van landelijk standpunt beschouwd, geringe afwijkingen in het evenwicht op de arbeidsmarkt. --- Mosselencultuur Sprekende over enige afzonderlijke werkzaamheden van het ETIF sneed dr. Kuperus nog de z.i. voor Friesland en met name voor Harlingen *.. belangrijke mo-sseiencultuur aan. Er worden zeer kostbare onderzoekingen gedaan (kosten tien miljoen!) om na te gaan, of er aan de door het Deltaplan bedreigde Zeeuwse mosselencultuur „nog iets gedaan kan worden". En dat, terwijl men verzuimt met veel minder kosten na te gaan. of het gehele probleem niet beter in de Waddenzee kan worden opgelost. Prima percelen zijn daar nu reeds beschikbaar en het enige wat men te doen heeft, is een onderzoek naar mogelijke, al dan niet kunstmatig verkregen, verwaterplaatsen. Het is een landsbelang, dat van Friese zijde zulke proeven met klem van redenen worden gevraagd, aldus betoogde dr. Kuperus. --- Militaire vrachtauto reed trottoir op Moeder met achtjarig zoontje in Leiden op slag gedood Op de Maresingel in Leiden is gistermorgen een militaire vrachtauto, die deel uitmaakte van een kolonne. door nog onopgehelderde oorzaak, plotseling het trottoir opgereden. Vier mensen werden gegrepen en tegen de grond geslingerd. De 33-jarige mevrouw M. A. Vosters-Teenwen uit Leiden en haar achtjarig zoontje Johannes Jacrbns werden op slag gedood. Zij waren so zwaar verminkt, dat het geruime tiid duurde, voor men hun identiteit kon vaststellen. Twee andere voorbijgangers werden met lichte verwondingen naar het Academisch Ziekenhuis overgebracht, maar konden, nadat geneeskundige hulp was verleend, naar huis terugkeren. Het onderzoek naar de oorzaak van dit ongeluk is in volle gang. De chauffeur van de vrachtauto kreeg echter een shock en men heeft hem nog niet kunnen verhoren. Gisteravond is de hotelier B. van Dongen uit Boxtel, die in gezelschap van zijn echtgenote per auto over de Helvoirtseweg ter hoogte van ..Sparrendaal" in Vugbt reed, in een bocht geslipt en tegen een boom gereden. De 40--jarige mevrouw A. van Dongen-Pierrot overleed onmiddellijk. De heer Van Dongen kreeg een hersenschudding en een shock. Hij is in het ziekenhuis te Boxtel opgenomen. Bij een verkeersongeval in Hardinxveld is gisteravond de twaalfjarige Arie van Houwelingen, die een bromfiets bereed, om het leven gekomen. Een elfjarig vriendje dat achterop zat, moest met een ernstige hoofdwond naar het ziekenhuis worden gebracht. De jongen was na schooltijd gaan rijden met de bromfiets van zijn vader en had zijn Jongere vriendje Krijn de Ruiter achterop genomen. Toen een autobus vanaf de nieuwe rijksweg de Rivierdijk opreed en hun weg kruiste, slaagde de jongen er niet in de bromfiets tot stilstand te brengen. Hij botste met een flinke vaart tegen de bus en is enkele ogenblikken later overleden. Zijn vriendje werd met een hoofdwond in een ziekenhuis te Gorkum opgenomen. --- „Loop naar de honderd", stond er hartelijk op het lint van een boeket bloemen, dat het huldigingscomité (Hans Broekman, Max Tailleur, Max van Duren en Karel Wunnink) had klaargelegd voor de actrice mevrouw Henriëtte Pinkhof—Davids (,JHeintje"), die gisteren in het Amsterdamse Carré werd gehuldigd in verband met haar zeventigste verjaardag. Onder de vele sprekers (o.a. Rosa Spier, Sylvain Poons, Johan Kaart, Bert van Dongen. Meyer Hamel. Bernard Drukker en Frits Schiller) was ook de 80-jarige mevrouw Rika Hopper, die nonchalant de microfoon terzijde schoof en met stentorstem zei: ~Ik breng je de gelukwensen over van vier agenten, die m\j hier voor Carré uit de auto hebben geholpen." Op de foto mevrouw Hopper en „Heintje" Davids (rechts). --- auto's worden verboden Puntige versierselen op Motorrijtuigen zullen volgend jaar niet meer voorzien mogen zün van scherpe, uitstekende delen. Er is namelijk een wijziging van het wegenverkeersreglement in voorbereiding, waarbij puntige versierselen op deze voertulgen verboden worden. Minister Algera deelde dit gisteren mee by de opening van de R-A.1.-tentoonstelling te Amsterdam. Tot dusver gebeurde het nog al eens, dat mensen bij aanrijdingen verwondingen opliepen tengevolge van uitstekende delen op voertuigen. --- Wakker Workum won -Nogzes stenen VA/at een kleine blitz-actie vermag toont Workum: in één week een sprong van 3,3 cent de inwoner op 16 cent (dat is van f 135 op f 656,24 in totaal). Deze sprint bezorgt Workum de veertiende „Akademicus" — onze eresteen, die de gemeente mag houën — en tevens een steen-voor-deeeuwigheid in de buitenmuur van het nieuwe Akademygebouw. Nog zés ere-stenen te „vergeven" en dat terwijl alomme acties losbranden. Wie er nu niet als een haas bij is, kon wel eens achter het net vissen! Aan wie de vijftiende? Fianeker? Het gedicht rechtsonder doet iets vermoeden en .... doet ons hopen, want zou de oude academie-stad géén steen met haar naam in de Akademy-muur krijgen .. ..? Franekers: te wapen om die 5 cent (f _55j op tenminste een dubbeltje te brengen! De actie ln Workum—waar mevrouw A. van der Minne- Buraa bet strovuurtje wat opblies, daarbij geassisteerd door conciërge Folkerts van bet gemeentehuis, die haar per auto van bet ene strootje naar he: andere bracht — spruit eigenlijk voort uit de gift van de oud-Workumer Andries Deinum in Amerika van 10 dollar (ƒ 37,74). „Work 'm, boys!", schijnt hy over de oceaan geroepen te hebben. Well — dat deeën ze! De nasleep was: ƒ 100 van de gemeente, / 75 doordat tien raadsleden hun presentiegeld afstonden (hulde!), / 100 van de Nutsspaarbank, / 40 van de coöp. grasdrogerij, / 25 van Rudolf Repko / 25 van H S. Schaap, ƒ 10 van aardewerkfabriek fa. R. de Boer, / 10 van landbouwwerktuigenfabriek fa. S Bakker, ƒ 5 van kaashar.dei R. Gielstra, / 10 van J. Haasjsma. / 1 van N. N., een rix van heer Van der Mast van de Oudheidkamer. / 20 van Anonymus. f 10 van SJO., t 25 van bedrijf N.N., '10 van J Bokma _10 van N.N. en voorlopig ƒ 5 van P aa'.selijk Belane. Heidenschap, waar gewerkt wordtom •leze bijdrage te verhogen Onze pc* af voor Workum en de klokslag! ★ Giro 8245«6 * Och — go'n verrassende als in Workum kan men e uit eike gemeente verwachten. W« -jouden het helejaar niet gek vinden als de Franekeradeelsters volgende week donderdag tegen hun jubilerende burgemeester Steenhuisen zouden zeggen: „kijk, burgervaar, om in de trant te blijven, hebben we voor uw (en onze) gemeente even de steen gewonnen!" Uit Franekeradeel is tot dusverre f 100 gekomen, dat is 2 cent de inwoner; ƒ 400 erby en u bent op een duppie. Franekeradeelsters! •*• Giro 824566 * Er begint vèèrt in te komen, goede vrienden en daarom hebben we besloten, ingaande volgende week driemaal weeks te vergaderen (en te publiceren). Schuif by ons aan op de Middenstandsbank, Willemskade 2, 's maandags en 's woensdags van 11.30 tot 12.30 's donderdags van S tot 6. En die Mi_denstar,dsbank heeft nog steeds: • ★ Giro 824566 * Franeker neemt de aanloop voor de boppeslach: tientje van secretaris H. van Loon Tientje ook van A A.Jaarsma, Oos'.ermeer; dan twee Ennennetjes: ƒ25 uit Scheemderzwaai en / 5 uit Heerenveen; tientje van mr. X uit Huizum (klinkt wat geheimzinnig, maar is toch uit de familie): ƒ 25 van K var. der Hem te Leeuwarden; ƒ 25 ook van L. R. van der Zee, Rispir.ge te Drachten: / 1 van mejuffer I_. J. E. Knechtmans, Beatrixoord te Appelscha; / 50 van mr. B. Ph. Baron van Harinxma thoe Slooten te Beetsterzwaag; tientje van P Bleeksma te Leeuwarden; / 5 van mejuffrouw J. Eerdmans te Bolsward; tientje van G. Heida te Bolsward; tientje van G. van Manen te Drachten; zelfde van S O. de Jong te Hemrik en via de Akademy tweemaal ƒ 5 uit Leeuwarden, / 20 uit Sneek (zesde en zevende tientje van één en dezelfde!), tientje uit Gelderland en ƒ 14,45 uit Noord- Holland wegens verkoop van boeken. ★ Giro 824566 * Dan onze bedrijvige bedrijven: f 25 van Brennlnkmeijer Zonen N.V, hoek Weerd, Leeuwarden; Centraal Ver. warmingsbureau W. Swart, Leeuwarden / 50 (hartver. warmend!); f 100 van Sj Schotanus te Harlingen (we?enbouwmateriaal en transporten) en voor de tweede keer f 25 van gchryfmachihefirma Van der Berg en Kop. Leeuwarden. Diepe dank. altegader! * Giro 824566 + Dames F. Brouwer, All van der Heide Djoeke de Jong en Sietske Spinder, leden fan krite De Sweach, fandelen 50 goune byinoar. Sokke mear en dy soun! * Heer P Stoop, Leeuwarden, bood ons door hem vervaardigde pastel van Leeuwarden aan (Nieuwestad van bolwerk Vrouwenpoort af gezien). Eerste bod is er: / 25; wie verhoogt? Te zien ln etalage Van Hulsen, Nieuwestad 99 Ook nog zu haben; crayon van Colnot, voorstellende Makkum. Waar blijven de Makkumers? Totaalstand gisteren / 52.587,80. We zijn er nog niet! **V Giro 8245*6 w En tot slot de verdere verantwoording van de Hennaarderadeelster actie, waarbij allereerst een rechtzetting: niet de kerkvoogdij van Wommels. maar die van de hervormde gemeente te Oosterend gaf / 25 In Wommels werden tier tjes opgefandeld van B B P. K., J. de B, J. 8., C. L L. T., J. T, S. N. en R.: vyf guldens van Tj. van der M en J. G, rixen van B. B en S B. en verder f 31,50 van B. T In Oosterend gaf I. M S. / 15 en ln Kubaard LX../ 10. Aan diversen staat dan nog op lijst f 13. 't Gle hommels vn Wommels. mar 't fait ta --e* Alta? --- Boppeslach yn Frjentsjer? En al is 't dan net yn Frjentsjer, .._ , ~ , "><" yn Ljouwert, hwat efter <_t oan de Fryske Akademy gun ik tiffe graech in n(j aebou. Hicat Ut Heit oan FrytlAn jown hat, ... „, mar Napoleon it üntnaem, riisde as Phoenix üt 'e jitke - . . én fortpraed wer Frysl&ns Jaem' Sptze en drank fan Kok en Brouwer: geastlik komm' wy goed op 't toer koarstekoeke smakket mearich, it is nou de (jouden nr". Frjentsjerters: der moat hwat barre, _, ets dy't kin moat nov hwat dwnen Dizze bal. al is 't in stive, kinn' wy meiinoar boppe tiaen S. 3. --- Ingezonden TALMA-HUIS, — EEN ANTWOORD! (Over ingezonden stukken kan niet worden gecorrespondeerd. Ze kunnen ook niet worden teruggezonden. Anonieme inzendingen of stukken tonder duidelijk adres van inzender worden niet in behandeling genomen. De redactie behoudt zich te allen tijde het recht van bekorting voor ) 1. Hei oorzakelijk verband tussen de gedeeltelijk in bedrijf zijnde verwarming en de ramp aie het Talma-verpleeghuis in Veenwouoen getroffen heeft, is in de verste verte niet aangetoond. 2. Het gedeeltelijk niet in-bedrijf-zün van de verwarming was een gevolg vao de belangrijke verbetering welke het oude hoofdgebouw onderging (moderne ziekenzalen etc ) Deze toestand duurde trourr.aar één dag. 3. De heer Hagetnan te Sneek kan er op vertrouwen, dat de ..geest van Talma" volledig door het bestuur geedigd wordt. Vandaar, dat de belangrijke verbeteringen zonder ministeriële aan-poerirkgen werden uitgevoerd. Het ingezonden .tuk van de heer H„ dat bijna insinuerend genoemd kan worden, is dan ook roJL volkomen misplaatst. Leeuwarden. H. Molenaar. --- NEDERLAND EN ZIJN BOEREN Gaarne wil ik s. W. te Molkwar van antwoord dienen n-a.v. zijn ingezonden .tuk ln de LC. van S febr J.l. Wat mij daarin ten zeerste verwondert is dat S. W. in alle talen zwijgt over het feit waar het om ging n.l. het verschil in optreden van boeren en gepensioneerden: de boeren hebben aanvullend, pa. uitgerekend, melkgeld van de Staat te goed. de gepensioneerden moeten nog een verschil tussen oud en nieuw pensioen, in- Kaande 1 Jan. 1956 van het rijk ontvangen. U. S W. wilt de ambtenarenactie voor positieverbetering geluk «tellen met de boerenactie van nu voor directe uitbetaling van het verschil in melkprijs, doch dat zijn twee zaken die in wezen niet. met elkaar uitstaande hebben. Overigen, hebben de boeren nog niet zo lang geleden ook in Den Haag actie gevoerd als gevolg waarvan de melkprijs een flinke duw naar boven kreeg. U schijnt het niet erg op de ambtenaren begrepen te hebben, getuige uw wens om van die nuttige mensen, maar eens wat te exporteren; nu geef ik toe. er kunnen van die bar nieuwsgierige knapen bij zijn, neem b v die van de fiscale recherche, die zo intens kunnen' uitpluizen of er nog wat verschil is tussen de cijfers op het aangiftebiljet voor de inkomstenbelasting en het werkelijk inkomen. Ik voor mi), mag dde heren wel, al was het alleen maar omdat _ü (in de rechtbankversl-ggeversü voor het publiek, in gevallen van belastingfraude, een tipje oplichten van de sluier die er over verschillende (o.a. boeren-(inkomens ligt. U vindt dat er teveel ambtenaren zijn en u wilt ze maar bil wagonladingen exporteren, wel, er zullen ook wel mensen zijn, die de boeren bij scheepsladingen wilden zien vertrekken, er zijn immers ook al te veel boeren. H. K. P. --- DE P.v.d.A. EN DE KLEINE BOEREN Volgens de L.C. van 7 febr. ji. meent de heer Evert Vermeer te moeten ontkennen. dat zijn party, de PvdA., de kleine boeren wil opruimen En als de klap op de vuurpyi betoogt minister Vondeling vervolgens, dat er altyd kleine bedrijven zullen blijven! Doch direct daarop laten verschillende andere sprekers volgen, dat er nu te veel kleine boeren zijn . . Tja — hoe moet dat nu? Moeten de kleine boeren hier tóch weer uit opmaken, dat zij, in het oog van de hier bedoelde sprekers, overcompleet zijn? Denken de heren party voorzitters, ingenieurs, doktoren en professoren dan, dat wy ben nog niet door hebben? Als gevolg van de Euromark. zyn op den duur zelfs vyf miljoen agrarische werkkrachten te veel volgens ir. H. Vredeling. Maar reeds eerder wist hij mee te delen, dat in de naaste toekomst weer meer vraag zal komen naar agrarische werkers. De toeleg is naar mijn mening zo wel duidelijk. De kleine boeren er uit (ondanks hun blijkbaar betere uitkomstenl en vervolgens weer "productieve" arbeiders er voor terug op de dan te vormen bedrijven van vijftig hectare. Zowel de Bolswarder actie, alsook het stuk van P B de Boer in het Friesch Landbouwblad. 24 jan. '58 („Waar wil men naar toe") vermogen blijkbaar niet onze verdwaalde P.v.d.A.-landbouwdeskundigen tot andere gedachten te brengen. Bijna lachwekkend is de aanhaling in het verslag van 7 febr.i „Maar de andere bevolkingsgroepen zullen de boerenstand zeker een redelijk bestaan laten, wanneer buiten de landbouw het besef leeft, dat de landbduw zich evenzeer inspant," enz Als Je je vandaag heel goed weet te gedragen, dan krijg je vanavond wat leikkers. hoorl Oostermeer O. Jaarsma --- CULTUURGROND VOOR RECREATIE? Terschelling- U 10 000 ha groot; 8600 ha bestaat uit woeste gronden. Slechts 1400 ha is agrarisch cultuurland. Deze 1400 ha _Jjn enige jaren geleden tn ruilverkaveling gebracht. De maatschappeiyke kosten bedroegen / 2000.- per ha. Voor verbetering van wegen en waterlopen hebben de boeren 8-10 pet van hun cultuurland moeten miasen. Er is •een schreeuwend tekort aan cultuurland. hetgeen bewezen kan worden door het feit dat sUllere polderwegen at«eds clandestien afgeweid worden. Terschelling is ook recreatiegebied. Er is een plan ontworpen voor zomerhuisgebieden Dit uitbreidingsplan is gemaakt door een randstedelijke stedebouwkundige en is inmiddels goedgekeurd door diverse bestuurslichamen. Hoewel tientallen pondematen cultuurland hierbij betrokken lijn. heeft men nagelaten de Friese agrarische organen te raadplegen. Dat raadplegen Is niet dwingend voorgeschreven maai het is ook niet verboden. Protesten tegen zulke plannen heten vaak te iaat ingekomen of zijn niet ontvankelijk verklaard. Hoewel ieder plan te allen tijde herzien kan worden doet men voorkomen of ze gemaakt zijn als een wet van Meden en Perzen. Grote zomerhuisgebieden *ijn geprojecteerd aan de binnenkant van de iuinen die 2 en meer kilometer breed zijn. >p de weinige cultuurgrond. ..Badgasten ' komen hier voor de Noordzee en willen liefst net iedere dag een of twee keer een lange ïadweg op en neer. Verder versterkt deze •rojectie weer het langzamerhand berucht ■.ordende autoprobleem op de Westfriese -oordzeeeilanden Economisch ongeschoolden menen dat uit leze plannen een maatschappelyk voordeel -oortvloeit De redenering is dan als volgt -ultuurgrona met een agrarische opbrengst Ivan t 100 - heeft als zomerhuisgebied een op.rengst van * 500- Maatschappelijke winst lus t 400.-. Vergeten wordt dat er 8800 ha is «onder enige maatsehappelyke opbrengst I Woeste gronden ter grootte van cultuurgrond | met een agrarische opbrengst van t 100- en een recreatieve opbrengst van ' 500- hebben m:_* ze aan zee gelegen zijn een opbrengst van • 1000.- want de badgast zit veel liever zonder auto in een huisje dicht by zee dan met een _u' twee of meer kilometer van zee. Welk Fries agrarisch orgaan prote.teert als tientallen pondematen cultuurland viior altijd aan je agrarische productie onttrokken worden terwijl bij Hoorn en Oosteren. aan zee bouwterrein zonder enige agrarische waarde voo* het grypen ligt? Dat uitorci tpla-** v." aie randstedelijke bouwkun.li ge kan te allen tijde herzien «orden Waarom wordt ;ra risch bestemmingsplan? Wekte geaeput.e wil hiera-n meewerken? iedere deg draaier bij de Oeuanmolens ü. ' moesten wentelploeger Wij hebben hier twee musea en nog e*-ultu-tie .ommissie maar de cultuur sten als het cultuurland onttrokken wordt aan Mi werkelycc functie Zonder cultuurland gee: .continuerende boerenstand" geen cur Handen ai -lus van de weinige cultuurcr Een Terschellinger schapenhoude: --- Eind '58: 11% werkloos? In 1955, toen landelijk van een kleine overspanning sprake was, ontstond hier een ernstig tekort aan getchoolde werkers; thans, nu er landelijk nog slecht* van ontspanning wordt gesproken, is hier ernstige werkloosheid. De conclusie voor 1958 moet dan ook zijn, dat men niet op veel nieuwe vestigingen moet rekenen: er z«n slechts enkele plannen bij het ETIF in behandeling. Alt de landelijke expansie ntet opnieuw gevoed wordt, zou eind 1958 in Friesland 11 procent van de mannen werkloos zijn tegenover nu 8 procent. Vooral de ontwikkeling in Drachten en Leeuwarden blykt ongunstig. De toeneming van het aantal in de industrie werkende mannen was daar respectievelijk 50 en 80, terwijl het in beide gevallen voor het verleden 200 tot 300 bedroeg. Als beid* plaatsen normaal aan de groei zouden hebben bijgedragen, zou de taakstelling van 1000 man méér zijn gehaald. Ja, buiten Drachten en Leeuu-arden is de ontwikkeling in 1957 zelfs gunstiger geweest dan in het voorspoedige jaar 1956.' Vooral Sneek. Joure, Btrgum, Grouw, Harlingen en Dokkum moeten hier worden genoemd. Het in 1957 gevoerde woningbouwbeleid is Hierbij van groot belang geweest, zo wilde het de spreker voorkomen. Typerend is de rol van de nieuwe vestigingen. Over een achttal jaren gezien blijkt zelfs, dat 95 pet van de uitbreiding der industrie in oostelijk Friesland te danken is aan gevestigde bedrijven. Toch is de ontwikkeling van de Wouden bepaald ongunstig geweest: het aantal mannen nam in 1957 toe met circa 200 (taakstellingsminimum 500!). terwijl dat der vrouwen zelfs met 50 daalde. Alleen Achtkarspelen en Tletjerksteradeel vertoonden ten opzichte van het verleden een bevredigend expansie. Per bedrijfstak gezien was de ontwikkeling in de voedings- en genotmiddelensector uitgesproken gunstig (toeneming 264, tegenover 133 in 1956), de metaalnijverheid vertoonde met 411 mannen een wat kleinere expansie (1956: 666); ongeveer analoog is de situatie in de papierverwerkende industrie, de chemische industrie en bij de verwerking van leer en rubber. De houtverwerkende industrie breidde zich slechts weinig uit (ongeveer 50 man) en de betonindustrie vertoont zelfs een achteruitgang van 16 pet. Het is eigenlijk uitsluitend deze bedrijfsklasse, die een ongunstige ontwikkeling laat zien. Deze uitzondering is, gezien de relatie tot woningbouw en wegenaanleg, niet te verwonderen. --- Spreiding industrie Uitvoerig ging dr. Kuperus vervolgens in op het probleem van een meer gelijkmatige spreiding van de industrie in ons land, waaromtrent zich op landelijk niveau een meningsvorming afspeelt, die voor Frieslands ontwikkeling van moeilijk te overschatten betenis is. Deze zaak is uitermate actueel en de Zesde Industrialisatienota, die ln maart zal afkomen, zal er dan ook aandacht aan besteden. Uit de vele na de brochure „Het westen en overig Nederland" verschenen publicaties kunnen gemakkelijk de overwegingen van het ryk om de bevolkingsspreiding te bevorderen worden gedistilleerd. Ze zijn in wezen op tweeërlei vra-gen terug te brengen: Hoe produceren wij als natie met de geringste kosten? Hoe krijgen wij sociaal gezien de beste situatie voor leven en werken van ons volk? Als man van het ETIF voelt de spreker zich vooral tot de eerste vraag aangetrokken. Al betreft het hier geen eenvoudig vraagstuk, hij wilde toch enige argumenten noemen, waarop welliaht in de landelijke discussie onvoldoende aandacht valt, namelijk: De kosten voor allerlei voorzieningen (wegen, utiliteit, recreatie) liggen voor Friesland lager dan in het westen. Hier worden geen arbeiders bij uitbreiding van een bedrijf aan een andere productieve bestemming onttrokken. In deze provincie kan men met zeven man produceren waar men in het westen uiteindelijk acht man voor nodig heeft (en deze achtste man doet schade aan onze internationale concurrentiekracht). Tenslotte is er als belangrijk aspect van de kostenkwestie de toekomstige waarde van bepaalde vestigingsplaatsen. Het spreidingsbeleid moet er op gericht worden, dat de private ondernemer, die by deze vier kostenelementen de verschillen nauwelijks ervaart, ze straks wel degelijk ondervindt, maatregelen, die werken via de kosten van de ondernemer, zyn er twee wegen: het geven van premies in de te • muleren gebieden of het stellen van hogere grondprijzen in de overige g' den. Persoonlijk zei de heer Kuperus 'ot de laatste methode geneigd te zijn. maar hiermee komt men buiten de sfeer van het ETTF. ■ --- Grote urgentie! Tenslotte wees de spreker op de grote urgentie van deze kwestie. Het ETIF heeft namelijk berekend, dat door werkloosheid als gevolg van de concentratie der werkgelegenheid in het westen jaarlijks in Friesland de produciiemogelijkheid voor 20.000 man verloren gaat. Aannemende, dat het landelijk gaat om ongeveer 60.000 personen, betekent dit, dat twee procent van de mannelijke beroepsbevolking als het ware ..leegloopt". Zo gun er jaarlijks enkele honderden miljoenen guldens verloren, die door een betere spreiding zouden kunnen worden gered. Dr Kuperus deelde in dit verband nog mede, dat uit een recent onderzoek voor het ministerie van Economische Zaken is gebleken, dat in de komende 10 jaar in Friesland 22.500 mannelijke beroepipersonen zullen moeten worden uitgestoten of wel 15 procent van het totale aanbod. Wat de huidige grote werkloosheid betreft, er wordt in hoog tempo gewerkt aan een voorbereiding van extra werkgelegenheid. Structuurverbeterende werken zullen in Friesland in ruime mate moeten worden aangepakt. Het is tevens te verwachten, dat de minister zyn beleid zodanig zal wijzigen, dat ook de kernen buiten de ontwikkelingsgebieden. voor zover gelegen in expulsiegebieden, voor extra stimulerende maatregelen ter bevordering van de industr:. in aanmerking komen. In het laatste deel van zijn rede behandelde de spreker aan de hand van een aantal voorbeelden buiten Friesland de vragen: noe groeit de industrie. boe o- z.ch een stad en factoren zijn daarbij beslissend, welke tendenztn zijn er op het gebied van de nespreiding? De conclusie luidde: de groei van een industrie ha - niet alleen af van ongrijpbare economische of historische factoren. maar ook van eigen activiteiten, prima voorzieningei, een goed klimaat, de nodige ruimte. Vergelijking leert verder, dat op de industrie georiënteerde steden snel groeien maar d_t een plaats als Leeuwarden, die meer op de handel gebaseerd is, achterblijft. ---