EERSTE UREN VAN EEN NIEUWE DIJK Werkzaamheden voor de polder Zuidelijk Flevoland begonnen Dijkwerkers zijn aan het eind van het Nijkerkse kanaal gestart (Van een speciale verslaggever) HET inpolderen van binnenzeeën, het leggen van dijken en het afsluiten van zeegaten is ons, Nederlanders, tot een tweede natuur geworden. Gezamenlijk zijn wij trots op de prestaties van onze ingenieurs, onze waterstaatkundigen, onze rijswerkers en onze dijkwerkers in de breedste zin van het woord. Het inpolderen van de Zuiderzee is een verschijnsel, dat nu al bijna een generatie begeleidt. Het is zo gewoon geworden, dat het normaal is. Bijna normaal. Maar toch, wanneer de eerste toebereidselen worden getroffen voor het leggen van een nieuwe dijk, wanneer de mannen van het eerste uur weer in grote waterlaarzen stappen, dan doet dat ons Nederlanders iets. Zon gebeurtenis heeft dezer dagen weer plaatsgevonden voor de kust van het nijvere, zich snel ontwikkelende Nijkerk op de Veluwe, dat kampt met vele problemen in materiële en geestelijke zin. Maar een stadje ook, dat zich wil aanpassen, indien de buitenwacht waarderingen respekt kan opbrengen voor de beginselen en de leefwijze, die al eeuwenlang voor Nijkerk geldend zijn. Zo zijn de eerste dijkwerkers aan het einde van het lange Nükerkse kanaal bebegonnen. Een natuurlijke haven biedt schuilgelegenheid aan de schepen, nodig om de eerste stukjes van de nieuwe dijk rond Zuidelijk Flevoland te leggen. Over water en over de weg worden de lange persbuizen aangevoerd van elders, waar zij hun onmisbare diensten hebben bewezen. Baggerpersmolens, twee in getal, liggen op stoon voor de kust. De eerste persleiding ligt klaar op de vlonders om naar „zee" toe gesleept te werden. Enkele kleine bootjes tuffen af en aan tussen de baggermolen, die een vijfhonderdtal meters uit de kust ligt en de wal, waar helemaal aan het einde van het rechterhavenhoofd het direktiekeetje van Rijkswaterstaat is gebouwd. Als een langwerpig monster, gereed om dienst te doen, ligt de buisleiding klaar voor verscheping. Fen machtige kraan verheft de de zware buizen, die aaneengeklonken een slang van metaal vormen, waardoorheen de modderige bodem van het IJsselmeer naar een nieuwe bestemming wordt geleid. --- Woonschepen Een enkele woongelegenheid is eveneens reeds verrezen en aan de binnenzijde van de sluis liggen wat woonschepen van de mannen, die als eersten het werk op stapel zetten. Waar tot voor kort de boeren hun koeien lieten grazen of de paarden rust vonden en de vissers ongemoeid hun hengel uitwierpen, heeft nu de staf van Rijkswaterstaat domicilie gekozen. Een smalle strook grasland aan de noordkant van het Nijkerkse kanaal waar bij minder goede weersomstandigheden de golven hoog tegen de walkant opjagen. Rechts een wuivend rietveld, dat over enkele jaren waarschijnlijk een mooi breed strand kan zijn. Links een diepe inham, waar een ondernemende Nükerker een kampeerterrein van heeft gemaakt en waar de zwemvereniging badhokjes liet bouwen. Weliswaar niet met het oog op de toekomst, maar wel bestemd om duizenden, die de polderwerken zullen gaan bezichtigen, verpozing te bieden. Een blik achterom, naar de richting Nijkerk, enkele kilometers het land in, wordt afgesneden door de oude ophaalbrug met sluis, die bediend wordt door sluist-achter Kedde. De tweede generatie, want de oude heer Kedde heeft er het bijltje bij neergelegd, al is hij uiteraard te vinden op het grote werk. De reddingboot C. A. den Tex van de Noord-Zuidhollandse reddingmaatschappij ligt nog steeds onder stoom, klaar om uit te varen. Niet vaak meer, omdat de vissers het gebied beginnen te mijden. Maar toch, een enkele maal moet men er op uit met de vrijwilligers om een vliegenier uit het water te halen. De reddingboot krijgt in de toekomst slechts een beperkte taak. Het water verdwijnt voor de kust van Nijkerk om plaats te maken voor vruchtbaar land, waar de golvende graanvlakten vragen om nijvere boerenhanden. --- Helling Intussen zijn de rijswerkers aan de walkant bezig met het aanleggen van een dertig meter lange helling, waarop straks de zinkstukken worden vervaardigd. Touwtjes en rollertjes zullen het planken bouwsel vervolmaken. Dan kunnen de mannen aan de arbeid. Zinkstukken maken. Z_n ze klaar, dan worden de touwtjes losgemaakt en glijdt het zinkstuk het water in, op weg om een nieuw stukje d _k tegen al te felle aanvallen van de soms hoge IJsselmeergolven te verdedigen. De persleiding ligt gereed om naar de molens te worden versleept, waar doorheen de modder en de zachte grond wordt gevoerd naar een andere bestemming. Honderden van die buizen liggen klaar en zü zullen de kust voor Nijkerk als het ware afsluiten en omvademen. De nieuwe dijk krijgt niet alleen een afsluitfunktie. Rijkswaterstaat heeft, als altijd, het oog gericht op de toekomst en heeft een zeer breed strand ontworpen, dat straks aan vele tienduizenden verpozing en recreatie zal bieden. De dijk zal bereikbaar worden door de vaste oeververbinding, waarvan Nijkerk eveneens de voordelen zal ondervinden. Een grote schutsluis zal de verbinding vormen tussen Veluwemeer en het „open water", dat tot Amsterdam toe bevaarbaar wordt. --- Schakel Die oeververbinding wordt een belangrijke schakel tussen oud en nieuw land. Via de belangrijke, nieuwe verkeersweg, die de oude noord-zuid-verbinding, de Zuiderzeestraatweg, gaat vervangen, is het van het noorden naar het zuiden een belangrijke wegverkorting. Het werk aan de nieuwe polder is begonnen en de komende acht jaren zal er aan het einde van Nij kerks kanaal een bedrijvigheid heersen zoals dit oude stadje in eeuwen niet heeft beleefd. Dijkwerkers met hun gezinnen zullen komen om er enkele jaren te wonen. Anderen worden ondergebracht in de woonbarakken, die de komende weken op het smalle stukje grasland zullen worden gebouwd. Zoals eens Harderwijk de vruchten plukte van de Zuiderzeewerken zo zal Nijkerk ook kunnen profiteren van een steeds toenemende stroom van nieuwsgierige landgenoten en buitenlanders. Vijfhonderd meter uit de kust, op de plaats ongeveer, waar eens het machtige Nijkerkse slot Hulkesteyn gelegen moet hebben, zal een dijk worden gebouwd en zal land worden ingepolderd om ons volk in de komende eeuwen nieuwe ruimte te verschaffen. Een machtig en indrukwekkend werk is begonnen, dat over acht jaren voltooid moet zijn. De geboorte van zon stuk arbeid is een gebeurtenis, waarbij wij even stil dienen te staan. --- Adenauer gaat weer naar het Comomeer Bondskanselier Konrad Adenauer zal op 27 augustus voor de tweede maal dit jaar met vakantie gaan, zo is gisteren in Bonn meegedeeld. Zijn artsen hebben de 84-jarige kanselier geadviseerd enkele malen per aar, twee op zn minst met vakantie te gaan wegens zijn hoge leeftijd en zijn zwaar werk. Adenauer zal waarschijnlijk voor drie weken naar Caddenabia aan het Comomeer gaan. Vóór zijn vakantie zal hij nog besprekingen voeren met premier Macmillan. --- De boer Onder de rook van het inpolderingswerk ploegt de boer nog voort. Elk stukje land van de polder, dat nog niet ten offer valt aan wegen of aan de Zuiderzeewerkplaats wordt benut. Behalve de krakende en piepende hijskraan en de puffende waterstaatbootjes verstoort het geluid van de snuivende paarden voor een hooimachine de stilte op water en land. Zo is het beeld aan het einde van Nij kerks havenhoofd. Rustieke stilte vermengd met moderne geluiden. Een bijna antieke sluiswachterswoning bij een hedendaagse baggerperszuiger. Hoofdopzichter Zandbergen, die er al dertig jaar by Zuiderzeewerken op heeft zitten, beschouwt van zijn rustige direktiekeet uit het werk, dat hem na al die jaren lief is geworden. Verbaasd is hij over de prestaties niet meer. Dat kan ook niet. Maar toch, hij heeft de' wijde blik van de zeeman gekregen, die telkens als hij uitvaart een nieuw avontuur tegemoet gaat. Zo is het ook met deze import-Nijkerker, die aan een nieuw begin van de grote werken staat. Met het gemak, dat de deskundige eigen is, spreekt hij over de dijk, die kilometers lang zal worden en een groot stuk land zal omvatten aan de éne zijde, maar ter andere zijde een grote binnenmeer zal scheppen. Het werk voor Zuidelijk Flevoland is begonnen, de polder die het gezicht van ons land zal veranderen en van grote invloed zal zijn op de ontwikkeling van Veluwe en Gooiland. De baggerpersmolen zuigt een grote sleuf onder water. Haalt de zachte grond weg en daarna komt een ander zeemonster, dat zand in de sleuf spuit, opdat de dijk straks op een goede ondergrond zal rusten. Van die werkzaamheden is niets te zien. Het gebeurt allemaal onder water en slechts het krakende, piepende en zuchtende geluid van de molens wijst erop, dat er niettemin gewerkt wordt. --- „West-Hinder" gelicht (Van onze korrespondent) Het lichtschip „West-Hinder" dat ongeveer zes weken geleden na een aanvaring door de Noorse tanker „Branita" voor de Belgische plaats Oostende is gezonken, is in de nacht van zaterdag op zondag door bergingsvaartuigen gelicht en in Oostende binnengebracht. --- Vliegende Forten stootten door tot in hart van Derde Rijk Eerste bombardementsvluchten bij dag eisten een zeer hoge tol II Zoals reeds opgemerkt was de beginperiode van de Vliegend Fort-carrière een met veel doornen en maar weinig rozen bezaaid pad, niet omdat het vliegtuig technische tekortkomingen had, veeleer door het langzame tempo waarin de V.S. zich in de lucht bewapenden, door de soms overdreven securiteit dergenen, die over het plaatsen van orders op deze machine wat te vertellen hadden en door onenigheid in het Army Air Corps over militaire zienswijzen. Na het ongeluk met de B-299 op 30 oktober 1935 werd de bestelling van 65 Forten, die in 1936 zouden worden afgenomen in plaats van 185 militaire machines van andere makelij, verminderd tot dertien stuks, die als type V 1 B-17 werden aangeduid. Dit ondanks het feit, dat geen constructiefout aan de kraak debet was. Daarna ontwikkelde zich tussen topfunctionarissen van het A.A.C, een vrij heilloos verschil van mening over luchtstrategie terwijl Boeing — men moge aannemen min of meer verontrust door de onzekerheid omtrent de verdere ontwikkeling van het nieuwe vliegtuig — doorging met bouwen van de dertien Forten waarvan de eerste op 2 december 1936 vloog. Vijf dagen later blokkeerden de remmen van deze machine tijdens een landing en ging de hele boel op zijn neus staan. Er was geen ernstige schade maar toch verlangde het Congres een onderzoek. Ondanks deze tegenslag werden de Forten afgeleverd. Het laatste productiemodel van het Vliegend Fort, de B—l 7 G, dat eind 1943 in dienst werd genomen. Niet alleen de Amerikanen, ook de Engelsen vlogen met dit type waarvan men 85 stuks ontving. De RA.F. voerde met deze Forten zowel bombardementsvluchten uit als speciale vluchten ter verstoring van de vijandelijke radar. Ook Coastal Command beschikte over B—l 7 G's. Een der twintig Vliegende Forten B—l7C. die in het begin van 1941 door de V.S. aan de Britten werden afgestaan. De R.A.F, voerde er enige bombardementen mee uit, o.a. op de Scharnhorst en de Gneisenau in de haven van Brest, voorts op doelen bij Bremen. Kiel-, Oslo en Rotterdam, maar het type had kinderziekten en voldeed niet geheel. Vier R.A.F .-forten hebben later dienst gedaan boven het Noordafrikaanse front, de rest is in dienst gekomen van RAF-Coastal Command voor het uitvoeren van patrouillevluchten. --- De bordjes verhangen Tot in 1938 bleef het voortbestaan van het Vliegend Fort in de waagschaal terwijl het er in dat jaar zelfs op leek, dat er op het Amerikaanse budget geen plaats meer zou zijn voor zware viermotorigen. Het ministerie van Oorlog zei het A.A.C, er rekening mee te houden, dat de plannen voor 1940 slechts lichte, medium en slagvliegtuigen omvatten. De crisis van München echter verhing de bordjes totaal. Eindelijk opgeschrikt uit een gevaarlijke dommel besefte men, dat een nieuwe oorlog met nieuwe middelen in de lucht zou worden gevoerd, een strijd waarbü zware bombardementsvliegtuigen zeker een overwegende rol zouden gaan spelen. Boeing kreeg de wind in de zeilen, de kracht van het A.A.C, moest worden versterkt en plannen werden gemaakt om de bouw van Vliegende Forten te bespoedigen. Tot een grootse aanpak hiervan kwam het evenwel niet tot de intrede van de V.S. in de tweede wereldoorlog in 1941. Met achter de hand orders voor het type B-17 B van resp. 39 en 38 stuks bezaten de V.S. bij het uitbreken van de oorlog in 1939 slechts 23 Vliegende Forten, die gereed waren voor operationeel gebruik. In 1940 werden 53 machines afgeleverd waarvan het volgend jaar twintig B-17 Cs naar de R.A.F, gingen krachtens de Lease-Lend-bepalingen. Op 8 juli 1941 vlogen Vliegende Forten voor het eerst op een oorlogsmissie. Deze R.A.F.-toestellen konden niet van geluk spreken. Enkele gingen verloren door Flak, andere verongelukten bij landingen, een moest onttakeld worden om de rest van onderdelen te kunnen voorzien en drie, welke optrokken tegen fortificaties in de Oslofjord, werden door Duitse jagers neergeschoten. Ook traden tal van kinderziekten bij dm Boeings aan hat licht. Al voordat de V.S. door Japan waren aangevallen en de Vliegende Forten, vroeger reeds bestemd als eerste linietoestellen op Hawaii, ook in het Verre Oosten verschillende tekortkomingen in het gevecht toonden, had men een ingrijpend wijzigingsprogramma nodig geacht terwijl voorts hard gewerkt werd aan de organisatie van massafabricage. --- Verbeterde bewapening Het vijfde type Fort, de B-17 E, waarvan nummer een vloog op 5 september 1941, bezat uiterlijk en innerlijk vele verbeteringen. Het sterk gevoelde bezwaar van de blinde vlek voor de schutters wanneer tegenstanders een aanval van achteren deden werd geheel ondervangen door het aanbrengen van een hekkoepel met een tweeling-mg van 0.5 in, terwijl het hoogteroer kleiner was en uitliep *in een rugvin, welke zich tot ver op de romp uitstrekte. Voorts werd de bewapening verbeterd door het aanbrengen van zwaarder kaliber geschut en werd een geschutskoepel op de rug van de romp geplaatst, direct achter de cockpit. Ook de snelheid van dit type was aanzienlijk groter dan die van zijn voorgangers, kortom: met de B-17 E deed eindelijk een werkelijk Vliegend Fort zijn intrede zoals de ontwerpers en de militairen zich hadden voorgesteld, een geducht wapen, moeilijk door aanvallers te genaken en met een groot uithoudingsvermogen in langdurige luchtgevechten. --- Eerste, zware, verliezen Over de belevenissen van de Vliegende Fortbemanningen boven Europa en het Midden- en Verre Oosten zouden boeken vol geschreven kunnen worden. Op legio gevaarlijke en bijzonder zware oorlogsvluchten bewezen de toestellen hun betrouwbaarheid en grote defensieve kracht al werden soms zware verliezen geleden, vooral in de begintijd van de dagvluchten boven bezet Europa. Deze begonnen — na een periode waarin kortere vluchten waren gemaakt — met de aanval op Wilhelmshaf en op 27 januari 1943. De Luftwaffe concentreerde hierna voortdurend grotere groepen jagers teneinde de formaties Forten op te vangen en uiteen te jagen, een tactiek, die enkele malen succes had, in het bijzonder wanneer de bommenwerpers verder gingen dan de actie-radius der escorterende eigen jachtvliegtuigen reikte. De verliezen stegen dan niet zelden tot boven de tien percent! Een der spectaculairste borbardementsvluchten van de Achtste Luchtmacht was de raid op doelen bij Regensburg, Wiener Neustadt en Schweinfurt. De Amerikanen immers was het precisiewerk toebedeeld, het verwoesten van speciale objecten als vliegtuigfabrieken, kogellagerfabrieken en olieraffinaderijen, terwijl de R.A.F, de „oppervlakte"-bombardementen verzorgde, veelal 's nachts. De Vliegende Forten vielen hun doelen bij genoemde drie steden, diep in vijandelijk gebied op 17 augustus bij golven aan. Eerst werd door een macht van 146 machines Regensburg gebombardeerd; 24 toestellen gingen door Flak en aanvallen van jagers verloren, de rest vloog door naar bases in Algerië. Drie en een half uur later vlogen 230 Vliegende Forten — verlaat door uiterst slecht weer — de doelen bij Neustadt en Schweinfurt aan. Van deze groep schoten de Duitsers 36 naar beneden. Op een vlucht naar Schweinfurt, van 291 Forten, enige tijd later, gingen zestig vliegtuigen verloren. Het was duidelijk, dat ongeëscorteerde groepen bommenwerpers een te gemakkelijke prooi voor de vijand vormden. De Luftwaffepiloten hadden al gauw in de gaten gekregen, dat zij een Vliegend Fort het beste van voren konden aanvallen en benutten de ontdekking van deze Achilleshiel tot het uiterste. De Amerikanen trokken er lering uit en vergrootten de vuurkracht van de neuskoepel bij de bestaande machines door ie opstelling van meer mitrailleurs. Latere typen, de 17-G en de Mk 111, kregen een „kin"rkoepel. Het laatste productiemodel, de 17 G-25-VE had een bewapening van niet minder dan dertien Browning-müchinegeweren in koepels aan de neus, in de „kin", achter in de staart, midden op de romp, voor op de romp en ter weerszijden van de fuselage. --- Vliegend arsenaal Een proefneming met de ombouw van een aantal Forten tot escorte-vliegtuigen mislukte. Inplaats van de normale bommenlast namen deze B-17 F's, welke door Lockheed-Vega waren getransformeerd voor hun nieuwe taak, een ongelooflijk arsenaal vuurwapens en ammunitie mee. Er is sprake van dat sommige escorte-Forten zelfs dertig stukken geschut meedroegen waarvan het kaliber varieerde van 0.5 in. m.g.'s tot snelvuurkanonnen van 40 mm. In mei 1943 gingen zij mee op de vlucht naar St. Nazaire doch de nieuwelingen bleken door hun zware last te langzaam en te onhandelbaar om de formaties bommenwerpers bij te kunnen houden. Na enkele andere vluchten, die evenmin successen werden, zijn de escorte- Forten of in hun oude glorie als bommenwerpers hersteld of naar de VS teruggezonden om daar als trainers hun tijd uit te dienen. Een andere stunt van de Amerikanen vormde het project „Castor" of „Perilous" waarvoor men de altijd betrouwbare en machtige Boeing eveneens geschikt achtte. In de zomer van 1944 werden een paar wat oudere F's en E's ontdaan van alles wat niet direct nut had om de machines in de lucht te houden en bouwde men de toestellen om tot vliegende bommen, di. door radioseinen zouden worden bestuurd. Eenmaal boven de kustlijn onderweg naar Duitsland, moest de bemanning het vliegtuig per parachute verlaten en zouden de Forten door escorterende vliegtuigen naar hun doel geleid worden. In totaal werden 25 Forten bij dit project betrokken doch slechts twee maal probeerde men zon vliegende bom te lanceren. Beide keren sprong de piloot er conform de plannen uit maar beide keren ging het mis met de radio-besturing. Het eerste fort dook neer in een bos in het oosten van Engeland waar de lading Torpex, 50 pet sterker dan amatol, een krater sloeg van 30 meter doorsnee, de tweede maal bleef het bom-Fort zo lang boven een stad cirkelen voor hij eindelijk geneigd was in de richting van open zee te vliegen, dat iedereen zijn hart vast hield. Nadien daalde de populariteit van Castor-Perilous tot het 'nulpunt en werden verdere proefnemingen afgelast. --- Record bommenaantal Deze sporadische pogingen het Vliegende Fort op een andere wijze te gebruiken dan waarvoor zijn bouwers hem bestemd hebben tast natuurlijk op geen enkele wijze zijn kwaliteiten als bommenwerper aan. Dat de Boeing op geweldige wijze heeft meegewerkt aan de vernietiging van het Derde Rijk en zijn satellieten spreekt uit de getallen. Boven Europa hebben gedurende de tweede wereldoorlog de Vliegende Forten in totaal een gewicht van 580.640 ton aan bommen laten vallen. De Liberators bereikten een totaal aan afgeworpen explosieven van 410.515 ton terwijl alle andere bommenwerpers der geallieerden samen boven het Europese strijdtoneel een gewicht van 420.527 ton aan bommen lieten vallen. Boeing heeft later uitgerekend, dat elk Fort een percentage van neergeschoten tegenstanders had van 23 per duizend vluchten tegen elf voor een Liberator, elf voor elke Amerikaanse jager en drie voor elke Amerikaanse lichte en middelzware bommenwerper. Hoewel men mag aannemen, dat de Vliegende Forten een zeer groot aantal Luftwaffe-vliegtuigen hebben neergehaald is het toch moeilijk vast te stellen hoeveel dit er precies zijn geweest. Het laat zich gemakkelijk voorstellen dat tijdens verwarde luchtgevechten waarbij formaties Forten uit alle koepels vuur afgaven neergeschoten machines door meer dan een schutter in meer dan een bommenwerper als trofee werden opgeëist. Op die manier kan men licht komen tot een hoger aantal treffers dan in werkelijkheid het geval is geweest. Hoe het ook zij het Vliegend Fort heeft zich buitengewoon succesvol getoond en heeft bij vriend en vijand en niet in het minst bü de volkeren der bezette landen, die herhaaldelük de grote formaties Forten op duizenden meters hoogte /.ag'-n overtrekken, een naam verworven die niet licht vergeten zal worden. Voorzover wü hebben kunnen nagaan zün er bü de luchtmachten van Israël en Dominica in elk geval tot 1956 Vliegende Forten in gebruik geweest. Het is onwaarschijnlijk dat zij thans nog ergens anders voor dienen dan als museumstukken in de V.S. ter herinnering aan een grootse carrière in de strijd tegen Duitsland en Japan fevvwa miit fronten ter wereld. ---