Leeuwarden krijgt een groot recreatiegebied bij de Wielen Zwemmers naar Kleine Wielen; Grote Wielen voor vissers en liefhebbers van watersport Tn 1955 kocht de gemeente Leeuwarden de Grote Wielen aan en daarmee 1 werd de basis gelegd voor een groot recreatieplan oostelijk van de stad. Het zwembad had toen al ruim een halve eeuw de Leeuwarders tot zwemgelegenheid gediend en het was door de steeds betere vervoersmogelijkheden allengs dichter bij de stad gekomen. Niettemin: in deze tijd voldoet de outillage niet meer. De gemeente gaf de exploitatie in handen van een stichting, waarin de gemeente gedelegeerd is, maar beschouwde deze regeling als een tussenfase. In 1957 kon ook de Kleine Wielen, aan de andere zijde van de straatweg, worden aangekocht. Twee belangrijke elementen voor het ontwerpen van een' „bosplan", een groot recreatiegebied in de nabijheid van de snel groeiende stad. Zoals men weet heeft de Leeuwarder gemeenteraad in het begin van dit jaar het recreatieplan Kleine Wielen behandeld. Het is door alle fracties enthousiast begroet: Leeuwarden zou bijzonder gebaat zUn met een dergelijk groots plan, want ryk aan recreatiemogelijkheden is men hier niet. Het plan brengt de zwemmers naar de zuidkant van de straatweg, zodat de Grote Wielen overwegend voor watersporters en vissers bestemd wordt. De poelen en plassen van de Kleine Wielen worden van 30 tot 51 hectare uitgebreid. Er komen aanlegsteigers voor „kleine" watersport. Men kan dit gebied namelijk alleen bereiken via de Tietjerkstervaart en een sluisje. Het grote plan, dat in nauwe samenwerking met de gemeente Tietjerksteradeel, waarin het gelegen is, werd gemaakt, voorziet in de aanleg van een up to date-zwembad met een kleuterbad, een ondiep, een middeldiep „en een diep bad compleet met springtorens. Verder een speelweide van meer dan vier hectare, een parkeerterrein voor vier- a vyfhonderd auto's, een kampeerterrein en een motel. Door de samenhang van dit recreatieplan Kleine Wielen met de ontginningswerkzaamheden van de Kleine Geest kon een gebied rondom dit recreatiecentrum worden geprojecteerd, waardoor het aanzienlyk groter kon worden zonder dat het teveel grond zou vragen. Het gebied tussen Groningerstraatweg, de weg Zwarte wegsend-Tiet jerk, de spoorlijn naar Groningen en het Ouddeel (een oppervlakte van 167 hectare) zal doorkruist worden door wandel- en fietspaden, resp. tot een totaallengte van ruim acht en ruim zeven kilometer. Ze kryger* een coulissenbeplanting en er zijn verscheidene banken in dit gebied gedacht. Er is nog geen peil op te trekken wanneer dit plan zijn verwezenlijking kan krijgen. In eerste instantie denkt men aan uitvoering in DACW-verband, maar mocht dit te lang duren, dan wil de gemeente Leeuwarden de financiering langs andere wegen proberen te regelen. Bovendien is er uit de raad nog gesuggereerd om wanneer het hele plan nog niet in uitvoering kan worden genomen alvast te beginnen met het betonnen zwembad. Veel meer dan een beginselbesluit van de raad is er dus nog niet, maar het enthousiasme waarmee dit grote plan ontvangen is, garandeert wel dat men diligent zal blijven om elke kans tot realisering op zo kort mogelijke termijn aan te grypen. --- Ultra-geluid verraadt spek bij varkens Varkensfokkers in de Westduitse Bondsrepubliek maken tegenwoordig gebruik van de nieuwste vindingen der elektrotechniek. Of een varken voldoet aan de eis „weinig spek, veel vlees", kon tot nu toe uitsluitend worden vastgesteld na de slacht. Thans Is het echter mogelijk, ook bij het levende dier de spek-vlees-verhouding vast te stellen. Men maakt hiervoor gebruik van ultrageluid (onhoorbare geluidstrillingen), waarmee de fokker precies de dikte van de speklaag kan vaststellen. --- Ook Nieuw-Zeeland kent rassendiskriminatie Kerkelijke leiders in Nieuw-Zeeland hebben een petitie naar het parlement gestuurd, waarin geprotesteerd wordt tegen rassendiskriminatie ten aanzien van mensen van Maori-afkomst. Voor de wet is wel iedereen gelyk in Nieuw- Zeeland, maar in het dagelykse leven worden Maori's toch anders behandeld dan blanken, wat vooral blykt in hotels, kapperszaken, bioskopen en dergelijke. En nu heeft de „New Zealand Rugby Football Union" ook nog spelers van Maori-afkomst uitgesloten van deelneming aan een tournee van een rugbyteam door Zuid-Afrika dit jaar. Dat heeft veel ontstemming gewekt. Aan het parlement wordt in de petitie gevraagd alle burgers te doordringen van de noodzaak van een maatschappelyke houding, gegrondvest op ware gelykheid van alle rassen. --- „Albertina Agnes" en „Hendrik Casimir" Tussen de Wielen lagen twee schansen (1672) De luchtkartering verraadt hun plaats nog \M ie op de Groningerstraatweg het vaartje passeert, dat de Grote en de rr Kleine Wielen verbindt, zal tegenwoordig op geen enkele manier aan het verleden worden herinnerd en zeker niet aan 1672, het rampjaar, toen de regering radeloos was, het volk redeloos en het land reddeloos. Maar toen hier nog een brug lag, was er misschien enige reden om aan de vroegere oorlog te denken, want die brug heette de Schansterbrug. Als men bij het vaartje staat, ontdekt men niets van een of ander verdedigingswerk, maar wie in een vliegtuig stapt en op deze plek naar beneden kykt, zal aan beide kanten van de ryksweg vaak een vierkantje in de bodem zien afgetekend: de herinnering aan twee schansen, die hier in 1672 zyn aangelegd. Het scherpe oog van de fototoestellen van KLM-Aerocart toont het nog duidelyker: de luchtkartering onthult vaak zaken, die al lang voorby en vergeten zyn. De beide schansen hadden ten doel, Leeuwarden te beschermen tegen het leger van de bisschop van Munster, die via de Wouden de Friese hoofdstad kon bedreigen. Zyn leger is nooit verder geweest dan Nyega bij Drachten, maar toch wees Albertina Agnes, de moeder en voogdes van de jonge Hendrik Casimir 11, in de benarde zomer van 1672 op de noodzaak van wat zy noemde het beveiligen van „de pas aan den Zwarten weg". Door het maken van verschansingen. Dat is ook dadelijk gebeurd en zo zyn op de betreffende plaats, die aangegeven werd als „omtrent de derde brug, neffens de beide wielen", twee schansen aangelegd. De ene werd genoemd „Albertina Agnes", de andere „Hendrik Casimir" en zU kregen houten hutten voor de soldaten. De schansen hebben nimmer dienst behoeven te doen maar zU waren er nog in 1718. In 1847 evenwel geeft de kaart van Eekhoff aan, dat de beide schansen verdwenen waren. En nu is er dus alleen van een vliegtuig uit nog iets van te zien. De beide schansen, die Albertina Agnes in 1672 ter weerszijde van de Zwarteweg tussen de Grote en Kleine Wielen liet opwerpen om het leger van de bisschop van Munster tegen te houden (dat overigens verstek liet gaan), bestaan al sedert meer dan een eeuw niet meer. Maar het fototoestel, waarmee de KLM- Aerocarto zijn luchtkartering verricht, ziet dwars door de grasmat, door greppels en zwaden hooi heen en zo ziet men de beide schansen („Albertina Agnes" en ,Jlendrik Casimir") zich nog duidelijk ter weerszijden van de rijksstraatweg aftekenen. Dit is een fragment van de luchtkarteringsfoto: de noordelijke schans verraadt zich duidelijker dan de zuidelijke, waarschijnlijk doordat het aan de noordkant drassiger is. Op de grote foto hiernaast hebben we ter oriëntering de schansen even extra aangedikt: zó duidelijk zijn ze nu ook weer niet! --- Zo komt het nieuwe hotel-caférestaurant Zwartewegsend er uit te zien. De tekening toont de zuidgevel, dus de kant, die naar de Groningerstraatweg gekeerd is. --- De komende week in FRIESLAND Zondag 20 november: GROUW: eerste wedstryd Friese cross-competitie (10.30 u.). Dinsdag 22 november: BOLSWARD: uitvoering van „Voor altijd Pilatus". HARLINGEN: Amsterd. Volkstoneel met „Aan lager wal" (20 u.). Woensdag 23 november: DRACHTEN: concert door Christeiyke Oratoriumveren. Vrijdag 25 november: HEERENVEEN: uitvoering van „Dido Aeneas" door Toonkunstkoor m.m.v. Frysk Orkest. Zaterdag 26 november: SNEEK: „Oud-Sneek" tegen Oud-Noordelijk elftal (voetbal) (14.30 u.). Dagelijks: SNEEK: tentoonstelling „Met verf en klei" (t.e.m. 3/12). --- De laatste zaligspreking EVEN STILTE Zondag 20 november is de laatste zondag van het kerkelijk jaar. De Kerk staat op deze dag stil bij de „laatste dingen", bij het getuigenis van het einde, dat deze bedeling tegemoet gaat. Een einde, dat niet toordt ingewacht als een te gronde gaan van alles, wat bestaat, maar als een voleinding, waarin goed en kwaad, dat in deze bedeling zo onontwarbaar is verstrengeld, wordt uitééngeworpen, en waarin al datgene, dat onder de doem van de voorlopigheid een belofte in zich droeg, tot vervulling komt. En tegelijk is er een zeer besliste grens. De gedaante, het schema van deze wereld gaat voorbij. Het is oud en verouderd en nabij de verdwijning. Wij ondergaan het gewicht van de laatste dingen nergens sterker, dan in ons persoonlijk levenseinde. Daarom is de laatste zondag van het kerkelijk jaar tegelijk ook de „Dodenzondag", de dag waarop de gemeente denkt aan degenen, die ons zijn voorgegaan en waarmee we met onzichtbare banden verbonden blijven, totdat de Voleinding aanbreekt. Ook de voleinding van het mensenleven, zoals dat hier in deze wereld zo dikwijls te vroeg werd afgesneden en dot, gemeten aan onze uiezenlyfce bestemming, nooit werd voltooid. "Tï.lig zijn de doden, die in den Heer n*- sterven, van nu aan. Ja, zegt de Geest, dat zij rusten van hun moeiten, want hun werken volgen hen na", spreekt de Biibel. Dat is iets anders, dan de kille troost, die U vindt in de volgende versregels: .... onze honger naar geluk is groot maar alles wordt vereffend en gelenigd zodat wij tegen 't einde van de tijd vermoeid en vredig worden en bereid om warmpjes weg te kruipen in de dood De dood betekent niet, dat we goddank eenmaal van alles af zijn. We zijn er juist niet vanaf We worden geoordeeld naar onze werken. In zoverre lijkt het eerder verontrustend, dan rust-gévend, wanneer er gesproken wordt van hunne werken, die hen navolgen. Onze werken jagen ons op. Ze klagen ons aan: Dit is nooit helemaal afgekomen da&r mankeert wat aan, ddt was volkomen verkeerd. Er zijn niet voor niets zoveel overspannen mensen! liet is alleen op een wonderlijke wijze rl anders in het licht der voleinding Dat „Alles wordt vereffend en gelenigd" heeft op een beslissende wijze te maken met het „sterven in den Heer" in Hem, die onder de doem van ónze menselijke voorlopigheid de belofte van de voleinding heeft vrijgegeven, in de dood aan het kruis: Het is volbracht De werken, die navolgen, zij„ 'dan met meer de ontkenning, maar juist de bevestiging van de rust. Ze dragen de glans van de vergeving, ze verkondigen d^tG^dZldTell^^^'^ Daarom wijst deze laatste Zaligspreking ons terug naar een eerste. Zalig de levenden, die in den Heer léven Daarom zijn de gouden stralen U des zomers niet ontzeid maar gij moet ze God betalen met een gouden dankbaarheid" --- „Zwartewegsend" wordt afgebroken Modern hotel-restaurant komt er voor terug Begin volgende maand zal men waarschijnlyk beginnen met de afbraak van het café Zwartewegsend dat moet verdwynen in verband met de op handen zijnde wegverbreding op het kruispunt in de rflksweg Leeuwarden-Groningen. Dit betekent echter niet, dat de bekende uitspanning dan uit de wereld zal zyn, want de huidige exploitant, de heer J. J. Visker, heeft grote plannen voor de bouw van een hotel-café-restaurant, dat ook weer de naam Zwartewegsend zal dragen. Het wordt een modern gebouw, in bungalowstyl opgetrokken, naar een ontwerp van de vader van de exploitant, de architect K. Visker uit Winschoten. Het plan, dat al in een dusdanig stadium verkeert, dat alleen nog maar gewacht behoeft te worden op de rijksgoedkeuring — „Wy hopen, dat die spoedig gegeven zal worden", aldus de heer Visker —, voorziet niet alleen in de behoeften van de omgeving, maar het nieuw* bedryf krygt er een aantal functies bij, namelijk die van hotel-restaurant. Tot nu toe was de uitspanning alleen maar café. De heer Visker heeft oog voor de tegenwoordige functie van zyn bedryf en daarom handhaaft-hy de rywielstalling Voor die mensen uit zyn omgeving, die in andere plaatsen werken en in Zwartewegsend op de bus stappen. Om te voorzien in het gebrek aan zaalruimte, dat zou ontstaan by de verdwyning van het tegenwoordige café, krygt de niéuwe zaak een cafézaal voor ongeveer 250 mensen. De hockey-club LHC, waarvan de terreinen achter het café liggen en waarvan de kleedkamers in het café gevestigd zyn, kan ook met een gerust hart de toekomst tegemoet zien, want in het nieuwe hotel komen er weer kleedkamers, met toiletten, douches en wasruimte. vergunning aangevraagd een kampeerterrein te mogen inrichten op een deel van het hockeyterrein, dat niet als speelveld gebruikt wordt. De kampeerders zullen dan van het sanitair in de kleedgelegenheid van de hockey-spelers gebruik kunnen maken. Alle kamers zullen zyn voorzien van een toilet, een douche en een vaste wastafel, terwyl het gehele gebouw centraal verwarmd zal worden. Tevens zullen er in het restaurant en op een hoek van het terras open houtvuren branden. Gedurende de overgangsperiode tussen het begin van de afbraak van het oude café en het gereed komen van het nieuwe bedryf, zal de zaak doorgaan in enkele noodgebouwen achter het tegenwoordige café, die zo lang zullen blijven "taan. Tevens komt er tussen deze stenen gebouwen (oude koetshuizen) een houten noodgebouw te staan van elf by vijf meter. Het hotel krygt acht dubbele kamers, het geheel afzonderlyke restaurant zal een oppervlakte van 85 vierkante meter hebben, er komt een klein vergaderzaaltje van veertig vierkante meter, een terras van tweehonderd (of driehonderd) vierkante meter en een parkeerplaats, die ruimschoots in de behoefte zal voorzien. De totale oppervlakte van het gebouw is ongeveer achthonderd vlerkante meter, het hele terrein is 25 are groot. Daar wil de heer Visker het echter niet by laten, want hy heeft een --- Woelwijk: nog plaats voor dertig bungalows Een jaar of vier geleden klaagde men in Tietjerk nog over het feit, dat er in dat dorp zo weinig woningen gebouwd werden. Niet lang daarna is er echter al verandering in gekomen, want al spoedig kwam het plan tot de aanleg van een villapark — WoelwUk — in uitvoering, met als resultaat, dat daar nu zeven nieuwe bungalows staan, met nog ruimte voor dertig andere, grote en minder grote. De woonwUk Hanenburg, die tegenover het villapark ligt — aan de oostkant van de weg van Zwartewegsend naar Tietjerk — is met twaalf enkele en zes dubbele woningen al byna vol gebouwd. Plannen om in oostelijke richting uit te breiden — waarbü ook plaats wordt gereserveerd voor een lagere school en een kleuterschool — z«n al in een vergevorderd stadium. Geen gek resultaat dus In deze vier jaren. Daar komt by, dat het in de eerste jaren niet zo vlot liep. By de ontwikkeling van Woelwijk (by welk plan wy ons bepalen) werden de gevolgen van de bc. stedingsbeperking ondervonden. Het plan was opgezet voor twee woningen per jaar, maar in 1957 kwam er slechts één klaar. In 1958 kwam er nog een by en verleden jaar werd geen bungalow opgeleverd. Pas dit jaar werd het aantal van zeven bereikt. Bovendien zyn er al weer enkele percelen verkocht, zodat het er op het ogenblik niet slecht uitziet. Woelwijk ligt daar prachtig aan de zuidkant van het Bos van Ypey. De maker van het plan, ir. J. J. M. Vegter, heeft rekening gehouden met het bestaande landschap en heeft daarom ook de supervisie over het geheel; leder plan voor elke nieuwe woning die er gebouwd zal worden, heeft zyn goedkeuring nodig. De beplanting werd aangebracht na overleg met Staatsbosbeheer. Langs de zuidkant van het park loopt een weg, die aansluit op een weg naar de Kleine Geest, waarvoor een betonnen bruggetje wordt gemaakt over een zytak van de Tietjerkstervaart. De weg is bedoeld ter ontsluiting van landeryen en boerderyen, maar tevens als een toeristische attractie. Hoewel de goothoogte van de te bouwen villa's vry is, zal het bungalowtype blyven overheersen, want een verdieping in de kap is niet toegestaan. Bovendien is er genoeg ruimte voor elke woning gepland, zodat het ook niet nodig is in verdiepingen te bouwen. Er blyft dan nog voldoende ruimte over voor groen, plantsoengazons en boompartytjes. Tevens is er een vyver en is er ruimte vry gehouden voor de aanleg van een speel- of sportterrein. Wat betreft de sport en de recreatie in het algemeen leven er wensen, die al in plannen geresulteerd zyn, zy het in een pril beginstadium. Zo zou men een viertal tennisbanen willen laten aanleggen — twee voor de bewoners van Woelwyk en twee voor de omgeving — en een volleybalveld. Ook zou men op „De Sok", waar enkele arbeiderswonin- gen hebben gestaan, een jachthaventje kunnen aanleggen. Hoe dit gerealiseerd zal moeten worden, is nog niet helemaal bekeken. Misschien past het in het kader van het recreatieplan voor de Kleine GeesJ? Vlak by Woelwyk staat een oude boerdery. Er is geen land meer by, want dit was nodig voor het recreatieplan. De boer zal dus van zyn plaats moeten. Er zyn plannen om de boerdery dan af te breken, maar waarom, zo vragen enkelen zich af, laat men hem niet staan om er dan een dorpshuis (niet voor Woelwyk alleen, maar voor heel Tietjerk) van te maken? --- Kunstkroniek Op een deze week in Amsterdam gehouden kunstveiling zijn verscheidene werken van Nederlandse schilders onder de hamer gekomen. Twee kleine schilderijen van Isaac Israëls brachten resp. ƒ 5500,- en ƒ 5400,- op, een krijttekening van Breitner ƒ 2500,—, een wintergezicht van Leickert f 5300,-. Een doek van Jan Weissenbruch, „De Dunne Bierkade te s-Gravenhage bij invallend zonlicht", haalde de f 6200,-. In de Westduitse stad Marl is de eerste steen gelegd van een stadhuis, dat ontworpen is door het Rotterdamse architectenbureau Van den Broek en Bakema. Het wordt een gebouw van zeven verdiepingen, dat ruim ƒ25 miljoen zal kosten. Marl heeft maar 92.000 inwoners, maar in het ontworpen gemeentehuis is rekening gehouden met uitbreiding van dat aantal tot 160.000. Uitgevers uit zes landen (Engeland, West-Duitsland, Italië, Spanje, Frankrijk en Amerika) zullen samenwerken by de uitgave van een nieuwe kunstgeschiedenis in vele delen. Deze zal de kunst in alle landen behandelen vanaf de prehistorie tot de allerjongste tijd. André Malraux zal het beeldmateriaal verzorgen en de tekst onder supervisie van Georges Salles, oud-direkteur van de Franse musea. in£ü, nleuwe toneelgroep „Comedie 1960 zal zich op 3 december in de stadsschouwburg in Haarlem aan het publiek voorstellen. Als eerste stuk is „Corsica" van Henri Bernstein op net programma genomen. Daarin zul/!." °Ptreden: Rie Gilhuys, Ton Kuyl (die het stuk ook vertaald heeft), Manon Alving, Frits Butzelaar en Gerard Doting. De regie heeft Jan Retel. Men wil het stuk voorlopig büjven spelen op toemees door het hele land. De grote Zweedse prijs voor literatuur van 25.000 kronen is dit jaar toegekend aan de Zweedse dichter Hjalmar Gullberg. Hij kreeg deze prijs i'oor zijn twee laatst verschenen boe- De enige prijs die boven de thans uitgereikte staat in Zweden is (te Nobelprijs, maar daar komen ook buitenlanders voor in aanmerking. --- (Advertentie IM.) Koop "n gegarandeerd Zwitser! ankerhorloge op de meest economische manier. Rechtstreeks uit Zwitserland naar U. Vermeld PRIJZEN v.». I 49.50 op Uw ■in»""* Vraag het fraaie gratis nr 167_ boekje aan. dat U hier alles van vertelt, bij: --- (Advertentie LM.) Waar. de winter f^^s^^y^ wég van is. 1 Capaciteit netto 9000 Kcal/uur. Prijs ƒ 310.^ tfcP Wm _ fl| J*** $fjWJ& NOBEL V mm HjÜy^2sß oliehaard --- (Advertentie LM.) fek. k. SC3IDOI .Xp" flacon 3.90 » lliin HOOfd I*ooB fe