Voorraden verminderen Britse winkeliers dringen aan op voedseldistributie De voorzitter van de Britse bond van kleine winkeliers heeft er op de jaarlijkse conferentie van de bond bij de regering op aangedrongen onmiddellijk met de rantsoenering van voedsel te beginnen, daar de voorraden verminderen als gevolg van de zeeliedenstaking. --- Twee Duitse Starfighters bij Harlingen in zee gestort Piloot gedood, andere vermist Gistermiddag om ongeveer vier uur eijn twee Starfighters van de Duitse luchtmacht even uit de kust ten Noorden van Harlingen bü Roptazijl boven de Waddenzee met elkaar in botsing gekomen. Beide straaljagers zijn in zee gestort. Van de piloten is de eerste luitenant Manfred Hippel uit Essen verongelukt. De piloot van het andere toestel wordt nog vermist. De Starfighters behoorden bij het op het vliegveld Ingolstadt gelegerde Immelmann-eskader dat momenteel op de vliegbasis Twente is gestationeerd. Met het ongeluk van gisteren is het aantal neergestorte Duitse Starfighters in vijf jaar op 58 gekomen. (Zie verder pagina 9.). --- Zomers met onweerskans (Van onze weerkundige medewerker) Verwachting voor het Noorden (geldig tot woensdagavond): Zonnige perioden, maar later op de dag kans op een locale onweersbui vooral na vandaag. Overwegend zwakke wind in hoofdzaak uit zuidwest tot zuidoost. Aanhoudend zomers met temperaturen van 25 tot 27 gr. Strandverwachting Waddeneilanden: woensdag gunstig strandweer met zonnige perioden. Gistermiddag ontstond boven Noord-Friesland een plaatselijke onweersbui die in Boksum 15 mm, Ferwerd 20 mm en in Marrum zelfs 25 mm regen bracht in een kwartier tijd. Marrum heeft in 24 uur tijd nu 57 mm neerslag opgevangen. In Oostmahorn bracht de bui 17 mm. Er breidde zich een hogedrukgebied van ± 1020 millibar van Frankrijk naar West-Duitsland uit dat de zon verregaande faciliteiten verleent. Toch is dit hogedrukgebied niet sterk genoeg om het weer in ons land vandaag en morgen volkomen te vrijwaren voor onweersbuien. Bij een vlakke luchtdrukverdeliim zoals wij op dit ogenblik in Europa meemaken kunnen zich in de zomer gemakkelijk storingen vormen waarin langzaam bewegende warmte-onweders worden uitgebroed. In de afgelopen nacht vormde zich zon onweerszone van Luxemburg naar Zwitserland en gevreesd moet worden dat dit gebied in de richting van ons land zal bewegen. Onder invloed hiervan zal later op de dag de kans op locaal onweer toenemen eerst in het zuiden en later — in hoofdzaak na vandaag — ook in het noorden. Langs welke banen de buien zich precies zullen verplaatsen kan van tevoren niet worden vastgesteld zelfs niet met de meest ingenieuze computer. De temperatuur zal zich doo' het onweer niet al te zeer laten imponeren en oo'c morgen verwachten wi zomerse temperaturen. Waarnemingen Oostmalim ii vanmorgen negen urn: Barometerstand lul! millibar (764 millimeter). Temperatuur 17 gr. (18); laagste 13 (17), hoogst! 21 (22) Wind zuidwest twee tot vier meter per seconde is 2 Beaufort. Neer slag 17 mm. --- Na dood van bouwvakarbeider Ernstige botsingen in centrum Amsterdam Burgemeester vraagt hulp marechaussee Amsterdam is sinds gisteravond het toneel van bijzonder ernstige botsingen tussen politie en voornamelijk ongeorganiseerde bouwvakarbeiders. Gisteravond eindigde een demonstratie van de bouwvakkers, die protesteerden tegen het inhouden van twee procent van hun vakantiebonnen wegens administratiekosten, in een massale vechtpartij. Tijdens deze kwam de 53-jarige metselaar J. Weggelaar om bet leven. Een sectie door de politiearts dr. J. ■Üfèldenrust wees vanmorgen uit, dat de man een natuurlijke dood was gestorven en dat hij ernstige afwijkingen aan het hart had gehad. Volgens vele bouwbakkers was de man bij de ongeregeldheden zodanig door de politie getroffen, dat hij daaraan was overleden. De aanvankelijke lezing van de politie luidde, dat de heer Weggelaar was gestorven na een steen tegen zijn hoofd te hebben gekregen, terwijl hij rustig met een zestal agenten stond te discussiëren. De officiële verklaring van de dood van de heer Weggelaar voldeed de bouwvakkers echter niet. Na .bijeenkomsten op het Jonas Daniël Meijerplein en het Waterlooplein trokken duizenden hunner varmorgen de binnenstad in om uiting te geven aan hun verontwaardiging over de gebeurtenissen. Het gebouw van de Telegraaf op de Nieuwe Zijds Voorburgwal werd eerst belegerd — pogingen om het in brand te steken, mislukten; wel gingen enkele auto's in vlammen op — en vervolgens zetten de bouwvakkers koers naar de Dam en het Damrak, waar de politie aanvankelijk zonder veel succes krachtdadig tegen hen optrad: Daarbij vielen enkele gewonden, nadat al een burger een schot in de buik had gekregen en ernstig gewond was. Bij het ter perse gaan van deze editie was het eind van de onregelmatigheden nog niet in zicht. In de binnenstad was het nog steeds onrustig en de bouwvakkers hadden aangekondigd op het J» D» Meijerplein een nieuwe protestbijeenkomst te houden. De politie van Amsterdam heeft versterking gekregen van de marechaussee. De burgemeester van Amsterdam heeft, zo vernemen wij, vanmorgen overeenkomstig artikel 47, punt 3 van de politiewet bijstand gevraagd van het korps marechaussee. De commandant van de tweede divisie van de Kon. Marechaussee heeft daarop 120 man ter beschikking gesteld. Zij staan rechtstreeks onder bevel van de burgemeester van de hoofdstad. Enkele duizenden bouwvakkers, die vanmorgen in staking waren gegaan om te rotesteren tegen de korting van twee procent op hun vakantiebonnen, hebben vanmorgen demonstraties gehouden op hel Jonas Daniël Meijerplein en het Waterlooplein. Om kwart over tien beklom dc secretaris van het comité, de heer K. Staphorst, bij het beeld „De dokwerker" op het eerstgenoemde plein een luidsprekerwagen. Er doen allerlei geruchten de ronde over de dood van Weggelaar, riep de heer Staphorst. „Hij zou een natuurlijke dood zijn gestorven, maar wij weten wel beter!" Onder geschreeuw van: „Moord! Moord!" van de demonstrerende bouwvakkers zei de heer Staphorst, dat Weggelaar maar één dood, een gewelddadige, was gestorven. „Wij moeten de politie duidelijk maken, dat zij anders moet optreden en burgemeester Van Hall, dat het politiebeleid moet worden gewijzigd. Tijdens de demontratie, die over het algemeen goed in de hand werd gehouden, liet de politie zich niet zien. Op een gegeven ogenblik richtte een aantal betogers zich echter tegen een fotograaf van De Telegraaf, omdat men bezwaren had tegen de verslaggeving over de gebeurtenissen van gisteravond. De fotograaf werd in bescherming genomen door minder heet gebakerde bouwvakkers, die hem wisten te ontzetten. Ook hoofdinspecteur Koppejan van het bureau J. D. Meijerplein kwam in moeilijkheden, maar hij kon samen met een agent een huis binmenvluchten. Na afloop van de bijeenkomst trokken de betogers eerst langs het politiebureau, waar men de deuren had gesloten. Een demonstratie bleef daar uit, omdat de ordedienst van de bouwvakkers tot doorlopen wist te bewegen. De menigte trok de stad in om omstreeks half elf „De Amsterdamse bevolking in te lichten over de gang van zaken bij de bouwvakkers en het optreden van de politie van gisterenavond", zoals zij lieten weten. Op aansporing van enkele leden van het bouwvakcomité namen zij lijsten mee om handtekeningen te verzamelen. Verder werd hun verzocht geld in te zamelen ter ondersteuning vam de nabestaanden van de heer Weggelaar. Een grote groep ongeorganiseerde bouwvakkers, die verbolgen was over de wijze waarop De TelegTaaf bericht had over de ongereldheden van gisteravond — het blad had de dood van de heer Weggelaar aan een natuurlijke oorzaak toegeschreven, want dus naderhand dooide sectie van dr. Zeldenrust is bevestigd — ondernam vanmorgen tegen elf uur een aanval op het gebouw van deze krant aan de Amsterdamse Nieuwezijds Voorburgwal. De woedende menigte gooide eerst een bestelwagen om en stak die vervolgens in brand. Met donderend geweld explodeerde later de benzinetank. Het vuur kreeg even later nog meer voedsel, toen de bouwvakkers uit het magazijn van de krant weggehaalde rollen krantenpapier in de vlammen rolden, evenals stapels kranten. Vitrines en ramen werden met stenen kapot gesmeten. Toen vanuit de Telegraaf-veste met een brandblusnevelspuit werd geantwoord, werd een tweede en even later ook nog een derde bestelauto in brand gestoken. Dwars over de straat werden rollen krantenpapier afgerold. De lange witte banen stak men in brand en op die wijze probeerde men ook het gebouw zelf in brand te steken. Politie Het zich niet zien, brandweerauto's konden het Telegraaf-gebouw niet bereiken door de dichte menigte. Omstreeks kwart over elf werd de menigte bouwvakkers vanuit het gebouw met een krachtige waterstraal wat teruggedreven. Uit voorzorg liet de directie van het Algemeen Handelsblad, tegenover het Telegraafgebouw gelegen, stalen luiken voor de vensters aanbrengen. Hoewel het aantal bouwvakkers omstreeks die tijd was geslonken tot enkele honderden, wilden die de aanval toch nog niet opgeven. Zij waren nog steeds heer en meester op de N.Z. Voorburgwal, politie en brandweer waren nog steeds niet komen opdagen. De bouwvakkers hadden inmiddels een stalen ladder bemachtigd. Die werd tegen de gevel van het Telegraafgebouw gezet, als gold het de bestorming van een middeleeuwse veste. Werknemers van De Telegraaf probeerden van binnenuit de ladder om te gooien. Dat gelukte De ladder kwam terecht op enkele gepai i-eere'e auto's. Enkele jonge arbeiders gebruikten vervolgens dezelfde ladder als stormram. Na enkele malen uit alle macht tegen een deur te hebben gebeukt, wisten zij een opening te forcc-ren, zonder dat dit overigens veel resultaten voor hen opleverde. Tegen half twaalf kwamen de woedende demonstranten op een nieuw idee. Zij sleepten vanaf een naburige verb iwing zware houten balken aan en begonnen daarmee de neergelaten rolluiken te rammeien. Nog steeds was er geen politie te bespeuren; le bouwvakkers bleven het straatbeeld beheersen tot ongeveer vijf voor twaalf, toen rij — om onverklaarde redenen - ineens hot beleg van De Telegraaf opbraken. Zy rukten op naar de Dam en vandaar in de richting van het Centraal Station. Enkelen in de achterhoede rolden intussen de rollen krantenpapier af, zodat een lang wit lint hun route aanwees. Er was nog steeds geen politie. De bouwvakkers liepen midden over de straat, hieven spreekkoren aan en klapten ritmisch in de handen. Inmiddels had burgemeester Van Hall in een verklaring opgeroepen tot kalmte en was op het hoofdbureau van politie spoedoverleg aan de gang tussen de chefs van de recherche en de uniformdienst, terwijl de Amsterdamse hoofdcommissaris confereerde met burgemeester Van Hall. In de binnenstad was het verkeer volkomen vastgelopen. Duizenden auto's konden voor- noch achteruit en de automobilisten drukten onophoudelijk op hun claxons. Het lawaai was oorverdovend. De enigen, die direct profijt van de on.aereldheden hadden, waren de ijscomannen, die moeiteloos aft-ek vonden voor hun waar in de warme, extra drukke stad Brandweerlieden blussen een bestelauto van De Telegraaf, die door de bouwvakarbeiders in brand was gestoken. De verwarring was aanvankelijk heel groot in Amsterdam. De meest wilde geruchten deden de ronde. Hoe weinig duidelijk de toestand in de afgelopen nacht was, blijkt uit het feit dat De Volkskrant, een ochtendblad dat in Amsterdam wordt gedrukt, nog met het bericht kwam, dat er twee mensen het leven hadden verloren. Ook Het Vrije Volk, eveneens uit Amsterdam, meldde twee doden. Na de gebeurtenissen in Amsterdam is de afgelopen nacht op het hoofdbureau van politie een persconferentie gegeven. Op deze foto de vertegenwoordigers van de politie. Van links naar rechts: hoofdinspecteur Heyink, commissaris Molenkamp, hoofdcommissaris Van der Molen en hoofdinspecteur Wit. Deze laatste had de leiding van de agenten van de mobiele brigade, die bij de ongeregeldheden waren betrokken. Op deze foto gooien demonstrerenae bouwvakkers een bestelauto van De Telegraaf ondersteboven --- A.N.B.-bestuurder: Bonden bukken niet voor terreur-actie De besturen van de drie erkende bouwbedrijfsbonden gaan, ondanks de relletjes van gisteravond te Amsterdam, door met de verzilvering van vakantiebonnen van ongeorganiseerden. Zij zullen vandaag echter overleg plegen over de wijze waarop deze verzilvering verder zal moeten geschieden. Vast staat intussen al, dat de maatregel tot inhouding van twee procent van de waarde der vakantiebonnen van de ongeorganiseerden voor administratiekosten, gehandhaafd blijft. „Deze maatregel nu opheffen, zou neerkomen op het toegeven aan terreurmethoden", zegt de heer Kaper, de secretaris van de bij het NW aangesloten Algemene Nederlandse Bouwbedrijfsbond. De inhouding van 2 procent van de waarde van de vakantiebonnen van ongeorganiseerden betekent, dat ten hoogste een bedrag van 18 a 20 gulden voor administratiekosten wordt ingehouden. --- Mr. Van Hall verlaat stad voorlopig niet Burgemeester Van Hall van Amsterdam, die vanavond naar Parijs zou vertrekken voor een vergadering over de financiële problemen van Europese hoofdsteden, zal de stad niet verlaten als de rust niet is weergekeerd. Geruchten dat de burgemeester met vakantie zou zijn, blijken niet juist. Hij vertoefde gisteravond bij kennissen in Amsterdam en was slechts enkele uren niet bereikbaar. Rond elf uur was hij weer thuis, en werd hij volledig ingelicht over de gebeurtenissen van 's avonds. Vanmorgen heeft mr. Van Hall de procureur-generaal van het gerechtshof, mr. M. H. Gelinck ontvangen en met hem gesproken over de gang van zaken met betrekking tot het overlijden van de bouwvakker Jan Weggelaar. De burgemeester noemde de situatie ernstig. Hij deed een dringend beroep op een ieder vooral zijn zelfbeheersing en kalmte te bewaren. --- Minister Smallenbroek naar Amsterdam Minister Smallenbroek van Binnenlandse Zaken is vanmiddag uit Den Haag naar Amsterdam gereisd om ten stadhuize een onderhoud te hebben met burgemeester Van Hall. --- Veel slachtoffers hittegolf in India Een hittegolf in Noord-India heeft tot dusver meer dan 500 mensenlevens geëist. Alleen al in de staat Bihar overleden 313 personen aan een zonnesteek. Men vreest dat dit cijfer nog zal stijgen omdat op het platteland de registratie van slachtoffers trager geschiedt. In de staten Bihar en Oettai1 Pradesj bedroeg de gemiddelde temperatuur de afgelopen weken 45 graden Celsius. --- Hof en volk Als late nasleep van de Irene-affaire is verleden week de regeringsnota over de ministeriële verantwoordelijkheid inzake het Koninklijk Huis behandeld. Minister-president Cals slaagde er daarbij in, vrijwel alles in het midden te laten: Hij zei, niet overtuigd te zijn van de noodzaak, nader te doen omschrijven, wie lid is van het Koninklijk Huis. Hij ging ook „hoffelijk" de pijnlijke vraag uit de weg, of prinses Irene nog lid is van het Koninklijk Huis of niet; de regering zal zich nog eens op deze vraag bezinnen. Ook sprak de heer Cals zich niet duidelijk uit over de vraag, of er een regeling moet komen, waarbij een gerechtigde tot de Kroon éénzijdig van zijn recht afstand kan doen. Tenslotte wees premier Cals de suggesties uit de Kamer af om een vertrouwensman vanwege de regering bij het hof aan te stellen. Terecht: De koningin is de eerst aangewezen vertrouwensfiguur tussen Koninklijk Huis en kabinet. Een nieuwe figuur tussen Koninklijk Huis en regering zou de verantwoordelijkheid af kunnen leiden van de enige plaats waar ze hoort: bij de ministers. Wel scheen premier Cals ervoor te voelen, het werk van de Rijksvoorlichtingsdienst te stroomlijnen. De directeur van de RVD lijkt overbelast met zijn drie functies: chef van de dienst zelf, perschef van de ministerpresident en ambtenaar, die belast is met de voorlichting vanwege het Koninkiyk Huis. In elk geval zouden de beide laatste functies in één hand moeten blijven. Zo blijft alles voorlopig bij het oude. Op één punt waren Kamer en regering het duidelijk eens: de ministeriële verantwoordelijkheid inzake het Koninklijk Huis geldt als het staatsbelang in het geding is. De vraag bleef open, waar de grens tussen staatsbelang en privéaangelegenheden van het vorstenhuis precies ligt. De regering schijnt in dit grensgebied vooralsnog de nodige speelruimte open te willen laten en van geval tot geval te willen oordelen. Die ruimte biedt de mogelijkheid zowel tot nieuwe kortsluitingen en ongelukken als tot verbetering van de voorlichting aan het volk over de zaken van het hof. Hopelijk zullen alle betrokkenen lering trekken uit de recente gevallen, waarbij het mis is gegaan. Regering en Koninklijk Huis zullen onder nauwlettend toezicht van het parlement, in openhartig samenspel moeten waken voor het staatsbelang, met name in het nog steeds schemerige grensgebied tussen koninklijke privésfeer en staatsbelang. Daarbij zal de zorg van de regering voor die privésfeer des te attenter moeten zijn, naarmate die door de moderne publiciteitsmedia steeds nauwer wordt ingeperkt. Aan de andere kant kan die bedreiging van de vorstelijke privésfeer verlicht worden door die sfeer natuurlijker, „gewoner" en minder sprookjesachtig' te maken. --- Schuld en boete Uet besluit van minister Samkalden om de tenuitvoerlegging van de levenslange gevangenisstraf van de Duitse oorlogsmisdadiger Willy Lages „in afwachting van de beslissing op het gratieverzoek" voor ten hoogste drie maanden te onderbreken, heeft in Nederland een stroom van protesten losgemaakt. Die protesten zijn begrijpelijk: Aan deze man, die verantwoordelijk was voor de deportatie van 70.000 Amsterdamse Joden en de executie van honderden Nederlanders, is destijds ten onrechte de doodstraf niet voltrokken; hij heeft het leven er af gebracht, omdat hij nog moest getuigen in processen tegen „lagere" beulen. Nu, na 21 jaar gevangenschap, heeft hij ook nog de gelegenheid gekregen om bij zijn familie, in de „Heimat", in vrijheid zelfs, te sterven. Deze menselijkheid heeft hij zijn eigen slachtoffers nimmer gegund. Er zitten daarom aan deze vrijlating genoeg kanten, die de kritiek begrijpelyk maken. Ook uit zuiver juridisch oogpunt vertoont het besluit zwakke punten. Met name de zinsnede in het ministerieel besluit „in afwachting van de beslissing op het gratieverzoek" is duister en behoeft nadere toelichting. Het besluit is alleen te verteren, als het uitsluitend op grond van medische motieven is genomen en vast staat, dat Lages nog slechts kort heeft te leven Ook zal bij voorbaat vast moeten staan, dat het hier om een uitzonderlijk, individueel geval gaat en niet om een voorspel tot de vrijlating van de andere drie Duitse oorlogsmisdadigers in Breda. Om de minister wegens dit besluit van „banale sentimentaliteit" te beschuldigen, gaat te ver. Het mag een volk tot eer strekken, dat het ministers heeft, die de moed bezitten om een dergelijk besluit te nemen dwars tegen alle persoonlijke gevoelens van leed en afschuw en dwars tegen alle overwegingen van politiek gewin en populariteit in. Wanneer bovendien de bekering van Lages tot het rooms-katholicisme hem nog enigszins de ogen heeft kunnen openen voor schuld en boete, recht en menselijkheid, dan moet deze vrijlating voor hem een laatste strafoefening zijn, die geestelijk misschien wel harder aankomt dan de vorige. In deze vrijlating is opnieuw het duivelse systeem van onrecht en onmenselijkheid, dat hü vertegenwoordigde, veroordeeld. Zij, die in de strijd tegen dit systeem hun leven op het spel hebben gezet, behoeven zich daarom voor dit besluit niet te schamen. Integendeel. N, ---