Zandbulten: drie in één Geen wonder, dat de De Vriezen de helft van de klanten niet kennen. „De saek is sa goed bikind, de lju komme rounom wei, ek üt Kollum en Bütenpost. Assortiment en bit^inning, dat docht in soad. En dêr kinne wy in soad oan dwaen, hwant it is in echte famyljesaek. Mar nochris, ik bin gjin baes, hear! Us Wytze is de baes, al fjirtjin jier nou. Ik sei doe, ik stap der üt, de jonge moat in kans hawwe. En ik ha der gjin spyt fan hawn: ik ha der in beste baes oan. De saek is nei myn trouwen — it wie earst neat mear as in moai great hüs — sawn kear forboud. Dat is yn goed fyftich jier. En hwat it nou is, dat hat myn soan der fan makke!" Maar Pieter de Vries heeft zich niet alleen in het zakenleven bewogen. Hij was (en is) in verschillende verenigingen en instellingen een vooraanstaand man. „Ik ha oeral yn sitten, dat wol," zegt hij bescheiden. Zo was hij 22 jaar lang ouderling van de hervormde kerk te Kollumerzwaag en zat hij 15 jaar daarvan in het bestuur van de classis Dokkum. Een kwart eeuw zat hij in het' bestuur van de hervormde school te Kollumerzwaag, waarvan zeventien jaar lang als voorzitter. Jaren ook, van vlak na de oorlog tot kortgeleden, was hij voorzitter van Plaatselijk Belang, dat altijd voor de drie dorpen 'leeft geijverd. „Dat gyng my earst grof genóch", maar hij heeft het met plezier gedaan. Op uitdrukkelijk verzoek van de nieuwe voorzitter, wethouder Tigchelaar, is De Vries als tweede voorzitter in funktie gebleven. En dan was hij ook nog ruim twintig jaar lang bibliothecaris van het Bijbelgenootschap. O ja, de heer De Vries was ook nog jarenlang voorzitter van de zangver- eniging in Zwagerveen. „It is in koar foar grifformearden en foar herform- den, mar herformden hawwe der noait folie by west... Dat is spitich, hwant myn idé is, dat de broederhan oer alle tsjerkemuorren hinne rikke moat... Alles hwat Christus biliedt, binne myn bruorren en susters, ongeacht ünder hwat namme se dat dogge... Ik bin nou eare-foarsitter fan it koar (ik bin nou lid fan it „bejaardenkoor"), mar in soad herformde leden binne der net... It is noch altyd oerwegend grifformeard". Hoe is it mei Gurbe?", zo begroet Jetske Hilboezen-Venema op deze zaterdagmorgen een van haar vaste klanten. Het is Lammert de Vries, die steevast iedere morgen om een uur of negen zijn glaasje melk komt halen en de vraag van het kasteleinske vlot beantwoordt met: „Best, Loltsje". Wie eerst begonnen is weet niemand, maar op een gegeven moment werd de één Gurbe genoemd en prompt heette vanaf die dag de ander Loltsje, naar de vaste klanten op de voorpagina van de Leeuwarder Courant, die iedere dag weer hun vrijmoedig commentaar geven op het dagelijks nieuws. De vergunning, die in het verleden de heer W. Alzerda (Wiebe smid zeggen ze op De Sweach) het recht gaf drank te verkopen in het pand op de viersprong waarin nu Van Seggeren zetelt, kwam ongeveer acht jaar geleden in handen van de familie Hilboezen. Sindsdien heeft dit café niet alleen velen uit eigen omgeving, maar ook honderden, misschien wel duizenden van heinde en verre een goed onderdak gegeven. Tijdens het leven van wijlen de „wonderdokter" Fedde de Vries kwamen velen niet alleen uit alle hoeken van ons land, maar ook uit de omringende landen naar Zwagerveen om genezing te zoeken bij deze sympathieke, bescheiden, maar ook bijzonder begaafde man. Er is een goede samenwerking met de Nederlands hervormde kerk", vertelt ds. A. Mout, die sinds 15 september 1968 als hulpprediker is verbonden aan de gereformeerde kerk van Zwagerveen. Deze tussen de 1200 en 1300 zielen tellende kerk is vakant sinds het vertrek van ds. K. Feenstra in juli 1968. Inmiddels is een nieuwe pastorie gebouwd, maar men heeft nog geen bewoners ervoor kunnen aantrekken. De beroepingscommissie vergadert elke week. Drie officiële beroepen werden uitgebracht en verder zijn er veel contacten en besprekingen geweest, tot nu toe echter zonder resultaat. De grote moeilijkheid is, dat deze gemeente te groot is voor één en te klein voor twee volwaardige predikanten, althans in de huidige constellatie, zo denkt ds. Mout, die in zijn meer dan dertig Kollumer jaren hier tweemaal consulent is geweest en dus de gemeente wel een beetje kende, toen hij hier na zijn emeritaat ging werken. De leden van de gereformeerde kerk van Zwagerveen komen niet alleen uit de drie dorpen die straks één worden, maar ze wonen ook in Westergeest, De Triemen en Veenklooster. Wat de samenwerking met de hervormden betreft, die komt tot uiting in tal van zakene Gemeenschappelijke gespreksavonden bijvoorbeeld, zoals die vorige winter vier maal plaats vonden en ook dit seizoen weer worden gehouden. Tweemaal per jaar wordt er een gezamenlijke kerkeraadsvergadering gehouden, waarbij de beide kerken om beurten als gastheer optreden. Ds. G. F. A. Carstens — eerder onder meer in Ferwerd en Spannum —. is sinds juni de opvolger van ds. 't Hooft en bevestigt de woorden van zijn gereformeerde collega. Hij vertelt, dat hij onlangs is voorgegaan in een gemeenschappelijke jeugddienst en dat hij op Eerste Kerstdag hoopt voor te gaan in een dienst in de gereformeerde kerk. De hervormde kerk van Kollumerzwaag telt ongeveer duizend zielen, vrijwel allen woonachtig in het grote Kollumerzwaag van volgend jaar juli. De vrijgemaakte gereformeerde kerk van Zwagerveen-Zwaagwesteinde doet niet mee aan de hiervoor genoemde samenwerking. Waarom niet? Ds. A. Duits formuleert zijn antwoord zorgvuldig: „We doen daar niet aan mee, want we willen de kerkvergadering zuiver houden. Alle interkerkelijke acties vertroebelen het zicht op de kerk, zoals Christus die vergadert door Zijn Geest en Woord." Dat betekent echter niet, dat we ook individueel overal afstand van nemen, aldus ds. Duits, die zegt dat er wel persoonlijk contact was met ds. 't Hooft en ook met diens opvolger, ds. Carstens, terwijl mevrouw Duits bestuurslid is van „De Trije Doarpen". We doen wel mee aan allerlei dorpsactiviteiten en hebben bijvoorbeeld ook wel een vertegenwoordiger in het Bijbelgenootschap. Als kerkgebouw fungeert de voormalige openbare school te Kollumerzwaag. Het is een vrij kleine groep, ongeveer negentig zielen, maar dankzij hulp van de classis Dokkum kan men een eigen predikant hebben. Deze negentig komen niet alleen uit de drie dorpen, maar bijvoorbeeld ook uit Veenklooster, Oudwoude, Westergeest, Zwaagwesteinde en Zwagerbosch. Ds. Duits. sinds januari 1967 aan deze gemeente verbonden, vertelt, dat de gemeente een eigen boeiend verenigingsleven kent. Een vrij kleine groepering is ook de Baptisten gemeente, die sinds januari vorig jaar de beschikking heeft over een nieuw kerkgebouw aan de Triemsterloane. Nog niet zo lang geleden is een klein aantal leden uitgetreden, maar daarover praten zowel de kosteres, mevrouw G. de Vries-Hansma, als ouderling A. H. van der Heide liever niet, bevreesd als ze zijn, dat hun woorden misschien verkeerd zouden kunnen worden uitgelegd. Mevrouw De Vries is al 23 jaar werkzaam als kosteres, vroeger in Zandbulten en sinds kort in Zwagerveen. Toen namelijk eenmaal het besluit was gevallen een nieuwe kerk te bouwen, hield dat tevens in, dat men van Zandbulten over ging naar Zwagerveen. Ouderling Van der Heide schat, dat de gemeente op het ogenblik iets meer dan zeventi? (volwassen) leden telt. Is voor zon kleine groep een nieuwe kerk niet een te zware belasting? Nee, zegt hij, want de leden staan er allen ten volle achter en we zijn er erg blij mee. Sinds 28 maart, toen ds. D. Boschma naar Dokkum ging, is de gemeente vakant. Er is nog geen beroep uitgebracht, maar het is wel de bedoeling, weer te trachten een eigen preditcant te krijgen. Er is grote offergezindheid in onze gemeenschap, zegt de heer Van der Heide, die vertelt, dat men een eigen zangvereniging, vrouwenvereniging en zondagsschool heeft. Van de zeven preken, die deze regenachtige zondag in Kollumerzwaag en Zwagerveen worden gehouden, zijn er drie gewijd aan een tekst uit Openbaringen, 's Morgens preekt in de gereformeerde kerk ds. Mout over de eerste zes verzen van het twaalfde hoofdstuk (het visioen van de vrouw en de draak) en 's middags over de eerste zes verzen van het derde hoofdstuk (de brief aan Sardes). Ook de hervormde kerkgangers krijgen die zondagmiddag een preek te horen over een tekst uit het laatste bijbelboek, namelijk Openbaringen 2:9 „Ik weet uw verdrukking en armoede, hoewel gij rijk zijt." Voorganger is echter niet de eigen predikant, want ds. Carstens is ook consulent van Twijzelerheide en dat begroet juist deze zondag in ds. J. L. Couvee weer een eigen predikant. Daarom neemt 's middags ds. A. Lam van Leeuwarden in Kollumerzwaag waar, terwijl de morgendienst wordt geleid door de heer Rijpma, ook al van Leeuwarden, die juist uit het éérste bijbelboek een tekst heeft gekozen, n.l. Genesis 43 :9, waarin verhaald wordt, hoe Juda zich tegenover zijn vader borg stelt voor Benjamin tijdens hun tweede reis naar Egypte. In de vrijgemaakt gereformeerde kerk gaat de eigen predikant, ds. A. Duits, voor. In de morgendienst preekt hij over een tekst uit het Oude Testament, Psalm 32 : 5—7 en 's middags behandelt hij Zondag 1 van de Heidelbergse Catechismus. In de Baptistenkerk tenslotte is er alleen des middags dienst. Daarin gaat de consulent, ds. Bijleveld van Heerenveen, voor en hij preekt over het achttiende vers uit het eerste hoofdstuk van het evangelie naar Johannes: „Niemand heeft ooit God gezien; de eniggeboren Zoon, die aan de boezem des Vaders is, die heeft Hem doen kennen." Dat in dit kader speciaal aandacht wordt geschonken aan de gereformeerde en hervormde zendingscommissies heeft zijn speciale reden. Die zijn namelijk bijzonder actief en ontwikkelen activiteiten, die tot in de wijde omtrek de aandacht trekken. Het is allemaal vier jaar geleden begonnen, toen de gereformeerde commissie onder leiding van de varkensmester Pieter van der Zwaag van Zandbulten begon met het organiseren van bijzondere avonden, waarvan de netto opbrengst voor een duidelijk omlijnd object op het zendingsterrein werd bestemd. Men pakte de zaken flink aan en boekte succes. Het resultaat was, dat in Zwagerveen de laatste jaren gezelschappen, koren en bands zijn opgetreden, die men anders vaak alleen maar in steden of grote plattelandscentra treft. Het Kamper mannenkoor met Feike Asma, het Urker visserskoor, combo's van het Leger des Heils uit Schiedam en van Youth for Christ uit Utrecht. Voor 13 maart staat zelfs een optreden van de 180 man sterke Maastreechter Staar op het programma. Dat is nog maar vrij kort bekend, maar toch zijn er al 600 kaarten verkocht. Op Tweede Kerstdag verwacht men het duo van Sipke van der Land samen met de negerzangeres Truus Simons uit Zwolle, die op die dag al voor de 31ste keer in deze maand optreedt. Dit jaar voor het eerst wordt samengewerkt met de hervormde zendingscommissie. In 1967 was de opbrengst voor een kerkje op Java, twee jaar geleden kreeg het geld een medische bestemming en vorig jaar werd ge- werkt voor een meisjesinternaat op Java. De baten zijn in dit winterseizoen bestemd voor het werk onder de verwaarloosde jeugd uit de krottenwijken van Buenos Aires. De avonden van Pieter van der Zwaag en zijn medewerkers beginnen steeds meer naam te maken, want men weet, dat er dan iets bijzonders en iets goeds wordt geboden. Sytze Broersma ligt te slapen in zijn blauwe wieg en weet niet dat zijn driejarig zusje, voor ze naar Sinterklaas ging, haar moeder en de zuster op het hart gedrukt heeft, dat ze „goed op pop passé" moesten. Sytze is niet alleen de jongste in het kwartet van de familie A. Broersma, op de dag van ons bezoek aan de drie dorpen was Sytze ook de jongste inwoner. Hij werd op 24 november geboren, 's morgens om tien voor twee. Sytze liet spoedig blijken dat hij er was. In de eerste plaats kwam hij drie weken te vroeg, in de tweede plaats weigerde hij de eerste dagen te drinken en in de derde plaats houdt hij 's nachts iedereen wakker. Dit betekent overigens niet dat ze hem in het gezin Broersma weer zouden willen missen. Rinze (13), Jan (10) en Tjitske (3) passen er wel voor op dat hun broertje alles krijgt wat hem toekomt, om van vader, moeder en zuster Annie Boekholt uit Kollum, maar niet te spreken. Op het ogenblik dat deze krant verschijnt is Sytze ongetwijfeld niet meer de jongste, maar dat zal hem een zorg zijn. Het is een bekend feit, dat het niet altijd vredig toegaat op de voetbalvelden. Ook in Zwagerveen gebeurt het wel eens dat de politie het veld op moet. De kreet „Lit mar hear, hy is dochs foar Friese Boys" hebben de bezoekers van het voetbalveld in Zwagerveen echter al een half jaar niet meer kunnen horen. „Hy" is namelijk wachtmeester en voetballiefhebber H. Vogelzang, die na een rugoperatie een half jaar in bed heeft moeten liggen. Het is natuurlijk niet prettig om zon lange tijd uit de roulatie te zijn, maar „nou wit ik ek ris hoe't oare minsken har fiele yn san sitewaesje. Men komt der fiersten to min oan ta sike minsken to bisykjen". De heer Vogelzang woont al tien jaar in Zwagerveen. Hij is een geboren Groninger en zijn vorige standplaats was Nootdorp in Zuid-Holland. Het was voor de plaatselijke bevolking een grote meevaller dat „de nije plysje" Fries sprak. In die periode van tien jaar heeft de heer Vogelzang twee moorden meegemaakt. Toch gebeuren er over het algemeen niet veel misdrijven in Zwagerveen en omstreken. „Ik haw it measte to dwaen mei it forkear en fierders doch ik in soad maetskiplik wurk, dêr 't neat fan op papier komt". Een soort vertrouwenspositie dus. Wachtmeester Vogelzang voelt zich dan ook best thuis in deze streek. „De mienskip is hjir fantastysk. It sil wol net kinne yn forban mei bifoarderingen, mar oars bleau ik hjir myn hiele libben". Kunnen de huisvrouwen voor hun boodschappen terecht in hun woonplaats? We vroegen het aan mevrouw G. Kempenaar-Hager, zesentwintig jaar en wonend aan de Tsjerkestrjitte in Zwagerveen. „Boadskipswinkels binne der genöch, mar klean- en skuonwinkels mochten der wol hwat mear komme. Dêrfoar geane wy nou nei Ljouwert of Kollum." Mevrouw Kempenaar, getrouwd met de voeger H. H. Kempenaar, moeder van twee kinderen van vier en zes jaar, is geen geboren Zwagerveense. Vijf jaar geleden kwam ze uit Drogeham naar haar huidige woonplaats. Spijt heeft ze er niet van. „Ik mei hjir graech wenje. De minsken binne hiel goed meielkoar." Ook over de scholen en speelgelegenheden voor de kinderen is ze best tevreden. Mevrouw Kempenaar is geen lid van een vrouwenvereniging. „Ik mei graech breidzje en léze en ik bin ek net sa fuortgeanderich". Maar er is nog een reden. Volgens mevrouw Kempenaar ligt de gemiddelde leeftijd van de dames die aangesloten zijn bij een van de vrouwenverenigingen tamelijk hoog. Mevrouw T. Venema-de Boer, lid van de hervormde vrouwenvereniging „Wees een zegen" is met haar eenenveertig jaren één van de jongste leden van die vereniging. Ook zij zou graag wat meer jongeren zien verschijnen, ze wijt him wegblijven niet aan die vereniging. „Wy binne alhiel gjin kletsforiening. We dogge in protte wurk foar de tsjerke. Koartlyn ha wy noch in bazar halden, dy't ƒ.4000 opbrocht hat." Het programma van de vereniging is aantrekkelijk genoeg. Er zijn boekbesprekingen, er wordt gehandwerkt en zo nu en dan wordt er een bijbelinleiding gehouden. De ongeveer zevenendertig leden doen veel moeite om hun jonge buurvrouwen mee te krijgen, maar dat is tot nu toe niet gelukt. Sjoerdje van Seggeren, zeventien jaar en leerlinge van de kleuterkweek in Leeuwarden heeft het in Zwagerveen niet zo erg naar haar zin. Ze woonde liever in het westen van het land. Waarom? „Dat wit ik net. Miskien is dêr mear sensaesje. Der bart hjir net folie. Mar it kin dêr ek wol óffalle fansels." In de weekends gaat Sjoerdje meestal naar Zwaagwesteinde, zoals bijna al haar leeftijdgenoten. Ze is lid van de hervormde club voor jongens en meisjes. Deze club komt één keer per veertien dagen bijeen. Er wordt over allerlei onderwerpen gediscussieerd. Samen met de jeugdclub van de gereformeerde kerk maken ze uitstapjes, onder meer naar de kunstijsbaan in Heeren veen. Door die samenwerking ontstaat er geen al te grote kloof tussen de jongeren van beide gezindten. Het ligt in de bedoeling volgens Sjoerdje, dat er een oppasdienst door de leden van de club wordt opgericht. Klaas Kloosterman, eenentwintig jaar en werkzaam op een kantoor in Leeuwarden, moedigt op het voetbalveld zijn club „Friese Boys" aan. Hij zou Zwagerveen niet willen ruilen voor de stad. Klaas geeft toe dat er in het dorp niet veel valt te beleven, maar de stad is zo dichtbij, dat dit voor hem geen bezwaar is. Meestal gaat hij met zijn vrienden naar Leeuwarden of Dokkum. „Vn Feankleaster en De Westerein en sa is it my fiersto fol". Het feit dat Klaas niet naar de stad wil betekent overigens niet, dat hij erg aan Zwagerveen gehecht is. Hij houdt gewoon meer van het platteland. Hwat hiest dou oan de auto. Hiest it deksel omheech. De motor wie fansels fierste hyt". E. Fokkema verwelkomt een klant van zijn zoon, kapper R. Fokkema. Tot zijn eenenzeventigste jaar heeft de heer Fokkema zelf achter de kappersstoel gestaan. Toen vond hij dat het genoeg was. Helemaal afscheid genomen van het bedrijf heeft hij niet. Zijn zoon heeft de zaak overgenomen en vader blijft natuurlijk welkom. In korte tijd vertelt Fokkema enkele verhalen uit de tijd dat men zich voor vijftien cent nog kon laten scheren. Of over de oorlog, toen hij op een zaterdag honderdtwintig klanten had. Dochter Ike zeepte in, terwijl haar vader met het mes er achteraan ging. De mensen leverden in die tijd hun zeepbonnen bij de kapper in, die er zeep voor haalde en hen schoor. Kapper Fokkema weet ook nog dat hij anderhalf uur onderweg was naar een boer, die „trije of fjouwer bistjes molk en siik wie". Hij schoor de man voor vijfentwintig cent, „hwant mear koe er net misse". De huidige kapper Fokkema zegt dat sinds 1958 het bezoek aan de kapper achteruit gaat. „At se sels moai hier ha komme se net mear, en de jongeren permanentsje tsjintwurdich net." Tossen de bedrijven door poetst zuster J. den Outer haar auto. Ze heeft dit weekend dienst en het kost enige moeite haar thuis te treffen. Zuster Den Outer is al eenentwintig jaar wijkverpleegster in Kollumerzwaag, Zandbulten, Zwagerveen, Zwagerbosch, Veenklooster en Zwaagwesteinde. Het ligt voor de hand dat ze het druk heeft Zelf onkent ze dit. „Je hebt het zo druk als je het zelf maakt". Zuster Den Outer legt gemiddeld per dag tussen de vijf en veertien bezoeken af. De bejaarden vragen de meeste tijd, daarna de baby's. De wijkverpleegster heeft veel hobbies en ze vindt er nog tijd voor ook. Ze is bij de gymnastiekvereniging, ze zwemt graag, volgt cursussen en doet aan handenarbeid. Zuster Den Outer, geen Friezin, zou haar vertrekken in het Groene Kruisgebouw in Zwagerveen niet willen ruilen voor een andere plaats. „Anders was ik hier toch geen eenentwintig jaar gebleven?" zegt ze verontwaardigd. Op de foto wil ze niet want „dat heeft zo weinig zin". Pieter de Vries: ... noch altyd warber ... Gurbe en Loltsje: ... elke moarn in gleske molke ... Pieter van der Zwaag: ... varkenshouder en organisator van grote avonden ... Sytze Broersma, even de jongste van „De Sweach". Wachtmeester H. Vogelzang: ... weinig misdaden ... MevrouwG.Kempenaar-Hager: .. .it wennet hjir best ... Sjoerdje van Seggeren: ... met de bus naar school ... Kapper R. Fokkema zit Janneke Leemberg (8) in het haar. ---