Betrokkenen over Willem Arntszhoeve (3) Drs. Muller: rapport Speijer onzakelijk stuk (Van onze Utrechtse correspondent) In de ogen van drs. Carel Muller is het rapport, dat de commissie- Speijer aan staatssecretaris Kruisinga heeft uitgebracht een warhoofdig, onzakelijk en emoüoneel stuk. Hij verwijt de commissie een filosofie ten toon te hebben gespreid over discipline, orde, recht en deugdzaamheid die voorbijgaat aan de evolutie in de zwakzinnigenzorg. Tijdens een gesprek met de directeur van Dennendal hebben wij hem een aantal passages uit het rapport voorgelegd en zijn commentaar gevraagd. Rapport: De opdracht van de commissie luidde als volgt: „Het onderzoek zal betrekking moeten hebben op de kwaliteit van de behandeling, de verpleging en verzorging van de patiënten." Muller: Die betrekking is er geenszins. Over de patiënten wordt nauwelijks gesproken terwijl zelfs de ouders van de zwakzinnigen niet eens gehoord zijn. Rapport: De bevoegdheden en verantwoordelijkheden zijn volgens de commissie in de Willem Arntsz-stichting zo troebel en ondoorzichtig, dat in moeilijkte situaties niemand zich meer op zijn bevoegdheid of verantwoordelijkheid laat aanspreken. Muller: Daarin zit een kern van waarheid maar Speijer wil — geen rekening houdend met de verandering — wanneer hij de Hoeve binnenkomt precies kunnen zien wie wat en waar doet. Hij wil dat blindelings op een schema kunnen nagaan. Taakbepaling en verantwoordelijkheid moeten er zijn, als je maar bedenkt dat ze morgen veranderd kunnen zijn. Het feit dat de Willem Arntsz-hoeve in beweging is pleit voor haar gezondheid. Rapport: De commissie heeft sterke aanwijzingen gekregen dat het personeel althans een zekere categorie daarvan, zoal niet regelmatig dan toch wel vele keren drugs gebruikt. Bij politionele onderzoekingen is onomstotelijk vastgesteld dat er op het terrein van de inrichting drugs zijn gebruikt. Tevens heeft de situatie op de inrichting geleid tot een voor een dergelijke inrichting ontoelaatbaar groot sexueel verkeer. Dr. W. L. Meijering, de inspecteur van de geestelijke volksgezondheid in Utrecht, die aan het begin van deze week in diens klacht tegen zijn gedeeltelijke schorsing door staatssecretaris Kruisinga in het gelijk werd gesteld. --- Sex en drugs Muller: Zelfs de commissie die tegen alles is wat vies en voos is geeft in het rapport het druggebruik en de vrije sex niet die rol zoals die cJóor anderen daaraan wordt toegekend. Deze argument enspelen in het rapport nauwelijks een rol van betekenis. Dat er in ne vrije tijd van het personeel drugs worden gebruikt zal wel waar zijn, er zijn daar ook even 200 jonge mensen tussen de 18 en 22 jaar. Ik kan er echter niet zon verhoogde bloeddruk van krijgen als Poslavsky en Pruyt, ofschoon ik er geen voorstander van ben. Ook ben ik zelf geen gebruiker. Rapport: Er is een toeneming geconstateerd onder het personeel van het aantal ongewenste zwangerschappen en geslachtsziekten. Muller: Zelf heb ik de indruk dat er weinig zwangerschappen onder het personeel zijn opgetreden. Ook de redenering in het rapport begrijp ik niet helemaal. Eerst concludeert de huisarts dat er door afname van het aantal zwangerschappen een aborteur aan het werk moet zijn, later verklaart hij dat er opnieuw een afname plaatsvindt, maar nu als gevolg van door hem verstrekte voorbehoedsmiddelen. Overigens strekken deze beweringen van de commissie zich uit over de gehele inrichting, waardoor in feite de verantwoordelijkheid moet worden gezocht bij algemeen directeur Ligtelijn. Rapport: Dat de sfeer reeds eerder niet gunstig was voor een goede personele verhouding blijkt uit het feit, dat eerder een onderzoek werd ingesteld naar het vrij grote aantal zelfmoordpogingen onder het personeel. --- Bemoedigend Muller: De Z-opleiding (zwakzinnigenopleiding) van Dennendal voldoet geheel aan de landelijke eisen. Hoewel wij een onconventionele aanpak hebben, samengaan van theorie en praktijk, zijn de resultaten uitermate bemoedigend, getuige de vele geslaagden met zeer hoge cijfers tijdens de afgelopen twee examens. Rapport: — Het ontbreken van een goed gerichte activering door arbeid. Muller: De commissie Speijer heeft zich kennelijk nog niet aan de hegemonie van het arbeidsepos kunnen onttrekken. Jammer! Rapport: — Verwaarlozing van de lichamelijke hygiëne. Muller: Psychiater Cooper beschrijft hoe dit argument overal opkomt daar waar het ziektemodel in de behandeling van de patiënt wordt doorbroken. Rapport: — Spanningen onder het personeel. Muller: Speijer maakt niet duidelijk welke spanningen hij voelt. Hij meent bovendien kennelijk dat er geen spanningen moeten zijn. Dat is een maatschappijopvatting van 1900 die nu zeker niet meer mag gelden. Spanning betekent ontwikkeling. Ik hoop dat uit alle spanningen in de wereld waardevolle nieuwe dingen mogen ontstaan. Rapport: — Te grote verantwoordelijkheid geven aan jong en onervaren personeel. Muller: In Dennendal wordt erkend dat de groepsleiding door het voortdurend contact met de patiënt op deze patiënten de grootste invloed kan uitoefenen. Wij willen graag van deze realiteit uit gaan en de groepsleiding dienovereenkomstig serieus nemen. Rapport: — „Zoekraken" van patiënten. • Muller: Zwakzinnigenverzorging betekent niet zwakzinnigen-bewaking. Patiënten zijn als stoelen onderling verwisselbaar. Als er echter iemand vergeten wordt is dat fout. Daar moet dan over gepraat worden. Rapport: — Mogelijke toeneming van agressieve uitingen bij bepaalde patiënten. Muller: Op Dennendal is de agressiviteit onder patiënten juist sterk verminderd. De isoleerkamer wordt bijna niet meer gebruikt en in één gebouw is hij als slaapkamer ingericht. Overigens betekent agressiviteit soms ook communicatie. Het hangt veelal van de omgeving af hoeveel agressiviteit hanteerbaar is. Rapport: — Het zonder goede begeleiding experimenteren met een vernieuwde aanpak van zwakzinnigenzorg, zich onder andere uitende in een zekere nonchalance, het teveel toevertrouwen aan zwakzinnigen, zonder behoorlijke en deskundige beoordeling van wat wel en niet kan. Muller: Professor Speijer zal ongetwijfeld een bijzonder autoritair directeur van een inrichting zijn. Als directeur zal hij zijn mensen niet de gelegenheid geven fouten te maken, waardoor de patiënten ook nooit tot leven zullen komen. Elk stofje zal van de grond verdwenen zijn. Professor Speijer had directeur van de Cemsto moeten worden. --- Problemen Muller: Reeds in 1967, dus voor mijn komst op Dennendal, bestonden er al beduidende problemen onder de jeugdige personeelsleden op de inrichting, die zich uitten in een aantal zelfmoordpogingen. Poslavsky heeft toen een onderzoek ingesteld met medewerking van het Sociaal-psychologisch instituut te Utrecht. Ik heb het idee dat eigenlijk de resultaten van dit onderzoek het sterkst zijn gebruikt door de leiding van Dennendal. Van zelfmoordpogingen vanaf het moment dat ik naar Dennendal kwam is mij absoluut niets bekend. Rapport: De betrokken directeur-psycholoog heeft volgens de commissie als manager gefaald. Hij had moeten bedenken dat ook goede denkbeelden wanneer zij te snel en op onverstandige wijze worden doorgevoerd, tot ernstige stoornissen kunnen leiden. Hij is er niet in geslaagd personeel met uiteenlopende karakterstructuur en opvattingen ervan verschillende disciplines samen te brengen. Muller: Ik zou graag van de commissie willen weten wat zij hiermee bedoelt. Als het betekent: gebrek aan communicatie dan geldt dat voor de hele Hoeve en moet dit verwijt worden doorgespeeld aan alle directeuren en hoofden van dienst, alsmede het bestuur. Merkwaardig is dat alles wat ook de hele Willem Arntsz-hoeve betreft alleen wordt betrokken op Dennendal. Rapport: De commissie is van mening dat er voor de patiënten van Dennendal sprake is van een verhoogde risico op (rond van de volgende bevindingen: — #en tekort aan verpleegkundig-technische vaardigheid. Muller: Zover ik kan nagaan heeft Dennendal evenveel verpleegkundigen en-of technisch-verpleegkundige know how als welke zwakzinnigeninrichting dan ook. Rapport: — Een tekort aan psychiatrische en algemeen medische inbreng bij de verzorging en behandeling van patiënten. Muller: De medische inbreng zien wij ook liever groter. Daarom hebben wij een advertentie geplaatst waarin we een huisarts zoeken alleen voor Dennendal. De huidige huisarts verzorgt de gehele hoeve. Rapport: — Onvoldoende controle op de toediening van medicijnen. Muller: Dat is een kwestie van normenstelsel. Bij ons worden de medicijnen toegediend door de groepsleiders. Eenzelfde situatie tref je toch ook aan in de ziekenhuizen waar verpleegsters de pillen uitdelen. Rapport: — Tekortkomingen in de opleidingen van de krachten op Dennendal. --- Overzicht van het Weer Onze weerkundige medewerker meldt: verwachting voor het Noorden geldig tot zaterdagavond: niet bestendig. Morgen opnieuw bewolking met regen en motregen. Matige tot vrij krachtige wind uit zuid tot ziiïdwest. Te koel: maxima 15 a 16 graden. Strandverwachting Waddeneilanden: morgen minder mooi met bewolking en regen. Verdere vooruitzichten: zondag geleidelijk verbeterend met doorbrekende zon. --- Het wil nog niet Wij zijn er nog niet en er is feitelijk geen weerkaart voor nodig om dat vast te stellen. De bewolking op middelbaar hoog niveau dreef vanmorgen in hoog tempo uit west tot noordwest en zolang dit het geval is blijft het weer koel en komen er slechts kortstondige verbeteringen voor. Aanwijzingen, dat op korte termijn een definitieve hogedrukdoorbraak in de richting van warm zomerweer voor de deur staat, zijn er nog niet. Weliswaar breidt zich vandaag vanuit Engeland een zone van hogere druk over ons land uit, waardoor de laatste buien het veld zullen moeten ruimen, maar deze rug van hogedruk is zwak en niet omvangrijk. Hij wordt aan zijn westzijde bovendien gevolgd door een oceanisch warmtefront, dat vrij snel naar het oosten beweegt. Het zal rond middernacht waarschijnlijk een positie van lerland tot Dover innemen. Dit front, samenhangend met een uitdiepende en naar Schotland optrekkende depressie, zal de lucht morgen bewolken en kans geven op regen en motregen. Wanneer alles zo verloopt als zich vanmorgen Liet aanzien, volgen er zondag weer opklaringen en kan de temperatuur dan oplopen tot een middagniveau van 17 tot 20 graden. Scandinavië zit opgescheept met een uitgebreid lagedrukgebied, dat zich nauwelijks wil verplaatsen. In tegenstelling tot eerder deze maand is het weer daar aanhoudend koud met herhaaldelijk regen. Werkelijk zomerweer met 25 gr. C. en hoger vinden we vrijwel alleen in een uitgebreid gebied van Spanje tot de Zwarte Zee. Vanmorgen rond zeven uur hing er een Dvi met onweer boven Franeker en Dronrijp. Onze medewerker in Arum lokaliseerde om half acht een onweerssignaal boven Harlingen. In de Friese Zuidoosthoek werd vanmorgen donder gehoord tussen zes en acht uur. Onze medewerker in Ballum (Ameland) nam gisteravond boven de Waddenzee een serie stapelwolken waar, langs een liniaal rechte lijn. Deze werden beschenen door de zon wat volgens hem een fantastisch schouwspel opleverde. Waarnemingen Gorredijk vanmorgen acht uur: luchtdruk 1018 millibai (763 millimeter), tendens langzaam dalend, maximumtemperatuur 16,3 gr. (16,5), minimum 5,5 (7,6), neerslag 0,8 millimeter. Ballum maximumtemperatuur 14 gr. C, minimum 7. Weer: zonneschijn en bui op afstand, wind: noord noordwest 2. Neerslag 2,5 millimeter. Elahuizen maximumtemperatuur 14,5 gr. C, minimum temperatuui 10. Fluessen 14,5. Gemiddelde vochtigheid gister overdag 68 procent. Geen neerslag. --- Staf gaat praten met commissie deskundigen Personeel Willem Arntszhoeve wil Poslavsky terug „Laat prof. Poslavsky terugkomen en ontsla drs. Muller". Dat vragen 136 .personeelsleden van de Willem Arntsz- Tioeve in Den Dolder in een brief die zij gisteren aan het bestuur van de Willem Arntszstichting hebben gestuurd. Prof. dr. A. Poslavsky, de geneesheer-directeur van de Willem Arntshoeve, is vorige week vrijdag in verband met de affaire Dennendal door het bestuur voorlopig buiten dienst gesteld, evenals de directeur van Dennendal, drs. C. Muller. Het college van regenten kreeg ook een brief van alle negen medici van de WA-Hoeve, waarin deze zeggen dat ze ontsteld zijn over gedwongen — en plotselinge — onderbreking van de sa- menwerking met prof. Poslavsky en waarin ze het bestuur vragen de schor- sing ongedaan te maken, opdat het werk „in het kader van de bestaande, zichzelf vernieuwende trend" kan worden voortgezet. Vanavond zullen vier leden van de staf van Dennendal een eerste gesprek hebben met de commissie van deskundigen die door het bestuur van de Hoeve als adviseurs zijn aangetrokken. --- euroweer Overzicht van het weer en de temperatuur in Europa volgens het KNMI-rapport. In de eerste kolom de maximum-temperatuur van gisteren, in de laatste kolom de neerslag in het afgelopen etmaal. Aberdeen half bew. 13 C 29 Athene onbewolkt 35 C 0 Barcelona half bew. 21 C 0 Berlijn half bew. 16 C 4 Bordeaux licht bew. 18 C 0 1 Brussel geheel bew. 16 C o' Frankfort half bew. 16 C 0.2 Genève zwaar bew. 19 C 0 Helsinki geheel bew. 13 C 3 Innsbruck niet ontvangen Kopenhagen ni ,t ontvangen Lissabon niet ontvangen Londen zwaar bew. 16 C 1 Luxembure half bew. — o 4 Madrid onbewolkt 24 C 0 Malaga onbewolkt 24 C 0 Mallorca verminkt 25 C München regenbui 14 C 13 Nice half bew. 21 C o' Oslo onbewolkt 18 C 0 Parijs onbewolkt 15 C 7 Rome zwaar bew. 24 C 0 Split onbewolkt 28 C 0 Stockholm zwaar bew. 18 C 0 Wenen zwaar bew. 21 C 0 3 Zürich regen 17 C 1 --- Hoog water Hoog water Harlingen, juni 1971 17 3.34—16.04 18 4.45—17.18 19 6.06—18.43 20 7.31—19.57 Terschelling (haven) 24 min- vroeger, Vlieland (haven) 58 min. vroeger; Ameland (Nes) 25 min. later; Schiermonnikoog (west) 28 min later; Lauwersoog 43 min. later. --- Zon en maan 18 juni zon op 4.19 onder 21.03 maan op 1.05 onder 16.12 19 junl zon op 4.19 onder 21.03 maan op 1.23 onder 17.40 --- INGEZONDEN Wat denkt God ervan? „Waarom spreken veel mensen minderwaardig over naturisten?" vraagt mej. H. uit Donkerbroek in een ingezonden stuk van de LC van 15 juni. Daar wil ondergetekende wel iets op antwoorden. Wat U voor „mogelijk" houdt, is in feite als een mataschanpii als de onze helaas niet mogelijk. Het gaat er niet om of anderen zoiets minderwaardig, slecht of onbeschaamd vinden, het gaat er om, of zoiets in een samenleving als de onze, die helaas niet uit louter „engelen" bestaat, mogelijk en aanvaardbaar is. Niet iedereen heeft dezelfde opvattingen over wat op dit terrein „kan" of „mag". Vrijheid is een mooi ding, en ergens gun ik U van harte die vrijheid, maar. . men heeft rekening te houden met de genuanceerde samenleving met tal van genuanceerde opvattingen over wat kan of mag. Wat U wilt, is ergens in Zuid-Afrika mogelijk, in de dorre vlakten van de Carrée, waar de (kleine) nikkerties ook heerlijk naakt om de hutten van hun ouders heen ravotten (voor zwemmen is helaas geen water aanwezig), maar de oudere kinderen — en dat begint al vanaf het 10de jaar — kleden zich veiligheidshalve met een lendendoek; gewoon vanuit een van binnen uit opkomend schaamtegevoel, dat ieder normaal mens eigen is. Ondergetekende is een bijbelvast Christenmens, en uit die bijbel weet ik, dat Adam en Eva zich op zeker moment schaamden tegenover Jaweh-God, omdat ze zagen, dat ze naakt waren. Er staat verder, dat ze zich klederen maakten om die naaktheid te bedekken. En bij de grote zwerver Gods, Paulus, lees ik, dat hij zegt: „Ik ontwaar in mijzelf een eigenaardige tegenstrijdigheid: wat ik wil. doe ik niet: en wat ik niet wil. doe ik", en elders: „Heel de wereld ligt als het ware in barensweeën, d.i. in gespletenheid, totdat de Heer wederkomt, om alle breuk te herstellen in mens en schepping". Daarom, mej. H., is, wat U wenst, In onze huidige samenleving niet uitvoerbaar Bewaar het liever — zoals de Heer bedoeld heeft — voor het leven na de dood; in de hemel zijn we allemaal naakt, maar dan hindert het niet, dat we dan een hele eeuwigheid lang het door U (en mij) gewenste „naturalisme" uitleven, omdat dan het evenwicht is hersteld tussen hetgeen in ons ten goede nei el en hetgeen in ons ten kwade neigt. Ik geloof, mej. H., dat juist het miskennen van deze waarheden de oorzaak is, waarom U van mening bent, dat al degenen, die tegen „naturisme" zijn, zoals U dat wenst, ongelijk hebben. Dat hebben ze zeer beslist niet, want de Schepper heeft dat in elke mens verankerd, maar er is een knak in gekomen bij wat zich in het aards paradijs „in den beginne" afspeelde. Voor mijn part verwijst U dat verhaal naar het rijk der fabeltjes: maar ten eerste kunt Ü niet bewijzen, dat het zoals het in de Bijbel staat, niet aldus geschied is; en ten tweede zijn alle bijbelgeleerden het er over eens, dat „in den beginne" de menselijke natuur een lelijke „knauw" gekregen heeft, voor wat betreft het bewaren van het evenwicht in zijn onophoudelijke keuze tussen goed en kwaad. Tenslotte nog dit: op grond van het vorenstaande kunt U mij niet wijs maken, dat — verondersteld, dat wat U wilt, op grote schaal mogelijk was — wanneer deze zaken in feite doorgang zouden vinden, op den duur „verloofden" etc. immuun voor elkaar zouden blijven. U mag hierbij natuurlijk niet uitgaan van de helaas op steeds groter schaal in praktijk gebrachte levensvorm om maar onbeperkt bij elkaar te gaan slapen, ook vóór het huwelijk. Wat zou het? We hebben toch de pil en meer van dat? Wat het zou? W" mensen hebben Gods wet te eerbiedigen. Hii zegt ergens: „Wat God heeft verenigd, dat schede geen mens." Maar wat trekken w_ er ons nog van aan? U stelt de vraag: „Zou onze Schepper ook maar iets hebben geschapen, waar wij ons voor moeten schamen?" In het voorgaande hebt U het antwoord van ondergetekende daarop al kunnen lezen. _ Hoofdredacteur N. schreef zaterdag j.l. in het hoofdartikel op pag. 1 over het Einde der Tiiden, waarin wii nu zo langzamerhand verzeild zoude- raken; hij signaleerde daar op grond van meningen van enkele treleerden, dat „New Vork het nieuwe Babvlon wel eens kon zijn waar de „grote hoer" dient te worden verdelgd en uitgeroeid. Die grote hoer zit echter niet alleen in New Vork en andere grote steden; die zit overal op de wereld, waar helaas op ontstellende wijze en schier mateloos _ods wet en de morele wet van ieders geweten met voeten getreden wordt, omdat wij dank zij de pil en andere middelen ons in staat achten schier ongebreideld van al het sexuele etc te genieten, zonder ons ooit af te 'vragen, wat God daar allemaal van denkt- Wij gaan te ver: dergelijke dingen, als u voorstelt, dienen niet op straat of in net openbaar te worden geworpen, maar besloten te blijven — zoals het door k_?' ij Kerken en de maatschappij is Bedoeld — tot de binnenkamers van ieders eigen domein. Sneek- H. A. M. Andela. --- Defensie-akkoord Het is nauwelijks tt geloven dat het echt zo gebeurd is. Men, de 5 plus de heer Steenkamp, zijn het eens geworden ?ïïrr,lefensie 250 miljoen gulden voor NATO-ontspanning te geven. Je zou het ook een cadeautje kunnen noemen ter gelegenheid van de benoeming van de heer Luns tot secretaris-generaal van dezelfde NATO. Het is een afgrijselijk bedrag en het is voor een afgrijselijke zaak. Voorstanders van de NATO zullen dit geba; de 5 wel gladstrijken door te zeggen dat de NATO toch zoveel doet voor de bestrijding van de milieuverontreiniging. Misschien geloven ze het ook nog wel. 6 Gezien de uitslagen van de verkiezingen zou men mogen aannemen, dat wel net zo gemakkelijk een royaal gebaar zou worden gemaakt t.a.v. de ontwikkelingshulp. Het tegendeel blijkt waar te ziin. Voorzeker een katholiek radicaal christelijk democratisch socialistisch liberaal besluit. Hoe durven deze mensen ai e meewerken aan dergelijke praktijken, zich nog te beroepen op menselijk verantwoorde besluitvorming. Geen goed woord voor deze tanksgivingday. Driebergen. j. Jonkman --- Ra, ra, ra De Jong uit Leeuwarden is het niet met mij eens, dat het oude testament uit de tijd is. Verder mag ik het geloof niet beschouwen als Haarlemmerolie, ik zal trachten als niet bijbelkenner, mijn gedachten op papier te stellen, maar aangezien ik geen hoger onderwijs heb genoten, moet u het zien als van een boertje van buten. Wie en wat is de God uit het oude testament? Volgens mij een blinde of een huichelaar. Volgens het scheppingsverhaal, was alles wat hij deed goed, tenminste hij zag dat het goed was. Nu bleek het later niet zo te wezen, want de mens was anders, die bleek n.l. niet goed te zijn. Nu beginnen de gelovigen met een vreemde redenatie, niet de maker maar het maaksel is de schuldige. Dit nu, De Jong, is in strijd met elkaar, normaal denken. Ik ben zo vrij om te beweren, dat u dat ook niet gelooft. Stel ik maak iets voor u, waarbij ik b.v. verklaar: dit gaat nooit weer stuk. Nu blijkt later, dat het wel breekt, zou u dan zeggen, dat ik mij vergist heb, of het materiaal de schuld geven? Later heeft God als straf de zondvloed gemaakt, maar vergat de zondige mens uit te roeien. Had hij misschien geen grondstof meer om een nieuwe en betere te maken? Volgens de legende zaten er overal twee van in de ark. Er waren dus van de dieren, die in en op het water leven maar twee, want deze hadden geen last van het water en behoefden niet in de ark. Wat die dieren in die tijd gegeten hebben, en hoe het mogelijk was, dat de een de ander niet opvrat, is voor mij een raadsel. Dit raadsel kunnen theologen misschien wel oplossen, want als je die de bijbel uit ziet leggen, dan denk je wel eens aan een slang. De slang speelt trouwens een grote rol in de bijbel. Als ik b. v. op een begrafenis een dominee hoor, stukjes uit de bijbel zoekende, dan kom ik tot de conclusie, dat zij doen als een slang. Ergens vinden ze b. v. het woordje rood, een chapiter verder wit en later nog blauw, en dan staat er in de bijbel rood, wit en blauw, zie, De Jong, dat is voor mij Haarlemmerolie. Wat zon dominee dan op de begrafenis zegt, begrijp ik totaal niets van Wetenschappelijk of wiskundig beredeneerd, doet hij niets dan God lasteren. Als de gestorvene b. v. een kind betreft, dat door een dronken auto-bestuurder dood gereden is, dan zegt de dominee toch, dat het kind op zn tijd gestorven is, dat het de Here behaagd heeft het tot zich te nemen. Eerlijk gezegd, zonder kronkelingen, betekent dat, dat God opdracht heeft gegeven om het kind dood te rijden, maar in naam van diezelfde God straft men de dader. Ra, ra. ra. Appelscha. R. de Jong. --- Door het Fryske Gea Een groot aantal natuurgebieden in Friesland zün voor velen nog onbekend terrein. De uitgave 'Door het Fryske Gea' maakt u wegwijs in het Friesland dat volgens de dichter J. J. Starter is 'verciert met duysent vreughden'. D kunt het bestellen door ƒ 5,— «ver te maken op girorekening 872459, tnv NV Friese Pers, Leeuwarden. Ook in de boekhandel verkrijgbaar --- Weer luidt de noodklok Weer is een aktie gaande om ongelukkige slachtoffers van een gruwelijke dood te helpen. En weer gaan we gezamenlijk naar kerken en kantoren om onze bijdragen tot hulp te brengen. Natuurlijk! We geven allen zoveel we denken te kunnen missen. Ook wij zijn naar de dichtst bijzijnde kerk getogen om het onze bij te dragen ter leniging van de nood van duizenden. En ofschoon we van harte hebben geofferd, hebben we dit nu weer gedaan met een hardgrondige verwensing aan de stichters van deze onnodige ellende. Anderen, die ook het hunne gaven, maakten zich er gemakkelijk af, met een zucht van: „Wat is't vreselijk niet, die arme mensen. „Waarop ons antwoord dan was: „Ja, vreselijk is het Maar niet noodzakelijk. Dit is geen natuurramp, dit is mensenwerk, dit is de allergemeenste misdaad ooit bedreven." En dan ziet men ons aan alsof men het in Keulen hoort donderen. En het gesprek wordt voortgezet waarin wij onze mening als anti-militarist niet verzwijgen. Men vraagt dan wat wij eenvoudige mensen daaraan kunnen doen. Dan we heel eenvoudig: Niet meedoen aan oorlog en militarisme. Dat zien we als de hoogst noodzakelijke uiting van mensen, als het enige nodige om dergelijke misdaden, die men rampen noemt, te voorkomen. Al zien wij het als onze eerste plicht — nu — om financieel te helpen, wij blijven daar niet stil bij staan, maar nemen ook deze gelegenheid te baat om de mens te wijzen op hun plicht van dienstweigering als middel om in het vervolg iets dergelijks te voorkomen. Ach, wij weten maar al te goed, dat dit woord nog niet doordringt tot de grote massa. Wij weten heel goed, dat de grote „men" nog niet toe is aan de vrede, maar wij voelen ons steeds weer gedwongen om bij elke gelegenheid onze mening te verkondigen. Wij kunnen dit dagelijks. Wij hebben immers onze lec!.„_ waarmee wij op stap zijn. Wij hebben onze bladen, waarop wij vaste lezers winnen, gelukkig steeds meerren wii hebben ons onderscheidingsvermo- H. ï. n?. *?*_ en kwa.d te onderscheidt stelt ons in staat om de mooie lers" te onderkennen en doet ~, dat bjj f' van onze regeerders steeds een adderti. onder het gras schuilt. »o.oen.e Wij weten eveneens, dat wij hoo_.t waarschijnlijk niet de vruchten 3, Plukken van ons werkeHoor een wereld, waarin de oorlog zal ziin uiteehan nen. Wij hebben slechts offers te br^" oen. van tijd, geld en zo nodig gevate ms want ook dit zit in ons werken vrede. Toch gaan we door mit vanT daken te schreeuwen dat alleen daad ïïuMï onluite.nl 'm J__ial vcAossen van deze gruwel! kë misdaden. Zo gaan we door __*_!-_ welbewust, steeds weer onz_ fë___ fcï laten klinken van: Geen man »__d . en geen arbeid vofr he. Mteri^* opdat eens de mensheid leve. Smc* **—"*• Douw***?* ---