NA 130. JAAR AFSCHEID VAN HET STADSZIEKENHUIS ... ... en spreken, de patiënten die er eenmaal behandeld zijn, zijn een waar 'klankbord' geweest, betere reclame was er beslist niet nodig. Inzake de inventaris van de keuken de mededeling „dat men geen kopjes, maar emaille borden en bekers gebruikte, die er haveloos uit kwamen te zien door de behandeling van de 'één zuster' bezetting in de afdelingskeuken, omdat deze zich gewoon genoodzaakt zag alles tegelijk in één grote af wasbak te kwakken, daar ze toch al handen en voeten te kort kwam". Ja, het personeel in ,Triotel' heeft er een eldorado met al die automatische afwasapparatuur. En dan nog een paar hartige opmerkingen van zuster Durkstra over die zogenaamde 'goede oude tijd... Aangezien je toen haast op je knieën moest smeken om een plaatsje te veroveren om leerling-verpleegster te worden (onvoorstelbaar nu) werd er niet gemopperd, niet op de tien-urige werkdag en het salaris. Het maakte wel, dat je je 's avonds even moest uitleven. Uitleven? Ja!! Een kikker vangen, touwtje om de poot en bij je buurvrouw-collega pnnt.d tafelpoot vastbinden. Dat werd gillen, waar de politie op afkwam. Ik hóór ze gieren de verzamelde zusters " „Of wij vermaakten ons een heel enkele keer, door naar de bioscoop te gaan, op de zogenaamde 'apenute rang', in de Harmonie". Gegeven de mededelingen van zuster Beetstra over een „salaris" van zeventien-en-een-halve-gulden per héle maand, zullen de zusters zélfs van die allergoedkoopste 'apen uterang' wel géén habitués zijn geweest! Kostelijk is de volgende herinnering van zuster Durkstra. „Dan denk ik weer aan de man, die werd opgenomen voor een maagzweeroperatie. Hij kwam in de 'voorronde' terecht op een grote zaal met mannen, die wel eens een grapje lusten. Hem werd daar wijsgemaakt, dat zijn maag er uit gehaald werd op de O.K. door de zeepsop gehaald, uitgespoeld, een tijdje aan de lijn gehangen om te drogen en er daarna weer werd ingezet. Toen de volgende morgen de operatie zou plaatsvinden, was de bewuste man prompt verdwenen. Aangezien 's mans intelligentie klaarblijkelijk niet zo bijzonder sterk ontwikkeld was en zijn angst voor de 'behandeling' daar aan volstrekt evenredig, kan ik mij maar al te goed voorstellen, dat onze vriend het hazenpad gekozen had. Doch dit soort intimidaties komen sinds jaar en dag voor, zowel in ziekenhuizen als in de kazernes." Tot zover de herinneringen van de zusters Beetstra en Durkstra. In de twintiger jaren zag de operatiekamer van het Stads ziekenhuis er zo uit. De voorzijde van het Stadsziekenhuis aan het Blokhuisplein, gebouwd in de vorm van een woonhuis. De twee ramen linksboven zijn nog niet tot één groot raam van de operatiekamer gemaakt. Twee lieftallige zusters aan het bed van een patiënt; een foto uit de jaren dertig. --- Sfeer Het Stadsziekenhuis heeft in het leven van de arbeidersklasse in Leeuwarden een zeer grote plaats ingenomen. Verscheidene Leeuwarders van nu zagen het levenslicht bij het romantische suizende gaslicht op de kraamkamer van het 'Stads. En bij de bedrijfsongetwintiger en de dertiger jaren, steevallen was het, ik spreek over de vast, „opname in het Stadsziekenhuis". Juist omdat het Stadsziekenhuis zo klein was, had het huis een bijzonder intieme sfeer, een sfeer, die aan bepaalde gebeurtenissen een apart reliëf gaf. Op 'Koninginnedag' (31 augustus) oranje-guirlandes op zaal en rood-wit-blauwe vlagjes voor de kinderafdeling, alles van buiten af goed zichtbaar voor de na het bezoek op Blokhuisplein en de Nieuweweg, bij het voormalige pontje nog lang nawuiveride familieleden. In de donkere dagen voor Kerst was een levensgrote kerstboom, des avonds electrisch verlicht, een zeer gewaardeerde attentie, ook voor hen, die als patiënt niet tot de 'belijdende Christenen' behoorden. Voor de Joodse patiënten en dat waren er in de sombere dertiger jaren nogal wat, werd er, vanwege de Joodse gemeente, kosjer eten verzorgd. Vooral op het stuk van zorgvuldige rituele scheiding ten deze tussen het nuttigen van vlees- en melkspijzen hebben zich soms vermakelijke dingen afgespeeld. Er zijn namelijk wel eens jonge Joodse patiënten geweest die het, in het Stadsziekenhuis onttrokken aan het traditioneel-joodse ouderlijke gezag, met deze 'spijswetten' nu niet zo nauw meer namen. Maar als dan een oudere zuster plotseling op zaal kwam, dan verdwenen de niet bepaald rituele lekkernijen met bekwame snelheid onder de dekens. In die jaren van vóór de oorlog had een verpleegster alleen al door haar imponerende, keurige uniform met manchetten een behoorlijk gezag. Per slot van rekening was 'zuster' de controle toegewezen op de beslissingen van de geneesheer-directeur. Maar het bloed kruipt toch waar het niet gaan kan en menige jongeman heeft daar zijn eerste liefde gehecht aan een jonge zuster. --- Hoofdstuk Belangwekkend is in fle oude jaarverslagen van het Stadsziekenhuis bepaalde veranderingen in de sexuele ethiek op te merken. Zo kan men in het jaarverslag van de gemeente Leeuwarden in de bijlage die handelt over het Stadsziekenhuis in het jaar 1892 lezen, dat in dat jaar de „verplichte keuring van prostitué's" werd afgeschaft! Nu rijst onwillekeurig de vraag, of die verplichte keuring in het Stadsziekenhuis, werd afgeschaft, omdat de publieke sexuele moraal in de Friese hoofdstad tegen het einde van de negentiende eeuw zo veranderd was, of, andere mogelijkheid, dat het aantal der lichte dames zo schrikbarend was gestegen, dat een effectieve medische controle geen enkele preventieve betekenis meer had. Dat in het jaar 1892 de cholera een zeer ernstige bedreiging vormde voor de Leeuwarder volksgezondheid blijkt uit een Verordening in het Gemeenteblad van Leeuwarden van dat jaar waarin aan de gezamenlijke bruggewachters rondom de stadsgrachten wordt opgedragen „zich er persoonlijk van te vergewissen", dat zich aan boord van binnenvarende schepen geen cholera-patiënten bevinden. Over een politionele controle aan de stadsgrenzen wordt hier evenwel niet gesproken. Uit een en ander blijkt echter, dat de 'cholera asiatica' in die jaren toch wel onrustbarend ver in West-Europa was doorgedrongen. De zusters van het Stadsziekenhuis op het Blokhuisplein nr. 38 laten ook geheel andere jeugdherinneringen achter bij de oudere Leeuwarders. Het zijn hier vooral de oud-leerlingen van de Openbare Lagere School nr. 1, 'de Geertse'. Het gymnastieklokaal van deze school grensde namelijk aan de tuin van het zusterhuis van het Stadsziekenhuis in de Ossekop. Het stimuleerde de jeugdige trots van menige jongen uit de vijfde en zesde klasse, als hij bij het paalklimmen werd toegewuifd door een aantal zich in de tuin bevindende jonge zusters. Doch ook voor en na schooltijd vormden de zusters tussen Blokhuisplein en Ossekop een decoratief element als zij zich spoedende naar het ziekenhuis, of terugkomende van „de wacht", in de zomer gewoon in blauw katoen, de gummimanchetten altijd keurig gesloten om de lange mouwen en zelfs bij snikhitte nimmer hoog opgestroopt en bij guur winterweer, met de zwarte zustercape zwierig om de schouders, vlug huiswaarts snelden. --- Archief Het Stadsziekenhuis is als een aparte tak van dienst op 18 maart 1953, ingevolge een besluit van b. en w. opgeheven, en de bevoegdheden van de Commissie van Beheer zijn overgegaan aan de Gemeentelijke Geneeskundige- en Gezondheidsdienst. Het archief van deze instelling is grotendeels vernietigd en de rest in 1959 overgebracht naar de Gemeentelijke Archiefbewaarplaats. Ik hoop met deze geschiedenis-invogelvlucht van het oude „Stads", zij het dan in zeer bescheiden mate, een ereschuld te hebben ingelost aan al die toegewijde personeelsleden, die jarenlang, letterlek dag en nacht, hebben klaar gestaan om te kunnen helpen, waar zusterlijke hulp mogelijk was en waar deze zo bijzonder op prijs werd gesteld. Met de opening van „Triotel" is het hoofdstuk volksziekenzorg in de oude Leeuwarder stadskern nu definitief afgesloten. Het desideratum van dr. Kooperberg: een in alle opzichten medisch verantwoord ziekenhuis, buiten de stadskern en niet aan de nabijheid van een breed water, is in vervulling gegaan. SAL DE JONG. --- Chaeffeurs Stadsdienst Ook chauffeurs van de Leeuwarder stadsdienst moeten wel eens wachten op de bus. In die zin: zij moeten zich precies aan het tijdrijschema houden. En dan schiet er wel eens een moment je over zodat toch nog eventjes van het moote weer genoten kan worden. Op de foto v.1.n.r.: de heren T. Oppendijk, A. van der Veen, W. Terpstra J H de Vries, O. Kuipers, J. Dijkstra, G. Bieringa en J. Meintema. ' ' ' ---