(ADVERTENTIE 1.M.) -' ;'_ffl aSk !«___ / m ____F_Rp: /im *Wrw* __f_fP' de panty voor iedere vrouw voor iedere maai (in de rode verpakking) --- „Gepensioneerde notaris sear geacht man" Secht Frysk Filologekongres leit swakkens fan Frysk bleat „Undertalichheit" en taelbidjer it thema LJOUWERT — „Wy steane op'e numerike grins: der binne to folie Fryskpratende Friezen dy't dielnimme oan de Fryske kultucr en der binne tofolle kulturelc kontakten om it Frysk ütstjerre to litten, mar wer to min om der in soad fan to meitsjen. It is eins spitich dat i tFrysk net ütstjert, bwant dan wiene wy fan in bulte lést óf. Mar wy wurde nou ienris net ütroege, wy binne gjin Basken yn Spanje, wy hoege üs heil net to sykjen yn moard, it Noderlansk regear sjocht it rjocht en wol üs wol hwat tajaen. It brüken fan it Frysk nimt stadichoan ta, mar it sil noch wol lang oanhalde ear't it Frysk gjin ündertael mear is, of it moast wêze dat it ünderwiis aenst de trochslach jowt." Dit sei -voansdeitomoarn yn de aula fan de Prov. Bibliotheek drs. F. J. Bergstra to Ljouwert yn syn ynlieding: „Twatalichheit, meartalichhei', undertalichheit" op it Sechte Frysk Filologekongres, dat oant en mei freed mei in foech sawntich dielnimmers üt seis lannen en acht ynlieders op trije plakken yn Fryslan halden wurdt. De foarsitter, prof. dr. W. J. Buma, iepene it kongres yn trije talen: Frysk, Noardfrysk en Platdütsk (foar de Noard- en Eastf riezen) en dat wie foar it earst. „Der kin nou net mear sein wurde, dat as de Friezen fan West en East en Noard elkoar moetsje, hja Dütsk prate", sei de heechlearaer, dy't yn syn iepeningswurd guon learde Friezen bitocht dy't sünt it fyfte kongres forstoam binne. De hear Bergstra wiisde der op, dat twataligens gjin Frysk probleem is, mar oer de hiele wrald foarkomt en dêrom optheden ek sa it omtinken kriget, ai is it net altiten op san fredige wize lykas ► üs. Vn Nederlan hat 95 persint it Nederlansk as memmetael, fjouwer persint it Frysk en dy iene persint komt faekj fan de gastarbeiders of de Südmolukkers. Is Nederlan in twatalich lan, Fryslan is in twatalige provinsje, mar net op deselde wize: de Nederlanner is net twatalich, mar de Fries al, as wy efkes ófsjogge fan de inkelde aldeminsken dy't allinne mar Frysk ta har foldwaen hawwe. De Fryskprater (7U persint fan de Friezen) nimt diel oan de Frysktalige kultuer; hat in tael-ideology, mar ek noch in lan-ideology: hy fielt him hjuthüs. Hy partis.pearret lykwols ek oan de Nederlansktalige kultuer en dy kultuer hat gans mear to bieden as de Fryske. It oanbod yn it Frysk is sa lyts, dat it Nederlansk is boppetael wurden en it Frysk ünaertael: to min Friezen kinne dy tael ïèze en skriuwe. Sa kin men it Frysk in ünderüntwikkele tael neame. Hwa't bysünder yntelligint is, leart alles, ek Frysk lézen en skriuwen (en bij net-7riezen it praten), mar dy't in IQ hat fan mar krekt bobbe de hündert, hat der klauwen oan en der moat frijhwat war die wurde om sjkken hwat to learen. Hwat de takomst fan it Frysk oangiet: der moat in kulturele romte fan inkelde isientüzenen minsken bistean, oars hat men der net folie mear oan om Frysk to praten. Vn dit sta'c steane wy op in numerike grins, sa sei de ynlieder, dy't dêraei de wurdein spriek dêr't dit forslach mei iepenet. Drs. Bergstra warsköge noch, dat twataligens in „kreet" is dy't yn Fryslan maklik liedt ta it brüken fan it Nederlansk troch Friezen op plakken en op tiden dat hja it faeks oars net dwaen soene, buten de minderheit dy't Fryske taelwil demonstrearret. „It is foar de sounens fan it Frysk dêror- fan great bilang, dat der forbannen, formiddens en tydskriften bliuwe, dêr't it Frysk in funksje yn hat. In tael bistiet net allinne foar safier't er praet wurdt: der moat mear yn barre. Dêr moatte wy meienoar foar krewearje en dan fierders mar hoopje, dat de krêftan fan de natür üs helpe wolle", sa bisleat er. --- Rouwregister voor Israël in Blessum ter tekening BLESSUM — De Friese bevolking kan in de Oecumenische Werkplaats ElO in Blessurn zijn deelneming laten blijken aan het Israëlische volk met het drama van München. Vandaag, morgen en overmorgen ligt daar een register ter tekening van » morgens acht uur tot 's avonds tien en zondag van 's middags twaalf tot 's avonds zes uur. Men kan ook een kaartje of een lijst met handtekeningen opsturen, die dan met het register van Blessurn mee naar de Israëlische ambassade in Den Haag zullen worden gestuurd. Men is in Blessurn van mening, dat het moeilijk is uit Friesland naar Den Haag te reizen om op de ambassade het condoleanceregister te tekenen, maar dat de behoefte in dit land, waar bij een dodelijk ongeluk een dorpsfeest wordt afgelast, wel zeer groot is. Op het Blessumse register staat te lezen: „De Oecumenische Werkplaats ElO te Blessurn gevoelt de behoefte om de Friese bevolking in de gelegenheid te stellen dit register te tekenen, zodat ieder zijn deelneming aan de Israëlische ambassade kan betuigen bij de afschuwelijke geweldpleging tegen het Israëlische team, dat zich in volle overgave voor de Olympische Spelen 1972 had ingezet. Moge inzicht en kracht gegeven worden aan alle betrokkenen." --- Rosier-Drachten in fraai nieuw gebouw DRACHTEN — Bijna vier jaar na de brand in het bedrijf aan De Kolken is gistermiddag het nieuwe garagebedrijf van G. Rosier aan de Burg. Wuiteweg officieel geopend door burgemeester drs. Willem E. Baron van Knobelsdorff. „Die brand was cc* van de mooiste die ik ooit gezien heb. Maar er is een van de fraaiste bedrijfspanden, die Drachten rijk is uit voortgekomen," aldus de burgemeester van Smallingerland. Hij wees op de komende taak die de overheid heeft met betrekking tot het verkeer. In Drachten wordt gewerkt aan het verkeerscirculatieplan rond het centrum, dat daardoor ontlast wordt. „Voor de voorstanders van de auto is dit vervoermiddel het gouden kalf. Als dat zo is, dan is er vandaag een tempel voor de eredienst ingewijd", zei de heer Van Knobelsdorff. Het nieuwe bedrijfspand heeft een oppervlakte van 1300 meter 2. Er werken tien mensen bij Rosier B.V. --- Voetballers deden toezegging gestand WORKUM — De beide Workumer voetballers Bouke de Ringh en Gerrit Vlas hebben vannacht hun toezegging om bij gelijkspel of winst van Ajax vijftien kilometer te gaan hardlopen, gestand gedaan. Onder minimale belangstelling en beladen met tal van uitnodigingen in de trant van: „As der noch ljocht bacrnt meije jim wol oankomme", zijn ze om half vier van de Merk in Workum van start gegaan. Om Vijf uur zijn ze weer aangekomen, een uur later stond Gerrit klaar om naar zijn werk te gaan. Bouke was vanmorgen met kennisgeving afwezig. --- Waterstanden 7 sept. Bergumerdam 13 (12); Leeuwarden 14 (9); Nesserzijl 11 (10); Sneek 12 (13); Scharsterbrug 10 (14); Woudsend 14 (15). Gemiddeld 10,2 (13,2). Neerslag 0,1 mm. De inlaatsluis is geopend, --- „Skoud op zuiverheid" AJs een taal de boventoon voert moet een andere taal daar onder lijden. Het Fries wordt aangetast door het Nederlands en het duidelijkst blijkt dat uit wat de filoloog noemt de „interferentie" in het woordgebruik van het gesproken Fries." Hieriop kwam de in het Duits uitgesproken lezing van dr. B. Sjölin, uit Eelde, neer. Deze baseerde zijn voordracht op gesproken Fries op banden van de Kon. Ned. Akademie, de Vrije Universiteit en het Frysk Letterkundich Museum: veertien uren opnamen, 300 uitgetikte bladzijden. Een groep kenners van het Fries van het Frysk Ynstitüt te Groningen is nagegaan wat er in deze spreektaal aan Nederlands schuilt, dat vaak niet eens door de (weinig ontwikkelde) Friessprekers als zodanig wordt herkend. Op een bijlage werden „fraaie" staaltjes gedemonstreerd: „Fries" in de trant van: ik sit mei yn'e woanrümtekommisje; wy hè nou in gepensionearde notaris; it watertoerisme dat's hjir reuse; de aeijen waerden allegear skoud op zuiverheid, in sear geacht man hjirre; der is hjir overwegend akkerbou, enz. In het kader van een specialistische inleiding kwam dr. Sjölln tot een bespreking van dit onthullende materiaal, waarbij hij er van uitging, dat de wijze van uiting van een spreker door drie dingen beslist wordt: de spreeksituatie, het gedrag van de spreker op een bepaald ogenblik en het onderwerp van gesprek. De inleider trachtte daarbij met behulp van de teksten de betrekkingen tussen zulke, van de omstandigheden afhangende factoren als middellijk of onmiddellijk verband met de Nederlandse omgeving, „Nederlandse" ervaringen (buiten Friesland opgedaan), de rolverdeling en de bedoeling van de spreker met het overdragen van zijn mededeling bloot te leggen. --- Engagement Zün „engagement" beleed dr. Sjölin met te verklaren, dat de Frisistiek er niet is om marginale taaicuriositeiten te verzamelen, maar om een taak te vervullen in de Friese samenleving. Reeds Buma merkte in 1965 op; „bij een taal die zo zwak staat als het Fries, moeten taalwetenschap en taaibevordering hand in hand gaan". Dat kan echter alleen, indien alle I'risisten gebruikmaken van rationele, eigentijdse methoden en aansluiting zoeken met de ontwikkelingen op de andere deelgebieden van de Germanistiek en van de algemene taalwetenschap. Laten wij hopen dat het daarvoor nog niet te laat is, aldus dr. Sjölin. Na de koffiemaaitijd in de Prinsetün sprak dr. A. Bor uit Eelde (voorheen te Balk) over: A new look at an old language". Die oude taal bleek het oud-Fries te zijn en de nieuwe visie werd vertegenwoordigd door de theorieën van de Nederlanders Van Es en Uhlenbeck en de Angelsaksen Chonsky, Fillmore en Chase. De behandelde tekst was ontleend aan het „Skeltenariocht", waarop dr. Bor vorig jaar gepromoveerd is. Het geheel was dermate sperialistisch, dat ook naar de mening van de inleider zijn met veel diagrammen toegelichte lezing zich niet leent voor weergave anders dan in een vaktijdschrift. De eerste congresdag is besloten met een ontvangst door het gemeentebestuur van Leeuwarden in de Tegelkelder naast het Princessehof, waarna de deelnemers een voortreffelijk koud buffet werd aangeboden. Vandaag komt men in Heerenveen en Oranjewoud bijeen. --- Regering wil nog geen eigen bestuursvorm voor Waddengebied (Van onze correspondent) DEN HAAG — De regering kan de vraag of voor het Waddengebied een eigen bestuurs- of beheersvorm moet worden gekozen, zoals de Landelijke Vereniging tot behoud van de Waddenzee en de Contact Commissie voor Natuur- en Landschapsbescherming wensen niet zonder meer positief beantwoorden. Minister Biesheuvel antwoordt dat de heer Vellenga, lid van de Tweede Kamer voor de PvdA op diens desbetreffende vragen. Het Waddengebied hangt nauw met de oevergebieden samen en een eventueel nieuwe bestuursvorm moet voldoen aan de eisen van een democratisch gedecentraliseerd bestuur. De regering bestudeert de kwestie in overleg met de provinciale besturen van Groningen, Friesland, en Noord-Holland. --- P.J. Weisbeek dokter wis- en natuurkunde HEERENVEEN — Aan de Utrechtse universiteit promoveerde gisteren de heer P. J. Weisb«_ek tot doktor in de wis- en natuurkunde. De heer Weisbeek, die 29 jaar is en in Groningen werd geboren, behaalde zijn hbs-diploma in Heerenveen. De promovendus, die in Vleuten woont, schreef in het Engels een proefschrift over Genetische karakterisering van DNA fragmenten van bacteriofaag X 174. Promotor was prof. dr. G. A. van Arkel, gewoon hoogleraar in de erfelijkheidsleer. De laatste van de acht aan het proefschrift toegevoegde stellingen luidt: De universiteiten dienen meer controle te verwerven op het gebruik van de resultaten van het universitaire wetenschappelijk onderzoek. --- Paar op Schier viert maandag 70e trouwdag SCHIERMONNIKOOG — Maandag zijn Cornelis van Dijk en Aaltje van Dijk-Holwerda zeventig jaar getrouwd. De beide bij iedereen op het eiland en ook bü zeer velen op de vastewal bekende oudjes — hij hoopt op 30 september 99 jaar te worden en zij is sinds 19 januari 90 jaar — genieten nog een uitstekende gezondheid. Ze voelen zich dan ook beide nog sterk genoeg om de vermoeienissen van een anderhalf uur durende receptie, maandagmiddag in Hotel Van der Werf te doorstaan. In hetzelfde hotel wordt op de jubileumdag verder een gezellig etentje van de familie Van Di.ik gehouden. Pake en Beppe Van Dijk zijn geen eilanders van geboorte, want beiden werden in de vorige eeuw (in 1873 en 1882) in Ezumazijl geboren. Dat ze zich in 1916 op het eiland vestigden had een heel bijzondere reden: door hun komst kon de christelijke school een tweede leerkracht aanstellen en het bestuur dier school had dan ook mee de hand in hun overeenkomst. Het echtpaar Van Dijk heeft zeven kinderen, van wie er nog zes in leven zijn. Drie zoons wonen op het eiland, de anderen hebben elders een bestaan opgebouwd. Na hun komst op Schiermonnikoog begon de heer Van Dijk een boerenbedrijf, zijn vrouw dreef een groentewinkel. De heer Van Dijk heeft verder bijna zijn leven lang op bot en paling gevist op het Wad en in de kwelderslenken. Op zijn 93ste verjaardag kon men hem nog door het dorp zien rijden, op weg naar zijn netten en fuiken, die hij altijd zelf maakte. Ook nu nog houdt de heer Van Dijk zich bezig met handwerk en wel met het maken van touwmatjes van gekleurd touw. Prinses Margriet kreeg er deze zomer eentje mee, toen ze onofficieel tijdens haar vakantie een bezoek bracht aan de familie Van Dijk. De band met het Oranjehuis is trouwens voor de familie Van Dijk van bijzondere waarde. Zo heeft beppe Van Dijk na de geboorte van elke Oranjebaby een persoonlijk geschenk gestuurd. De daarvooi ontvangen dankbetuigingen sieren, keurig ingelijst, de huiskamer, samen met foto's van het Oranjehuis. Die kamer is trouwens op zichzelf al iets bijzonders, want het is een van de weinige kamers op het eiland, waarvan de muren nog helemaal bedekt zijn met '-i-ander tegels. Een paar jaar gelden heeft het echtpaar Van Dijk ook gesproken met de koningin, toen die een bezoek aan het eiland bracht. Mevrouw Van Dijk was en is nog steeds politiek meelevend, waarbij ze haar voorkeur voor de CHU niet onder stoelen of banken steekt. Dat ze op dezelde dag ab prinses Margriet jarig is, is een zaak, waarop deze Oranjeklant even trots is als op het bezoek van de prinses aan haar woning aan de Middenstreek in de afgelopen zomer. AMSTERDAM — Aan de Vrije Universiteit te Amsterdam slaagden voor het doctoraal examen geologie de heer J. J. C. Normer, Heerenveen; voor het doctoraal examen geschiedenis de heer D. Kooistra, Leeuwarden; voor het kandidaatsexamen lichamelijke opvoeding mej. E. de Boer, Dronrijp. --- Voor meer beschutte plekjes aan het Sneekermeer Raadslid wil vaart door Greate Griene SNEEK — Om de oeverbeschadiging van de eilanden de Greate Griene en het Schar in het Sneekermeer tegen te gaan heeft het PvdA-raadslid Ruurd Tuinstra van Sneek bij het recreatieschap Snekermeer een plan ingediend voor het graven van een vaart door de Greate Griene van de Joustcrvaart tot de Goingarijpster Poelen. Het plan is nog niet in details uitgewerkt, maar het gaat er de heer Tuinstra in eerste instantie om aan te geven, dat er meer mogelijkheden moeten komen voor beschutte plekjes. De boten overnachten nu vaak in het open water met de punt in de wal gestoken. Als het een beetje waait wroet die punt bij elke beweging een stukje oever weg en zon kleine inkeping in oeverlijn kan na verloop van jaren een baai op zich worden. Daarom moet er gelegenheid komen om buiten het grote water aan te leggen. Er speelt in zijn plan trouwens nog een andere gedachte op de achtergrond. In de buurt van het paviljoen is een jachthaven geprojecteerd. De heer Tuinstra acht die plaats slecht gekozen. Die jachthaven zou namelijk veel te dicht bij het grootscheepsvaarwater komen te liggen, wat voor de plezier- en de beroepsvaart nare gevolgen zou kunnen hebben. De doorvaart door de Greate Griene zou voor dat plan volgens hem een goed alternatief zijn. Om één en ander financieel een bodem te geven zou het subsidie voor de jachthaven gebruikt moeten worden voor de doorgraving. Ook zou er geld voor de inrichting van een stacaravanterrein bij het paviljoen naar de Greate Griene overgeheveld kunnen worden. Aan dat laatste is meer behoefte, dan aan een goed ingericht terrein voor mensen met een dikke beurs, aldus de heer Tuinstra. Overigens is hij van mening, dat oeverbeschadiging niet alleen veroorzaakt wordt door watersporters, die hun boot met de voorsteven een cindweegs landinwaarts duwen. Speedboten zijn wat dat betreft ook mededaders net zo goed als zeilboten, die bij een leuk zeilbaar briesje met vol tuig door bijvoorbeeld de Joustervaart „vliegen". „Verscheidene mensen hebben deze zomer in de Joustervaart met de pikhaak klaar gestaan om die in het zeil van een voorbijvarende boot te gooien. Een deining, dat die soms veroorzaken Er is een geval bekend van mensen, die daar met hun schip lagen en juist soep zouden gaan eten. Er kwam zon zeilboot voorbij en alles zat onder de 50ep...." --- „Maartenswouden" nam nieuwe school in gebruik DRACHTEN — De inrichting voor zwakzinnigen „Maartenswouden" beschikt over een nieuw schoolgebouw dat dinsdag in gebruik is genomen. De nieuwe school vervangt het houten noodgebouw dat vorig jaar in december tot de grond toe afbrandde. Na de brand heeft men zich moeten behelpen met de huiskamer, enkele slaapkamers en de oude observatiekamer. De school, in een tijdsbestek van zes maanden in steen opgetrokken, biedt plaats aan tachtig leerlingen die door zeven leerkrachten worden onderwezen. De hal van de school zal mettertijd dienst gaan doen als rekreatieruimte. --- Indonesisch orkest „Nafiri Tuhan" naar Dokkum DOKKUM — In het kader van het Eeuwfeest zal het ankloeng en koelintangorkest „Nafiri Tuhan" van de Christengemeenschap te Modjokerto (Oost-Java) op zondagmiddag 10 september in de Bonifatiuskapel te Dokkum een optreden verzorgen. Het orkest verblijft in Nederland op uitnodiging van de Stichting Salam Aleikum Indonesië-zending. Vijfentwintig tot dertig jongelui rond de twintig jaar hebben de Indonesische muziek „vertaald" voor westerse oren, zo meldt het persbericht Al ruim een jaar verzorgt de groep nu tournees in het buitenland. Dezelfde zondag treden de Indonesiërs 's avonds op in de Filadelfiakerk in Zwaagwesteinde, terwijl op 11 september 's avonds een optreden wordt verzorgd op de vliegbasis Leeuwarden. De angkloeng is een bamboe-instrument, de koelintang lijkt op een westerse xylofoon. i_edder Benjamin Tanutama ontdekte, dat de beide primitieve instrumenten heel goed samenklinken en zo ontstond zijn orkest. Op de foto: een deel van de groep, „gewapend" met instrumentarium. --- Ir. Knottnerus ontkent het: Laten Friese boeren helft mest weglopen? DEN HAAG — Ir. C. S. Knottnerus oefende gister kritiek op het rapport van het Centraal Bureau voor de Statistiek over de waterverontreiniging door de veehouderij o.a. In Friesland. De voorzitter van het Landbouwschap deed dit in de openbare vergadering, die gisteren gehouden werd. Het CBS neemt aan, dat de rundveebedrijven in de weidegebieden van Friesland, Utrecht, Noord- en Zuidholland de helft van hun gier en drijfmest op het water lozen. Die schatting leek ir. Knottnerus overdreven. De verchillen tussen zijn cijfers en die van het CBS zijn volgens ir. Knottnerus in belangrijke mate het gevolg van een andere indeling van de voedingsmiddelenindustrie. Maar zelfs bij de veronderstellingen van het CBS bedraagt het aandeel van de veeteelt slechts 2 5 miljoen van de 90 miljoen inwonerequivalenten die als totaal worden opgegeven. Rekent men de via de rivieren uit het buitenland ingevoerde vervuiling niet mee, dan komt ongeveer vijf procent van de Nederlandse watervervuiling voor rekening van de landbouw. Aan bestrijding van die vervuiling zal de landbouw van harte meewerken, verzekerde de voorzitter van het Landbouwschap. ---