...nog 400 km Dan blijft er 830 km zeedijk over, waarvan op het ogenblik ruim 50 pet op deltahoogte is gebracht. Nog altijd voldoet 400 km zeedijk niet aan de eisen die gesteld zijn in de Deltawet. Daaronder bevindt zich de Afsluitdijk, die zo zwaar is gebouwd dat breuk nauwelijks hoeft te worden gevreesd. Maar op verscheidene plaatsen, dikwijls vele kilometers lang, is bij stormvloed de kans op overstroming ten minste zo groot als begin vorige maand op Texel. „Er zijn gebieden in Nederland die kwetsbaarder zijn dan Texel", zegt ir. Van der Kleij met grote stelligheid. Hij haalt enkele smalle, aan elkaar geplakte vellen ruitjespapier te voorschijn, waarop het allemaal precies staat aangegeven. „De meest kwetsbare gebieden zijn op dit moment de Groningse Dollardkust, het gebied van Paal bij Baalhoek, en de boulevard te Vlissingen. Ook de noordelijke oever van de Westerschelde (bij de Rug van Borssele, een stuk van tien km ten westen van Bath en eeh stukje van 500 meter bij Hansweert), alsmede IJsselmonde, de Krimpener- en de Alblasserwaard zijn hard aan een beurt toe. Maar ook de Westkapelse zeedijk moet omhoog, over een afstand van zeven km. Verder de Noordfriese kust, de noordkust van Vlieland en van Ameland", zegt de heer Van der Kleij. Hij voegt er aan toe: „Het probleem bij Paal is, dat de dijk daar niet omhoog kan wegens de Belgische plannen voor aanleg van het Baalhoekkanaal. Dat kan zo niet in alle eeuwigheid blijven voortduren. Op zeker moment zullen we de dijk omhoog moeten brengen". --- „Pishoek" Van der Kleij is er welhaast van overtuigd dat, nu de Texelaars al zijn komen opdraven naar Den Haag, bewoners van meer bedreigde gebieden ook hun stem zullen laten horen. Het zal van de wind afhangen, zoals het ook de harde westenwind is geweest die begin deze maand het zeewater zo hoog tegen de Texelse dijken heeft gejaagd. „Vroeger waaide het altijd uit de pishoek, zoals zuidwestenwind wordt genoemd. In de tegenwoordige tijd is dat anders." Het KNMI bevestigd dat. Na de recente overstromingen in Noord-Duitsland en Denemarken hebben Hamburgse weerkundigen zelfs voorspeld dat de drie buurlanden een periode tegemoet gaan van elkaar steeds sneller opvolgende harde stormen. Maar daar is dr. C. Schuurmans van het KNMI het niet mee eens. „Dat lijkt mij een nogal voorbarige conclusie". ,„Het is waar dat er sinds de winter van '70-'7l een verandering is opgetreden. In de jaren zestig waren het vaak westenwinden, met als gevolg een natte en koude winter. Sinds het begin van dit decennium komen de winden vooral uit het noordwesten. Wat daarvan de oorzaak is, is niet bekend. Maar om uit dat veranderde patroon nu al een zekere wetmatigheid te concluderen, zoals ze in Hamburg doen, dat gaat mij wat te ver. Daarvoor heb je een periode van ten minste vijftien jaar nodig". In elk geval verklaart het wel waarom de Zeeuwen niet zo in paniek zijn geraakt als de Texelaars. En Rijkswaterstaat kan eruit concluderen dat er nog werk genoeg te doen is. Zal het hele Deltaplan in 1985 voltooid kunnen zijn? „Het wordt hard aanpakken, zegt ir. Van der Kleij, „juist omdat we weten dat de zaak spant. Aan één kant vindt hij dat niet zon bezwaar, „want als ik onze eigen mensen aanhoor kort geleden nog meneer Wijt van Texel, dan klagen ze steen en been dat het niet de bescherming van have en goed is die de doorslag geeft, maar d" milieugroepen en de natuurbeschermers". Hij klaagt niet over de milieugroepen, zoals bijvoorbeeld minister Westerterp, die nog niet zo lang geleden in de Kamer verzuchtte langzamerhand geen kant meer op te kunnen, niets meer van de grond te kunnen krijgen omdat tegen wat dan ook een milieugroep te vinden is. „Welnee", zegt Van der Kleij (45), onteigening en natuurbescherming zorgen inderdaad voor het meeste oponthoud, maar ik zal niet verhelen dat Rijkswaterstaat in het verleden wel eens te weinig heeft overlegd, te veel heeft opgeofferd, en te vaak met de botte bijl heeft gehakt. Er zijn heel wat onvervangbare natuurgebieden onherstelbaar verwoest of geheel verloren gegaan". Zou de aanleg van dijken, als onteigening daarvoor noodzakelijk is, sneller gaan — met het oog op de nog beschikbare tijd — als het rijk alle dijken in beheer en onderhoud had in plaats van in hoofdzaak polderbesturen? Ook dat gelooft ir. Van der Kleij niet. „Het rijk bekostigt de aanleg en het onderhoud van de dijken, beheer en onderhoud zijn vrijwel overal een zaak van het polderbestuur. De zaken zouden soepeler verlopen als alles in één hand lag, dat wel, maar het bewijs is niet geleverd dat het in rijkshanden sneller zou gaan". Slechts de helft van alle zeedijken is op deltahoogte. Is het een wonder dat velen vrezen voor een herhaling van de situatie zoals die op deze foto uit 1953? --- Chinees blad over energie: „Uitputting van energiebronnen imperialistische fabel" PEKING — De in het Westen algemeen aanvaarde theorie volgens welke de energiebronnen in toenemende mate uitgeput raken is een „imperialistische fabel", meent men in de Chinese Volksrepubliek. In China huldigt men, althans volgens een artikel in het blad „Peking Information", het standpunt dat de energiebronnen „onuitputtelijk" zijn. Het blad baseert zijn stellingname op twee overwegingen: de energiebronnen ter wereld zijn nog maar heel onvolledig geïnventariseerd; en er is sprake van een voortdurende diversificatie, waarbij steeds nieuwe, tot dan ongedroomde energiebronnen worden ontdekt. Het artikel wijst op de overschakeling die thans plaats vindt van electriciteit naar atoomenergie en ziet als energiebronnen voor de toekomst: de warmte van de aardkorst, zonneenergie en deuterium (zwaar waterstof) in de iceanen. Alleen al deze laatste bron, zegt het artikel, zou de mensheid (gerekend naar het huidige consumptiepeil) energie voor tien miljard jaar opleveren. --- SCHOOLBESTUUR IN EINDHOVEN WIL PRATEN MET BEZETTERS EINDHOVEN — Het bestuur van d- St. Joseph vereniging in Eindhoven blijft bereid om met de bezetters van het schoolgebouw van de havo-top van de katholieke pedagogische academie te praten. Dit heeft de voorzitter van het bestuur, mr. A. van Oppen, gistermiddag gezegd tijdens een persconferentie. Het bestuur zal niet overgaan tot ontruiming van het bezette gebouw en evenmin represaillemaatregelen tegen de leerlingen ondernemen, aldus de heer Van Oppen. Een mogelijke oplossing voor de huisvestingsproblemen zal volgens het schoolbestuur gevonden kunnen worden in de aankoop van een andere bestaand schoolgebouw in Eindhoven. Daarmee zou een bedrag gemoeid zijn van bijna f 3 miljoen. Over deze eventuele aankoop moet volgens het bestuur nog contact worden opgenomen met het ministerie van Onderwijs. Dat zal op korte termijn gebeuren. Mr. Van Oppen zei begrip te hebben voor de actie van de leerlingen. Hij bevestigde dat het bestuur heeft toegezegd op korte termijn iverblijfaccommodatte tot stand te brengen. Over de brandveiligheid van het schoolgebouw verwees de heer Van Oppen naar een rapport van de gemeentelijke dienst voor bouw- en woningtoezicht, dat een dezer dagen zal verschijnen. De andere eisen van de leerlingen, zoals de aanleg van vaklokalen, de verbetering van het gymnastieklokaal en de sanitaire voorzieningen moeten volgens het schoolbestuur worden besproken in een eind vorig jaar opgerichte werkgroep. --- Bejaarden in Zaandam zitten in de kou (Van onze correspondent) ZAANDAM — Het winterse plezier dat zich na het invallen van de vorst van bijna heel Nederland heeft meester gemaakt, gaat volledig voorbij aan een zestigtal bejaarden in Zaandam. De bejaarden lopen verkleumd van kou in huis rond of blijven de gehele dag in bed, omdat het m huis niet te harden is. Anderen hebben hun toevlucht genomen tot allerlei byna afgedankte elektrische verwarmingsapparaten, oliestelletjes enz. Maar niets helpt. Meer dan 15 graden wordt het niet in huis, ook niet met hulp-apparatuur. Het vervelende voor de bejaarden is dat deze situatie al een aantal jaren duurt. In 1970 werd in de plaatselijke pers ook al eens aandacht aan aeze problemen geschonken. De woningbouwvereniging beloofde indertijd beterschap. Nu vijf jaar later zijn de problemen echter nog steeds hetzelfde. Bij de bejaarden heeft de mening postgevat dat de verwarmingsketel „op" zou zijn of dat de thermostaat nog op oliecrisispeil --- Op Texel, maar ook in Zeeland: Slechts helft van alle dijken op deltahoogte Ir. Walter van der Kleij: „Het gaat nog om 400 km" DEN HAAG — „Als de stormen van de afgelopen weken hadden losgebeukt op dijken van twintig jaar geleden, waren we er beslist niet zo goed van afgekomen. Hier en daar hadden we dan zeker een herhaling beleefd van de ramp van 1953", zegt ir. Walter van der Kleij, hoofd van de hoofdafdeling waterkeringen en landinrichting van Rijkswaterstaat en vroeger verbonden aan de dienst Lauwerszeewerken te Leeuwarden. Maar „ook al was er op Texel begin januari geen reden voor paniek", verwonderlijk vindt ir. Van der Kleij het niet dat de Texelaars hebben geklaagd: bijna de helft van alle dijken die Nederland moeten beschermen tegen de Noordzee, is nog altijd niet op Deltahoogte. Daar horen die van Texel bij, maar er zijn slechtere in Zeeland. Rondweg 1300 km duinen en zeedijken moeten Nederland behoeden voor overstroming vanuit zee, vele honderden kilometers rivierdijk vooral tegen Rijn-, Maas- en Scheldewater. Zonder die dijken zou het in het oosten en zuiden van Nederland knap dringen worden, want, zo blijkt uit overzichtskaarten van Rijkswaterstaat, alles ten noordwesten van de lijn Nieuwe Schans-Breda zou permanent onder zeewater staan. Slechts de Wadden- en kustduinen, Utrechtse Heuvelrug, Veluwe, Achterhoek, Twente, Drenthe, Noord-Brabant grotendeels en Limburg zouden er bovenuit steken, voorzover zij niet worden doorsneden door IJssel-, Waal- en vele andere rivierbeddingen. Na de overstromingsramp van februari 1953, waarbij 1800 mensen verdronken, greep Rijkswaterstaat met beide handen de kans om de dijken op goede hoogte te brengen. Rijkswaterstaat wist al lang dat, wat voordien altijd was gesteld en nadien dikwijls uitgesproken, als zou een combinatie van springvloed en zuidwesterstorm eens in de 400 jaar onherroepelijk tot een overstroming leiden, een achterhaalde opvatting was. Al voor de oorlog was men tot het inzicht gekomen dat de kans op overstromingen tot een minimum konden worden teruggebracht als de hoogte van de dijken meer in overeenstemming was met het peil van een stormvloed, dat wil zeggen een zodanige verhoging van de waterstand dat het grenspeil wordt overschreden, terwijl het grenspeil per definitie het peil is dat gemiddeld eenmaal per twee jaar wordt overschreden. Anders gezegd: bij springvloed mag niet meer dan twee procent van de golven over de dijk kunnen komen. Ir. Van der Kleij ontkent dat de oorlog vertragend heeft gewerkt om de verantwoordelijke' bewindslieden — ook al waren die in de oorlog niet hier — daadwerkelijk te overtuigen van de gewijzigde inzichten. Ook na de oorlog lukte dat niet, tox_at de stormramp van '53 iedereen met de neus op de feiten drukte. --- Primaire taak Toen wilde men beter inzien dat het ten minste paradoxaal was om het land op te bouwen en in stand te houden terwijl het tegelijkertijd een speelbal van de golven kon worden als de zee krachtiger was dan de dijken. „In het bijzonder waar het gaat om de bescherming van mensenlevens en leefgemeenschappen kan de waarde van de bescherming niet hoog genoeg worden aangeslagen: het scheppen en instandhouden van een veilige woonomgeving is een zaak van primaire orde", is sindsdien het standpunt. Het resultaat van de ernstige bezinning na 1953 was de Deltawet van 1957, en later de plannen tot verzwaring van de rivierbandijken. Sinds 1958 wordt gewerkt aan de versterking van de Noordzeekeringen, waarbij als norm geldt dat een dijk nog juist bestand moet kunnen zijn tegen een overslag van twee procent van de golven. Dat wordt aanvaardbaar geacht, want als grotere hoeveelheden water over de kruin slaan, is er een reëel gevaar voor bezwijken. Binnen een bepaald gebied moeten de waterkeringen (dijken, duinen, etc.) overal van gelijke sterkte zijn, onafhankelijk van situering en constructie. Zij moeten verder zoveel mogelijk worden vrijgehouden van zaken die de waterbeweging verstoren en daardoor plaatselijke aantasting van de dijk kunnen veroorzaken. Hierbij kan worden gedacht aan muren en bouwsels (zoals in de Alblasserwaard) of sterke knikken (zoals in de zgn. coupures in Zeeland). Er is wel een verschil in constructie tussen zee- en rivierdijken. Terwijl de zeedijken in de eerste plaats hoog genoeg moeten zijn, zo stelt Rijkswaterstaat het, moeten rivierdijken uitmunten in massiviteit. Meer dan zeedijken, moeten rivierdijken langdurige druk van het water kunnen verdragen zonder aan spankracht te verliezen. De Afsluitdijk is nog gelegd als ware het een rivierdijk, onverwoestbaar hecht. --- Zeeuwse zeearmen Zo betrekkelijk eenvoudig als deze uitgangspunten ook mogen zijn voor de 265 km duinen op de Waddeneilanden en langs de kust, zoveel moeilijker ligt de zaak vanzelfsprekend voor Zeeland met zijn vele zeearmen. Complete afsluiting van Hoek van Holland tot Zeeuws-Vlaanderen was niet alleen op waterhuishoudkundige en scheepvaartgronden onuitvoerbaar, ook financieel-technisch was totale afsluiting door middel van een zo recht mogelijk verlopende zeedijk voor de Zeeuwse kusten langs ondenkbaar, hoezeer ook de veiligheid van de bewoners daarmee gediend zou zijn. Derhalve wel een afsluiting tegen de Noordzee van het Haringvliet tussen Voorne en Goeree, en van de Grevelingen tussen Goeree en Schouwen, maar tegelijk een reeks van Deltadij ken rondom vrijwel alle Zuidhollandse eilanden, aan beide kanten van de Nieuwe Waterweg, en de Zeeuwse eilanden tot en met de Belgische grens aan weerszijden van de Schelde. Voorts een reeks zware rivierdijken tot Waalwijk langs het Hollands Diep en de Bergse Maas; tussen Hank en Werkendam als oostelijke afsluiting van de Biesbosch; van Gorinchem via Papendrecht en Kinderdijk tot Nieuwpoort om de Alblasserwaard te beschermen tegen Merwede, Noord en Hollandse IJssel; alsmede een dijk van Schoonhooven tegenover Nieuwpoort tot Hoek van Holland. Deze dijken zijn er grotendeels, maar nog niet overal op Deltahoogte. --- Nog tien jaar Achttien van de 29 jaar zijn inmiddels verstreken sinds in 1958 met de Deltawerken "is begonnen. In 1985 moeten de werkzaamheden voltooid zijn. Achter ons ligt een periode waarin vele nieuwe dijken werden gebouwd die zeker niet steeds de eenvoudigste waren, maar waarin, zo geeft ir. Van der Kleij wel toe, van de andere gedeelten lang niet altijd de moeilijkste stukken het eerst werden aangepakt. Van de 1300 km zeewering is op het ogenblik 265 km voldoende sterk; het is duingebied en houdt zichzelf ondanks de soms alarmerende afslag voldoende in stand. „Als er in een winter 30 meter duin in zee verdwijnt, komt er in de loop van het jaar weer 28 meter op natuurlijke wijze bij. Ja, dan kom je twee meter tekort, en als dat onrustbarend wordt, dan spuiten we er vanuit zee extra zand tegenaan. Hier bij Scheveningen hebben we dat voor het eerst gedaan, en de resultaten zijn goed", aldus ir. Van der Kleij. De rest, 1035 km, is zeedijk. Van de Dollard tot Den Helder, op de Waddeneilanden, bij Callantsoog en de daaronder gelegen Hondsbosse zeewering, alsmede de meeste van de eerder genoemde dijken in Zuid-Holland, Zeeland en Noord-Brabant. Daar is bij inbegrepen ruim 200 km dijk rondom de Oosterschelde, die op deltahoogte zijn, maar toch bij de vraag „wat moet nog en wat is gereed" niet zon rol spelen omdat de afsluiting van de Oosterschelde een probleem op zichzelf is. --- Aftakelingsproces in bossen als gevolg stormen (Van onze correspondent) DEN HAAG — De storm van 3 januari heeft in sommige bossen, die ook reeds waren getroffen door de stormen van 13 november 1972 en 2 april 1973, zovel schade aangericht, dat er van een aftakelingsproces kan worden gesproken. Het gaat om de aantasting van de nieuwe bosranden, die na de twee stormen waren ontstaan. In bosbouwkundig opzicht zal een tiental jaren nodig zijn om de geleden schade te boven te komen. Minister Van der Stee van Landbouw en Visserij heeft dit de Tweede Kamer meegedeeld. Tijdens de stormen van 1972 en 1973 is in totaal 1,58 miljoen m 3 houtmassa gestreken, zoals de vakterm luidt. Gelderland is met zon 560.000 m 3 gestreken houtmassa d'- zwaarstgetroffen provincie. In de boswachterijen van Staatsbosbeheer moet 4100 ha bos opnieuw worden ingericht; 3550 ha zal worden herbebost. Het overige vernielde areaal krijgt een ander begroeiingstype, zoals heide, e.d. De kosten van het opruimen van het hout en van het herinrichten, bedragen 'f 25,7 mijoen. Op het ogenblik is daarvan f 18,5 miljoen verwerkt. De herinrichting zal pas in 1979 kunnen zijn afgerond. In particuliere bossen moet niet 2500 ha worden herbebost, zoals aanvankelijk was geraamd, maar 3800 ha. Dat is het vijfvoudige van de normale, jaarlijkse herbebossing. --- STROOMVERBRUIK NEEMT IETS TOE ARNHEM — Het electriciteitsverbruik in 1975 is in vergelijking met dat van 1974 met ongeveer twee procent gestegen. In de afgelopen maand januari nam het verbruik in vergelijking met dezelfde maand van 1975 met 3,3 procent toe, aldus de SEP (Samenwerkende Electriciteits-Produktiebedrijven). Ook de gelijktijdig gevraagde hoeveelheid elekctriciteit, de zogenaamde maximale belasting, nam toe: op maandag 2 februari was deze belasting 8690 megawatt. Dit is een stijging van 6,8 procent ten opzichte van de maximale belasting in het eerste kwartaal van 1975 en van 3,1 procent ten opzichte van de hogere belasting over geheel 1975 (8430 mw). --- Aanbesteding dit voorjaar Laatste stuk van weg bij Drachten eind 1977 klaar DRACHTEN — Het laatste stuk van de nieuwe provinciale weg Leeuwarden- Drachten wordt het komend voorjaar aanbesteed. Wanneer precies is nog niet bekend bij Provinciale Waterstaat; de plannen liggen bij de ACW (aanvullende werken) en pas als daar de subsidiekraan wordt opengedraaid kan men aan de slag. Het gaat nog om een stuk weg van 3,8 km, waar zestig kalenderweken werk voor staan. Als het niet tegen zit kan de weg dus voor het eind van volgend jaar op het halve klaverblad bij Drachten (Ureterp-Vallaat) worden aangesloten. Inmiddels wordt er wel voortgewerkt aan de kunstwerken, die er in dit weggedeelte moeten komen. Dat zijn een viadukt bij Nijtap over de toekomstige weg Drachten-Dokkum, nog een viadukt over de Folgersterloane en een tunnel op het kruispunt De Knobbenprovinciale weg (nu nog Ringweg) vlakbij Drachten. De tunnel dient om het verkeer dat van de oostkant (Drachtstercompagnie met name) Drachten nadert een vlotte verbinding met het centrum te garanderen. Ook de bewoners van de Noorderdwarsvaart — wat daar nog van overblijft — zullen van dit tunneltje gebruik moeten maken. Met het oog daarop wordt de Noorderdwarsvaart door middel van een parallel weggetje op de tunnel aangesloten. Er staat in verband met de verdubbeling van rijksweg 43 in de naaste toekomst nog het een en ander te gebeuren op het punt van kunstwerken bij Drachten. Zo komt er een bescheiden tunneltje bij de kruising van de Zuiderdwarsvaart en de rijksweg. De bewoners van het stuk Dwarsvaart dat zuidelijk van de rijksweg ligt hebben daar met sukses actie voor gevoerd. Het was aanvankelijk niet de bedoeling hier een tunnel aan te leggen. De volgende tunnel komt op de kruising Burgemeester Wuiteweg-rijksweg-Het Zuid in de richting Olterterp en Beetsterzwaag. Met de aanleg daarvan wordt dit jaar begonnen. Een kruispunt dat eveneens een drastische verandering ondergaat is dat van de Zuiderhogeweg en rijksweg 43. Daar komt een viadukt, dat het verkeer van de rijksweg, dat uit de richting Heerenveen komt, op de Zuiderhogeweg brengt. Volgens de plannen zal met de aanpassing van dit kruispunt ook dit jaar worden begonnen. Onderdeel van dit karwei is de bouw van een tunnel* tje, dat de Oude Slingweg zal verbin. den met de toeristische route in de richting van de Suderskarren. Een karwei dat al een heel eind gevorderd is, is de doortrekking van de Noorderhogeweg naar de provinciale weg bij Nijtap. Deze zomer komt dit werk gereed. Dit laatste is vooral van belang voor het verkeer dat uit de richting Heerenveen — via de rijksweg 43 — naar Leeuwarden of andere noordelijke streken wil. De hierbij afgedrukte tekening' brengt de verandering in de verkeerssituatie rond Drachten in beeld. Er blijkt uit, dat Drachten voor het verkeer van alle kanten goed bereikbaar blijft. Aan de andere kant kan het doorgaande verkeer in de nieuwe situatie naar alle richtingen gemakkelijk om Smallingerlands hoofdplaats heen zijn weg vervolgen. ---