(ADVERTENTIE LM.) f 1 MOZAÏEK 7B *ff de dierentuin uitgebeeld in llOÖm' bloemen ] meer don 4Q bloeroen/childoriien in emmeloord 1 noordöo/tpölder-bloemênpojdgj ■IL j^Q- -, T orgoni/atie comité mojoïeh '74 1 r rfm^s {MM I , p.o.vvv-kanloor emmeloord Mm 1 1 telefoon 0537Q.;00OI *=" -1 W --- (ADVERTENTIE LM.) AMMMWmÊMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMM•*■■^S^^^^^^^U^/n^^^^/^^^rnDONDERDTG^^^VRITAG ZATERDAG T^^% W Internationale verpakkingsbeurs /10 t/m 15 mei 1976 / Jaarbeurshallen Utrecht / Dagelijks van 9.30 uur-17.00 uur --- Hellema komt met papieren bus Onderscheiding voor Friese verpakking HALLUM — „De verpakkingswereld ligt er kapot van, maar de konsument niet. Die denkt, en terecht: hadden ze dat niet eerder kunnen bedenken?" Dat zegt grafisch ontwerper Gerard Riemersma uit Dronrijp. die samen met de heren Tseard J. Couperus en Carel van Laere eer. nieuw type verpakking heef L ontwikkeld, dat gisteren op de vakbeurs Makropak te Utrecht werd onderscheiden met de „Zilveren Noot" — een tweede prijs als verpakking van het jaar. Het bekroonde omhulsel is gemaakt voor de „Friesche Koffiekoeken" onder de merknaam Swanne gold van Koek- en Banketfabriek Hellema BV in Hallurn. Het idee is op zichzelf verbluffend eenvoudig. Het is een ronde papieren bus, voorzien van een deksel, zodat hij afsluitbaar is en de koeken houdbaar bljiven. Wonderlijk genoeg was dit idee nog niet eerder uitgevoerd. De heer Couperus uit Marrum, werkzaam bij Hellema, heeft de machine ervoor gebouwd en dat was een heel karwei. Er is inmiddels octrooi aangevraagd op de nieuwe verpakking. Heet op de markt brengen van een nieuw produkt is niet een eenvoudige zaak, zo wordt duidelijk uit de verhalen van de heren Riemersma en Jan Hellema, directeur van de Hallumer fabriek. „Wy hiene in bipaeld soart koeken en dy woene wy mear in eigen gesicht jaen," aldus de heer Hellema. Ten eerste werd er een bepaald symbool in gedrukt: een üeboerd, voor deze koek speciaal ontworpen door Carel van Laere uit Leiden, die bekendheid kreeg als uitvinder van de boerderij drop. De LC heeft vorig jaar april uitgebreid aandacht aan deze ontwerper besteed. Daarnaast was er de verpakking. Die moest rond zijn, omdat de koeken dat ook waren, vonden de ontwerpers. Een vierkante verpakking om ronde koeken maakt een goedkopere indruk, aldus de heer Riemersma. De koeken zouden in een blikken bus kunnen, maar dat was nogal duur. Een plastic bus wilde men niet: „Die is niet milieuvriendelijk en daar beginnen de huisvrouwen op te letten." Ze zouden ook verpakt kunnen worden als een rol beschuit, maar dat vond men te goedkoop staan. Al met al kreeg de verpakking een zeker chique karakter. Het wonderlijke feit deed zich in het begin voor,, zo vertelt de heer Hellema, dat het huisvrouwenpanel, dat door de fabriek was gevraagd de nieuwe koeken en verpakking te testen, de koeken te goedkoop vonden smaken. Terwijl zij dezelfde produkten, die uit een minder chique pak kwamen, wel lekker vonden. Daarom heeft men toen de smaak ook enigszins veredeld, zodat er eenheid ontstond tussen produkt en verpakking. --- Prestaesje Zo is men gekomen tot de papieren bus, een zaak van 99 procent transpiratie en één procent inspiratie, zoals de beer Hellema zegt De directeur heeft een grote waardering voor de heer Couperus: „It is in geweldige presfaesje, sa't hy dy masine boud hat. In jonge mei legere skoalle-oplieding, dy't «nakket. Dan siz ik: hwêr bliuwe de ingenieurs? In gewoane jong hat hjir siel bwat presteard." De heer Riemersma tenslotte, de enige grafisch ontwerper in het Noorden des lands die zich op verpakkingen heeft gespecialiseerd,' was belast met net drukwerk: de kleuren, de belettekei. Net als op de koeken komt het uleboerdmotief ook hier weer voor. De «leuren zijn voornamelijk bruin (verschillende tinten), geel en goud. --- Matheid Voor de groep verkoopverpakkingen waren er 56 inzendingen bij het Nederlands Verpakking Centrum in Den Haag binnengekomen. Drie inzendingen kregen een „Gouden Noot", twee een zilveren- De noot is gekozen als symbool omdat hij een natuurlijke verpakking bij uitstek is. De inzendingen vertoonden, op enkele uitzonderingen na, een zekere matheid, zo zegt de jury. De Hallumer inzending is één van die uitzonderingen. Het oordeel van de jury is: „De constructie van de verpakking verdient waardering, zowel vanwege de goede benadering van de inhoud, als wat betreft het gebruiksgemak voor de consument. Belangrijk is voorts de hoge stapelbaarheid van de rollen, waardoor een pallet tot twee meter hoogte kan worden beladen. De kleurstelling van de verpakking zelf wekt associaties met het koffie-uurtje". De .ontwerpers en de heer Hellema zijn trots op dit oordeel. Zo vaak wordt er tenslotte niet een Friese verpakking bekroond. --- Raad Volksgezondheid stelde provinciale Commissie GVO in LEEUWARDEN — Door de Provinciale Raad voor de Volksgezondheid is een Commissie Gezondheidsvoorlichting en -opvoeding (GVO) ingesteld. De Commissie zal onderwerpen bestuderen, die met gezondheidsvoorlichting en -opvoeding ' verband houden en daarover advies uitbrengen aan de daarvoor in aanmerking komende instanties. Tevens wil men door het oprichten van deze commissie de activiteiten in Friesland bundelen en de gezondheidsvoorlichting en -opvoeding in de provincie bevorderen. Gedeputeerde Jan Spiekhout, die de Commissie installeerde, sprak de verwachting uit, dat men hoge prioriteit zal schenken aan het verschijnsel van alcohol- en drugmisbruik. De Statencommissie voor Volksgezondheid en Maatschappelijke Dienstverlening had daarom gevraagd en het college van GS nam die wens over. Aan het eind van het jaar hoopt de Commissie met voorstellen over opzet en organisatie van GVO te komen. --- Caravan gestolen van camping in Rohel JOURE — De groep Haskerland van de rijkspolitie is bezig met een onderzoek naar de diefstal van een geheel ingerichte Kip-caravan. • De caravan, eigendom van H. W. uit het Drentse Oosterhesselen, stond op een camping onder Rohel. Tussen Pasen en koninginnedag heeft iemand de caravan achter zijn auto gehangen en meegenomen. W. heeft gisteren aangifte gedaan. --- Ruim 11 procent van huwelijken in Friesland strandde in 1974 LEEUWARDEN — In 1974 werden per duizend huwelijken in Friesland 113,8 ontbonden door echtscheiding. In 1970 waren dat er 57,3 per duizend, zodat er praktisch sprake is van een verdubbeling in vier jaar tijd. Friesland is overigens een van de provincies met het laagste aantal echtscheidingen. Aan de top staat Noord-Holland met 257,9 echtscheidingen per duizend huwelijken. Daarna komt Zuid-Holland met 207,9 en Utrecht met 205,3 per duizend. Groningen komt op 140,5 echtscheidingen per duizend huwelijken en Drenthe op 110,7. Overijssel zit het laagst met 103,1. Deze cijfers worden genoemd in „Demografie", het bulletin van het Nederlands Interuniversitair Demografisch Instituut. Daarin wordt verder geconstateerd, dat de groei van het aantal echtscheidingen vergeleken met de periode 1960-1964 het laagst is geweest in de gebieden waar dit het vaakst voorkwam: Noord-Holland, Zuid-Holland, Utrecht en Groningen. In alle andere provincies is tussen 1960-1964 en 1972 het aantal scheidingen meer dan verdubbeld. De toename was het sterkst in Zeeland (stijging 180 procent) Drenthe (160 pet), Noord-Brabant (155 pet) en Friesland (145 pet). Toen de echtscheidingswetgeving in 1971 versoepeld werd, had dat in 1972 en ook nog in 1973 in alle provincies een duidelijke toename tot gevolg van het aantal scheidingen. Deze zeer sterke stijging lijkt in een aantal provincies overigens al in 1974 ten einde te zijn gekomen. Het Nederlands Interuniversitair Demografisch Instituut meent dat de zeer sterke stijging van de echtscheidingsfrequentie in 1972 en 1973 voor een deel veroorzaakt werd door een „inhaaleffect. Met name werden er in die jaren veel „oude" huwelijken (meer dan twintig jaar geduurd hebbend) ontbonden. --- Kabel-tv door gasbedrijf te Dokkum voorlopig van de baan? DOKKUM — Gedeputeerde Staten hebben hun goedkeuring onthouden aan de wijziging van de gemeenschappelijke regeling van het Gasbedrijf Noordoost-Friesland, die aanleg en exploitatie van een centraal antenne-systeem door dit bedrijf mogelijk zou moeten maken. Daarmee lijken de plannen voor kabel-tv in Noordoost- Friesland, zo niet van de baan, dan toch zeker iets op de lange baan geraakt. Dat waren ze trouwens toch al, want vorig jaar augustus werd nog gedacht aan de mogelijkheid, om mogelijk nog in de herfst van 1975 te beginnen met de aanleg, waarvoor de keern Dokkum dan als eerste in aanmerking zou komen. Dan moesten echter wel alle raden instemmen en moest ook de goedkeuring van GS niet te lang op zich laten wachten. Die goedkeuring is dus niet'verleend, nadat al eerder drie gemeenteraden meer of minder duidelijk „nee" hadden gezegd. Dat waren de raden van Ferwerderadeel, Tietjerksteradeel en Dantumadeel. Goedkeuring van de betrokken wijziging van de gemeenschappelijke regeling zou waarschijnlijk wel mogelijk zijn geweest, als alle gemeenteraden hiermee hadden ingestemd. GS komen ook met enkele suggesties waardoor goedkeuring misschien wel mogelijk zou kunnen worden. Genoemd worden een zodanige wijziging van de gemeenschappelijke regeling, dait alle gemeenteraden wel daarmee aceoord zouden kunnen gaan of het maken van een afzonderlijke regeling voor de belangstellende gemeenten. Het dagelijks bestuur van het gasbedrijf Noordoost- Friesland zal zich volgende week nader beraden over de nu ontstane situatie. --- fries mozaiek „Ik woe se eins wol hâlde" De bomen van Opper Goerkes in Menaldum WAT MOET een boer doen met de bomen, die een efficiënte bedrijfsvoering in de weg staan? Voor sommigen is het geen probleem: de bijl er in. Zo zijn met name in de Friese Wouden de laatste jaren stilaan heel wat houtwallen verdwenen, hoewel er in de meeste gemeenten verordeningen bestaan, die het rooien van houtwallen zonder toestemming uitdrukkelijk verbieden, 't Is achteraf toch niet te kontroleren of de bomen ziek waren en daarom met wortel en al gerooid moesten worden. En als een gesnoeide houtwal het volgend seizoen niet meer uitloopt, is het moeilijk vast te stellen of dat een natuurlijk proces is of dat de mensen een handje hebben geholpen. Gelukkig zijn er ook een heleboel mensen, die zuiniger zijn op het bomenbestand, vooral als het om oude bomen gaat. De zogenaamde boomchirurgen hebben ook in Friesland druk werk en veel gemeentebesturen is het tegenwoordig best wat waard om de bomen te sparen of op te lappen. Maar partikulieren zitten er nog wel eens mee. Wie een mooie oude boom in zijn tuin heeft staan, wil die meestal grrag behouden, maar niet iedereen kan het zich permitteren een paar duizend gulden neer te tellen voor een restauratiebeurt. Sedert vorig jaar in Fries Mozaïek een kleine serie verhaaltjes heeft gestaan over historische bomen, krijgt de redaktie vaak het verzoek om eens te komen kijken. Dat wordt uiteraard graag gedaan, maar de specialisatie ter redaktie van de Leeuwarder Courant is nog niet zo ver gevorderd, dat er dag en nacht een bomendeskundige disponibel is. Voor advies is Staatsbosbeheer (Tesselschadestraat 7, tel. 05100 - 43313) de aangewezen instantie. De distrikt ambtenaren van die dienst zijn nogal bezet, maar ze proberen verzoeken om advies altijd zo gauw mogelijk te honoreren. Meer dan advies uitbrengen kunnen ze niet, maar daar zijn geen kosten aan verbonden en soms kan de eigenaar aan de hand van zon advies zelf de verzorging van de boom ter hand nemen. * Sjoerd H. de Boer onder een historische „parrebeam". * Een overhangende es op het pad, dat naar de boerderij Offer Goerkes voert. Vrachtauto's kunnen er nog maar net onder door: --- Opper Goerkes Dat even vooraf, wat natuurlijk niet wil zeggen dat in Fries Mozaïek voortaan niet meer over bomen geschreven wordt. De bomen op het erf van de boerderij van Sjoerd H. de Boer aan de Miedkamp in Menaldum moesten in elk geval nog aan bod komen. Het is een dubbele rij essen, die de oprijlaan naar de boerderij markeren. Die boerderij zeil is meerdere malen verbouwd, zodat van de oorspronkelijke vorni niet veel meer over is, maar het is wel een historisch stee. Al in 1511 wordt het genoemd en een hele rij bekende families — Camstra, Burmania, Sohartzenberg, Aylva — hebben het land in bezit gehad. Het heette in de zestiende eeuw Opper Goerkes, afgeleid van gearer» en dat gearen duidt de vorm van de landerijen aan. Sedert 1838 is de plaats in handen van de familie de Boer. Er zijn op het ruime erf in de loop der eeuwen heel wat bomen geplant. De essen zijn in de meerderheid en die gedijen op de klei ook het beste. Eén van de alleroudste essen helt fliafc over en bij elke storm zakt hij een eindje dieper. Het is nu al zover, dat een hooggeladen vrachtauto er nog maar net onder door kan. Omhakken is natuurlijk de kortste klap, maar dat zou eigenlijk zonde zijn. Zo denkt ook Sjoerd de Boer erover. Met een staalkabel zou de stam misschien een beetje recht te trekken zijn. In het naast gelegen weiland zou dan wel een stevige verankering moeten worden aangebracht. Welke boer, die zijn bedrijf alleen moet runnen, komt in deze tijd aan zulke onproduktieve werkzaamheden toe? Er staat op het erf ook nog een pereboom van de aloude soort „bargemotsje". De leeftijd is bij benadering niet te schatten, maar de boer taxeert hem op zeker een paar honderd jaar. „Vn myn jongesjierren wie der al like grou as nou." Hij herinnert zich ook, dat de boom in 1927 nog korven vol van die lekkere peertjes leverde. „Wy skodden der bakken fol óf." De boom bloeit nu nog wel, maar vrucht draagt hij weinig meer. Er zitten dode takken in en de stam krijgt zwammen. Toch is het hout behoorlijk gaaf en met een kleine ingreep zou de boom waarschijnlijk wel gezond te maken zijn. Enfin, Staatsbosbeheer komt dezer dagen kijken. Sjoerd de Boer: „Ik woe se eins wol halde, sjoch. Mar ja, men hat is sa min oan tiid." ---