Westerkerk met sloop bedreigd Leeuwarden moet laatste middeleeuwse kerk houden LEEUWARDEN - Het gevaar dreigt dat nadat de Sint Vltuskerk van Oldehove, de Onze Lieve Vrouwekerk van Nljehove, de Sint Catharijekerk van Hoek en de Galiieër kloosterkerk opnieuw een middeleeuwse kerk zal worden afgebroken: de Westerkerk. Zal Leeuwarden, dat al te boek staat als de stad die als laatste een gracht heeft gedempt - het Vliet - ook de stad worden die als laatste een middeleeuws kerkgebouw heeft gesloopt? De vraag wordt gesteld door binnenstadibewoner Hendrik ten Hoeve. „Het tt wrang te moeten constateren dat een deel van het gemeentebestuur en de hervormde gemeente van Leeuwarden plannen maken voor sloop van de kerk, terwijl burgemeester Brandsma nog in zijn nieuwjaarsrede de verwachting uitsprak dat 1980 een goed monumentenjaar voor Leeuwarden zou worden", zegt de heer Ten Hoeve, PvdA-raadslid. Niet minder wrang is het feit dat de Westerkerk uit overwegingen van brandveiligheid moet worden gesloten en dat de gemeente in dezelfde week laat weten, dat ze belangstelling heeft voor de bijgebouwen van de kerk. „In hetzelfde gesprek wordt gesuggereerd om een sloopvergunning voor de kerk aan te vragen bij de minister van CRM. Toch is de kerk het waard om ons in te zetten voor het behoud van de kerk, die uit historisch, cultuurhistorisch en stedebouwkundig oogpunt een gebouw van groot belang is. Stedebouwkundig gezien is de Westerkerk in de kleinschalige binnenstad een groot monument, zonder evenwel uit de toon te vallen", zegt Ten Hoeve. Het karakter van de Bagij nestraat wordt voor een groot deel bepaald door de zuidmuur van de kerk: de steunberen zorgen hier voor een goede geleding. Over de bouwkundige toestand van de kerk is Hendrik ten Hoeve - en met hem vele anderen - minder goed te spreken. „Maar een sobere, doelmatige restauratie kan hier alles aan verhelpen". De kerk kan nuttig worden gebruikt, vindt Ten Hoeve, die daarbij denkt aan culturele manifestaties. Hij vindt dat alles pleit voor handhaving van de Westerkerk in het stadshart en hij voegt eraan toe: „Het ware te wensen dat na de heilige Anna in de zestiende eeuw, in deze eeuw opnieuw zon beschermheilige haar vleugels uitstrekt over de Westerkerk....'7. De Westerkerk in de Bagijnestraat Een archieffoto van het interieur van de kerk, in 1972, tijdens een uitvoering van het Frysk Orkest. --- Klooster Hendrik ten Hoeve heeft indertijd 6en scriptie gemaakt over de kerk. Het begon allemaal in 1460, toen even buiten de Leeuwarder stadswallen een vrouwenklooster werd gesticht door een aantal begijnen: De naam werd St. Anna of Grauwe Begijnenklooster, 2-aar meestal werd het klooster met Fiswerd aangeduid: een samentrekking van Franciscus (wiens derde regel door de begijnen werd onderhouden) en Merd, terp. De plaats was namelijk een terp noordelijTc van Leeuwarden. Vermoedelijk was dat een plaats aan de noordzijde van de huidige oude begraafplaats aan de Spanjaardslaan. In 1489 bleek dat het klooster een strategisch gunstige positie innam. De hertog van Saksen die in dat jaar de stad twee keer aanviel, gebruikte het klooster als legerplaats. Geen beste tijd voor de nonnetjes, joals blijkt uit een geschrift van kloosjerbroeder Peter. „Die vreemde knechten roefden int Suster clooster toe Wiswerd ende benamen den Susteren noer cleynoden ende lynclederen; ende «eer Wilbroert behinderde dat niet, als JJie solde; mer hy sach mitten knechten doer die vingheren". De veiligheid van °e stad was aantrekkelijk en in 1510 *erd het klooster binnen de stadsmuren gevestigd. Het kloosterbestuur «ocht een stuk grond aan de noordkant van de tegenwoordige Bagijnestraat en daar werden een kloosterkerk en nieuwe kloostergebouwen opgetrokken. De kerk kreeg stenen muren en een rieten dak. Aan de westzijde van de kerk verrees een groot paternuis, later de residentie van de (enige) bisschop van Leeuwarden. De bijgebouwen hebben de eeuwen niet doorstaan, maar de kerk en het paterhuis wel. --- Legende In ISU ontstond de legende van Sinte Anna, tijdens een grote brand. Er bestond vrees voor het overslaan van de snel om zich heen grijpende brand, maar toen diende de heilige moeder Anna zich aan. Zij „ginck op het dack, ende keerde de vlammen aff met haren uitgespreyden mantel, en bewaarde de Capelle . In de loop van de zestiende eeuw werd het Grauwe Begijnenklooster het rijkste van Leeuwarden, maar na 1580 toen de kloosterstichting werd ontbonden, trad het verval in. De kapel kreeg verschillende functies: pakhuis, timmerhuis, brouwerij en tuchthuis. Toen het aantal hervormden in Leeuwarden zich uitbreidde nam ook de behoefte aan kerkruimte toe. De stad „kerkte" al in Jacobijner- en Galileèrkerk. De Staten koenten de kloosterkapel in 1619 ten behoeve voor de hervormde eredienst, maar eerst in 1637 kon er „bequamelyck" worden gepreekt. Een kleine steen boven een der ingangen van de kerk herinnert aan een geldactie ten behoeve van de inrichting van de kerk. Voor vijftig gulden kon men hier grafruimte kopen. In latere jaren werd de vorm van de kapel aangepast. Op verzoek van prinses Amalia werd in 1696 aan de oostzijde van de kerk een gestoelte voor de stadhouderlijke familie getimmerd. Drie jaar tevoren hadden de Staten van Friesland hun plaats gekregen tegen de zuidmuur van de kerk. In 1727 kreeg de Westerkerk zijn orgel, overgenomen van de Grote Kerk en verplaatst door de bekende orgelbouwer Christiaan Muller. Hij ontving voor zijn werk 450 guldens. --- Plundering Enkele belangrijke jaartallen voor de kerk: 1795, toen de kerk werd ontdaan van versieringen die herinnerden aan de regententijd, 1826, toen begraven in de kerken werd verboden. In zijn scriptie merkt Hendrik ten Hoeve op dat „de kerk waarschijnlijk meer heeft §eleden van de restauratie in 1845-1846 an van de plunderingen in de Franse tijd". Architect Th. Romein heeft in die jaren maar weinig over gelaten van het oorspronkelijke interieur. De opstelling van stoelen en banken werd veranderd; maar de meest ingrijpende verandering was de plaatsing van de galerij tegen oost-, zuid-, en westwand. De mooie rode stenen werden bedekt met een Eleisterlaag en Van Dam en Zonen ouwden Tboven de preekstoel een nieuw orgel. Sedertdien ziin weliswaar reparaties aan de Westerkerk - in de achttiende eeuw de belangrijkste begraafplaats voor de Leeuwarder aanzienlijken - verricht, maar interieur en buitenzijde veranderden weinig. --- Consistorie nodig Gisteren heeft de commissie voor de monumentenzorg, die b. en w. adviseert, vergaderd over de toekomst van de Westerkerk. Commissielid Ten Hoeve bleek ontsteld over de mogelijkheid dat de kerk zou moeten verdwijnen. f Onlangs is de raad aceoord gegaan met een gewijzigd bestemmingsplan voor de omgeving van de kerk. Er moet een nieuwe St. Anthonyschool komen (op de plaats van de oude school komt uitbreiding van de gemeentesecretarie) en voor dat doel heeft de gemeente de consistorie van de Westerkerk nodig. Nu de Dienst Stadsontwikkeling bezig is bouwplannen uit te werken blijkt dat er problemen kunnen rijzen in verband met de eisen voor de scholenbouw. De steenklomp van de Westerkerk staat een beetje in de weg, daar komt het op neer. Bovendien wordt de kerk als een last ervaren door de hervormde gemeente, die met de restauratie van de Grote Kerk (en straks wellicht ook de Waalse Kerk) al veel geld kwijt is. De monumentencommissie voelt allerminst voor afbraak van de Westerkerk. Er moet eerst maar eens worden nagegaan of de kerk een andere bestemming kan krijgen, dat is althans een advies aan het college van burgemeester en wethouders. --- Leeuwarder speel-o-theek dubbel blij met dubbele bijdrage LEEUWARDEN - Na nog geen maand geleden al een bedrag van ƒ 15.500 te hebben ontvangen van het Comité van Kinderpostzegels werd de Speel-o-theek Leeuwarden deze week wederom verrast met een bijdrage van ƒ 15.000 van het Nationaal Jeugd Fonds (Jantje Beton), zodat absoluut niets de aanschaf van een mobiele speel-o-theek in de weg staat. Het afgelopen jaar bood het Nationaal Jeugd Fonds, dat zich ten doel stelt initiatieven ten behoeve van jongeren te stimuleren, voor een bedrag van bijna tweeëneenhalf miljoen gulden hulp aan meer dan tweehonderdvijftig plaatselijke j eugdgr oeperingen. --- Bij radarcontroles 72 man op de bon LEEUWARDEN - Bij snelheidscontroles zijn dinsdag in totaal 497 automobilisten gecontroleerd. De radarinstallaties stonden 's ochtends op de Groningerstraatweg, binnen de bebouwde kom, en 's middags op de Tesselschadestraat en de Dammelaan. Bij de eerste controle reden 23 van de 227 bestuurders te snel, de hoogst gemeten snelheid was hier 84 kilometer. Op de Tesselschadestraat gingen vijf van de 122 bestuurders op de bon. De „kampioen" had 69 op de teller. Veertien bekeuringen vielen er op de Dammelaan, waar de snelste tachtig reed. Op verschillende plaatsen in de stad werden gistermorgen fietsers bekeurd voor het rijden zonder licht. In totaal gingen achttien wielrijders op de bon. --- fries mozaiek Verbouwingsverrassing ★ In modehuis Lemstra aan de Dijkstraat in Franeker werden de klanten een jaar of drie geleden nog wel eens lastig gevallen door wespen. Dagelijks moesten er tientallen worden doodgeslagen. Kortgeleden kwam de oorzaak van de wespenplaag aan het licht. Bij een verbouwing werd tussen het plafond een omvangrijk nest ontdekt. Petra Móbach, dochter van de eigenaar, toont op de foto de vondst. Het nest was verlaten. --- Baby Als je een baby hebt gekregen, gebeurt er eerst nog heel wat. Moet je maar eens luisteren. De • is eerst zo klein ongeveer. Maar je ziet wel hoe klein het is. Ik zal het je wel vertellen, het heeft nu al hersenen, die werken. Het groeit al aardig gouw. Als het een paar maand is, ziet het kleine handje er zo uit. Er zitten allemaal kleine vliesjes nog omheen. Het trapt wel, maar het maakt de kant van de baarmoeder nog niet aan. Als het bijna vier maand oud is, begint het pas ecnt goed in de lenkte te groeien en voel je het schopen. (nu ga ik verder) Als de baby niet wil komen, moet het met de Kijzersnee gebeuren. Er blijft een litteken over en dat is zeer gevaarlijk voor de volgende baby die je krijgt. Maar als de baby gewoon gebooren word, doet het erg pijn. Een jongen krijgt in het ziekenhuis als hij daar geboren word een blauwe deken en een meisje een rosé. (De Bollekoer, Harkema). --- Zon Als de zon niet meer zou schijnen, dan zou alles bevroren en het vuur gedoofd. Dan zouden wij niet meer leven, maar.... als de maan en de aarde tegen elkaar stoten dan zal de zon weer tevoorschijn komen. Op de aarde waren veel te veel mensen en de zon is maar één dag, maar maakte geen licht, want hij was niet van vuur. Op een dag gebeurde het; de aarde en ac maan kwamen in botsing. Toen kwam de zon die was van vuur en veel te dichtbij. Daardoor is de ene kant verbrand en zo kwam het dat de ene helft arm is en de andere rijk. Er waren nog rtlensen overgebleven en de waren zwart van de rook en bleven ook zwart. De mensen aan de andere kant noemden ze negers. De dode mensen zijn bomen en planten geworden en zo is een oerwoud ontstaan. (Schoolkrant, Midlum). --- Mopje Er was eens een boer die zijn knecht een doosje lucifers liet halen. Toen de boer zn sigarret wilde opsteken vertikte de eerste lucifers het. En zo ook de rest van de lucifers. Gek zei de knecht, ik heb ze onderweg allemaal geprobeerd, en toen deden ze het nog. (Klapekster, Grguw). --- Droom Op een nacht droomde ik dat er een kraan bij de school stond. Die kraan had een grote bal aan de haak, waar hij de school mee zou slopen. Ik ging erheen om de school te beschermen, maar het gaf niks, daarna schrok ik wakker en keek naar buiten. De school stond er gelukkig nog. Ik hoop dat hij tot zijn honderdste verjaardag mag blijven staan. (Feantraperfce, De Veenhoop) --- En het ging veel beter met 't vee uit de schoolkrant geklapt De Ark De Filisteinen hadden de ark gestolen en die hadden ze voor Dagon gezet en ze dachten dat Israël dan geen God hadden en de volgende dag was Dagon stuk en toen ze hem weer opgebouwd hadden was hij de volgende dag weer stuk en toen waren er muizen en toen hadden ze de ark naar Gath gebracht eü daar kregen ze dezelfde ziekte en ze hadden toen de ark naar Ebron gebracht en die wilden hem niet hebben. En ze hadden twee koeien voor de wagen gespannen die net een kalf had, daar deden ze de ark in en het ging recht naar Israël toe en Israël was blij en de mensen wilden hem aan raken en die gingen dood en de kist ging naar een boer en die geloofde in God en toen ging zijn leven gemakkelijker omdat de ark bij hun was en hij zorgde er goed voor en het ging veel beter met het vee. (Te Etsje bits, Surhuzum). --- Salomo Koning Salomo zat in zijn paleis. Klop TKlop ! Binnen! Zij is op haar baby gaan liggen en toen is het gestorven. Dat is niet waar, het kindje is van mij. Nietes! Welles! Stop! Soldaat kom hier eens en neem een zwaard mee. Hak het kindje door de miden. Nee! Doe dat niet, geef het dan maar aan haar. Stop soldaat, ik weet van wie het kindje is. Het is van u. Dat vind ik gemeen zei de andere vrouw. Konin Salomo zei, dat is niet gemeen, dan had jij dat maar niet moeten doen. Dan had jij je kindje maar niet moeten doden. (Nijstsjettel, Minnertsga) --- Hulk Ik droomde dat ik de Hulk was. Ik was op de weg en toen kwam de Hulk, en hij kwam regelrecht op me af en toen kwam er een fee en die toverde een zwaard en toen waren we aan het vechten en toen kwam hij regelrecht op me af en toen viel hij in de ravijn, en toen had ik gewonnen. (De Jasker, Nijbeets) --- Frankrijk Ik heb tot mijn vijfde jaar in harlingen gewoond, maar toen gingen we daar weg en naar Frankrijk. In net begin verstond ik er geen sikkepit van, maar we leerden het op school. Ik kreeg al gauw vriendjes en we zaten op een hele grote school. We woonden eerst in een klein rot flatje, maar toen gingen we weer verhuizen, naar de heuvels. En daar had ik ook weer een vriendje erbij en ik ging vaak met zijn vader mee jagen. Ik ging daar ook vaak eten en we maakten toen ook altijd een pijl en boog. We woonden in Beaucaire en tussen Beaucaire en Tarascon was een hele grote brug. Onder die brug ging ik wel es vissen. Onderaan de heuvels was een soort kanaaltje, daar gingen we ook wel vissen en zwemmen. Er was ook een boom bij het water en daar plukte ik de vruchten af, maar op een dag toen ik weer in de boom zat, viel ik eruit en beneden lag er een boomzaag en ik viel er met mijn rug tegenaan. Nou ik had wel pijn hoor. Maar er warer) ook kersenbomen en die plukten we ook altijd. Maar na vier jaar heerlijke tijd gingen we terug naar Nederland naar Leeuwarden. Na drie jaar gingen we naar Oosterlittens en nu wonen we hier pas. Het is heel wat rustiger dan in de stad maar ik vind het wel leuk hier, maar nu moet ik sluiten. (Skoallüd, Baerd). --- Bevrijdingsfront voor mollen en mudden IN ONS VORIGE No deelden wij alreeds mede, dat onze plaatselijke agoog de Drs: Gijsbert Willemoed weer wat in het hoofd had en hadden in tijden al niets van hem vernomen, dat wij dachten al: Wat zou de Drs. bij de eind hebben, is hij misschien doende om Dr. te worden, want had ons een paar jaar geleden al te weten gedaan, dat hij over zijn desertatie te zet was en dit is vanzelf een hele put werk wat niet in een zucht kan, maar het eint bij de Drs. blijkbaar wel als een pad op de kluiten, want deelde ons mede, dat hij nog niet eens halfweg was en had het eerst ook even met het leren op een zacht zin gezet, aangezien hij op dit stuit gegrepen is, zoals hij het zeide, door het lot van vele dieren welke door de mensen als beesten behandeld worden en volgens de Drs. moet dit op slag ophouden en had daarom hier zijn gedachten over gaan laten en wel omdat hij onze bejaarde plaatsgenoten Bote Bijster en lebele Flapper doende had gezien, welke bij wijze van verdievedatie op het heden haast alle dagen achter dê mollen en de bunzings aanzitten en is ook een goed ding voor de boeren, welke gaarne van de mollen afwillen en voor die beide mannen is het ook nog een aardige instrooier, aangezien deze van Drees krijgen wat geen groot eind is, zoals wij allen weten en de mollevellen gelden heden ten dage 25 stuivers, wat vanzelf buiten de AOW om gaat, dus zodoende zit er nog eens een dubbeltje tussen de centen bij die mannen. De Drs. had persoonlijk gezien, dat Bote Bijster zijn Stabijhond een mol snipte en vermoorde en had ook waargenomen, dat deze Bijke met een grouwe bunzing in de slag was en dat Bote daarbij stond en zijn hond aanfijterde, alhoewel deze Bijke er helemaal geen aardigheid aan had, want aldus de Drs. van nature is de hond een zeer goedaardig wezen wat geen vijanden heeft, maar het mensdom heeft hem bedorven en aangezet tot moord op ziin med.eschepsels en de Drs. is dus van bedenken dat dit ophouden moet, dat hij heeft één dezer dagen het Bevrijdingsfront voor Mollen en Mudden (bunzing) in het leven geroepen met als vertrekpunten dat er een actie pp gestart worden moet, zodat het molïejagen verboden wordt en wou ook nog de stichting Bijkes in Nood oprichten, want die moeten vanzelf omgeschoold worden en volgens de Drs. is er nog veel meer verborgen dierenleed, maar wilde dus eerst maar uit eind zetten met de Mollen, Bunzings en de Stabijhonden en als de boeren dan te veel last krijgen van de mollen, dan moeten ze van het CRM maar een uitkering ontvangen voor de schade, aldus de Drs. en persoonlijk hebben wij hier niet zoveel doel over, maar willen dit vanzelf wel even buurkundig maken, dat zodoende dit artiekel en nebben het hier even over had met Doeke Vaartjes welke tegenover ons verklaarde: Ik versla er haast in, want het is wel mal hoe 'n drukte de mensen hedentendage uitgeven over de beesten en ik hadal een vrouwmens in de winkel die wilde eieren hebben van scharrelhennen en verders ook biololies dinamiscn eten en indertijd kregen wij de egel en kikvorsenwet en toen mochten wij als jongens teen kikker ts meer pakken en later regen wij de trekhondenwet en ons vader had toen nog een kar met een paar beste Deense doggen eronder, welke omraak wilden en ik wilde dat ik weer zon best span had voor het rondbrengen van de boodschappen, want die bestelwagen kost een slompe geld en de benzine zit al haast op een daalder, maar dat mag dus niet meer, met zon hondekar bij de streek, maar als ik zie dati haast elkeen thans een hond heeft en dan avonds dat dier aan een eind touw even stappen laten, dan denk ik wel eens dat die honden wel zo gaarne onder de hondekar lopen zouden, dan hadden ze althans nog wat om handen, maar ja ik zal dit wel verkeerd zien en als de Drs. hem met de mollen en de stabijen bemoeien wil, dan doet hij dat maar, maar hij moet die mollen wel op zn eigen heem houden, want als ze bij mij in de boontjes komen dan krijgen ze wel de knip op de neus, want ik laat mij de tuin niet omwrqeten door een mol. Aldus Doeke Vaa^es en wij zullen nu maar afwachten^ waar de Drs met de tijd met al die mollen heen wil en wij vragen ons ook af hoe de Bijkes hier onder staan en daar moet maar een inspraakcommissie voor komen. .(Weekblad Bokwerder Belang) ---