(Advertentie LM.) Deze week €g$ bij de melkman: KÏL. --- Produktie van 4 naar 7,5 mln m³ per jaar Pompstation Terwisscha zal drastisch worden uitgebreid Onderzoek: gevolgen zullen erg meevallen OOSTERWOLDE/LEEUWARDEN - Bij de NV Waterleiding Friesland worden plannen uitgewerkt voor een drastische uitbreiding van het pompstation Terwisscha bij Appelscha, waardoor de waterproduktie daar van vier tot 7,5 miljoen kubieke meter per jaar kan worden opgevoerd. Dc verwachting is dat men ln de loop van volgend jaar met de realisatie van deze plannen kan beginnen en dat het nieuwe gedeelte, waarvan de kosten op zon zes miljoen gulden worden geraamd, een jaar later of in 1984 in gebruik kan worden genomen. Dat tijdstip wordt door sommigen met enige bezorgdheid tegemoet gezien. Men is bang dat aan dit hooggelegen en vrij kwetsbaar geachte natuur- en landbouwgebied te veel grondwater zal worden onttrokken. Met name enkele raadsleden van Ooststellingwerf hebben daar onlangs nog hun ongerustheid over uitgesproken. Ir. Lodewijk Jan Zwierstra. hoofd van de afdeling voorbereiding, onderzoek en nieuwbouw' van de Waterleiding Friesland verwacht dat de gevolgen daarvan erg meevallen. l)ie verwachting is gebaseerd op onderzoekingen die recentelijk in het gebied zijn verricht. Hoewel de minister al toestemming tot het oppompen van meer water had verleend heeft hei waterleidingbedrijf dit onderzoek laten verrichten, nadat burgemeester dr. Tieme H. Oosterwijk van Ooststellingwerf op de in november 1979 gehouden aandeelhoudersvergadering had gewaarschuwd niet te lichtvaardig le werk te gaan. „Wij hebben dit als bedrijf opgepikt en het Bureau Iwaco in Rotterdam opdracht gegeven om uit te zoeken hoe groot de verlaging van het grondwater zou zijn en wat daarvan de consequenties /ouden /ijn. Wij/elf hebben op vier lokaties nog een detailonderzoek verricht." De onderzoekingen zijn inmiddels aff'sbeneer is schnfteijk akkoord gegaan met de conclusies van Iwaco. Deze zijn ook voorgelegd aan het college van b. en w. van Ooststellingwerf die vervolgens ook het licht op groen hebben gezet. „Maar het proces zullen wij blijven volgen. De buizen die voor de lokatie-onderzoeken de grond zijn ingegaan blijven staan en er zullen op nog meer plaatsen dergelijke buizen worden geslagen," zo benadrukt hij. --- Nauwelijks invloed Momenteel zijn er wat de natuurgebieden betreft geen problemen door het oppompen van grondwater. Volgens de onderzoekingen zouden de consequen-11 de uitbreiding zijn dat ongeen kilometer rond het Bultingerzand het grondwater met ongeve. halve meter zal dalen. Deze hoeveelheid zal buiten deze cirkel langzaam aflopen i kleine tien centimeter. Maar de• laging van de grondwaterstand rond het puttenterrein zal nauwelijks invloed hebben omdat het grondwater van nature al twee meter onder het maaiveld staat en men dus in dit gebied /.en is op neerslag. De verlaging op grotere afstand van anderhalf a i van maximaal 10 tot vijftig centimeter heeft nauwelijks mop de vegetatie, zo meent men aanleiding van het onderzoek. Ook voor het Aekingerbroek waar de verlaging dertig centimeter zal zijn lijkt dit geen consequenties te hebben. Nl de heer Zwierstra. maar mocht rs zijn dan zal men daar water kunnen aanvoeren van elders. In princidat mogelijk, maar de verwachting is dus dal dat niet nodig zal blijken, ln ■ beheer cci iject voor fijnspan ■ /ijn aanvullend* boringen gei Gebleken is dat zich daar een kleilaag van een meter ol tien onder het ld bevindt, die sterk watcrrem• .;. poelen in het geb betreft zijn er „voor zover wij dat kun-1 nen beoordelen" geen problemen. Volgens het Ooststellingwerfse PvdA-raadslid Sander van Weperen maken de boeren in de omgeving van hel Canadameer zich ook ongerust over de opvoering van de produktie van hel pompstation omdat men daar de laatste tijd al de waterspiegel met 40 cm lager heeft zien worden, lil het onderzoek is, aldus ir. Zwierstra, komen vast te staan, dat bij de zandwinning in het midden van het meer door de afsluitende laag is heenge-1 gaan waardoor het meer nu in directe verbinding staat met het diepere water. Het niveau van het meer zal als de waterproduktie verhoogd wordt nog dertig a veertig centimeter lager worden, neemt men aan. Dat kan echter ook minder zijn, omdat verwacht mag worden dat door afzetting van slib zich weer een nieuwe afsluitende laag zal vormen. De landbouw wordt bedreven in het fedeelte waar het grondwater volgens e uilkomst van het onderzoek tien tot vijftien centimeter zal dalen. Het waterleidingbedrijf zal geregeld onderzoekingen doen om te kijken welke gevolgen dat voor de landbouw kan hebben. In verband met een schadeclaim di> landbouwer enige tijd geleden heeft ingediend heeft de Stichting Bodemcartering in opdracht van de Waterleiding Friëslandgrondboringen gedaan om te kijken hoe de grondwaterstand nu was en hoe die nu is. De cartering is nu afgerond, maar de verdere werkzaamheden die met dit onderzoek verband houden nog niet. Daarop is het wachten nu. --- Schadeclaim Boeren die menen dat de daling van het grondwater van invloed is op de groei van hun gewassen kunnen natuurlijk een schadeclaim indienen, zegt ir. Zwierstra. Het waterleidingbedrijf luelt op wel meer plaatsen schaderegelingen in Friesland. De landbouwer die denkt gedupeerd te zijn kan door een brief aan de minister een wettelijke procedure op gang brengen. Het waterleidingbedrijf heeft in Friesland meer plaatsen waar schaderegelingen beslaan. De schades blijken vrij gering te 7ijn: ze liggen zo in de orde van grootte van vijf tot zeven procent, aldus ir. Z\s lerstra. De heer Van Weperen toont zich vrij pessimistisch wanneer zon schaderegeling ter sprake komt. „Je moet eerst maar waarmaken dat het door de wateronttrekking komt," stelt hij. Hij heeft evenals andere raadsleden het dagelijks gemeentebestuur verzocht zijn bezorgdheid over te brengen aan de directie van de NV Waterleiding Friesland, waarvan de gemeente Ooststellingwerf een der aandeelhouders is. Overigens is hij wel van mening dat die uitbreiding er moet komen. „We hebben drinkwater nodig. Om enkele mensen kunnen we niet zeggen we laten het overgaan." Bij het waterleidingbedrijf wordt de voorgenomen produktie-uitbreiding trouwens om twee redenen als zeer noodzakelijk gezien. --- Lange procedure Zon procedure om tot een nieuwe waterwinplaats te komen duurt trouwens wel lang. In 1978/79 werd het onderzoek naar nieuwe mogelijkheden in de vorm van gedachtenwisselingen gestart. Zoals net nu lijkt zal men na de tervisielegging en inspraakronde omstreeks 1983 de vergunningen kunnen verwachten, zegt de heer Zwierstra, voorzichtig taxerend. „En dan zit je al in '85 voordat de produktie daar op gang komt. Dan ben je acht jaar onderweg geweest tussen het onderzoek en de realisatie." --- Verziltingsverschijnselen De eerste 19 de verwachting dat het jaarlijkse verbruik In de periode 90--95 tot 58 miljoen kuub per Jaar zal zijn toegenomen. Ter vergelijking: vorig jaar werd 43 miljoen kubieke meier weggepompt. In de tweede plaats het feit dat zich bij het grootste pompstation van het bedrijf, dat in Noordbergum, verziltings verschijnselen in de ondergrond voordoen. Volgens de uitkomsten van een al eerder verricht Iwaco-onderzoek betekent dit dat van de 25 miljoen kubieke meter goed drinkwater die het bedrijf daar nu naar boven haalt er in 1990 nog maar dertien miljoen over zal ziin. Om het gat van die 12 miljoen kubieke meter te dichten heeft de bedrijfsleiding besloten de capaciteit van bestaande pompstations uit te breiden, zoals dat in spannenburg is gebeurd en nu bij Appelscha gebeuren zal. Bovendien is men naarstig naar nieuwe winobjecten gaan zoeken. Momenteel liggen twee aanvragen voor nieuwe vergunningen bij de minister, namelijk voor een gebied bij Oudega-Sm. (drie miljoen kubieke meter per jaar) en voor een gebied bij Nij Beets (7,5 miljoen kubieke meter per jaar). Die plaatsen zijn aangewezen na proefnemingen, waarbij men gedurende een bepaalde tijd water via buizen uit de grond pompte „om te kijken wat de grondwaterstand dan doet". --- fries mozaiek Met de detector over 't kerkhof „Der moatte kapitalen yn'e grûn sitte" Het geld ligt op straat, hoort men wel eens beweren. Lieuwe Talstra (21) uit de Rottevalle levert het bewijs met dien verstande, dat hij het onder de straat op ongeveer een handbreedte diepte vindt. En onder de straat dient men dan verder nog een kerkepad te verstaan. We staan op het schelpenpad rond het kerkhof in Terwispel en Lieuwe schakelt zijn metaaldetector in en beweegt nem heen en weer over het . lak boven de grond. Een hinderlijk zoemtoontje, dat plotseling uit het apparaat komt. betekent dat er wat metaalachtigs in de grond zit. Twee drie keer heen en terug over de plek waar de zoemtoon werd opgeroepen en de juiste plek is vastgesteld. Met een kort kindersehopje maakt Lieuwe een kuiltje van amper een handbreedte groot en een centimeter of vijf diep. Tussen wat hij aan schelpengruis en zand opschept, /it de vondst. Het is een cent uit de jaren vijftig. Lieuwe dicht het gaatje en „maait" verder. Even verderop is hei weer raak; deze keer is het een waardeloos en half vergaan stukje metaal. Weer een eindje verder komt een moertje aan het licht. Het kerkhof van Terwispel blijkt niet zon goede vindplaats te zijn. Op de steen boven de ingang van de kerk staat, dat het huidige gebouw in 18 zoveel is gebouwd ter vervanging van de oude kerk. Wie weet is er toen het een en ander op het kerkhof veranderd, o.m. de ligging van het pad. Misschien is het ook wel opgehoogd. In elk geval levert de speurtocht maar één belangwekkende vondst op: een wel erg dun schijfje 1. rond van vorm. waarin Lieuwe Talstra in één oogopslag een zilveren stuivertje uit de zeventiende of het begin van de achttiende eeuw herkent. Thuis gaat het muntje in een bad. zodat vuil en roest verdwijnen en dan is er ongetwijfeld meer over te zeggen. * Muntzoeken op 't kerkhof van Terwispel * Een verzameling munten, die Lteuwe Talstra met zn detector heeft opgespoord --- Enkele honderden Lieuwe Talstra. in het dagelijks leven agent van gemeentepolitie in Oprid. struint in zijn vrije tijd met zijn apparaatje alle plekjes af waarvan hij vermoedt dat er wel eens wat in dc grond kan zitten. Op toegangspaden tot kerkgebouwen is het bijna altijd raak. Stel dat zon kerk er tweehonderd jaar heeft gestaan en dat er elk jaar door een bezoeker van kerk of begraafpla.v muntstukje is verloren, dan moet er heel wat te vinden zijn. zo redeneert Lieuwe. De praktijk heeft hem in het gelijk gesteld. Hij beoefent de hobby pas een maand of vijf. maar zn verzameling munten is al enkele honderden exemplaren groot. En er zijn vondsten bij. die volgens de catalogi vijf- a zeshonderd gulden waard zijn. Zoals het halfje, dat de letter B en het jaartal 1821 vermeldt. Het muntstukje is in België geslagen en er zijn indertijd 270.000 mplaren van gemaakt. Dat is erg weinig en vandaar, dat de verzamelaar voor zon halfje ƒ 600 betaalt Lieuwe toont ook een schelling uit 1689. uitgegeven in Nijmegen, die ongetwijfeld veel waard is. Verder bezit hij o.m een heel rijtje zilveren stuivers uit de zeventiende eeuw. De meeste munten heeft hij inderdaad gevonden op begraafplaatsen rond kerken, maar hij speurt ook graag onder de vloer van een oud huis. En waar bijvoorbeeld een oude gracht of haven wordt uitgebaggerd, is hij er als de kippen bij de baggerspecie af te zoeken op munten. --- In minske hat mar ien pear hannen... Bontsje Bos mocht as jonge moarns graach mei te skieppestrontsykjen op it Grien Dit wie de eastkant fan de tsjint wurdige Dokter Miedemastrjitte. Dêr stiene doe noch gjin huzen en der waard in soad keatst. Der runen lykwols ek skiep op, en om it lan wat skjin te rulden, waard elke moarn de stront opsocht. As dan de klok fan acht o< hie. koe it net misse of justjes letter kaam Sipke Douma de skoalstrjitte lans. wapene mei in skearbekken en in handoek. Nei it kloklieden wi< ste loop nei dokter Regenbogen om dv te skearen. Sipke Douma hie in bannicn bestean: njonKen kloklieder, koster en .ikearbaas wie er ek nog leedomsizzer en skuonmakker. Dat kloklieden moast op tnd fansels en soms liet er in klant mei it kin yn 'e skearsjippe. wachtsjc. omt earst dè klok let wurde moast. Men kin op it lést mar ien ding tagelyk dwaan.. . (Ut: De Doarpsskille fan Boazum) --- Routine Zijn detector is afgesteld op edele metalen, die tot ongeveer dertig centimeter diep zitten. Met apparaat registreert grote metalen voorwerpen tot ongeveer anderhalve meter. Aan het zoemtoontje is meestal al te horen wat het is, legt Lieuwe uit. Een korte en duidelijke alarmstoot wijst haast altijd op een muntje. Op paden rond kerken en op begraafplaatsen hoeft men dan niet diep te zoeken. Daar is meestal alles bij net oude gelaten en zitten de vondsten vlak onder de verharding. Onder oude zand- of modderpaden moet in principe ook heel wat te vinden zijn, maar die paden zijn in de lqpp der eeuwen meermalen opgevuld, opgehoogd of van puin en andere verhardingsmaterialen voorzien, zodat de munten te diep zitten. Slagvelden moeten rijk aan munten zijn want veel strijders uit vroegere tijden begroeven de krijgsbuit voor de slag en vielen vervolgens zelf ten buit aan de vijand, zodat ze aan het opgraven van hun aardse bezittingen niet meer toekwamen. Maar waar vind je in Friesland een slagveld waar in het verleden massaal gesneuveld is. welk veld van eer dat bovendien later niet is opgehoogd, afgegraven, diep geploegd oi verkaveld? Vandaar dat Lieuwe Talstra het over het algemeen maar op het terrein rond kerken houdt. „Der moatte kapitalen yn 'e grün sitte", veronderstelt hij. Van zijn nasporingen zal hij geen kapitalist worden, maar het is wel een leuke liefhebberij. --- FNP-Smellingerlân: Ientalige nammen, ek yn Drachten DRACHTEN - De FNP-fraksie yn de rie fan Smellingerlan wol yn Drachten ientalige (Fryske) strjitnammen ynfiere. De fraksje (ir. Geeske Krol-Benedictus) hat mei it each dêrop in initiatyfütstel dien, dat tiisdei yn de riedsgearkomste behannele wurde sil. Optheden is it sa, dat yn de doarpen buten Drachten ientalige Fryske strjitnammen brükt wurde. Vn Drachten steane sawol de Nederlanske as de Fryske namme op de strjitnammeboerden; de Nederlanske boppenoan. De FNP jout as motifaasje foar har ütstel „it folslein feroare ynsjoch yn de betsjuttinjj fan it brüken fan de Fryske • 1, dat sunt de fyftiger jierren trochbrutsen is." Vn dy jierren waarden de |no besteande regels foar de strjitnam ---