(Advertentie 1.M.) fa** biiest naar HST f trainings Sjijr^ sweatshirt V jeugdmode --- Mespunt Voltaire en veel Appel in „Candide" LEEUWARDEN - Wie leest, dat De Appel een stuk onder de titel Candide" zal spelen en zijn theaterliteratuur raadpleegt, zal geen drama van die titel aantreffen. Wel een „Candida" (met een a dus), maar dat werd geschreven door G. B. S. (haw). De enige „Candide" blijkt een roman van de Franse schrijver, wijsgeer en geschiedkundige Francois-Marie Arouet dit Voltaire (1694-1778). Het is een prozameesterwerk, dat een volmaakt gecomponeerde, spitse en tegelijkertijd vernietigende satire mag heten op het filosofische optimisme van die tijd, dat terugging op de theodicee van Gottfriecf Wilhelm Leibnitz (1646-1716), welke Duitse wijsgeer meer en meer verviel in het vergoelijken van het menselijke kwaas. Dat Dc Appel dit voorjaar toch met Voltaires „Candide ou l'Optimisme" in eigen arena verscheen, wordt verklaard door het feit, dat de spirituele leerling van Erik Vos, die Prager heet (zelf ook auteur), het proza van Voltaire heeft uitgekozen voor zijn dramatische bewerking. Misschien is het juister te zeggen voor een bewerking a la De Appel, wat vóór alles een visualisering als van een absurd spektakel, een denderende show, een grotesk cabaret betekent. „Candide" is zo op het oog overigens niet bepaald een roman, waarin men onmiddellijk stuff voor De Appel zou zoeken. Want waar gaat het om? De hoofdpersoon Candide (nomen est omen: de naam tekent zijn drager als een onschuldige, zoiets als een reine ziel) is een beau garcon, die weggejaagd is van het Westfaalse hof (volgens Voltaire „het meest achterlijke deel van Duitsland"!). Hij had daar het optimisme van zijn leermeester Pangloss - een karikatuur van de 17de-eeuwse rationalist Leibnitz, hierboven genoemd - ingedronken, maar was in ongenade gevallen omdat hij de jonge barones Cunegonde (deze „oerduitse" naam is op zichzelf ook al een satire!) had gekust. En zo begint de argeloze jongeman een Odyssee in de geest, maar ook een door aller heren landen, zowel in Europa als overzee. Candide beleeft op deze reis een aaneenschakeling van fantastische gebeurtenissen, waarbij hij te maken krijgt met het menselijke kwaad in allerlei toonaarden en zettingen, waar ook ter wereld. Doordat Voltaire in zijn Satire allerlei volken en personen die Candide onder de meest verrassende omstandigheden ontmoet, op de hak neemt en de gebeurtenissen elkaar in sneltreinvaart opvolgen - onwillekeurig dringt zich De Reis om de wereld in 80 dagen op - is een geheel ontstaan, dat tegelijk karikaturaal en humoristisch is en vlijmende kritiek combineert met strijdlustige I'hiau: Harmonie, Leeuwarden Gezelschap- Di Appel Regie: Rober; Prager Stuk: Candide, naar Voltaire bewerkt door Prager. filosofieën. Bij dit alles wordt de lieftallige, zinnelijk Cunegonde niet vergeten, maar als Candide aan het eind van de reis zijn geliefde in zijn armen wil sluiten, is zij inmiddels afgetakeld tot een gerimpeld tandeloos vrouwtje. Candide zelf is dan bekeert tot een nuchter pessimisme, waarna hij met een verkrampt gelaat afscheid neemt van de irreële gedachte dat de mens goed zou zijn. Een geschiedenis alzo, die in wezen weinig vrolijk is, maar die onder de handen van Voltaire zo boordevol humor wordt opgediend, dat wie het genre van De Appel kent, toch wel met grote verwachtingen op de voorstelling zal zijn afgekomen, misschien daarop attent gemaakt door het opmerkelijk succes waarmee „Candide" in het vorige seizoen alom bij het publiek te ontvangen Wel, dat er van de uitvoerige tekst van het origineel weinig kon overblijven, was te verwachten. Toch had Prager het verhaal zelf nergens losgelaten en slaagde hij er voortdurend in de essentie van deze Voltaire - zij het telkens toegediend met een mespuntje - te behouden. Met als telkens terugkerend wanhopig Leitmotiv het vers: „Troost mij niet. Kan God het kwaad verhinderen en wil hij niet? Wil God het kwaad verhinderen en kan hij het niet?" Om dus te zeggen, dat de Franse wijsgeer in deze gecomprimeerde versie wezenlijk tekort werd gedaan, zou te veel zijn beweerd. Vooral toen Candide naast zich de figuur kreeg van Martijn als een inktzwarte zwartgallige, werd meer en meer een halt toegeroepen aan de uitbundigheid die voortdurend opnieuw oplaaide en waarbij de satire als duizend kleine fragmentatiebommetjes glitterend en glinsterend uiteenspatte. Tegen het slot werd zelfs een brede gedragen toon bereikt als van een verheven boodschap met een diepe onderstroom, die de zaal onmiddellijk met stilte deed reageren. Het is niet mogelijk ook maar bij benadering de duizelingwekkende stroom van vondsten te memoreren die als een bonte storm over de Bühne wervelde. Van het aandeel van dekor- en kostuumontwerper Ton Schenk noem ik graag zijn bizarre dode koningen in het (zuiaelijke) carnaval, die van een welhaast demonische indrukwekkendheid waren. Ook de onromantische composities van Pako Keul, die een eigen leven leidden en toch ondersteunden en harmonieerden, verdienen vermelding. Het ensemble als geheel leverde een topprestatie door met slechts tien spelers (onder wie mede de vier musici) de 36 rollen glansrijk in te vullen en daarbij tevens een bewonderenswaardig tempo in de changementen vol te houden. SYTSE JAN VAN DER MOLEN --- Poolse folklore-avond met soort community-singing DRACHTEN - Er gebeuren vreemde dingen in deze wereld. Zoals gisteravond toen het folkloristische zang- en danstheater „Lubuski" in Poolse klederdracht liederen als „Zeg, Annemarieke, waar gaat gij naar toe", „Piet Hein", en „Daar bij die molen" stond te zingen en tenslotte de volle Lawei-zaal wist te verleiden tol een soort community-singing met het twijfelachtige Nederlandse volkslied „Tulpen uit Amsterdam". Succes verzekerd! Het programma, dat dit uit amateurs bestaande gezelschap uit de landstreek Lubuski in het westen van Polen op de planken bracht, was trouwens ook anderszins bijzonder publiek-gericht. De dansen en volksliederen mochten dan authentiek zijn, zij waren in velerlei opzicht podium-bewust bewerkt en geregisseerd. En verder was het eerder een kleurrijk dan een meeslepend spektakel. Kleurrijk vooral door de werkelijk prachtige kostuums, gemaakt naar het voorbeeld van de originele klederdrachten uit de streek Lubuski; in alle opzichten een feest voor het oog. Het uit 1953 daterende gezelschap, dat twaalf dertien jaar terug ook al eens tournee door ons land heelt gemaakt, bood zeker waar voor het entree-geld. Niet alleen wat de duur van het programma betreft - van acht uur tot bij elven alsmaar folklore is een hele zit! -, maar ook gezien de gevarieerdheid van het repertoire. Dans en zang m isselden elkaar in snel tempo af. Over de liederen kunnen wij weinig zeggen, Plaats: De Lawei, Drachten. Gebeurtenis: Optreden van het Poolse muziek- en danstheater Lubuski". omdat ze - behalve dan de reeds vermelde Nederlandse intermezzi - Pools en dus voor ons onverstaanbaar waren. Zij waren vrolijk, melancholiek of droevig en zij werden goed gezongen. Onder de solisten waren enkele prachtige stemmen. Bovendien hadden de liederen een goede enscenering meegekregen, doorspekt als ze waren met vrij simpele, maar juist door de kostuums weer neel attractieve dansfiguren. De volksdansen, uit verschillende delen van Polen, werden met veel gratie waar nodig met veel vaart uitgevoerd, waarbij vooral die uit Krakau aan het slot zeer spectaculair waren. Het publiek reageerde zoals altijd het uitbundigst bij de hurkdansen en andere naar acrobatie zwemende onderdelen. Een enkele maal, vooral als het hele ensemble van zon vijftig man op de planken stond, leek het toneel te klein om alles tot zijn recht te laten komen. De danseressen en dansers werden dan zichtbaar in hun bewegingen beperkt en het totaal kreeg dan, omdat men te veel op elkaar gepakt stond, een wat chaotische aanblik, juist ook door die veelheid van kleurrijke costuums. Het talrijke publiek toonde zijn dankbaarheid en bewondering door een langdurig slotapplaus. De Polen applaudisseerden even eens langdurig terug. HENK VAN DER MEULEN --- Heerenveense (46) aan gevolgen van ongeval overleden HEERENVEEN - In het Radboudziekenhuis in Nijmegen is het afgelopen weekeinde een inwoonster van Heerenveen overleden aan de gevolgen van een ongeval op 14 augustus op de weg Steenwijk-Meppel. Het slachtoffer, de 46-jarige mevrouw Trijntje de Vries- Zijlstra, moeder van drie kinderen, raakte die vrijdag betrokken bij een frontale botsing, toen ze met haar man op weg was naar Soesterberg. Deze liep betrekkelijk weinig letsel op, terwijl zijn vrouw met zware inwendige kneuzingen naar het Diaconessenziekenhuis in Meppel moest worden overgebracht. Voor verdere behandeling is het slachtoffer later naar Nijmegen vervoerd. Daar is mevrouw De Vries zondag aan haar verwondingen bezweken. --- Meisje ernstig gewond bij ongeluk Suameer SUAMEER - De driejarige Geertje Zandstra uit Suameer werd gistermorgen ernstig gewond, toen ze in haar woonplaats werd aangereden door een auto. Het meisje werdmet ernstig hersenletsel overgebracht naar het ziekenhuis Nij Smellinghe in Drachten. Daar werd gisteravond nog voor haar leven gevreesd. Het ongeluk gebeurde tegen elf uur op de Achterwei in Suameer. Het kind rende vanuit een uitrit de weg op toen daar de 27-jarige Tjeerd Oppers uit Bergum met zijn auto naderde. De heer Oppers kon een aanrijding onmogelijk voorkomen. Het meisje werd door de klap meer dan tien meter weggeslingerd. --- Mosselvisserij ligt nog stil door planktonvergiftiging HARLINGEN - De mosselvisserij op de Waddenzee zal deze week, evenals de vorige week, stilliggen door de planktonvergiftiging die is vastgesteld. De hoeveelheid mosselen, die vorige week uit de Zeeuwse wateren is gehaald, is door het Mosselkantoor in Yerseke niet bekend gemaakt. De garnalenvissers haalden een goede vangst binnen. De prijs bleef echter laag. Per kilo brachten de garnalen gemiddeld ƒ 2,80 op. De Noordzeevisserij heeft ondanks veel harde wind voldoende vis aan kunnen voeren, die tegen hoge prijzen verkocht is. De IJsselmeervissers voerden fuikaal, kubaal en lijnaal aan. De prijs blijft hoog. De lichtste soort bracht per kilo ƒ 3.W)-/ 12.05 op. De middelsoort ƒ 10.60--ƒ 12,42 en de dikste aal ƒ 16,04-/ 18,40. Verder kwam er snoekbaars (ƒ9,48--ƒ 10,42), baars (ƒ4,15-/6,22) en zalm en forel (ƒ9,98-/11,12) op de veilingen. In Harlingen zijn vrijdag Jacobscnelpen geveild. Deze schelpdiersoort wordt vrijwel nooit aangevoerd op de Nederlandse afslagen. Het ging in Harlingen slechts om twee kilogram. De Jacobschelpen komen in de Middellandse Zee algemeen voor. De smaak van het weekdier komt overeen met die van oesters. --- Rondje Broadway met Hans van Willigenburg SNEEK - Hans van Willigenburg heeft, als we het programmaboekje mofen geloven, een enorme collectie boeen en platen op het gebied van de musical, en zou daardoor de aangewezen presentator zijn van het programma „Follies on Broadway". Persoonlijk heb ik slechts één werk van formaat dat handelt over deze materie en dat leek mij gisteravond, na het verhaal van Van Willigenburg te hebben aangehoord, ook ruim voldoende. Er was dus een andere reden voor zijn aanwezigheid: populariteit en bekendheid. Twee zeer belangrijke ingrediënten, die de zaalvulling zeker ten goede komen. Amicitia zat gisteravond in ieder geval lekker vol. Geen wonder, want wie breit er tenslotte zo zalvend en geroutineerd de ontwikkeling van de Amerikaanse musical aan elkaar? Plaats: Amicitia. Sneek. Gezelschap: Follies on Broadway. Programma: Een selectie uit de beste en bekendste Amerikaanse musicals. Produktie: Theater Wim Zomer b.v. En er moest gepraat worden in deze lange keten van muzikale hoogtepunten, waarin eigenlijk alle genres aan bod kwamen: het cabaret, dat zich destijds nog grotendeels in het café afspeelde; net Vaudeville, een overgangsvorm naar de musical zo wij die kennen, tot en met Hair uit onze dagen. Daar tussenin waren selecties te horen uit Showboat, eigenlijk de eerste echte musical; Oklahoma, een voltreffer uit 1943, bedoeld om het gedeukte moreel van de Amerikaanse Devolking weer wat op te vijzelen, en natuurlijk Fiddler on the Roof, bij ons beter bekend als Anatevka. Het Amerikaanse gezelschap, bestaande uit zeven dames en zes heren, had veel kwaliteiten in huis. Vooral collectief, bijvoorbeeld in de close-harmony gedeelten, waren de prestaties indrukwekkend. Individueel kwam niet iedereen even sterk over, maar dat was in de totale context van ondergeschikt belang. Er komt bij een musical tenslotte meer kijken dan alleen de stem. Het acteertalent en het bewegen is even essentieel. Bovendien kan de mate waarin men door moeder natuur is begiftigd ook een zekere voorsprong geven. Hoe flitsend en sprankelend het merendeel van de selecties ook werd gebracht, toch miste ik een enkele „must"; het ging tenslotte om de beste en bekendste musicals! De West Side Story van Leonard Bernstein moest het bijvoorbeeld stellen zonder het beroemde „Maria", en dan ben ik zo achterdochtig om te denken, dat ze geen geschikte Tony in huis hadden. Misschien een beetje ver gezocht. Maar wat te denken van Anatevka zonder „If I was a rich man", en dat in het land van Lex Goudsmit; overigens volgend seizoen weer actief in deze rol. De aankleding was eenvoudig doch smaakvol, en de drie personen tellende combo zorgde voor een attente begeleiding Op sommige momenten wat minimaal, maar de strijkers en blazers van Rogier van Otterloo kunnen voor dergelijke toch al kostbare producties niet worden aangetrokken. Toch is dit voor musicalliefhebbers een fantastische avond, of zo iemand op de rij achter mij veel plastischer uitdrukte: „Ik wil ut folgende week nog wel een keer kieke, so mooi f ien 'k ut". Die mogelijkheid bestaat; onder andere 2 december in de Schouwburg van Heerenveen. OENE W. NIJDAM --- fries FRIE SMOZ AIEK mozaiek Bomenrijkdom in Veenklooster VAN WELKE kant men Veenklooster ook binnenrijdt, overal staan bomen. Het zijn meestal zware eiken, dicht opeen geplant aan weerszijden van de wegen, half ingesloten door het asfalt van het wegdeK, terwijl de berm al zo krap is, vaak met geblutste stammen door botsingen met voertuigen en ogenschijnlijk toch bijna allemaal in redelijke welstand verkerend. Het mag wel een wonder heten, dat zulke bomen het kunnen harden in zon vijandig milieu. Eiken groeien niet zo gemakkelijk, het proces verloopt bovendien erg traag, maar als ze eenmaal tot volle wasdom zijn gekomen, geven ze het kennelijk niet gauw op. ■k Plataan voor boerderij * Gehavende linden op kruispunt. Op de voorgrond roosters in het wegdek * Enigszins verwaarloosde leilinden op de Brink --- Bomen kijken De eiken langs de toegangswegen Cicilialoane en Keningswei en langs de Müntsewei behoren tot de bezittingen van de familie Van Harinxma thoe Slooten, die ook Vogelsanghstate in eigendom heeft. De plantsoenendienst van de gemeente Kollumerland heeft de bomen met ISP-geld een grote opknapbeurt gegeven en ook de eiken op de Brink verzorgd. Het was wel nodig, want er was in tientallen jaren niet naar omgekeken. In deze tijd ligt het in Veenklooster overal bezaaid met eikels. Bijna elke eik draagt vruchten, soms hangt er een karrevracht aan. Vroeger zag men er een voorteken in, de Komst van een strenge winter. De meeste eiken en rond Veenklooster zullen ongeveer een eeuw oud zijn, maar aan het Munke-paed voor het z.g. kleine slot staan een paar met een omvang van meer dan drie meter en die moeten al heel wat langer hebben meegegaan. --- Linden Veenklooster dankt zijn bijzonder karakter echter niet in de eerste plaats aan de eiken langs de toegangswegen, maar aan een tweetal knoestige, verwrongen en misvormde linden op de hoek van de Cecilialoane en de Kleasterwei. Allebei staan ze het verkeer lelijk in de weg, de één staat zelfs midden op het kruispunt en het is onbegrijpelijk, dat de praktische wegbeheerders van vroeger ze niet hebben laten kappen. Aan de beschadigingen van de stammen is te zien, dat generaties weggebruikers er onzacht mee in aanraking zijn geweest en al hebben ze nu een paar witte verfringen, je zou de automobilisten de kost moeten geven die er langs schampen. Menselijkerwijs hadden die beide linden (de dikste meet bijna 3,5 meter) allang dood moeten zijn, temeer daar ze midden in het asfalt staan. Met dat asfalt was het binnen afzienbare tijd ongetwijfeld ook gelukt om ze dood te krijgen, maar dit voorjaar heeft de attente Kollumer plantsoenendienst een tweetal roosters in het wegdek gemaakt. Daardoor krijgert de bomen nu toch weer wat zuurstof, terwijl de waterhuishouding er ook beter door geregeld wordt. Vorige week stonden ze er overigens nogal kaal bij, maar zulks kan ook een gevolg zijn van het nogal droge augustusweer, waardoor de bomen dit seizoen de bladeren toch wel wat sneller dan anders laten vallen. --- Brink Het centrum van Veenklooster heeft hier en daar een rijtje jonge leilinden. Ze staan zelfs op het terras van de herberg. Leilinden zijn lang niet overal meer in trek, maar hier en daar weet men ze nog te waarderen en worden ze ieder jaar geschoren. In het voorjaar laten ze de eerste en dan nog gewenste zon door, in de zomer zorgen ze voor schaduw en koelte in de woning. Het beste en duurste scherm van doek kan wat de zonwering betreft niet concurreren tegen een goed onderhouden leilinde. Die in Veenklooster hebben een redelijke staat van onderhoud. Dat geldt niet voor de vijf leilinden op de Brink. De eerste, die voor de woning van de familie Zwart staat, kan er nog mee door, de anderen zijn schandelijk verwaarloosd. Terwijl het toch eerbiedwaardige bomen van zeker een eeuw oud zijn, die respect en dus eengoede behandeling verdienen. De gemeente heeft er geen zeggenschap over. Nou ja, ook zonder verzorging zullen ze het nog wel een tijd uithouden, ze ziin al zo lang selfsupporting geweest. De dikste heeft een taille van bijna 2,5 meter. En dan nog even een kijkje genomen bij die bijzondere boerderij, voorheen bewoond door de familie Kuperus. Op het voorerf staan twee oude cypressen aan weerszijden van het pad, dat naar de monumentale voordeur voert. Maar nog meer de moeite waard is de zware plataan (3,30 meter). Het blad is zo licht van kleur, dat het wel een Oosterse moet zijn en die zie je in dit gewest niet zo veel. --- Niet Bruinsma, maar Brinksma De trotse eigenares van een heuse guillotine, die gisteren in deze rubriek over haar „moai stikje ark" vertelde en er een nieuwe eigenaar voor zoekt, heet niet mevrouw Bruinsma, maar mevrouw Janke Brinksma-Zwaagstra. Zij stelt er prijs op met haar echte naam in de krant te komen, temeer opdat serieuze gegadigden voor het apparaat niet te erg hoeven zoeken. ---