Pools parlement moet maandag besluit nemen over noodtoestand VS: ontmoeting Haig en Gromyko moet doorgaan WASHINGTON - Dc Verenigde Staten vinden dat de ontmoeting tussen de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Alexander Haig en zijn Russische^ collega Andrej Gromyko, voorzien voor komende dinsdag in Genève, door moet gaan. Dat heeft woordvoerder Dean Fischer van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken gisteren laten weten. „Wij voorzien niet dat deze ontmoeting afgezegd zal worden wegens ons besluit daarbij prioriteit te geven aan de crisis in Polen, meer dan aan de toekomst van de onderhandelingen over de beperking van strategische wapens", aldus Fischer. Hij weigerde overigens te zeggen of de Sowjet-Unie de Amerikaanse regering op de hoogte heeft gesteld van haar verlangen de ontmoeting tussen Haig en Gromyko door te laten gaan ondanks de verharding van het Amerikaanse standpunt. Fischer gaf te kennen dat de Verenigde Staten m de voortdurende onderdrukking van het Poolse volk een aanzienlijke terugslag zien voor het vooruitzicht van constructieve betrekkingen tussen Oost en West. Het Poolse parlement zal op zijn zitting maandag en dinsdag gevraagd worden de noodtoestand goed te keuren, zo heeft de voorzitter van het parlement, Stanislaw Gucwa, gisteren volgens het Poolse persbureau PAP gezegd. Het parlement zal misschien enkele amendementen indienen op de decreten van de noodtoestand, die op 13 december werd uitgeroepen. De afgevaardigden zullen maandag luisteren naar een rede van generaal Wojciech Jaruzelski, leider van de „militaire raad voor nationale redding";. Politieke waarnemers in Warschau verwachten dat generaal Jaruzelski komende maandag op de brief van de Poolse bisschoppen zal ingaan, als hij aan het begin van de zitting van het parlement zijn rede houdt. In het herderlijk schrijven roepen de bisschoppen „allen van wie het afhangt" op de vrijheid en de overtuiging van een ieder te eerbiedigen. Tegelijk waarschuwen zii ervoor dat beperking van de vrijheid van de mens leidt tot protest, oproer en zelfs oorlog. --- Vrouw Walesa Uit ondergrondse bron werd vernomen dat de vrouw van vakbondsleider Lech Walesa, Danuta, de justitiële autoriteiten in Gdansk heeft gevraagd waarom haar man wordt vastgehouden. In haar brief zegt zij dat Walesa ten onrechte vastzit, om welke reden ze dan ook zijn vrijlating eist. Walesa heeft, naar in Warschau wordt gefluisterd, een soort huisarrest. De autoriteiten beweren dat hij niet is gearresteerd en ook niet als gedetineerde moet worden beschouwd. Intussen hebben meer dan 100 vooraanstaande intellectuelen, waaronder filmregisseur Andrzej Wajda en acteur DanielOlbrychski, een petitie ondertekend voor de regering waarin haar ge- • vraagd wordt de „confrontatie met het eigen volk" te beëindigen. In het stuk wordt het onfatsoenlijk en illegaal genoemd dat mensen op straffe van ontslag gedwongen worden zogenaamde loyaliteitsverklaringen te ondertekenen. De intellectuelen eisen de opheffing van de noodtoestand. In Wenen benadrukte de president van de Oostenrijkse Caritas, Leopold Ungar, dat de Westerse hulp goed terecht komt in Polen en niet in „militaire of donkere kanalen" verdwijnt. Het internationale Rode Kruis heeft gisteren om meer dan 50 miljoen gulden gevraagd om hulp aan Polen verder te kunnen financieren. Polen heeft Westerse banken laten weten dat het de achterstallige rente over 1981 vóór half februari zal betalen, zo is gisteren vernomen in bankkringen in Frankfort. De rentebetaling zou de weg vrijmaken voor de uitvoering van een overeenkomst voor uitstel van schuldaflossingen tot een bedrag van 2,4 miljard dollar die vorig jaar hadden moeten plaatsvinden. Het Poolse ministerie van buitenlandse zaken heeft vandaag de 34 andere deelnemers aan de vervolg-conferentie van Madrid laten weten tegen de bespreking van de „binnenlandse aangelegenheden van Polen" te zijn op deze conferentie. Dit is volgens het Poolse persbureau PAP de landen die de slotaktie van de conferentie over Europese veiligheid en samenwerking in 1975 in Helsinki hebben ondertekend, meegedeeld in een schrijven. Hoewel er in net Westen geen overeenstemming over bestaat willen enkele Westerse landen op de eerste zitting van de conferentie die na het kerstreces op 9 februari wordt hervat een debat over de toestand in Polen. PAP waarschuwde ervoor dat „discussie over de problemen van Polen" een schending is van de slotakte van Helsinki die het ondertekenaars verbiedt zich te mengen in de binnenlandse aangelegenheden van andere ondertekenaars. --- Operatie aan verkeerde been FRANKFORT - Twee artsen in Bad Homburg in de Westduitse deelstaat Hessen, die een patiënte aan het verkeerde been zouden hebben geopereerd, zijn door de rechter-commissaris in staat van beschuldiging gesteld. De twee chirurgen zouden een 80-jarige dame die wegens een beenbreuk binnengebracht was, aan het rechter- in plaats van aan het linkerbeen hebben geopereerd. Na een tweede operatie, deze keer aan het linkerbeen, overleed de patiënte. Daar de dood van de vrouw niet aanwijsbaar op de foutieve ingreep is terug te voeren, voert het openbaar ministerie het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel aan. --- Portugese regering wijst twee Russen uit LISSABON - De regering van Portugal, sinds lang uitgesproken kritisch tegenover de .Russische interventie in Afghanistan en de rol van het Kremlin bij de recente militaire machtsovername in Polen, heeft gisteren twee diplomaten van de Russische ambassade in Lissabon uitgewezen. Adviseur Joeri Babaiants en zaakgelastigde Mikhail Morozov kregen ieder vijf dagen om het land te verlaten. Men gaf geen redenen voor de uitwijzing. De Portugese regering gaf in augustus 1980 vier andere diplomaten van de Russische ambassade in Lissabon opdracht om binnen vijf dagen het land te verlaten. --- MPLA-ideoloog in Moskou: Angolakoppelt vertrek Cubanen aan stoppen agressie Zuid-Afrika LISSABON • Zolang de Zuidafrikaanse aanvallen op Angola voortduren is de Angolese regering niet in een positie om met Cuba te overleggen over de beëindiging van de militaire hulp, zo heeft de MPLA-ideoloog Lucio Lara volgens het Angolese persbureau Angop verklaard tijdens een bezoek aan Moskou, afgelopen week. De „nieuwe as Pretoria-Washington" ziet de kwestie echter niet in dit licht: zij stelt het vertrek van de Cubanen als voorwaarde voor een regeling van de kwestie-Namibië, aldus Lara, die wordt beschouwd als de tweede man in de MPLA-regering. Tot dusver hebben de Angolese autoriteiten nooit zo duidelijk verklaard onder welke voorwaarden de Cubaanse militaire aanwezigheid beëindigd zou kunnen worden. De 15.000 è 20.000 Cubaanse militairen dienen niet alleen ter verdediging van Zuid-Angola tegen Zuidafrikaanse invallen, maar ook voor de bestrijding van de door Zuid-Afrika gesteunde Unita-verzetsbeweging in Centraal-Angola. De laatste weken zijn er wel proefballonnetjes opgelaten, die er op duiden dat de MPLA-regering met Unita wil praten, als de beweging met Zuid-Afrika breekt. Maar het officiële standpunt in Luanda is nog dat verzoening met Unita uitgesloten is: „Wij praten niet met misdadigers", zo zei onlangs minister van buitenlandse zaken Paulo Jorge. Maar er zijn ook tekenen dat de Cubaanse bijstand, die in dollars betaald moet worden, een zware last begint te worden voor de Angolese economie. En het voortduren van de oorlog tegen Unita, die haar bolwerk heeft in de belangrijke voedelproducerende provincies Huambo en Bic, heeft tot een ernstige voedselschaarste geleid. --- Rijsttafel valt slecht DEN HAAG - De herdenking van de 200-jarige diplomatieke betrekkingen tussen ons land en Amerika met een rijsttafel is slecht gevallen bij het VVD-Kamerlid Joekes. In schriftelijke vragen wijst hij er op, dat de rijsttafel het symbool is van Nederlands koloniaal verleden. Hij heeft minister Van der Stoel (Buitenlandse Zaken) gevraagd stappen te ondernemen om te zorgen dat in 2082 iets dergelijks niet meer voorkomt. --- Betrekkingen met VS Het Portugese dagblad A Capital meldt uit Angolese regeringskringen dat de Verenigde Staten binnenkort diplomatieke betrekkingen met Angola zullen aanknopen. Deze Amerikaanse erkenning zou onderdeel zijn van een pakket, waartoe ook een doorbraak in de onderhandelingen over Namibië zou behoren. Er wordt gewerkt aan een regeling voor verkiezingen in Namibië onder VN-toezicht en stationering van een VNmacht langs de grens tussen Namibië en Angola. Voorts zouden Luanda en Washington dan afspreken dat de Cubaanse troepen Angola zouden verlaten na een regeling van de kwestie-Namibië, terwijl Washington de steun aan Unita zou stopzetten. Eerder deze week verklaarde Unita-leider Savimbi tegenover Portugese journalisten in Marokko dat de Verenigde Staten druk willen uitoefenen op Zuid-Afrika om Namibië onafhankelijkheid te verlenen, op voorwaarde dat de Cubaanse troepen uit Angola zullen vertrekken. Volgens hem zou een verzoening tussen Unita en MPLA ook deel uitmaken van dit onderhandelingspakket. De laatste maanden heeft Angola de contacten met het westen duidelijk geïntensiveerd. President Jose Eduardo Dos Santos bezocht president Mitterrand van Frankrijk. Onder de Westerse bezoekers van Luanda was minister Max van der Stoel van buitenlandse zaken, die zeer uitvoerig sprak met zijn Angolese collega Paulo Jorge, en het afgelopen weekend vonden in Parijs de met veel geheimzinnigheid omgeven besprekingen plaats tussen minister Jorge en de Amerikaanse onder-minister voor Afrika, Chester Crocker. Dit laatste gesprek was volgens Lucio Lara een „eerste stap" naar normalisering van de betrekkingen tussen Angola en de Verenigde Staten. Het state department deelde mee dat „de dialoog wordt voortgezet". --- Enkele buien Nu de in het begin van de week door de Duitse computers berekende winterse hogedrukgehieden van 1040 tot 1050 millibar boven Zuid-Skandinavië een illusie zijn gebleken, moeten we het doen met een wat waterig en kil weekend. Onder een tot België reikende troguitloper van een opvullende 1010 millibar-depressie op weg van Schotland naar Zuid-Skandinavië zal er hier en daar een bui vallen, in de eerste plaats in de kustgebieden. Dé buien worden aangevoerd met een noordwestelijke hoogtewind. De temperatuur op 1500 meter is gedaald tot min 9 graden: 6 graden onder normaal. (Wat een verschil met een paar dagen terug toen het daar met plus 10 tot plus 14 graden juist extreem warm was!) Op 5000 meter is het inmiddels afgekoeld tot min 35 graden: 8 graden te koud. Ook zondag en maandag blijft het wat onbestendig, hoewel een rug van hoge druk uit Engeland voor enige stabilisering zorgt en mogelijk wat meer opklaringen. Het 1035 millibar-hogedrukgebied boven Noordoost-Groenland met uitloper tot Noord-Skandinavië (min 23 tot min 28 graden daar) laat zich in zn zuidelijke deel en bij IJsland nogal intimideren door een zeer diep lagedrukgebied ten zuiden van Groenland, dat in het oosten van de Verenigde Staten en Oost-Canada (min 25 tot min 32 graden daar) een enorme kou-inval teweeg brengt. „Position et valeur incertine" (positie en diepte onzeker), vermeldde een Franse computerkaart vanmorgen vroeg. De Duitse kaart wist er wel weg mee: kerndruk 960 millibar; positie: 56 graden noorderbreedte, 40 graden westerlengte. In Oudemirdum daalde de temperatuur gisteren in de vooravond tijdelijk tot min 1.5 graad Celsius. De mist bevroor aan de bomen tot ijs, die er later weer af viel. --- Eerste AWACS voor NAVO MUNCHEN - Het éérste van in totaal 18 AW'ACS-toestellen is gisteren aan de NAVO overgedragen. De ceremonie vond plaats op het terrein van het Beierse vliegtuigbouwconcern Dornier GmbH in Oberpfaffenhofen bij Munchen. De overige zeventien, door Boeing gebouwde vliegende radarstations die deel uitmaken van het zogeheten NATO Airborne Early Waming Program, zullen in tussenpoten van zes tot acht maanden worden geleverd. Het laatste toestel komt in 1985. Begin februari arriveert het eerste vliegende radarstation van de NAVO vanuit Oberpfaffenhofen op de voor dit gemeenschappelijke luchtverdedigingsproject ingerichte basis Geilenkirchen-Teveren nabij de Westduits-Nederlandse grens, op ongeveer 10 kilometer van de Zuidlimburgse gemeente Brunssum. --- Oud-president Chili overleden SANTIAGO - De voormalige president van Chili, Eduardo Frei, ls gisteren op 71-jarige leeftijd overleden aan complicaties voortkomende uit een hernia-operatie die hij in november had ondergaan. Frei, de oprichter van de christendemocratische partij in Chili, was president van 1964 tot 1970 en werd opgevolgd door Salvador Allende. Gedurende zijn zesjarige termijn richtte Frei zijn aandacht op „Chilianisatie" van Amerikaanse kopermijnen, op een agrarisch hervormingsprogramma en bestrijding van de inflatie. Hij was tevens actief betrokken bij de creatie van het Andes-pact, een samenwerkingsverdrag op economisch gebied tussen zes naties. Sinds 1973, toen president Augusto Pinochet via een militaire coup aan de macht kwam, zijn alle politieke activiteiten in Chili verboden. Frei bleef evenwel voorzitter van de christendemocratische partij. Hij stond kritisch tegenover Pinochets beleid ten aanzien van de mensenrechten en het ontbreken van politieke vrijr heid. De voormalige president moest op 18 november worden opgenomen in de Santa Maria-kliniek in Santiago. Hij liep daar een buikinfectie op en moest na zijn ontslag op 5 december opnieuw worden gehospitaliseerd. EDUARDO FREI --- Buit overvallers twee en een half miljoen gulden HAARLEM - Drie gewapende mannen hebben gisteren bij een overval op een bank in Haarlem een bedrag van twee en een half miljoen gulden buitgemaakt. Het drietal wachtte aan de achterkant van de bank op het moment tot het rolluik zou opengaan van een ruimte, waar een geldtransportauto uit zou komen. Op het moment dat het luik omhoog ging, reed een wagen naar binnen en een tweede auto stopte onder het luik zodat dit niet meer dicht kon. --- wat is het weer wat is het weer wat door hans de jong Verwachting voor het Noorden geldig tot zondagavond: hier en daar een bui, ook wel eens een opklaring. In de nacht en ochtend plaatselijk mistbanken. Matige tot zwakke wind uit zuid tot west. Maximumtemperatuur plus 2 tot plus 5 graden, 's nachts om het vriespunt. Verdere vooruitzichten: ook maandag niet bestendig, wel geleidelijk wat koudere nachten met wellicht enige vorst. --- Zon en maan 23 jan. zon op 08.33 onder 17.11 maan op 07.24 onder 15.31 24 jan, zon op 08.32 onder 17.12 maan op 08:11 onder 16.27 25 jan. zon op 08.31 onder 17.14 maan op 08.50 onder 17.31 --- Europarlement verlangt opschorting van financiële hulp aan Turkije STRAATSBURG - Het Europese parlement heeft gisteren geëist dat de financiële hulp van de Europese Gemeenschap aan Turkije wordt opgeschort, „totdat de eerbiediging van de mensenen burgerrechten en de democratische vrijheden weer zijn verzekerd". Het parlement aanvaardde een motie, waarin gezegd wordt dat het Turkse militaire bewind geen blijk geeft van „serieuze wil" tot herstel van de burgerlijke vrijheden en waarin wordt opgeroepen tot onmiddellijke vrijlating van politieke gevangenen. Volgens parlementaire kringen zal een voorstel om Turkije voor ongeveer 1.575 milioen gulden financiële hulp te verstrekken, volgende week naar alle waarschijnlijkheid door de ministers van buitenlandse zaken van de Gemeenschap worden verworpen. --- „Bedachtzaam roken minder slecht" MUNCHEN - Haastig roken is wezenlijk schadelijker dan bedachtzaam paffen. Dit staat in een publikatie van het ziekenfonds voor ambachtslieden in het Westduitse Munchen. Volgens dit stuk wordt bij het rustig roken van een sigaret ongeveer 30 procent van de nicotine in het lichaam opgenomen, terwijl dit percentage bij nerveuze rokers 50 bedraagt. --- Pogingen om VS beleid te laten veranderen liepen op niets uit Accoord Europa-Japan gemeld over verlaging van rentetarieven PARIJS - De grote Westeuropese landen en Japan hebben afgesproken de economische bedrijvigheid te bevorderen door middel van een verlaging van de rentetarieven, zo is gisteren vernomen in monetaire kringen in Parijs. De betrokken landen zullen tevens proberen grote schommelingen in de koers van de dollar op de wisselmarkten te voorkomen om hun economieën te beschermen. De Westeuropese landen en Japan proberen al maanden de Verenigde Staten ertoe te brengen hun strakke monetaire beleid te matigen wegens de nadelige economische gevolgen die dat heeft voor andere landen. Nu deze pogingen niets hebben opgeleverd is blijkbaar besloten op eigen houtje tot actie over te gaan. Het akkoord zou zjjn bereikt tijdens een bijeenkomst van de ministers van financiën van Frankrijk, West-Duitsland, Groot-Brittannië en Japan het afgelopen weekeinde in Parijs, waaraan ook is deelgenomen door de Amerikaanse minister van financiën, Donald Regan. Er is volgens de genoemde bronnen echter geen sprake van een formele overeenkomst. De Franse minister van financiën, Jacques Delors, wilde gisteren geen bijzonderheden geven over de bijeenkomst. Hij zei slechts dat „het er om gaat dat de zaken zich nu in de goede richting ontwikkelen". Delors doelde met zijn uitspraak ongetwijfeld op de daling van de rente die zich de afgelopen week in verschillende Europese landen heeft voorgedaan. In Nederland en West-Duitslandis het disconto donderdag met een half procent verlaagd en gisteren verlaagden grote Britse Danken hun basisrente met een half procent. Het daggeld in Frankrijk, dat wordt bepaald door de centrale bank, daalde gisteren tot vijftien procent, het laagste niveau sinds de verkiezing van president Mitterrand in mei. Er isxleze week ook sprake geweest van grootscheepse interventie van Europese centrale banken om de koers van de dollar binnen de perken te houden. Delors heeft eerder deze week in een verklaring tegenover journalisten een beroep op de VS gedaan te laten merken dat zij bereid zijn tussenbeide te komen op de wisselmarkten om buitensporige koersschommelingen van de dollar te voorkomen, iets wat lijnrecht in zou gaan tegen het huidige Amerikaanse beleid. De Franse minister verklaarde dat zijn Amerikaanse ambtgenoot Regan het afgelopen weekeinde naar zijn zienswijze had geluisterd, maar wilde niet zeggen of Regan maatregelen had toegezegd. De Europese landen zijn nu blijkbaar onder druk van de onrustbarende toeneming van de werkloosheid bereid onafhankelijk van de VS stimulerende maatregelen te nemen, ook al geven zij nog steeds de voorkeur aan coördinatie met de VS. Het aantal werklozen in de EG is gestegen tot boven de tien miljoen. In West-Duitsland staat inmiddels een stimuleringsprogramma van miljarden marken op stapel om de werkloosheid binnen de perken te houden. Er zijn geen duidelijke tekenen dat president Reagan bereid is de Europese landen te helpen bij het te boven komen van de recessie. Mogelijk zal hij eventuele hulp afhankelijk willen maken van meer Europese steun voor de Amerikaanse politiek tegenover de Sowjet- Unie en Polen. De Europese landen zouden dan concessies moeten doen met betrekking tot het plan voor de aanleg van een leiding voor het transport van Siberisch aardgas naar West-Europa. De VS zijn sterk gekant tegen dit project omdat het Europa te afhankelijk zou maken van de Sowjet-Unie. --- Minister twijfelt aan groei van defensiebudget DEN HAAG - Minister Van Mierlo (Defensie) twijfelt aan de ~haalbaarheid" van de jaarlijkse reële groei van het defensiebudget met tenminste drie procent. Wel stelt de minister zich op het standpunt, dat de redenen waarom destijds tot een werkelijke groei van dit budget werd besloten nog steeds gelden. „De internationale situatie", aldus de bewindsman, „blijft aanleiding geven tot zorg." Of de groei van het defensie-budget tijdens deze kabinetsperiode mogelijk is, is naar zijn mening mede afhankelijk van de economische ontwikkeling en van de financiële positie van de rijksoverheid. Volgens de minister zal, gezien de sociaal-economische problemen, het moeilijk zijn het groei-percentage van ongeveer drie procent te verwezenlijken. In de komende defensienota zal worden aangegeven, hoe de financiering van de defensie structureel zoveel mogelijk kan worden gewaarborgd mét het oog op de in bondgenootschappelijk verband gemaakte afspraken over de Nederlandse bijdrage. Volfens de minister is het duidelijk, dat die orting op de defensiebegroting 1982 afbreuk doet aan de doelstelling met betrekking tot de defensieplannen. ---