(Advertentie) De weet van de koffie: de week yan Café Rona. Juist in de week van e koffie kies je voor de ..••<.. Café Roma: want Cïtf<^i zoals verse koffie _P_> ruikt, zo wil je ■ _ J koffie proeven. Z>~*7~~Z LievernPhilips. "•:::' PHILIPS m --- FRIES MOZAIEK Pellens troch polityk fan syn bewenners ûndergien FAN DE KAART OM 1400 HINNE vward Fryslan belutsen yn inoarloch mei de ek oer Hillan regearjende greve Albecht fan Beieren. Dy oarloch begün yn 1396, en Albrecht slagge der earst yn de Friezen te oermasterjen. Mar nei —i inkelde jierren kearden de kansen en yn augustus 1401 waard der in fredesferdrach sletten tusken Albrecht oan de iene kant, en Eastergoa en Westergoa oan de oare. Albrecht mocht allinnich Starurn halde. Der is om dizze oarloch hinne fans wat dokumintaasje bewarre leaun: boeken mei alderhanne rekkens fan utjeften, oarkonden mei besluten, ferdragen en belieningen. Dat is hiel nijsgjirrich spul. It is yn 1869 al foar in part yn boekfoarm ferskynd yn in troch dr. Eelco Verwijs besoarge ütjefte. Op in pear plakken yn dy samling stikken komt in plak mei de namme Pellenze foar. len fan de rekkens giet oer de kosten, dy't Bauko tho Pellenze, Scelta Laickama, „die prior van Ludekerc" en „her Symon Vale" mei harren folk makke hawwe. Ek wurdt der skreaun oer in Asigo van Pellenze, dy't yn april 1399 fan Albrecht „die ambocht heerscap ende dagelixe gherecht van Eusumraga" kriget. Asigo foei tinklik yn de smaak by Albrecht, want op 4 septimber 1399 waard er beliend mei bestjoer en gerjocht fan „Bodelswairt ende van den dorpe van Panrega". En yn april 1400 kamen dêr ek noch „Hichtim, Burchwert, Hertwert, Witmerzim, Aeldrum ende Enpanraga" by. Oan de measte nammen is wol te sjen, wêr't dat lien lein hat: yn de omkriten fan Boalsert. Boalsert sels, mar ek Wytmarsum, Arum, Hartwerd, Burchwert, Hichtum en Parregea. Wat Eusumraga wie, is net sa maklik te sizzen. Neffens Verwijs soe it in ferskriuwing wêze kinne fan Enpanraga, en dan soe it Parregea wêze. Mar it kin likegoed in oar plak west hawwe. Mar Asigo hat net lang wille fan syn besit han. Vn in oarkonde fan 23 maaie 1401 wurdt meidield, dat al it troch Albrecht yn lien jüne besit fan de ferstoarne Asigo oergiet op „Barnt sinen broeder". Asigo wie tinklik omkommen. Mar it fait te betwiveljen oft Barnt fan Pellenze nei de f rede fan augustus 1401 noch in soad oan it lien han hat. It is in yntrigearjende fraach wêr't Bauko, Asigo en Barnt weikamen. Pellenze of Pellens is net mear bekend yn Fryslan. Dochs moat it ienris in bekend plak west hawwe, fanwege de politike rol dy't de niisneamde manlju spilen. De namme is yn de rin fan dizze ieu al inkelde kearen oan ündersikers opfallen. De Dütsker Rheder Heinz Carsten, dy't in pear nammekundige publikaasies op syn namme stean nat, wie dit Pellenze ek op it spoar. Vn syn Doek oer de ingen- en ensnammen yn it südlike Noardseekustgebiet neamt er yn Wünseradiel in plakje Pellenge, sünder te ferdutsen, wêr't dit doarpke lei. Carsten hat tinklik ek dy namme Pellenze fün, en it omsetten yn Pellenge. Dêr is neat op tsjin, want PelTenze/Pellens komt sünder twivel fan Pellinge of Pellingi. It heart düdlik by de ensnammen, dêr't san soad fan yn Fryslan lizze (Sweins, Peins, Stiens, Wyns, Harns, om in stikmennich te neamen). Mar wêr lei Pellens? It oersjoch fan drs. Watze Beetstra oer de Fryske toponimen holp üs fierder op wei. Neffens dat oersjoch is der yn 1969 in kear skreaun oer de namme „toe Pellinge". Dat barde yn diel 15 fan 'Fryske Plaknammen' troch Jan Winsemius, yn in artikel oer 'Pleatsen yn Frjentsjerterdiel'. Winsemius wie in omskriuwing üt 1546 op it spoar kommen fan it grünbesit fan Aeluwesate by Mullum. Aeluwesate lei net safier fan it plak óf dêr't hjoeddedei de Harnserstrjitwei healwei it doarp Mullum en de Tsjerk Hiddessluzen by it Van Harinxmakanaal komt. It lan dat by Aeluwesate hearde lei westlik fan Mullum tusken de Harnsterstrjitwei en de Trekfeart Frjentsjer-Harns. By Aeluwesate hearde, sa üntduts Winsemius, in wier mei in Foto LC/Catrinus van der Veen ald stee. Boppedat wurdt der hieltyd yn ferban mei Aeluwasate in Eleats Palinge neamd, dy't yn it egjin fan de sechtjinde ieu eins al hast ferdwün wie. Palinge is sawat werom te finen südlik fan de terp Saltryp. It moaie is, dat it ek Pellinge neamd wurdt. Winsemius tinkt, dat de pleats doe al oan it kleaster Lüntsjerk kommen wie. En dan moatte wy even werom nei it rekkenboek fan Albrecht fan Beieren, dat ommers in fermelding hie oer ünkosten, dy't Bauke fan Pellens makke hie tegearre mei de. prior fan Lüntsjerk. Winsemius tocht yn 1969, dat Aeluwa en Pellinge by aids yn ien han wienen. As dat sa is, hat it alle eigenskip it oard Pellenze, dat foarkomt yn de stikken fan Albrecht fan Beieren, hjirre te sykjen. Pellens hat dan dus in delsetting ünder Mullum west, südlik of südwestlik fan it doarp, en is nei alle gedachten foar in part weiwurden ünder de ütwreiding fan de stêd Harns. Mar it gie as lytse delsetting fan betsjutting al ieuwen earder ünder. Miskien hat it gearwurkjen mei Albrecht fan Beieren de ündergong fan Pellens wol ynlaat. KERST HUISMAN ★ Vn de fierte leit Harns. Earne op de foargrun hat ieuwenlyn de delsetting Pellens lein --- NAMMENTLK * Minne Koopman lit Echtenerbrug heeft in zijifamilie al jaren de bijnaam tops. „En doet de bern kamen wie it al gau: it Mopsenêst", vertelt zijn echtgenote Jannie. Op een dag verrasten Minnes zwagers hem met een mooi naambord boven de voordeur. De woning aan het Krompad heet nu al tien jaar 'Het Mopse-nest' en Mops vindt het prima. Foto LC/Jan de Vries --- LEEUWARDER COURANT Rijtuig 100 jaar geleden Uit de Leeuwarder Courant van Vrijdag, 3 Juni 1892: Sedert eenigen tijd loopt in de snel- van Exploitatie-maat- m^m^m^m^m^ schappij van hier, > I via Zwolle, naar 's Gravhage een doorgaand rijtuig, voorzien m retirades en vele andere gemakken. Zzijn te Mainz vervaardigd en muntten t door .netheid. Er bevinden zich in di coupes eerste klasse en drie coupes twie klasse, ieder drietal met eene retirade, ie van uit alle drie coupes is te bereiken i op doelmatige wijze met waterafvoer n luchtverversching is ingericht. In ier coupé is een parapluie-stander. D verlichting geschiedt door gas. De rwarming kan geschieden door warmstctn, door gecondenseerden stoom of dootriquettes. --- Veelbelovende Amerikanen krijgen in Friesland bijscholing JOURE - Een betrekkelijk jeugdig gezelschap van zes Amerikaanse heren verblijft op dit moment op uitnodiging van de Rotaryclubs Joure en Leeuwarden in Friesland om bijgeschoold' te worden. Het betreft veelbelovende mannen uit de staat New Jersey, net even ten noorden van New Vork, die geen dagstudie meer volgen en die hun sporen al in het bedrijfsleven verdienden. De 56 noordelijke Rotaryclubs met hun kleine 3000 leden maken al jaren op basis van uitwisseling zon studiereis mogelijk. Daarbij worden aanstormende talenten, die op zich niets met Rotary hebben te maken, uit de hele wereld betrokken. Om praktische redenen is het vaak een uitwisseling met Amerika. De jongeren kunnen zes weken lang een indruk krijgen van een andere cultuur en levensstijl. Ze worden tevens in de gelegenheid gesteld heel gericht op hun eigen vakgebied kennis en ervaring uit te wisselen. Rotary is een wereldwijde organisatie met 1,2 miljoen leden, die dienstbaarheid belangrijk vinden. Ze gaan daarbij uit van vier wat verheven klinkende doelstellingen, te weten: het ontwikkelen van kennis als gelegenheid om te dienen, het hanteren van hoge ethische normen in je beroep, toewijding aan het service-ideaal en ten slotte het bevorderen van het internationale begrip van goodwill en vrede. Deze idealen kregen een verpakking van Amerikaanse kretologie, zoals voor de uitwisseling de wijdse benaming 'Group Study Exchange' werd uitgevonden. Het benauwt de geselecteerden politieman Chris Andreychak (31), bankier Frank Carvalho (26), zakenman Greg Hampshire (35), bioloog Derek Sant'Angelo (28) en computervirtuoos Howard Rosen (34) niet. Teamleider is fotograaf Steve Goodman, met zijn 38 jaar ongeveer half zo oud als de gebruikelijke 'chaperon. Voordat ze naar Joure kwamen verbleven de Ame- Hard en berg, Zwolleß en Hun laatsteH door Leeuwar-H naarH team-B leden 'doen', zoals Amerikanen dat stellen, nog snel even Europa. In het vaak wat overladen weekprogramma werd steeds een dag ingeruimd voor onmisbaar gehouden Nederlandse toppers als Amsterdam, Den Haag, Hoge Veluwe en Deltawerken. In hun Jouster week bezochten de Amerikanen onder meer het Sneker Sint Antoniusziekenhuis, de Jouster Klokkenmakerij, de beerenburgstokerij van Weduwe Joustra in Sneek en de tabaksproduktiemaatschappij Douwe Egberts Van Nelle. In hun Leeuwarder week taan ze naar Schiermonnikoog, de rachtcentrale te Burgurn en de praktijkschool te Oentsjerk. Steeds werd de dinsdag voor de Amerikaanse gasten ingeruimd voor individuele contacten op hun eigen specifieke vakgebied. „Friesland bevalt ons het best en dat zeggen we niet, omdat we zo beleefd zijn", laat teamleider Steve Goodman weten. „Met jullie eigen taal, vlag en beerenburg zijn jullie patriotten en dat spreekt ons aan. In onze voorbereiding waren kennelijk ook wat vooroordelen geslopen, want tot onze verbazing zijn Friezen vriendelijk. Nederlanders zijn dat hoe dan ook wel, maar Friezen winnen het nog van Drenten, Zwollenaren en uiteraard van Groningers." Ondersteboven van het feit, dat er hier nog altijd meer koeien dan mensen zijn, raakten ze niet. Steve Goodman: „Nederlandse emigranten hebben ze bij ons ook. Als je melk wilt verkopen is het zelfs een voorwaarde om het Holsteiner ras te hebben. ledereen vertelde ons, dat Nederland zo klein is en daarom verbaast het ons wel, dat we zoveel tijd verdoen in ons busje om ergens te komen." Misschien juist omdat het gezelschap uit de onmiddellijke nabijheid van het onrustig makende New Vork komt, bevalt het kennelijk rustgevende levensritme van de Fries hen bijzonder. „En", sprak politieman Andreychak na in Sneek een multifunctionele straatartiest goocheltrucs met kinderen te hebben zien doen, „jullie zijn niet van die neuroten. Bij ons is het ondenkbaar, dat een wildvreemde op straat speelt met kinderen en ouders intussen even een boodschap doen. En jullie ziin lang niet zo moordlustig. Heerlijk." Jaap Sonnenberg (rechts), achterkleinzoon van de om haar medicijn beerenburg bekend geworden weduwe Joustra, toont de antieke machine waarin advocaat gemaakt wordt. De Amerikanen Chris Andreychak, de amper zichtbare teamleider Steve Goodman, Derek Sant'Angelo, Frank Carvalho, Greg Hampshire en Howard Rosen kijken toe. Geboeid, want een stokerij blijkt voor mannen zo interessant als een parfumerie voor vrouwen. Foto Wietze Landman --- Heerenveense voert actie voor Poolse cardioloog 'dokter Jan' HEERENVEEN - De zomer, met de vakanties voor de deur, is bepaald niet de gunstigste tijd van het jaar voor een liefdadigheidsactie. Een beroep op hulp voor Polen doet het nu eenmaal beter rond de Kerst, zo weet Bertha Fabriek uit Heerenveen. Maar Fabriek, al jarenlang actief voor Polen, laat zich daardoor niet afschrikken. Wie gedreven is, kan niet iedere keer wachten tot de decembermaand. Fabriek is een actie begonnen om geld bij elkaar te sparen voor de aanschaf van cardiologische apparatuur voor een ziekenhuis in Gliwice. Sinds Bertha Fabriek in 1980 begon met de inzameling van hulppakketten voor Polen, is ze niet meer te stoppen. Tijdens haar bezoeken aan Polen komt ze steeds nieuwe problemen tegen, waaraan ze iets wil doen. „Maar je kunt maar éen ding tegelijk aanpakken", beseft ze. De aanleiding voor de actie 'Help Poolse cardioloog dokter Jan', zoals ze de actie heeft gedoopt, ligt in het laatste bezoek dat Fabriek aan Polen bracht. Eind april maakte ze in het district Katowice, in het zuiden van Polen, kennis met de cardioloog Jan Frycz. Hij leidde haar rond op de afdeling cardiologie in het ziekenhuis van Gliwice. Fabriek nam de verouderde apparatuur in ogenschouw, sprak met de cardioloog en beloofde hem dat ze haar best zou doen hem te helpen. „De apparatuur die op de hartbewaking staat, is dertig jaar oud, registreert nauwelijks meer en kan niet meer gerepareerd worden. Spullen die hier afgekeurd zouden worden", zegt Fabriek, die vroeger als verpleegkundige heeft gewerkt. Op haar verzoek stelde Frycz een 'verlanglijstje' op met apparatuur die het ziekenhuis nodig heeft. Op het wensenlijstje staan onder andere echografische apparatuur, monitorsystemen voor de intensive care, een defribillator en medicijnen. In de begeleidende brief schrijft Fricz: „Ik realiseer me dat alles wat ik nodig heb, erg duur is, maar ik zou al blij zijn met een klein deel van wat er op mijn lijst staat." Fabriek heeft inmiddels allerlei instellingen aangeschreven, waaronder het Heerenveense ziekenhuis De Tjongerschans en het Canisius Ziekenhuis in Nijmegen. Het Nijmeegse ziekenhuis houdt een dezer dagen een openbare verkoop van ziekenhuisapparatuur. Hoewel Fabriek nog geen geld heeft, hoopt ze dat het Canisius Ziekenhuis oereid is een aantal apparaten voor een 'symbolisch bedrag' aan haar over te dragen. Voor de rest hoopt Fabriek op bijdragen van particulieren. Ze zal daarbij 'concurrentie' ondervinden van andere acties voor Poolse hartpatiënten. Onlangs nog is er een landelijke actie van start gegaan die tot doel heeft vijfhonderd Poolse kinderen met een hartafwijking naar Nederland te halen voor een operatie. Fabriek spreekt met enige verontwaardiging over dit initiatief. „Het is onnodig om die kinderen hierheen te halen, omdat het in Polen aan kennis niet ontbreekt. Cardioloog Frycz is zelfs in Nederland opgeleid. Het probleem is alleen het gebrek aan apparatuur." ---