(Advertentie) 4nMILJOEN"^f|V ™ MENSEN 11N HEBBEN \ 1 ( HONGER^J^ DE SAMENWERKENDE HULPORGANISATIES \$P^%J %J *A^^^A --- Toch wordt EG nooit weer de oude Door Peter de Vries correspondent in Brussel Een golf van opluchting ging gisteren door Brussel. Twee weken nadat Europa volkomen onverwacht op zn nummer was gezet door de Deense bevolking, behoedden de leren de EG voor een nog ergere politieke crisis door het Verdrag van Maastricht goed te keuren. Een tweede 'nee' op rij tegen 'Maastricht' zou fataal zijn geweest voor de Europese Gemeenschap. Het verdrag had naar de prullenbak kunnen worden verwezen. De herbenoeming van Jacques Delors, het 'gezicht van Brussel', zou onzeker zijn geworden. De toelating van nieuwe EG-leden zou voor jaren zijn vertraagd. Zover is het niet gekomen, maar de politieke crisis binnen de EG is daarmee niet bezworen. Nu de lerse horde is genomen, wachten immers nog tien andere. Het risico van een nieuwe struikelpartij is daarbij niet uitgesloten. De schok die Denemarken heeft veroorzaakt, werkt op verschillende manieren door. Achter de schermen heeft het ertoe geleid dat de Europese machinerie volkomen stokt. --- Verdeeldheid Ook op een ander front werkt de 'kater van Kopenhagen' door. Binnenskamers bij de Europese Commissie heerst grote verdeeldheid over de toekomst van de EG. Naar buiten toe voelde de hele Europese elite van ministers, regeringsleiders en leden van de Europese Commissie zich in eerste instantie echter gedwongen de rijen te sluiten. Er werd politiek grof geschut ingezet om het Verdragvan Maastricht te redden. De Denen werd te verstaan gegeven dat hun afwijzing genegeerd zou worden - ondanks de oorspronkelijke afspraak dat het een verdrag van twaalf zou zijn of niets. Het eenheidsfront begint echter haarscheurtjes te vertonen. In Brussel is met een schok geconstateerd dat zelfs de EG-getrouwe leren naarmate de discussie over Maastricht vorderde, sceptischer werden. Door verschillende nationale politici is de afgelopen weken dan ook gesuggereerd dat er binnen de EG iets moet veranderen, op straffe van nieuwe opwellingen van publieke afkeuring. --- Gevaarlijk Hoewel de lerse klip nu gerond is, moet 'Maastricht' er nog tien ongehavend zien te passeren. Die tocht gaat door gevaarlijk gebied: in Engeland loeren conservatieve Eurocritici op de mogelijkheid uit te halen naar premier John Major, in Duitsland grijpt de treurnis over het opgeven van de D-mark om zich heen, Frankrijks binnenlandse politieke situatie is een mijnenveld. En wanneer de tocht zonder verdere kleerscheuren verloopt, moet nog altijd het Deense lek worden gerepareerd. --- Door Cees van Zweeden correspondent in Dublin Ieren volgen portemonnee, niet 't geweten De lerse premier noemde het een 'levenskus' voor Europa. „Je kunt je wel voorstellen wat voor feestje de Euro-sceptici overal in de Gemeenschap vanavond gevierd zouden hebben als wij hadden verloren". Nu was het aan Arnold Reynolds zelf om de champagnekurken te laten knallen. Twee van de drie leren hebben zijn stemadvies gevolgd en 'ja' gezegd tegen het verdrag van Maastricht. De premier won, maar heeft zijn volk ook gezegevierd? Het volk bleef tamelijk onverschillig onder de uitslag. De dag tevoren nog hadden zij in de duizend hoofdstedelijke cafés gejuicht voor de Duitse treffer in de voetbalwedstrijd tegen Nederland. leren hebben weinig nodig om feest te vieren; twee jaar geleden vierden zij zelfs de nederlaag van hun voetbalteam tegen Italië. Maar 'Maastricht' liet hen koud. Op de vraag naar het waarom, antwoordde een cynische commentator: „Het is verbazingwekkend wat ie allemaal voor zes miljard pond kunt kopen". Zes miljard lerse ponden (f 20 miljard) is wat de Europese Commissie de leren beloofd nad als zij 'ja' zouden zeggen tegen Maastricht. lerland, aldus de commissie, behoorde tot de armste landen in de Gemeenschap en had recht op hulp als het meedeed aan de Monetaire Unie. De vraag is nu: hebben de leren zich laten omkopen? Hebben zij hun neutraliteit, hun soevereiniteit, zelfs hun identiteit verkwanseld voor een grijpstuiver? En was dat waarom zij niet de straat op gingen om de uitslag te vieren? Hebben de leren hun soevereiniteit opgegeven? Voor Euro-sceptici is dat geen moeilijke vraag. Door in te stemmen met een Monetaire Unie (een Europese munt), zeggen zij, verspeelt een land zijn zeggenschap over monetair beleid. De lerse premier Arnold Reynolds triomfeerde gisteren voor een rij Europese vlaggen. Hij noemde de uitslag van het lerse referendum „een levenskus voor Europa". Foto EPA --- Zeggenschap De vraag die echter eerst moet worden gesteld is hoeveel zeggenschap een land als lerland eigenlijk nog had. In theorie kan de lerse regering misschien een verhoging van de rentevoet in Duitsland negeren, in de praktijk heeft zij hooguit een halfuur om die verhoging te volgen. Doet zij dat niet, dan ontketent zij daarmee een kapitaalstroom van Dublin naar Frankfurt die rampzalige gevolgen kan hebben voor de marginale lerse economie. De waarheid is dat anno 1992 geen enkel land meer voor 100 procent soeverein is. Sir Geoffrey Howe, de Britsepoliticus die de val van Margaret Thatcher inluidde, taf dat treffend weer in de volgene woorden: „Soevereiniteit is niet zoiets als maagdelijkheid. Het is niet iets dat je ofwel hebt ofwel niet hebt". Hebben de leren dan, zoals sommige critici zeggen, hun identiteit opgegeven? Zelfs een vluchtig bezoek aan Dublin leert wat het antwoord op deze vraag is. Uitgesloten moet worden dat de leren ooit zullen worden als de Zwitsers, die met een hark de bladeren uit het meer van Genève vissen. Het zou overdreven zijn te beweren dat de helft van alle leren gitaar speelt en de rest poëzie schrijft, maar lerland heeft naar verhouding zeker het grootste aantal succesvolle musici en schrijvers ter wereld. Maastricht' zal de lerse cultuur nooit veranderen. --- Neutraal Raken zij dan hun neutraliteit kwijt? Sinds hun onafhankelijkheid zijn de leren neutraal, een status die de Britten tijdens de laatste wereldoorlog danig irriteerde. Er zijn maar weinig lerse soldaten en voor zover ze al in het buitenland worden aangetroffen, is dat met blauwe VN-helmen op. Inderdaad zouden zij die neutraliteit kunnen kwijtraken. Het Verdrag van Maastricht voorziet in een 'gemeenschappelijk defensiebeleid' dat ooit tot een Europees leger zou kunnen leiden. In lerland riep die zinsnede in het Verdrag het spookbeeld op van dienstplicht, een fenomeen dat op het groene eiland wordt geassocieerd met de Britse overheersing. --- Veranderd Maar sinds de stichting van de lerse staat zijn er een paar dingen in de wereld veranderd, en misschien zouden het opgeven van de .neutraliteit over enkele jaren geen halszaak meer hoeven te zijn. Het kon Zweden en Zwitserland, twee eveneens neutrale landen, er niet van weerhouden het EG-lidmaatschap aan te vragen. Tegen het verlies van - wellicht - de neutraliteit staat de economische winst. lerland behoort met zijn lage inflatie en overschot op de handelsbalans tot de landen die in 1996 als eerste zouden kunnen toetreden tot de Monetaire Unie. Het zou dan alle voordelen genieten van de ecu, die voor een handelsnatie niet gering zijn. Een commentator analyseerde de uitslag van het referendum als volgt: „De leren hebben hun portemonnee gevolgd in plaats van hun geweten". --- Fries kaasmerkje is hier verwaarloosd KAF EN KOREN HET IS sympathiek van de Leeuwarder rechtbank te voldoen aan de vraag van de noordelijke zuivel de kwestie van het Friese kaasmerkje voor het Hof van Justitie in Luxemburg te brengen. Die stap lijkt zologisch dat elke vorm van kritiek bij voorbaat moet worden afgewezen. Wie echter in de geschiedenis van het merkje duikt, kan er nauwelijks omheen: de rechtbank honoreert met deze uitspraak het niet durven nemen van normaal ondernemersrisico. De consument zegt het niks. Die heeft vrijwel nooit gehoord van een F-merkje op de kaas. Het is een letter in het riiksmerk dat op elke kaas is aangebracht. Als het geen Edammer is, koopt de consument geen hele kaas. Het stuk kaas dat hij koopt is zo versneden dat het merkje hooguit nog in geamputeerde vorm aanwezig is. Meestal is er niets meer van te zien. De consument zal het worst zijn. Hij of zij koopt Goudse, Edammer of grote gatenkaas. De bewuste klant voor de toog vraagt naar Kollumer, Leerdammer, Westlite, Prima Donna, Litedammer. Kloosterkaas of naar welk ander consumentenmerk dan ook waarmee de noordelijke zuivel zich de laatste jaren sterk heeft geprofileerd. Het regionale merkje in het rijksmerk is jaren geleden op een handige manier uitgebuit door de kaasmakers in Noord-Holland. Zij bouwden wat entourage om hun 'NH' heen met reclameteksten met hele en driekwart waarheden. Zij wisten er met name in België een hogere prijs mee te behalen. België is voor de Nederlandse kaas interessant. Het is na Duitsland en Frankrijk ons derde exportland. Jaarlijks gaat er 11,4 procent van de totale kaasexport naartoe. Dat kwam vorig jaar neer op ƒ 443 miljoen. De hogere prijs die daar werd behaald blijkt uit het feit dat die ƒ 443 miljoen niet 11,4 maar 12,3 procent van de totale uitvoerwaarde was. Dat hogere percentage dekt precies het verschil met de hogere notering van Noordhollandse kaas in Nederland. Vorig jaar gaf de Leeuwarder notering vrijwel constant ƒ 6,50 per kilogram aan en de Noordhollandse ƒ7. Tel uit je winst. --- Laatdunkend DE FRIESE zuivel heeft altijd wat laatdunkend gedaan over de Noordhollandse actie en het behoud van het NH-teken in het rijksmerk. De consument zei het niets en in de melkprijs die met name de in Noord-Holland actieve f rote coöperatie, de Melkunie, uitetaalde, was niets van het Belgische voordeel terug te vinden. Dat laatste klopte, het eerste niet. De Noordhollandse kaasmakers hebben het namelijk niet gelaten bij dat NH-merkje. Zij bouwden naast de reclame het 'begrip NH' uit door een aparte, herkenbare banderol om de kaas te leggen. Molentjes en tulpen deden de rest en de consument werd over de streep gehaald. Overigens wordt lang niet alle NH-kaas gemaakt uit melk die in die provincie wordt fewonnen. De Belgen lopen de ans NH-kaas te kopen van melk uit hun eigen land die in Nederland is verwerkt. Doch daar heeft de commercie geen boodschap aan. Het F-merkje heeft in Friesland nooit voor enige opwinding in zuivelkringen kunnen zorgen. Als Friesche Vlag een merk is dat naam heeft gemaakt in Nederland, als DE zelfs in de aanloop naar het iaar 2000 zijn Friezinnetje handhaaft op de koffiepakken, dan kan het niet anders of' Friesland' is op een of andere manier commercieel aantrekkelijk. Daar moet dan wel wat voor gebeuren. Dat nu is ten onzent achterwege gelaten. Onderlinge verdeeldheid stak een stokje voor grote vormen van saamhorigheid op commercieel gebied. Bovendien wisten de echte kaasfabrieken hier de boeren een melkprijs uit te betalen die elke Hollander, die niet bij de Cono in Beemster was aangesloten, jaloers maakte. Dat prikkelt niet tot het samen ondernemen van iets en brengt de boer niet in actie. Als je bij de Frico zat, en dus minder beurde, wist je van tevoren dat enige aandrang in de richting samen optrekken in de vangrail terechtkwam. --- Kans schoon NU ALLE kaas onder dezelfde voorwaarde op één plek in ons land wordt gecontroleerd en regionaal onderscheid geen zin meer heeft, weten de noordelijke zuivelfabrieken elkaar plotseling wel te vinden. Zij bestrijden via de rechter - en tot dusver met succes - de verplichting het minder geld opbrengende F-merkje te gebruiken. Defensieve commercie is per definitie wat laf. Wij niet meer geld voor onze kaas? Dan de Noordhollanders ook niet. De werkelijkheid is echter minder simpel. Piet Blokland uit Groot- Ammers, het boerengeweten in zuivelend Nederland, mag dan wel stellen dat Friesland met deze actie wederom een stap zet op weg naar zijn isolement, hij weet wel beter. In het recente verleden zijn fabrieken die gefuseerd zijn met producenten van NH-kaas, meer dan eens met succes een kaasoorlog over de grens begonnen. Om marktaandeel te veroveren werd kaas voor een lagere prijs aangeboden (dat verklaart voor een deel waarom NH-boeren nog steeds geen hoge melkprijs krijgen uitbetaald). De andere aanbieders moesten wel mee naar beneden. Dat heeft geleid tot verlaging van de Leeuwarder notering en tot ergernis in het Noorden. De actie voor het Europese Hof heeft alle kenmerken van zoete wraak. Er was nog wat oud zeer op te ruimen. De kaasoorlog in Duitsland heeft alle boeren in Nederland geld gekost, de onttakeling van de NH-kaas - daar gaat de gerechtelijke procedure tenslotte om - kost met name de Noordhollandse boeren geld. De noordelijke zuivel doet het dus wat subtieler. De eigen boeren kunnen zelfs beter van worden van de gang naar de rechter. Zeer verheffend is het evenwel allemaal niet. Het promoten en aankleden van het F-merkje met banderol, skütsje, Fries paard of welke regionale symbolen er ook maar voorhanden zijn, had meer krediet gekregen van boeren en wellicht van consumenten. De Friese kaasfabrieken hadden hun mooie melkprijs een extra accentje kunnen geven. Boeren zien directeuren liever strijden op de markt dan voor het hekje staan. WILLEM STEGENGA --- Zomer seizoen van klein geluk TE GAST OP ZONDAG Jacob Noordmans Geluk was vroeger heel gewoon. Het kwam ongevraagd, ongezocht en ongedwongen en het was niet te koop. De zomertijd was de bloeitijd van dat ouderwetse, gratis geluk. Het geurde in de hooioppers en vlierbomen. Het had de kleur van goudsbloemen en klaprozen. Het smaakte naar schapekaas en karnemelk, aardbeien en kruisbessen. Het vloog rond met de zwaluwen en waterjuffers. Het zong van de vroegste spreeuw tot de laatste lijster. Het speelde in bellenblazen en draakjef leanen'. Het dreef voorbij op schapewolken en witte zeilen. Dat zomerse geluk duurde van Waterloodag 18 juni tot Koninginnedag 31 augustus. Het was het kleine en juist daardoor alles omvattende geluk, dat Günter Kunert zo bezingt: „In de duinen zitten. Niets zien dan zon. Niets voelen dan warmte. Niets horen dan branding. Tussen twee hartslagen denken: Nu is het vrede." Het ongeluk van deze tijd is, dat geluk niet meer gewoon is. De mensen proberen het met alle geweld maakbaar, regelbaar, op bestelling verkrijgbaar te maken. Er is daartoe een feweldige geluksindustrie opgeouwd. Met behulp van de reclame en de massamedia is een totalitaire gelukscultuur ontwikkeld, waaraan geen mens ontkomt. Gelukkig zijn is nog net niet verplicht, maar het wordt wel dringend aanbevolen. Wie niet meedoet aan de cultus van het geluk, doet zichzelf tekort. Met hen die zich niet happy voelen moet wel iets mis zijn, lichamelijk of geestelijk, in de werkof gezinssituatie, in het leefmilieu of erfelijk materiaal. De geluksmachinerie draait op volle toeren, met therapeuten en pillen, zielzorgers en zieleknijpers, gespreksgroepen en groepstrainineen. Positief leren denken, is de ooodschap. Everybody happy? De bittere ironie wil, dat juist in de rijke landen, waar het geluksaanbod het grootst is, het aantal mensen, dat zich ongelukkig voelt, lijkt toe te nemen. Men kijke naar de cijfers over stress en ziekteverzuim, over psychosen, neurosen, depressies en fobieën en over het gebruik van slaap- en kalmeringsmiddelen. De ontdekking, dathet ware geluk niet te koop is, wordt voor steeds meer, vooral iongere, mensen een frustrerende ervaring. Maar nergens zien de mensen er zo ongelukkig uit als in de landen, waar de staat vele jaren tevergeefs getracht heeft, de burgers aan de hand van een politieke heilsleer gelukkig te maken. De mensen laten zich kennelijk niet onder dwang gelukkig maken. De Verenigde Naties hebben twaalf materiële basisvoorzieningen opgesomd, die voor het menselijk geluk onontbeerlijk zouden zijn: Een dagrantsoen van 2500-4000 calorieën. Keukengerei voor een gezin. Drie stel kleren en drie paar schoenen per gezinslid. Honderd liter schoon water per persoon per dag. Een onderkomen van minstens zes vierkante meter. Minstens zes jaar onderwijs voor elk kind. Een radiotoestel per gezin. Een tv-apparaat per honderd mensen. Een fiets per gezin. Tien artsen en vijftig ziekenhuisbedden per honderdduizend inwoners en tien dollar per persoon per jaar voor medicijnen. Werk om in de levensbehoeften van een gezin te kunnen voorzien. Sociale zekerheid voor zieken, gehandicapten en bejaarden. Naar deze twaalf materiële vereisten voor geluk gemeten, zou haast iedere Nederlander gelukkig moeten zijn. De werkelijkheid is echter even anders. Naarmate de welvaart toeneemt, worden de materiële voorwaarden voor het geluk omhoog geschroefd. Bovendien maakt men elkaar en zichzelf tegelijkertijd wijs, dat het geluk voornamelijk van materiële factoren afhankelijk is. Daarbij komt dat neurologen en psychologen leren, dat een gelukservaring niet zozeer gevoelsmatig dan wel materieel bepaald wordt. Het geluksgevoel zou kunnen worden teruggebracht tot een chemisch-elektrische reactie in een bepaald deel van de hersenen. Geluk dus als een stoffelijk produkt van materiële krachten en factoren. Voorlopig is geluk echter nog ongrijpbaar, niet op bestelling in pilvorm leverbaar, niet langs kunstmatige weg maakbaar, of elektronisch programmeerbaar. Veel mensen staan - gelukkig - nogal nuchter tegenover de moderne cultuur van het geluk. Zij stellen zich wijselijk tevreden met het kleine geluk van alledag en maken zich geen illusies over het Grote Geluk, dat hun achter de horizon zou wachten. Zij geloven niet meer in een rijk der gelukzaligheid, dat valse profeten hun in deze onzalige eeuw al zo vaak hebben beloofd. Zij geloven niet meer in een stralende toekomst. Vooral niet in deze zomer van de Grote Kater, nu de nieuwe wereldorde ligt te smeulen tussen de rumes van Sarajevo. De mensen zijn door schade en schande zo wijs geworden, dat zij beseffen dat een mens niet al te gelukkig moet willen zijn wil hij zich soms redelijk gelukkig kunnen voelen. Vakantie is een oefening in de kunst van het kleine geluk. Een mens wil zich nu en dan even losmaken uit zijn werk, milieu en dagelijkse sleur. Hij wil zich vaak ook even van zichzelf bevrijden, van de eigen zorgen en angsten. Hij zou soms zelfs wel eens een tijdje helemaal willen verdwijnen, of iemand anders willen zijn. In Milaan opereert sinds september een bureau, dat zijn cliënten op eigen verzoek laat verdwijnen. Het biedt in een tweede leven het geluk, dat in het eerste leven misgelopen of verprutst werd. De mensen ervaren aan den lijve, dat de huidige gelukscultuur in feite harteloos, liefdeloos en onbarmhartig is. Zij leven in een onpersoonlijke oké-en sorry-maatschappii, die volgens Horst-Eberhard Richter superelastische mensen voortbrengt, die alle kanten op kunnen: multi-purpose mensen. Maat en moraal, stijl en standing zijn in verval. Alles moet kunnen. Niemand voelt zich schuldig. Persoonlijke verantwoordelijkheid wordt weggeorganiseerd, weggeraporteerd, weggeredeneerd en weggewoven. Praten moet lieden, die zich niet happy voelen, helpen en bevrijden. Een voornaam kenmerk van de huidige gelukscultuur is, dat het een praatcultuur is. Mensen praten elkaar en zichzelf leeg en plat. De weg terug naar het gewone geluk voert via het zwijgen en de stilte. De meeste mensen, die op reis gaan om het geluk te zoeken, vinden het niet. Zij komen op zulke zoektochten vaak alleen maar zichzelf tegen. Zii ontdekken dan de innerlijke leegte en de onbestemde angsten, die in hun hart en hoofd rondspoken. Als er één ding is, waar de huidife mens naar hunkert, dan is dat evrijding yan angst. Helaas lijken de kerken zon bevrijding steeds minder te kunnen bieden. Vandaar wellicht de enorme toeloop naar valse profeten, kwakzalvers en wereldse feluksboeren. De hedendaagse unst drukt de moderne angsten nog het welsprekendst uit en wijst de mensen soms ook een wee naar bevrijding. Waarom zou de kerk het aan de kunst overlaten, dichterlijk en bevrijdend over de wereld te spreken? Haar boodschap zou toch een weerklank moeten zijn van de poëzie, die in de schepping doorklinkt? De schepping is een voltooid gedicht, dat de schoonheid van alles tot in het kleinste detail bezingt, vindt de rk psycholoog-theoloog Eugen Drewermann. Geluk vergt, behalve geloof, hoop en liefde, wat poëzie en wat fantasie. De zomers van nu kunnen even mooi zijn als die 'ouderwetse' van vroeger. De mensen zouden daarom weer onbevangen moeten leren luisteren naar de gedichten van de schepping. Gelovigen zouden niet zo bang meer moeten zijn, maar argeloos als kinderen over het water naar de overkant durven lopen. Wie zoiets waagt, ervaart dat hij niet wegzinkt, maar gedragen wordt. Het gewone, kleine geluk vergt niet meer en niet minder dan worden als een kind in de zomer. ---