FRIESE OUDERLINGEN BUIGEN ZICH OVER KERKVERLATING Prof. Schippers: kerk faalt ernstig LEEUWARDEN - Worden ouders door de geloofsgemeenschap wel voldoende gesteund in hun gelovige inspanning om hun kinderen geen 'leeg testament' mee te geven? Prof. dr. Kor Schippers gaf op deze vraag voor de gereformeerde ouderlingenconferentie, zaterdag in Leeuwarden, een somber antwoord: „Ik denk dat de kerk over het algemeen gesproken ernstig faalt." Schippers kan zich soms „heel boos" maken over het feit dat de kerk vaak niet inspeelt op de behoeften van jongeren. Dit gegeven, onderstreept door een jongerenonderzoek dat de gereformeerde synode onlangs besprak, is voor de Kamper emeritus-hoogleraar „nauwelijks te verteren". „Soms denk je: interesseert het de kerk wel echt?" De spreker realiseerde zich dat zijn thema, 'Als onze kinderen hun eigen wegen gaan' (kerk en/of God verlaten), reden is tot „intens verdriet". Hij wilde echter niet met „schijnzekerheden troosten", want „er is geen vrede buiten Jezus Christus om". Maar: „Wanneer wij in blijmoedig geloof volhouden, misschien kruisen onze wegen dan en komt het tot een nieuwe ontmoeting." Ook hield Schippers de aanwezigen de kritische vraag voor of jongeren die de kerk de rug toekeerden „iets in ons hebben herkend van het echte, sprankelende geloof?" Dit is een vraag aan ouders èn kerk. Immers, aldus Schippers, het enige 'bewijs' van God in deze wereld vol geweld is een „aantrekkelijke gemeenschap van gelovige mensen . DS. WIND --- Verloren Maar dan de praktijk. Veel ouders „zitten met gekromde tenen in de kerk, in de hoop dat het de kinderen iets zal zeggen". De kerk doet weinig met dit signaal. Onmacht, onwil? Schippers, wist het niet. Het resultaat volgens hem: „Geen kerkverlating door de jeugd, maar jeugd verlating door de kerk. Een verloren generatie. Dat is de kerk op zn slechtst." Overigens zag Schippers ook wel tekenen van hoop. Het gaat erom, aldus de hoogleraar, dat de kerk 'geestelijk' verandert: een nieuwe spiritualiteit, een andere manier van omgaan met elkaar. „Er zijn nog tienduizenden jongeren in de kerk, die misschien enthousiast en betrokken blijven, wanneer de kerk zich werkelijk bekeert", zo zei hij. Ds. H.H. Wind uit Dordrecht (na negen jaar Heerenveen) gaf naar aanleiding van zijn thema, 'Hoe activeren wij als feerkeraad de gemeente?', een reeks praktische vuistregels. Zo riep hij de ambtsdragers opde gemeente echt te inspireren. „De kerkeraad kan werkelijk dingen veranderen en de terugval van de kerk is niet onherroepelijk", aldus Wind. --- Duitse christenen: milieubescherming hoort in grondwet BONN (EPD) - De twee grote kerken in Duitsland pleiten voor opneming van de milieubescherming als taak van de staat in de grondwet. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met de verantwoordelijkheid van de mens voor de schepping, schrijven de Evangelische Kerk en de Rooms-Katholieke Kerk aan de fractievoorzitters van de politieke partijen in de Bondsdag. Volgens de kerken moet in de grondwet komen te staan dat de staat „op grond van de verantwoordelijkheid van de mens voor de schepping" het natuurlijk leefmilieu beschermt. Mochten de politieke partijen daar niet voor voelen, dan stellen zij een uitspraak over de verantwoordelijkheid van de mens voor de schepping voor in de preambule van de grondwet. Vorige maand haalde een voorstel van CDU-parlementariër Rupert Scholz („Het natuurlijk leefmilieu staat in het kader van de grondwettelijke orde onder bescherming van de staat") in de Bondsdagcommissie voor de grondwet net niet de vereiste tweederde meerderheid. --- Vies Vitalisering van de gemeente kan niet zonder een goede verpakking. Om te beginnen het gebouw. „Sommige kerken ruiken vies, destructief. De aankleding is beschamend. Er hangen nergens zoveel onbuidende portretten en broddelwerkjes dan in kerkgebouwen." Verder moet de gemeente leren gastvrij en persoonlijk gericht („direct mailing") te zijn, zo raadde Wind aan. --- Paus maant tot fijngevoeligheid tijdens biecht VATICAANSTAD (KNA/ RTR) - Paus Johannes Paulus II heeft alle priesters opgeroepen bij het Diechthoren veel tact en fijngevoeligheid aan de dag te leggen, vooral als het gaat om overtredingen van de seksuele moraal. De biecht mag niet pijnlijk worden, zei de paus zaterdag tegen priesters die een bezoek brachten aan het Vaticaan. De priester moet nooit laten merken dat hij verbaasd is over wat hij in het biechthokje hoort en bovendien mag hij geen enkele veroordeling uitspreken, hoe zwaar de zonden van de biechteling ook mogen zijn. De priesters moeten er volgens de heilige vader ook voor waken amateur-psycholoog te spelen. Het sacrament van de boete is „geen psychoanalytische of psycho-therapeutische behandeling", verduidelijkte de paus. Wel is een goede psychologische voorbereiding op de biecht volgens hem noodzakelijk. --- Vrijzinnige moeite met kerkorde AMERSFOORT (ANP) - De vrijzinnig hervormden nebben al hun kritiek op de conceptkerkorde van de Samen-op- Wegkerk geïnventariseerd. Het stuk ademt te veel de geest van het verleden, is niet duidelijk genoeg over de positie van vrouwen en mist een paragraaf over de dialoog met andere godsdiensten. De Vereniging van Vrijzinnig Hervormden (VVH), een modaliteit van de Hervormde Kerk, was voor dat doel zaterdag speciaal in Amersfoort bijeengenomen. De VVH heeft andere kritiek dan haar rechtzinnige evenknie, de Gereformeerde Bond. Zo dringt de VVH aan op herziening van het taalgebruik, dat volgens een van de sprekers „vaak zinloos archaïsch" is. Een kerk die zichzelf respecteert, zal op zn minst „de taal van 1993" moeten spreken. Het taalgebruik is bovendien sterk mannelijk gekleurd en de positie van vrouwen in het ambt is „niet ondubbelzinnig" geregeld. Ook de positie van de remonstranten - waarnemers in het Samen op Wegproces - komt volgens de vrijzinnigen in de knel. In de nieuwe kerkorde worden immers de Dordtse Leerregels uit 1619 gehandhaafd, waarin de remonstranten scherp worden veroordeeld. De kerkorde moet zo moeten worden herschreven, dat de eveneens vrijzinnige remonstranten kunnen blijven deelnemen. De naam van de nieuwe kerk deugt van geen kant, was de algemene stemming. Elk alternatie! is beter dan Verenigde Reformatorische Kerk. De naam is te zeer belast door associaties met de RPF, het Reformatorisch Dagblad en andere behoudende gereformeerde organisaties, betoogde pr-hoogleraar dr. Arme van der Meiden, die zelf pleitte voor de Verenigde Protestantse Kerken. --- LC WONEN Droog en nat tuinieren in de 'Friese bergen' Door Marja Boonstra Hoge zandkoppen en lage stukken zandachtig veen. De Friese zandgronden vormen een gebied vol tegenstellingen. Op sommige plaatsen in Gaasterland zitten tuiniers aan de voorkant van hun huis met droge zandgrond en aan de achterkant in het vochtige veen. Nou ja, bij wijze van spreken dan. Op de Friese bergen en in de dalen wil van alles groeien, maar je moet wel rekening houden met de ondergrond. Zo moet de beplanting op de hogere gedeelten tegen droogte kunnen, want de bulten drogen nu eenmaal het eerste uit. De grond in deze streken is femakkelijk te bewerken en de waliteit is wel goed. Volgens tuinman Johannes Kooy uit Burgurn is er eigenlijk sprake van een kruising tussen de Wouden en het veengebied. De hogere gedeelten zijn vrij arm (uiteindelijk ligt er een soort duinzand) en hebben behoefte aan kunst- en koernest om het vocht vast te houden. De lagere gedeelten zijn juist tamelijk vochtig en kunnen, indien nodig, gedraineerd worden. Ook op zandgrond begint de aanleg van een nieuwe tuin met spitwerk, zo waarschuwt Kooy. In dit geval een 60 tot 70 centimeter diep. De laag teelaarde niet mee onderspitten, maar even aan de kant 'schuiven. Vervolgens de ondergrond loshalen en de teelaarde er weer overheen scheppen. Het is verstandig om bij het inzaaien van gras het zaad diep in de grond te werken en er niet los over te strooien. Daarna de zaak ook nog even aanrollen. Hiermee voorkom je dat de wind het graszaad weg waait voordat het wortel kan schieten. Hoewel de bosrand in zicht is, ligt deze tuin in Oudcmirdum toch tamelijk onbeschut. Op de zandgrond is een conifcrenhaae een mooie oplossing. Eefl rozenhaag voldoet heel goed als afscheiding, maar is minder geschikt om de wind te keren. " Foto LC/Jan de Vries --- Windsingel Het sterk wisselende landschap stelt uiteenlopende eisen aan de beschutting. Tuinen die grenzen aan de bosrand hebben geen last van de wind. Maar wie op de ruimte zit vlak tegen het IJsselmeer aan, heeft wel een goede windsingel nodig. Coniferen kunnen uitstekend uit de voeten op de zandgrond, maar niet alle soorten zijn geschikt voor een haag. Johannes: „Neem er alsjeblieft geen blauwe conifeer voor. Daar kun je de kop niet uithalen, want dan gaat het model eruit. Thujasoorten als de Brabant, de Friesland ia of de Excelsa zijn een betere keuze. Of de Thuja phcata Atrovirus of de gele Thuja semperaurea. De langzaam groeiende Thuja albospicata is nogal duur. Dat is helemaal niet nodig, want op deze grondsoort krijg je met de goedkopc coniferensoorten heel goede resultaten". „Wie liever een bladverliezende haag in de tuin wil, kan daarvoor de els, de beukenhaag, de haagbeuk of de veldesdoorn gebruiken. De ouderwetse meidoorn is ook heel geschikt. Het risico op ziekten als perevuur, waar de meidoorn nogal eens last van heeft, is bij een haag kleiner. Perevuur begint in de groeipunten en die worden nu eenmaal geregeld geknipt bij een haag". --- Vrij fors Een rozenhaag wil ook heel goed, maar is wel bewerkelijk. Hiervoor zijn de bottelrozen het meest geschikt. Als je alleen een afscheiding in de tuin wilt, dus geen windsingel, is de Rosa Marchenland een mooie oplossing. Deze roze, lang bloeiende roos wordt vrij fors. Een natuurlijke vijver aanleggen op zandgrond is niet aan te raden. Het grondwater zit namelijk vrij diep. Wie toch graag wat water in de tuin wil, zal met folie of een kunststof bak in de slag moeten. In Gaasterland kom je op het gebied van beplanting van alles tegen. Veel looibomen als wilgen, zilverpopulieren, berken, beuken en elzen, maar ook dennebomen, brem en heidevelden. In een singelbeplanting moet je altijd rekening houden met een afwisseling in 'wijkers' en 'blijvers. Dat wil zeggen dat je naast bomen als berk, es en eik (blijvers) een els, esdoorn, vlier, vuilboom of meidoorn moet zetten (wijkers). Die laatsten kunnen dan na een paar jaar weggehaald worden, zodat de 'blijvers' meer ruimte krijgen. --- Rouw rond lege bisschopszetel ROTTERDAM (ANP) - Ongeveer 1.200 gelovigen uit het bisdom Rotterdam hebben zondag gerouwd omdat hun twee weken geleden bisschop Ronald Bar werd ontnomen. Zij namen deel aan een dienst van woord en gebed „rond de lege bisschopszetel" in de kathedrale kerk in Rotterdam, die door een werkgroep van enkele pastores uit het bisdom was georganiseerd. „Ons verdriet is dat bisschop BSr de vlucht moest nemen", zei de vroegere vicaris-generaal van het bisdom Rotterdam, W.M.I. van den Ende. Hij ging in op de geruchtenstroom die mede tot het vertrek van de bisschop heeft bijgedragen. Van den Ende hoopt, dat degenen die voor deze geruchten verantwoordelijk zijn, „aan de schandpaal genageld" zullen worden en dat „hun namen aan de verachting worden prijsgegeven". „BSr is onze bisschop geworden. Hij werd dit niet door zijn benoeming alleen, maar door zijn omgang met de gelovigen", aldus Van den Ende, die het onder applaus „bevrijdend" noemde dat BSr bisschop was op een intelligente manier. Van den Ende riep de bischoppen op meer solidariteit met Bar te tonen. Bisschop Ernst van Breda had de initiatiefnemers van de dienst een brief gestuurd, maar van de bisschoppenconferentie als geheel wacht Van den Ende nog altijd op „een teken van broederlijkheid en hartelijke waardering van de betekenis van Bar voor de kerk". Een gelovige legt witte lelies op de bisschopszetel tijdens de dienst waarin „een bedroefd bisdom" om Gods hulp vr°^Np --- KORTWEG Paul van Dijk, docent aan de Technische Universiteit Enschede spreekt vandaag voor de Olterterperkring over 'Beeldendienst, beeldenjacht, beeldenstorm. Om 20.00 uur in Het Trefpunt Boomeroord, De Wissel 1, Beetsterzwaag. De Noordierse evangelist David Hamilton spreekt vandaag om 20.00 uur in De Rank te Wolvega. Info: 03430-16600 of 05614-1827. ★★ Midweek viering op woensdag 31 maart om 19.00 uur in de Goede Herderkerk, mr. Troelstraweg te Leeuwarden. ★★ Vernieuwingsdienst op woensdag 31 maart om 19.45 uur in gebouw Evangeliegemeente De Ark, Koningstraat 21 te Dokkum. Medewerking: Anointing Music. Info: 05190-95741. *★ De werkgroep Vrouw, geloof en maatschappij houdt op woensdag 31 maart om 20.00 uur een avond met als thema 'Ga je mee. In het Rode Kruisgebouw, Holstraat 4 te Harlingen. --- Smeekbede De dienst werd afgesloten met een groet van de afgetreden bisschop, voorgelezen door zijn tijdelijke opvolger. Jan Zuidgeest, die hem vorige week heeft bezocht. Bar riep de gelovigen in Rotterdam op bijeen te blijven „zoals wij dat samen hebben proberen te doen in de jaren dat ik bij U was". Blijf eensgezind in verbondenheid en val niet uiteen in groepen die elkaar niet meer ontmoeten, aldus de smeekbede van Bar. De dienst werd afgesloten met een minutenlang applaus. De katholieke schippers zijn van plan een solidariteitsactie voor Bar te voeren, zo heeft aalmoezenier B. van Welzenes voor de KRO-radio gezegd. Bar was als bisschoppelijk gedelegeerde voor de binnenvaart zeer geliefd onder de schippers. --- Kurklijsten Johannes is enthousiast over de amberboom (Liquidambar styracif lua). De bladeren van de amberboom lijken op de esdoorn. Ze krijgen in de herfst een schitterende rode kleur. De kurklijsten geven de takken een grillige vorm. De amberboom is een solitair, hij hoort niet thuis in een singelbeplanting. De Viburnum nudum neef t het erg naar zijn zin op droge grond. Het is echt een struik voor alle jaargetijden. Hij bloeit mooi en krijgt in het najaar heel veel bessen die langzaam verkleuren van rood naar blauw. Je kunt eind maart nog tweejarifen planten. Het royaal moeiende lauwe Karpatenklokje (Campanula Carpatica) is een dankbare keuze. Het assortiment eenjarigen groeit tegen de klippen op. Wie eens wat anders wil Kan op zoek gaan naar de blauwpaarse Spiegel van Anoda of de nieuwe soorten Lathyrus (ook in dwergvorm). Dit is de laatste aflevering van een vierdelige serie over tuinieren op verschillende grondsoorten in Friesland. Het artikel over de Friese Wouden verscheen op 15 februari, over veengrond op 1 maart en tuinieren op de klei op 15 maart. --- TERUGBLIK Samen op de canapé is iets van alle tijden. In vorige eeuwen kwam de canapé vaak voor in de vorm van een rijk besneden houten onderstel met veren zitting. Heel stijlvol, en zelfs in onze dagen nog door velen gewaardeerd. Zeker als de door de tijd natuurlijk wat gesleten bekleding is vernieuwd. Dan heb je een antiek stuk van waarde in huis, dat toch aan alle moderne eisen voldoet. Bij de hedendaagse variant, in dit geval de 'Butterfly' van AMce Kunftova, zijn duidelijk de invloeden van de voorganger te herkennen: de wat naar buiten stekende pootjes, de armleuningen als 'vleugels' en de in het midden wat naar beneden neigende rugleuning. De 'link' met het verleden wordt nog eens benadrukt door het gegeven dat de 'Butterfly' ook verkrijgbaar is als zogeheten chaise longue, dat wil zeggen als zit/ligmeubel, met een rug/armleuning aan een kant. --- Vloerbedekking Het is niet gemakkelijk om de minst milieubelastende vloerbedekking uit te zoeken. Veel natuurlijke materialen, zoals wol en katoen, blijken bij nader inzien minder milieuvriendelijk dan je zou denken. Bij de katoenteelt worden veel bestrijdingsmiddelen gebruikt en wollen kleden worden behandeld met anti-motmiddelen. Katoenen en wollen kleden hebben meestal een rug van pvc. Jute is daarvoor een goed alternatief, maar niet zo gemakkelijk te verkrijgen. Puur slecht is vinylzeil, omdat het van Evc is. inoleum is een goed, maar geen goedkoop alternatief. Het bestaat uit lijnolie, kurk, houtmeel, natuurlijke harsen en jute. Andere alternatieven zijn kurk, sisal, kokosmat, tegels of plavuizen. Ook parket is een goede mogelijkheid, mits het niet van tropisch hout is en u een parketlak op waterbasis gebruikt. Alternatieven voor tropisch parket (afzelia, kambala, kembang, wengé en merbau) zijn de lichte houtsoorten: beuken, eiken, essen en esdoorn. Parket van rubea, esbea of Aziatisch eiken is eveneens aanvaardbaar uit milieuoogpunt. Deze houtsoorten komen van rubberplantages en niet uit tropisch regenwoud. Uit testen van consumentenorganisaties bleek de parketlak Trae-lyx het duurzaamst en het minst schadelijk. (Bron: Milieudcb ---