(Advertentie) --- FRIES MOZAIEK Manta geeft rijder kick Door Fred Nicolai VERSIERSELEN DE OPEL MANTA heeft iets. Maar wat dat nou precies is, valt moeilijk onder woorden te brengen. Natuurlijk, hij oogt stoer en sportief. Maar het is meer. lets gevoelsmatigs. Zoiets als liefde op het eerste gezicht. Je bent meteen verkocht. Vooral het oude model met die markante ronde achterlichten heeft al menig hart gestolen. De Manta kwam in september 1970 op de markt. De sportcoupé was het haastig ontworpen antwoord van Opel op de al eerder geïntroduceerde succesvolle Ford Capri. Het sportieve imago van de Capri sloeg in die dagen aan en Opel had geen vergelijkbare auto (sportief, voor vier personen en niet al te duur) achter de hand. Opel prees de nieuwe sportcoupé aan als 'wild en mooi, de oervorm van kracht, nergens bang voor. Net als de Capri sloeg de auto aan. Na ruim 1 miljoen exemplaren nam General Motors de Manta in 1988 uit produktie. In ons land zijn er 46.108 van verkocht. De kenners spreken van 'Aatjes' (tot 1975 gemaakt) en 'Beetjes' (tussen 1975 en 1988 van de lopende band gekomen). De liefhebbers adoreren de glooiende vormgeving van de A-Manta. Ze vallen met name op het fraaie achterwerk met de opvallende achterlampen die associaties oproepen met de legendarische Opel GT. Marting Grob uit Heiloo, vicevoorzitter van de Opel Manta Club Nederland, heeft zelf ook een Aatje. „Hij rijdt perfect. De wegligging is prima en de motor is niet stuk te krijgen." ★ Zittend in zijn Manta Voyage, een Ascona-stationcar met Manta-snuit en -kont, bewondert Eric Siem het achterwerk van zijn 22 jaar oude Manta. Foto LC/Catrinus van der Veen --- Wolf Reparaties zijn eenvoudig uit te voeren. De motor is gemakkelijk te vervangen door eentje van een B-Manta, een Rekord of een Ascona. „Het past allemaal." Grob kent iemand die een 3.0 zesevlinder van een Omega in zijn Manta heeft gebouwd. „Een wolf in schaapskleren, maar er staat nog wel 1.2 op het kofferdeksel", grinnikt hij. Toen Ene Siem (27) uit Dokkum op de lagere school zat, zag hij altijd een groene Opel Manta staan. Zon wagen wil ik later ook hebben, dacht hij. Jaren later, in 1984, stond dezelfde auto voor ƒ 4500 te koop. Eric schraapte al zijn geld bij elkaar en kocht de Manta van de eerste eigenaar. ledereen verklaarde mij voor gek dat ik zo veel geld betaalde, maar ik heb er nooit spijt van gehad." _ De 22 jaar oude Manta 1.6 S staat nu nog steeds te glimmen voor de deur. „Hij heeft mij nog nooit laten staan", zegt de Dokkumer monteur trots. In 1990 won hij de derde prijs op een concours van de Opel Manta Club Nederland. Zijn 'collectors item' is nu al meer dan ƒ 10.000 waard. „Je ziet de mensen toch omkijken van: goh, dat is een oudje." Pa Siem uit Akkrum heeft er ook eentje, een 1800 automaat van 1987. Vader en zoon zijn lid van de Manta Club, die ongeveer 1300 leden heeft, van wie 120 in Friesland. „En daar zitten doktoren, computerdeskundigen, tandartsen en gewone mensen zoals ik bij." Het imago van de Manta-rijder is voor verbetering vatbaar. Ze plegen nogal eens raggend en scheurend de weg onveilig te maken. Met spoilers, brede banden, dreigende zwarte motorkappen, zijskirts, sportspiegels, breed- en verstralers proberen de Manta-macho's de show te stelen. „Dat zijn vaak hele jonge jongens met afgereden Mantas", vertelt Rinus de Jong uit Leeuwarden. „Ik ben zelf geen crosser", zegt de 32-jarige eigenaar van een rode 2.0 GSlvan het bouwjaar '88. „In de bebouwde kom scheur ik nooit met gierende banden door de bocht maar op de snelweg naar Harlingen druk ik het gaspedaal wel eens diep in. Dan geef ik hem flink op de kop." De rode GSI is zijn vierde Manta. De Jong draait er niet omheen: hij heeft de auto gekocht om op te vallen. „Als hii net gewassen is, trekt hij veel bekijks. Je merkt dat vrouwen dan even omkijken. Dat geeft mij een kick." Hoewel hij een échte Mantafan is, kan zijn volgende auto ook best een Japanner ziin. „Ik zal de Manta niet snel wegdoen maar als hij weggaat hoef ik niet per se weer een Opel hebben. Zo fanatiek ben ik niet." De Opel Calibra (f 60.000) is hem tikkeltje te duur. „Maar als ik die kon betalen, deed ik de Manta meteen van de hand." --- 'Friese adel was burgerlijkste van de wereld' GRONINGEN - De Friese adel was in de negentiende eeuw schatrijk, maar leefde tamelijk sober in eenvoudige onderkomens die evenwel prachtig waren ingericht. De Friese edellieden onderscheidden zich vooral door opvoeding en maatschappelijke loopbaan. Het was de meest burgerlijke adelstand van de wereld. Dat concludeert de cultureel-antropoloog Yme Kuiper uit Leeuwarden in zijn proefschrift: „Adel in Friesland 1780-1880" waarop hij volgende week donderdag hoopt te promoveren tot doctor in de letteren aan de universiteit in Groningen. Uit het onderzoek komt naar voren dat de adel rond 1780 nog een gesloten, aristocratische klasse was, die een duidelijke binding had met het Friese platteland. De edelman identificeerde zich met de plattelandsbevolking. Met de eenvoudige landarbeiders sprak hij Fries. Door de geslotenheid van de adel en de strikte voorkeur voor huwelijken met mensen van de eigen stand, bleef hij gedurende de negentiende eeuw steenrijk. Na 1860 viel de Friese adel volgens Kuiper uiteen in een conservatieve en een liberale groep. Die laatste bleef bestuursfuncties houden. De conservatieve adel trok weg uit Friesland en vestigde zich veelal in Den Haag of in andere plaatsen waar veel adellijke families woonden. --- LEEUWARDER COURANT Overlijden 100 jaar geleden Uit de Leeuwarder Courant van Woensdag 17 Mei 1893; Veenwouden, 15 Mei. Heden werd alhier een onzer jeugdige inwoners ten grave I 1 gebracht, waarvan gerust kan gezegd worden, dat zijn heengaan niet alleen door zijne dorpsgenooten maar door velen in den omtrek diep wordt betreurd. Op 24--jarigen leeftijd stierf onze brievengaarder Romke Tjerks Viersen, aan herhaald bloedverlies. Hij, een voorbeeld van plichtsbetrachting, was bemind bij zijne superieuren, een voorbeeld van welwillendheid, bekend bij ieder die hem kende. De achting, die hij zich in zoo ruime mate verwierf, vlecht een krans der erkentelijkheid op zijn graf. --- Parels „Friesland," zei Terpstra verleden jaar, „is een prachtig land, bestrooid met parels. Eén dik snoer ligt er al: de elf steden." Daarom is het streven om in alle elf steden een stadslogement van de grond te krijgen. De Vries vond: „Friesland heeft veel te bieden, maar dat ligt heel verspreid. En het wordt al net zo verbrokkeld, zonder enige samenhang, onder de aandacht van het publiek gebracht." Inmiddels ligt er de 'Paadwizer It Marnelan' over het gebied rond Bolsward in de gemeenten Bolsward, Wymbritseradiel, Nijefurd en Wünseradiel, met Sneek en Makkum aan de rand. In deze kleine brochure, uitgegeven door de Stichting Kultuer en Toerisme yn FryslSn, worden de cultuurhistorische aantrekkelijkheden in het Marnelan op een frisse manier en geïllustreerd met foto's in kleur en zwart-wit op een rij gezet. Dat moet het begin van een serie worden, waarin alle min of meer samenhangende gebieden in Friesland aan bod komen. Natuurlijk krijgt de Aldfaers Erf Route in deze 'Paadwizer' de nodige aandacht, maar evenzeer de kleinere 'pareltjes', waar de doorsnee toerist gemakkelijk aan voorbij rijdt. Het kerkje van Ferwoude bijvoorbeeld, waar een verhaal over is te vertellen, die prachtige huisjes langs de dijk, of de molens... De belangstellende mag zijn eigen route kiezen, hij kan een 'swalkroute' van de Feriening Lytse Doarpen nemen of de Friese Meren Route van de ANWB, die deels door het gebied loopt. --- 'Paadwizer' Op al deze mogelijkheden wijst de Taadwizer', maar ook wordt vermeld dat de VW's nog meer informatie kunnen geven. Terpstra: „Wij proberen dingen te ontwikkelen, de VW's doen aan promotie en presentatie. Wij werken niet los van elkaar, dat zou dwaas zijn, en we proberen te voorkomen dat we elkaar overlappen." Er zullen dus in de toekomst meer 'paadwizers' komen en er komen ook meer 'struibriefkes' zoals dat over het Bezoekerscentrum Natuur en Recreatie Zuidwest-Friesland in Oudemirdum en het Sleeswijckhuis in Workum tezamen. Aan de 'Oudemirdumer kant' vindt de oplettende lezer het vignet 'FryslSn kultuer en toerisme' met een groene gestyleerde F, aan de 'Workumer kant' met een rode F. Daaraan herkent de toerist natuur (groen) of cultuur (rood). Los van het bureau van Terpstra opereert de stichting 'Monument yan de Maand', die al een aantal jaren veel succes heeft met het maandelijks in de schijnwerper Êlaatsen van een Fries monument, igenliik sluit deze activiteit uitstekend aan op die van het cultuurtoeristisch ontwikkelingsbureau. Er wordt al over nagedacht of het misschien nuttig zou zijn tot een samenvoeging te komen, maar, zegt Terpstra, „het loopt nu uitstekend en het moet blijven lopen. Je moet geen dingen samenvoegen, als dat niet een beter functioneren tot gevolg heeft." Over elk Monument van de Maand verschijnt een boekje. Dat vindt gretig aftrek, maar niet zo zeer dat de stichting er winst op boekt. Het kan zo ongeveer uit, meer niet. Terpstra vindt dat er over moet worden nagedacht hoe dit veranderd kan worden. Je zou enig (gratis) strooimateriaal ook buiten de provincie kunnen verspreiden, het boekje zoals het er nu uitziet, kan blijven en misschien meer worden verkocht aan niet- Friezen, en mogelijk kan er dan nog een duurder uitgave met meer gedetailleerde informatie worden gemaakt voor die mensen die meer dan gemiddeld in de cultuur geïnteresseerd zijn. Vooral ook buiten de provincie zou meer belangstelling voor het Monument van de Maand moeten worden gewekt. Overigens, waarschuwt Terpstra, wees voorzichtig met het woord cultuur. Mensen die behoren tot de categorie die 'enige belangstelling' heeft, kunnen daardoor worden afgeschrikt: „Bii het woord cultuur denken veel mensen aan iets moeilijks. Alsof dat iets anders zou zijn dan het genieten van een mooie gevel, een monumental kerkgebouw, een rijk interieur of een interessant museum. Zo komen ze er dus niet aan toe en zo komen ze dus ook niet op smaak." Ter illustratie van de grote belangstelling die er voor de mogelijkheden van het cultuurtoerisme bestaat, moge dienen het plan om ook in Dokkum te komen tot een cultuurhistorisch informatiecentrum met het Workumer Sleeswijckhuis als voorbeeld. Er is nog geen pand voor en er is nog geen geld voor. De provincie wil wel steun geven, zo heeft gedeputeerde Louis Lyklema al laten weten. Volgens gedeputeerde Sicko Heidoorn van toerisme en recreatie richt de provincie zich voorlopig alleen op het tot stand komen van stadslogementen en de ontwikkeling van een cultuurtoeristisch produkt in Noordwest-Friesland, waar al (Europees) geld voor is uitgetrokken. „Maar natuurlijk staan wij ook open voor initiatieven van onderop. Als Dokkum met een goed plan komt en wij slagen erin via net Europese Leader-2 programma aan geld te komen voor Noordoost-Friesland, dan zullen we ook daar uit de voeten kunnen. Dan is zon informatiecentrum - wij zouden ze graag op verschillende plaatsen in Friesland hebben- helemaal niet zon eek idee." --- SLEESWIJCKHUIS IN WORKUM ALS VOORBEELDCENTRUM Cultuurtoeristisch plan komt snel van de grond Door Pieter Koene de Jong LEEUWARDEN - Het loopt uitstekend met het cultuurtoeristisch ontwikkelingsplan in Friesland. Rienk Terpstra, hoofd van het cultuurtoeristisch ontwikkelingsbureau van de provincie Friesland is blij dat te kunnen constateren, maar tegelijkertijd verzucht hij: „Persoonlijk gaat het me eigenlijk wel wat te snel." Wat is er in ongeveer een jaar tijds allemaal gebeurd? De verbouwing van pakhuizen tot stadslogementen aan de Harlinger Kruisstraat en van het Hid Herohiem in Bolsward zal dit jaar kunnen beginnen. Het eerste cultuurtoeristisch informatiecentrum - uitstekend opgezet in het Sleeswijckhuis in Workum - in de provincie is geopend. Het Cultuurtoeristisch Uitvoeringsplan voor Friesland ligt klaar en kan Provinciale Staten worden aangeboden en steeds meer gemeenten -ook uitgesproken toeristencentra - vragen om inlichtingen. Onderzoek heeft uitgewezen dat in Nederland ruwweg de helft van de bevolking 'enige' en ongeveer een kwart 'meer dan gewone' belangstelling heeft voor cultuurhistorie. Die cijfers zullen ook voor Friesland van toepassing zijn en Rienk Terpstra en directeur Thijs de Vries van de VW kwamen beiden los van elkaar en ongeveer tezelfdertijd tot de gedachte dat met dat gegeven iets zou moeten gebeuren. Uit De Vries' ijveren is het centrum in Workum geboren, Terpstra brak zich het hoofd over de vraag hoe het rijke culturele erfgoed van Friesland onder de aandacht van het publiek zou kunnen worden gebracht. Het stadhuis van Dokkum, een van de parels die samen een streng kunnen vormen. Foto LC/Paul Janssen --- WET DERDE OOG ★ Op het terrein van de Nederlandse Spoorwegen in Leeuwarden zijn, sinds het 130 jaar geleden allemaal begon met de aanleg van net oaanvaK Leeuwarden-HarS spoor aangelegd. Het emplacement Leeuwarden, waarvan de grens aan de Gron.nger kant tussen Schrans en Oostergoweg Hgt en fan de^ndere kant even voorbij het Stephensonviaduct, omvat 5108 meter aan hoofdsporen en 12.076 meter aan zijsporen, samen meer dan 17 kUomfter DaarTn zkten naar schatting 120 wissels. leder stuk heeft zn eigen functie. Zo zijn de drie stukken ra.ls rechts op de foto zogenaamde opstelsporen voor het elektrisch materieel. Daarnaast liggen de uitrij- en aankomstsporen voor de richtingen Zwolle, Sneek en Harl.ngen. L.nks op de achtergVond de opstelsporen voor het dieselmaterieel. Het witte bouwwerk in de verte is de overkapping waaronder de treinen worden geïnsp^^^B/^P3reerd. --- Leeuwentemmend vlees en nette mangelmeisjes 19 MEI 1953 'EEN LEEUW LOSGEBROKEN.' Die alarmerende kreet stond op 19 mei 1953, vandaag veertig jaar geleden, in de Leeuwarder Courant. Niet in de nieuwskolommen, maar in een advertentie. Het betrof een verzonnen verhaal over een ontsnapte circusleeuw, die met een pan vol heerlijk geurende vleeswaar weer in zijn kooi werd gelokt. Niet alleen het nieuws, maar ook de reclame van die dagen weerspiegelt een heel eigen tijdgeest. „Tijdens een tournee van het bekende Amerikaanse circus Ringling Brothérs Barnum and Bailey ontsnapte in een kleine stad de leeuw Caesar. Grote verwarring onder de inwoners, die in paniek een goed heenkomen zochten. Alle pogingen van het circuspersoneel, met stokken, vangnetten en revolvers gewapend, om deze koning der dieren, koste wat kost, gevangen te nemen, faalden, totdat Madame de Directrice het geval ter ore kwam." „Rustig glimlachend trad zij op de geweldenaar toe, ongewapend maar met haar rechterhand het oor van de geopende juspan omvattend, waaruit de allerheerlijkste geuren opstegen, want deze was toevallig juist gevuld met malse, pas-gebraden procureur, het lievelingsgerecht van Madame én van Caesar." Zo lokte ze het dier dus de kooi in. De slagersorganisatie meldde tot slot dat anderhalf pond van dit zalige, leeuwentemmende vleesgerecht, deze week slechts ƒ 2,80 kostte. Nog een paar voorbeelden van de advertentiën van veertig jaar geleden: een stoomwasserij in Leeuwarden vroeg „voor spoedige indiensttreding nette mangelmeisjes. Verder was er een oproep van samenwerkende wasserijen: „Doe de was de deur uit!" „Hoe komt dat haar toch zo?", riep een vrouw in deze advertentie wanhopig uit. „Er is geen groter vijand van Uw haar dan de warme zeepsoplucht op wasdag. Die vernietigt elk permanent, elke watergolf! Dat kost óók geld en verdriet. Ook daarom is het thuiswassen voor moderne vrouwen een ouderwetse en onvoordelige gewoonte geworden." --- Eierverzamelaars belagen roofvogels JOURE - Roofvogels hebben het moeilijk om ongestoord te broeden. Op diverse plaatsen zijn nesten van sperwer, buizerd en torenvalk leeggehaald, zo meldt vogelkundig medewerker Jan de Jong uit Joure. De Jong vermoedt dat jeugdige eierrapers actief zijn en hetlegsel uithalen om hun eierverzameling te completeren. In enkele gevallen is het gehele nest uit de boom verwijderd. Het rapen van eieren van beschermde vogels is strafbaar. In park Herema State in Joure werden drie dode roeken gevonden, die waren beschoten met luchtbukskofels. De rock, die broedt in olonieverband, wordt vaak verward met de zwarte kraai, die veel algemener voorkomt. Ten onrechte wordt de rock aangemerkt als rover van legsels van weidevogels. Jan de Jong (tel. 05138--14788) kreeg enkele bijzondere meldingen. Een paartje winterkoninkies heeft bii Sikke Soeting in Rotsterhaule het nest van een span boerenzwaluwen gekraakt. Bovenop het zwaluwnest hebben de winterkoninkjes hun eigen nest gebouwd. Voorts zijn er op meerdere plaatsen trekkende oeverlopers gezien. Peter Ferwerda uit Leeuwarden zag bij de Froskepolle een groepje van negen exemplaren. In Rottevalle werd een zeldzame waterspreeuw waargenomen. Op de Saiter Petten bn Earnewald en de Brekken bij Sneek zijn Casarca-eenden gezien. Volgens De Jong broedt deze soort ook al op enkele plaatsen in Friesland. Voor het eerst werden broedgevallen waargenomen langs de IJsselmeerkust. Heldengedrag van scholeksters werd door waarnemer Tacoma waargenomen b'j Jislum. Het lukte een paartje scholeksters in zijn verdediging van nest en eieren een ai te opdringerige knobbelzwaan te verdrijven. De zwaan tuimelde achterover in een sloot. ---