FRIES MOZAIEK IT POELHOKJE IS DOMEIN VAN WIERUMER JEUGD Een kasteel aan de zeedijk Door Jan Dijksma VERSLETEN LAPPEN VLOERBEDEKKING zijn er losjes tegen alle wanden gespijkerd. Ook tegen het plafond, waar het tapijt wat afhangt in vaalbruine bobbels boven een belangrijk meubelstuk: het zelfgebouwde barretje. Een flinke lik verf zou de eindjes hout wat kleur geven, maar de bar is nooit helemaal afgetimmerd. Ook het oude bankstel lijkt kleurloos in het weinige daglicht, dat binnendringt door het enige ruitje in de hut. 'It Poelhokje' is een bouwsel van planken, afgedicht met een laag zwart landbouwplastic. Maar voor de jongeren van Wierurn is het een kasteel aan de voet van de zeedijk. Veel jongeren zijn er niet in het dorpje, dat ongeveer vierhonderd inwoners telt. „Wij zijn zon beetje de enigen van deze leeftijd", zegt de zeventienjarige Hidde Smidt over zn kleine vriendenclubje. Met zn zessen bouwden ze altijd al hutten. In Wierurn valt verder weinig te beleven, verklaren de jongens. Ze maakten hun eerste nutjes, toen ze nauwelijks zes jaar oua waren. Die hokken waren klein, maar moesten steeds verdwijnen op last van de gemeente. In een bosje vlak buiten het dorp stond hun vorige hut. Het was een grote, waar ze veel tijd in hadden gestoken. „Maar we moesten weg vanwege de vogels", zegt Romke Beintema verontwaardigd. „Terwijl er later een wandelpad is aangelegd." De jongens lieten het er niet bij zitten. Vorigjaar begonnen ze aan een nieuwe nut op 'it Ruitpoel', een stukje onbebouwd land op zon 2 kilometer afstand van het dorp. Een eilandje, want de hoek is van omliggende weilanden gescheiden door drie brede sloten en het kanaaltje langs de zeedijk. Vroeger diende de plek als stortplaats. Romke: „Als we gaan graven, komen we allemaal rotzooi tegen. Fietsen en auto's, maar ook oudere troep als theepotten en carbidlampen." Het eilandje ligt ver genoeg van de bewoonde wereld, zodat de huttenbouwers er niemand tot last zijn. Het zestal heeft inmiddels vele uurtjes knutselen in het bouwsel gestoken. En het eind van het werk is nog niet in zicht. De hut krijgt een tweede deur in het gangetje. Er komen openslaande ramen bij, en boer Jan Sijtsma - „onze sponsor" - heeft materiaal aangeboden om een echt dak te bouwen. De jongens mogen zelfs zijn trekker lenen om het zaakje te vervoeren. Maar alles moet uiteindelijk wel over de zelfgebouwde slotbrug. „Die is vertrouwd", verzekert Pieter Prins. Er is nooit iemand in het water gevallen. Ook niet na een feestje? „Nooit." * De jongeren van Wierurn op de zelfgebouwde slotbrug bij hun hut aan de zeedijk. Naast de brug ligt een gezonken bootje, dat eerder dienst deed als pont Foto Frigro --- DE VASTE PLEK In dorp en stad zijn ze te vinden, de vaste plekken waar de jeugd in verloren uren bij elkaar klit. Vooral daar waar het ontbreekt aan een bruisend uitgaansleven komen jongeren vaak als vanzelf bij elkaar op een geschikte plaats, voor wat vertier, om wat met elkaar te kletsen en te dollen, of om gewoon wat op brommers om te hangen. Op de hoek, tegenover de snackbar, bij het plaatselijke kunstwerk, bij een zelf geknutseld honk of waar dan ook. Als je bij de groep hoort, weet je zonder iets af te spreken waar en wanneer het is. Je kunt er blindelings op vertrouwen: de anderen zijn er ook. --- Jan de Boer (25) promoveert op 'stringtheorie' UTRECHT - Aan de rijksuniversiteit Utrecht promoveert de uit Sint Nicolaasga afkomstige Jan de Boer (25) volgende week tot doctor in de wiskunde en natuurwetenschappen. De promovendus heeft voor zijn proefschrift onderzoek gedaan naar aspecten van de zogeheten 'stringtheorie'. Na zijn promotie vertrekt hij naar de State University van New Vork voor post-doctoraal onderzoek in de noge energie-fysica. Jan de Boer won als leerling van het Magister Alvinus College in Sneek de internationale Natuurkunde Olympiade en won een tweede prijs op de Wiskunde Olympiade. Op 22-jarige leeftijd slaagde hij cum laude voor het doctoraal examen in de natuurkunde en in de wiskunde. --- EXAMENS DRACHTEN - Aan de hogeschool De Horst in Driebergen is Erwin van der Lei geslaagd voor de studierichting personeel en arbeid. Van der Lei is afkomstig uit Drachten. GYTSJERK - Aan de Rijksuniversiteit Groningen is Bart Arme van Keulen (25) geslaagd voor het doctoraal examen bedrijfseconomie. Van Keulen, afkomstig uit Gytsjerk, studeerde af in de richting bestuurlijke informatiekunde. PERWERD - Aan de Rijksuniversiteit te Groningen is Akke Jitske Buursma (28) uit Ferwerd geslaagd voor het doctoraal examen Franse taal en letterkunde. LEEUWARDEN - Oud-Leeuwarder Klaas Ronduite (34) is geslaagd voor het doctoraal examen gezondheidswetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ronduite volgde de richting verplegingswetenschap. Hij woont in Armen en werkt als verpleegkundige bij het Academisch Ziekenhuis in Groningen. --- LEEUWARDER COURANT Opvoeden 100 jaar geleden Vit de Leeuwarder Courant van Woensdag 31 Mei 1893: Koningin Christina van Spanje heeft een dezer dagen een even waar als ver- standig woord gezegd. Zij beweerde namelijk, dal eene moeder haar kind gemakkelijker en beter opvoeden zou, indien het haar veroorloofd was om niet haar eigen, maar het kind van hare buurvrouw te straffen. --- Vissen Op doordeweekse avonden is It Poelhokje het domein van de Wierumers. De jongens keuvelen er wat. Ze vissen of ze timmeren een beetje, als er bouwmaterialen zijn. Ze hebben olielampen voor het licht en de ghettoblaster draait op een accu. Hun zware houtkachel levert niet alleen warmte: ze kunnen ook een kroketje of een gevangen vis bakken op de kookplaat. Maar in weekeinden is net soms druk. Dan krijgt het zestal bezoek uit buurdorpen. Daar staan ook veel hutten, waar ze soms een kijkje nemen. „Deze is veruit ' het mooist", meent Romke. It Poelhokje kreeg al drie keer bezoek van vandalen, die de vlag jatten, de ruit vernielden en verdwenen met een voorraadje bier. Puur uit jaloezie, menen de Wierumers. De jongens gaan inmiddels naar verschillende scholen. De een heeft gekozen voor een technische opleiding, terwijl de ander meer zag in een agrarische school. En vertrekken ze straks uit Wierurn, als ze straks een baan zoeken? Geen sprake van. „Dit heb je nergens anders", verklaart Hidde met een weids armgebaar naar buiten. „De zee en de dijk." „Ja", vult Pieter aan. „En die frisse lucht, hè." Hidde wijst even later op een paar stokjes in de modderife vlakte, als hij vanaf de dijk uitijkt over het Wad. „Kijk', zegt hij. „Daar hebben we lijntjes uitgezet om te vissen." Zoiets kan niet in elk dorp. --- Openbaring Haar eerste maand in Nederland vond ze een openbaring. Ze logeerde met drie landgenoten bij een gastgezin net buiten Eindhoven. „Het was de eerste keer dat ik in het echt een koe zag", vertelt Popi. Na die periode gingen de vier elk een kant op: een bleef er in Eindhoven, de anderen vertrokken naar Groningen, Apeldoorn en Terschelling. „Ik had nooit gedacht dat ik zo lang helemaal alleen in een ander land zou kunnen zijn." Het viel haar in het begin op Terschelling dan ook niet mee, geeft ze toe: „De eerste week leek wel een maand." Ook op Terschelling verblijft Popi bij een gastgezin. Tot vorige week verbleef ze bij Jantsje en Betze Stienstra in Hoorn, nu is ze te gast bij de familie Van den Hoogen in Midsland. Toen ze in Hoorn zat, bracht ze samen met de vrouw des huizes menig avondje door in café De Groene Weide, waar luisteren naar Hessel al gauw haar favoriete tijdverdrijf werd. Verder brengt ze naar vrije tijd bij goed weer door op het strand, al heef t ze op Terschelling geleerd daar wat ruimer over te denken, aangezien ze gewend is aan temperaturen die gemiddeld zon 8 graden hoger liggen. Als Popi terug is in Griekenland, wil ze nog enkele colleges volgen over toerisme en recreatie. Daarna gaat ze op zoek naar een baan. Het meeste werk is te vinden op de eilanden rond Griekenland. „Maar daar is het net als hier. In de zomer is het heel druk en na het seizoen stil. Daarom wil ik in de buurt van Athene een baan zoeken, daar is het hele jaar door werk", aldus Popi. De Griekse gaat 3 juli naar haar geboorteland terug. Het zal wel weer even wennen zijn, denkt ze. „De eerste week in Athene zal net als de eerste week op Terschelling zijn: als een maand!" --- 'Topper' Het kan anders, bedacht Bangma. Zijn ideëen kregen gestalte in een uniek huis, waarvan hij zich sinds 1 februari de bewoner mag noemen. Het staat aan de Skoallestrjitte in Abbega en is volgens de initiatiefnemer 'een ecologische topper' en 'het best geïsoleerde huis in Europa. De tentvormige woning is met zo weinig mogelijk zware materialen febouwd. Boven de fundering estaat het bouwwerk uit wanden met een dikte van liefst 35 centimeter. Dat lijken kasteelmuren, maar het ziin juist heel lichte constructies. De buiten- en binnenkant bestaan uit plaatmateriaal, waartussen dunne spanten zijn gelijmd. Het tot aan de grond doorlopende dak is rood bepand. De voor en achtergevel zijn met bestendig hout betimmerd. De dikke, holle wanden zijn opgevuld met Isocell. Dat is een isolatiemateriaal dat bestaat uit grijze vlokken, gemaakt uit oud papier; krantenpapier om precies te zijn. Het goeddeels uit cellulose samengestelde afvalpapier is vermengd met zouten en boorzuur. Dat is geen nieuwe vondst. Het spul werd al in 1930 toegepast in de Verenigde Staten. In de wanden van het huis is 5000 kilo oud papier verwerkt. Tussen de stijf opeengeperste vlokken zit veel lucht, die vrijwel niet kan bewegen. Daardoor wordt er vrijwel geen warmte van binnen naar buiten getransporteerd. Vocht kan het huis wel verlaten omdat de wanden toch kunnen ademen. Het werkt. Pier Bangma heeft voor het op temperatuur houden van ziin woning jaarlijks niet meer dan 330 kubieke meter aardgas nodig, zo hebben berekeningen inmiddels aangetoond. In een vergelijkbaar huis, gebouwd volgens de reguliere methoden, verslindt de cv-ketel 3000 tot 3500 kuub. In plaats van bewerkt krantenpapier kunnen ook andere materialen worden aangewend als isolatiemateriaal. Bangma kan voor vlas zorgen of voor witte cellulosevlokken. Die laatste zijn gemaakt van afgekeurd wit papier en bevatten dus geen drukinkt. Bangma prefereert de grijze vlokken. „Krantepapier kin net wer opnij ferwurke wurde ta papier omt de natuerlike bynstof lechnine ütwurke is. Foar it meitsjen fan isolaasjemateriaal makket dat lykwols neat üt." Het maken van Isocell vergt heel wat minder energie dan het fabriceren van de traditionele isolatiematerialen. Ter vergelijking: De energiekosten voor celluloseisolatie zijn bij toepassing in een huis binnen drie weken terugverdiend. Die van bijvoorbeeld steenwol pas na drie tot dertien maanden. Bangma somt moeiteloos nog een rijtje voordelen van Isocell op. Zo werkt het spul brandwerend, ondanks het feit dat er nogal wat papier in is verwerkt. Wanneer het toch door vlammen wordt verteerd, komen er nauwelijks schadelijke rookstoffen vrij. Omdat het materiaal verder uitstekend geluid weert maar de akoestiek geen geweld aandoet, verwacht Bangma dat het ook heel goed te gebruiken is in discotheken. Overtuigd door zo veel pluspunten heeft Bangma ondertussen patent aangevraagd en gekregen op de door hem ontwikkelde bouwmethode. --- 'Ienfâldich' De warmteweerstand van een huis wordt uitgedrukt volgens de zogeheten R-waarde. Het Abbegaaaster eco-huis scoort een weerstand van R 9. Volgens het jongste Bouwbesluit moeten woningen een R-waarde van 2,5 hebben. Dat zet geen zoden aan de dijk, meent Bangma. „It kin folie drastysker. Dat hoop ik no dochs oantoand te hawwen. Dit is een revolusjonêr hüs. Sa komme jo it neame tsjin, wylst it prinsipe dochs eins tige ienfaldich is. Ik stean der seis noch eltse dei fersteld fan. De minsken dy't ik dit hüs sjen lit binne ek tige entüsjast." De nieuwbakken Abbegaaster heeft ondertusssen al de nodige bezoekers over de vloer gehad. Na het gereedkomen van zijn woonstee heeft Bangma niet meteen geprobeerd meer eco-huizen te verkopen. In plaats daarvan heeft hij bij overheden, politici en wetenschappers steun gezocht voor zijn ideëen over ecologisch en duurzaam bouwen. „Ik besykje dit fia de politike wei üt te dragen. Ik fyn dat ik wol wat rêchdekking fertsjinje. Ik ha perfoarst de meiwurking fan ferskillende ynstituten nedich om fan myn ideeën wurkbere plannen te meitsjen." Subsidiegeld zou bijvoorbeeld welkom zijn, vindt Bangma. Daarmee kan de lichte, milieuvriendelijke, gasbesparende en afval-opruimende woning een stukje betaalbaarder worden gemaakt. Een huis volgens het Abbegaaster concept moet nu nog ongeveer ƒ 200.000 kosten. In Den Haag heeft Bangma tot op heden weinig concrete steun fekregen. „Dit hiele proses wurdt elemmere troch yndividuele belangen en konkurrinsje-oerwegings. „It 'Directoraat Generaal voor de Volkshuisvesting' is bygelyks in grutte belemmerjende faktor. It benertigt de belangen fan grutte oannimmers en de tradisjonele wize fan bouwen. De bouwwrald wit best dat it oars moat. Mar dy kiest dochs foar de feiligens fan Komo-keur en soksoarte saken. Dan binne hja yndekt tsjinoer har klanten. Soks wurdt yn stan halden neffens in kompleks systeem fan eigenbelang en koarte-termyntinken. Boppedat binne der oanwizings dat der hjir en dêr mei jild skood wurdt." „Vn myn optyk libje wy in in 150-jierrige oarloch mei it miljeu. It algemien belang moat no ris boppe it eigen belang set wurde. As wy sa trochgeane komt it op de kop ferkeard. Men hat besifere dat de ozonlaach ek boppe üs hollen yn 2005 mei 30 persint öfnommen wêze sil. Dan set de woestyn-foarming troch en komme der aanst noch folie mear minsken nei üs noardlik healrün om te oerlibjen. Dan moatte wy hjir üs ferantwurdlikens toane. Dat is myn driuwfear." --- Geen hulp Uitstel is minder goed mogelijk bij gehandicapten die op de wachtlijst staan voor een inrichting. De ouders van deze groep vinden de zorg zowel lichamelijk als psychisch erg zwaar. Ondanks de zware belasting vragen ze niet altijd hulp. Volgens de onderzoekers hebben de ouders er moeite mee om hulp te vragen. De ouders van thuiswonende gehandicapten gaven aan grote behoefte te hebben aan huishoudelijke hulp, deskundige oppas en vormen yan tijdelijke opvang in een woonvoorziening. De afgelopen jaren zijn er wel vormen van tijdelijke opvang gekomen, zoals logeerhuizen en weekend-oppas, maar de capaciteit daarvan is te gering. Ruim 30 procent van de gehandicapten die op de wachtlijst staan, verblijft al in een inrichting of gezinsvervangend tehuis. Zij wachten op overplaatsing omdat bijvoorbeeld de reistijden voor de ouders te lang zijn of omdat de begeleiding niet goed aansluit op de hulpvraag. Sommige ouders vinden dat nun wens tot overplaatsing niet serieus wordt genomen. De ouders van zowel thuis- als uitwonende gehandicapten noemen de besluitvormingsprocedures bij de wachtlijst ingewikkeld en ondoorzichtig. Vooral de gang van zaken bij aanmelding, indicatie en zorgtoewijzing is onduidelijk. Het Fries Platform Zorg, een samenwerkingsverband van oudervereniginfen en zorgaanbieders, wil de uitkomsten van et rapport gebruiken om zorg op maat te stimuleren. De komende tijd wordt het onder-v:* zoeksrapport besproken met de ouders en" instellingen in de regio. --- GRIEKSE VOLGT STAGE OP TERSCHELLING Popi ontdekt de koe en Hessel Door Wanda van den Heuvel AANVANKELIJK ZOU Kalliopi Haritaki uit Athene, roepnaam Popi, een stage volgen in Italië, maar toen het mogelijk werd voor Nederland of België te kiezen, bedacht ze zich. „Ik was met vakantie al vaker in Italië geweest en ik had het gevoel dat ik het daar nu wel kende. Maar ik was nog nooit in België of Nederland geweest", vertelt de twintigjarige Griekse. Ze won informatie in bij vrienden en kennissen. „ledereen adviseerde mij naar Nederland te gaan", vertelt Popi. En zo kwam ze op Terschelling terecht. Kalliopi Haritaki verruilde de binnenstad van Athene voor het Friese waddeneiland. Ze verblijft bij wijze van Europese stage drie maanden in Nederland, waarvan twee maanden op Terschelling, als receptioniste op camping en bungalowpark Tjermelan in Oosterend. Ze heeft in Griekenland een opleiding tot receptioniste gevolgd. Door bemiddeling van de American Field Service (AFS) is ze naar Nederland gekomen. De stagiairs die in het kader van het Europees stageprogramma in Nederland verblijven, krijgen de eerste maand vier uur per dag taalles. Het viel de Griekse niet mee binnen dat tijdsbestek een basiskennis van de Nederlandse taal op te doen. „Ik begrijp wel wat de mensen zeggen", vertelt Popi. „Maar het is neel moeilijk om het te spreken." Op Terschelling bevalt het haar prima, maar ze wil het eiland nog wel verlaten om een bezoek aan Amsterdam te brengen. „Ik kan toch niet zeggen dat ik drie maanden in Nederland heb doorgebracht en niet een keer in Amsterdam ben geweest!" Popi, die de eerste dagen gekscherend met Popi Jopi werd aangesproken, bedient zich tijdens haar werk voornamelijk van het Engels, een taal die ze goed beheerst. Bij de koffie proberen de andere werknemers van Tjermelan haar Nederlands wat bij te spijkeren. Indien nodig kan ze ook een woordje Duits spreken. ★ Kalliopi Haritaki, roepnaam Popi, moest wel even wennen op Terschelling: „De eerste week leek wel een maand." Foto LC/Catrinus van der Veen --- Ecologisch huis voor Pier Bangma uit Abbega 'gjin utopy' Door Cor de Boer ABBEGA - Het roer moet om in de bouwwereld. Het woonhuis van de toekomst hoort energiezuinig en ecologisch te zijn geconstrueerd. Dat is de stellige overtuiging van Pier Bangma uit Abbega. Traditionele bouwmethoden vergen te veel van het milieu. Respect voor Moeder Aarde en de toekomst, dat zijn de sleutelwoorden in Bangma's betoog voor een meer verantwoorde aanpak. Zijn alternatief staat in Abbega. „Ik lykje in idealist, mar de tiid sil leare dat ik in realist bin", voorziet Bangma. Hij is de oprichter van ontwikkelings- en adviesbureau Eco-home in Joure. Duurzaam bouwen staat hoog in zijn vaandel. Bangma: „Dat is bouwe mei safolle mooglik üneinige materialen. Jo krije dan in duorsume wenning yn in duorsum miljeu. Dat ympliseart respekt foar it elemint. It hout mei dus bygelyks net üt in tropysk bosk komme. Dêr groeit neat foar werom en dus docht soks skea oan üs ekologyske omwrald," Pier Bangma voor zijn eco-huis: „In revolusj onêr hüs. Ik stean der noch eltse dei fersteld fan." Foto LC/Siep van Lingen --- Ouders zwakzinnigen willen kleinschalige zorg Door Popkje van der Ploeg LEEUWARDEN - Vraag en aanbod in de zwakzinnigenzorg zijn onvoldoende op elkaar afgestemd. Dit blijkt uit een onderzoek onder Friese ouders wier kind op de wachtlijst staat voor een inrichting of gezinsvervangend tehuis. Voor veel ouders is dit een noodgedwongen keuze. Zij brengen hun kind liever onder in een kleinschalige voorziening. Een kleine groep ouders zou hun kind thuis kunnen houden, als de thuiszorg voor verstandelijk gehandicapten beter was geregeld. Het onderzoek is in opdracht van het Fries Platform Zorg uitgevoerd door de orthopedagogen Marten van Buren en Griet de Haan. Van de 860 ouders in Friesland die geregistreerd staan op de wachtlijst, werkte 80 procent mee aan het onderzoek. In totaal 58 procent van de ouders heeft plaatsing in een inrichting of gezinsvervangend tehuis aangevraagd bij gebrek aan goede alternatieven. Hun voorkeur gaat uit naar kleinschalige woonvormen. Volgens 20 procent van de ouders zou plaatsing in een inrichting of gezinsvervangend tehuis niet nodig zijn of kunnen worden uitgesteld als thuis 'hulp op maat' voorhanden was. ---