Kinderboekenprijs naar Anke de Vries LEEUWARDEN - Anke de Vries heeft voor haar boek 'Blauwe Plekken' in twee van de drie leeftijdscategorieën de prijs van de Nederlandse Kinderjury 1993 gewonnen. De kinderen tussen tien en twaalf jaar en tussen ac twaalf en zestien jaar verkozen haar boek met een overweldigende meerderheid van stemmen. In de iongste categorie van zes tot en met negen jaar ging de Prijs van de Nederlandse Kinderjury naar het boek 'De Minpins' van de in 1990 overleden auteur Roald Dahl. --- Bezoek NNO steeg op Leeuwarden na LEEUWARDEN - Het aantal bezoekers van concerten door het Noord Nederlands Orkest (NNO) is afgelopen seizoen met dik vierduizend gestegen. Kwamen er vorig seizoen ruim 24.000 mensen naar de uitvoeringen, in 1992-1993 waren dat er ruim 28.000. De gemiddelde zaalbezetting was 56,3 procent. In Groningen was de stijging het grootst, daar kwam een derde meer bezoekers per voorstelling (785) dan vorig jaar. Daarna volgt Drachten, met 23 procent meer bezoekers per voorstelling (439). In Leeuwarden daalde het aantal bezoekers verder. Het NNO geeft jaarlijks 66 abonnementsconcerten in Friesland, Groningen en Drenthe. Daarnaast zijn er 41 andere uitvoeringen, zoals begeleiding van koren en dergelijke. Twintig abonnementsconcerten worden in Groningen fegeven, de vestigingsplaats van et in 1989 gestarte orkest. Die stad is koploper, met een zaalbezetting van 64,3 procent. In Leeuwarden, Drachten en Emmen zijn jaarlijks negen concerten. Drachten heeft een zaalbezetting van 52.3 procent. Dat het bezoek in Leeuwarden (zaalbezetting 45,3 procent) jaarlijks terugloopt, wordt geweten aan de sloop en nieuwbouw van schouwburg De Harmonie. De concerten vinden tijdelijk in de Grote Kerk plaats, waar de banken slecht zitten en de akoestiek te wensen overlaat. Het NNO wil de Leeuwarder concerten komend jaar dan ook stopzetten. In het Posthuistheater van Heerenveen, waar het NNO het afgelopen seizoen drie keer op bezoek was, steeg het aantal bezoekers per voorstelling van 171 tot 238. De zaalbezetting is daar 71,4 procent. Assen en Emmen zijn, naast Leeuwarden, de andere plaatsen waar het bezoek terugliep. --- Geheimzinnige bouwsels en picturaal orgasme TJERKWERD - Twee Haagse kunstenaressen trekken momenteel in de galerie ArtiSjok te Tjerkwerd de aandacht met buitengewoon contrasterend werk. Van de keramiste lene Vonk staan er forse architecturale bouwsels, waarvan sommige als door de tand des tijds geërodeerd lijken en andere iuist een welhaast futuristische aanblik hebben. Deze zeer aardse en aardekleurige keramische objecten hebben" als tegenhangers en als tegenwicht schilderijen van Armemarie Spijkerman, creaties waarvan de kleurenweelde afspat. lene Vonk, opgeleid aan de Akademie voor Beeldende Vorming in Amersfoort en aan de Vrije Akademie in Den Haag, bouwt haar ongeglazuurd gelaten objecten op uit een mengsel van zwarte, rode, gele en witte klei. Verweerd ogende bouwsels doen soms denken aan een bergwand met primitieve rotswoningen, maar andere geven juist weer de suggestie van een woontoren in aanbouw of van een eigenzinnig-modern flatgebouw, waarvan de afbouw om welke reden ook is gestaakt en dat dientengevolge overgeleverd is aan het verwoestende spel der elementen. Het is werk dat onmiskenbaar een spanning van geheimzinnigheid oproept en daardoor bijzonder intrigeert. De acrylschilderijen op papier en linnen van Armemarie Spijkerman zijn op het allereerste gezicht vooral abstracte kleuren-erupties. Bij nadere beschouwing echter zijn er toch ook soms wel vage figuratieve aanduidingen te ontdekken en worden titels als 'Huizen', 'Voor een landschap', 'New Quay' en 'De jongen met de driehoeken' betekenisvol en krijgen zelfs namen als 'Magie daneer' en 'Turkish daneer' suggestieve duiding. Enkele schilderijen hebben een wat kubistische vormentaal, maar het sterkst zijn toch de meer spontaan ogende maar niettemin heel knap gecomponeerde doeken, waarbij een menigte aan kleurvlekken als in een picturaal orgasme op het linnen zijn gekwast. Waarachtige schildersvreugde straalt er vanaf. (Tot 17 juli, open dinsdag tot en met zaterdag 13-17 uur). HENK VAN DER MEULEN --- Fries Anjerfonds keert f 635.883 uit LEEUWARDEN - De vijftien afdelingen van het Prins Bernhardfonds, de zogenaamde Anjerfondsen, hebben in 1992 ƒ 10.747.300 aan subsidies aan culturele gebeurtenissen en instellingen verstrekt. Daarvan ging / 635.883 naar Friesland. Aanvoerder was de provincie Zuid-Holland, waar ƒ1.160.096 werd gefourneerd. Van de beide andere noordelijke provincies gaf Drenthe ƒ 315.655 uit en Groningen ƒ 495.608. Net als in de meeste andere provincies was de sector muziek in Friesland de grootste afnemer met ƒ293.499. Daarna kwam de culturele vorming, die ƒ 108.750 voor haar rekening nam. Van de 405 Friese subsidie-aanvragen werden er 305 gehonoreerd. --- Sjoerd de Vries terug bij Vrije Academie LEEUWARDEN - Beeldend kunstenaar Sjoerd de Vries is weer terug bij de Vrije Academie. Twee maanden geleden vertrok hij plotseling bij de Leeuwarder kunstopleiding, die mede op zijn initiatief is opgericht. Meningsverschillen over de koers van de vrije Academie grepen hem zozeer aan, dat hij zich om gezondheidsredenen terugtrok. „Ik ben na twee maanden wegfeweest weer teruggekomen en eb gemerkt dat de goede geest is febleven. Dus nu ben ik op volleig autistische wijze weer aanwezig," zo legt hij uit. „Ze hebben mij met een diep hoera weer binnengeroepen en nu gaat de zweep er weer over." --- Matthijs Vermeulenprijs voor Robert Heppener AMSTERDAM (ANP) - Robert Heppener krijgt voor zijn compositie voor koor, strijkers en slagwerk Tm Gestein' de Matthijs Vermeulenprijs 1993. Dat heeft het Amsterdams Fonds voor de Kunst gisteren bekend gemaakt. Volgens de jury heeft Heppener in een eenvoudige vorm en met een minimum aan middelen een maximale zeggingskracht bereikt, die volledig recht doet aan de teksten van Paul Celan. Daarmee is de compositie exemplarisch voor een vocaal oeuvre, dat blijk geeft van een kritisch oog voor kwalitatief hoogstaande teksten. De prijs van ƒ 15.000 wordt begin november in Paradiso uitgereikt. --- Veiling bezittingen Jerry Lewis uitgesteld MEMPHIS (AP) - Een rechter heeft de Amerikaanse belastingdienst bevolen de veiling van de bezittingen van rock 'n roll-ster Jerry Lee Lewis uit te stellen om diens vrouw in de gelegenheid te stellen aan te tonen dat het deels om haar bezittingen gaat. Onder de meer dan driehonderd objecten en rock 'n' roll-memorabilia die in beslag werden genomen om een belastingschuld van 3.7 miljoen dollar af te oetalen, zijn onder meer twee piano's, kleding en meubels. De vrouw van de 58--iarige Lewis zegt voor haar huwelijk met de muzikant al een fan van hem te zijn geweest en veel materiaal over hem verzameld te hebben dat nu ten onrechte dreigt te worden geveild. --- Goed 700 besikers 'De ynbylde sike' DE GORDYK - De fiif foarstellingen fan it iepenloftspul 'De ynbylde sike' yn it iepenloftteater fan Sparjeburd (De Himrik) hawwe begjin juny goed 700 taskógers lutsen. Fan de kant fan de inisjatyfnimmer, it kultureel sintrum De Skans op 'e Gordyk, is ferklearre, dat as dit Opsterlansk iepenloftspul-nije styl in ferfolch krije sil, der in aparte stifting oprjochte wurde moat. Vn 'e iierren fyftich in sechtich makke Opsterlan namme mei iepenloftspullen op 'e Sweach. --- Visie Hoe jong ook nog maar, Van de Beid heeft een duidelijke visie ontwikkeld op de architectuur en de listen en lagen, die dat vak voor de architect meebrengt. Soms lijken architecten te verstikken in de voorschriften en de compromissen. Dr. ir. Rutger Smook, de oud-Heerenvener die onlangs in Delft tot hoogleraar werd benoemd, klaagde in zijn inaugerele rede over de regelgeving, waarmee de Nederlandse bouwer wordt geplaagd. Van de Beid haalt daar de schouders over op. „Smook is zelf ook niet zo vernieuwend bezig, dat heb ik gemerkt in Zaanstad, waar we werk voor zijn bureau hebben gedaan. Maar goed, regels zijn er te over, dat is waar. Maar daar moetje je zo goed mogelijk vrij van maken.' Van de Beid maakt een schuddende beewging met zijn bovenlichaam, alsof hij zich uit een beklemming wil bevrijden. „De regels zijn er nu eenmaal, maar probeer toch je eigen weg te gaan", zegt de architect, die op het Groninger bureau de rol heeft van 'aanjager van nieuwe projecten. Hij moet de ideeën aandragen en er ruggespraak over houden met de bureauhouders-architecten. Daarna gaat een opdracht meestal voor nadere uitwerking naar de frotere groep architecten van het ureau. Van de Beid probeert („en ik kan dat ook wel'j de praktijk van elke dag te doorbreken met oorspronkelijke plannen, die hij voor zichzelf maakt of, zoals die keer dat hij met een eindexamenopdracht bezig was, met collega-student Haiko Meijer. „Het is geen vlucht uit de werkelijkheid, zo moet je dat niet zien. Maar het is volgens Meijer en mij goed om ie fedachten te laten gaan over volomen nieuwe plannen, die ook niet hoeven te worden gerealiseerd, zoals met onze Groningse eindexamenopdracht. De iury heeft ons idee over 'de onzekerheid', dat we gestalte probeerden te geven, niet begrepen, anderen wel weer." Dat de ideeën van het tweetal niet zo wereldvreemd zijn als de jury laat geloven, blijkt wel uit de eervolle uitnodiging die ze uit Rotterdam kregen om nun gedachten eens te laten gaan over een nieuwe opzet van bedrijfsterreinen. De Maasstad, vestigingsplaats van het Nederlandse architectuurinstituut, spant zich in om aantrekkelijk te (laten) bouwen. Maar de bebouwing van de bedrijfsterreinen aan de stadsranden bevalt niet: de Rotterdamse stedebouwers willen de lange lintbebouwing vervangen door gebieden, die meer gezelligheid uitstralen. „Een café op de hoek hoort er bij", zegt Van de Beid. Hij beschouwt de Rotterdamse opdracht als een erkenning van de gedachten, die hij met Haiko Meijer, die werkt bij architect Gunnar Daan in Oosternijkerk, heeft uitgewerkt. Intussen heeft van de Beid al zoveel bekendheid gekregen dank zij de Archiprix-avonturen en dank zij bouwwerken die hij voor Karelse Van der Meer als projectleider heeft uitgevoerd, dat hij officieus is uitgeroepen tot 'Jonge Held' bij de ontwikkeling van het Oostelijk Havengebied van Amsterdam. Daar wil de hoofdstad veel woningen bouwen in een omgeving, die nog de atmosfeer ademt van een glorieus maritiem verleden. Karelse Van der Meer heeft na een landelijke selectie van de Amsterdamse stedebouwers opdracht gekregen een woningbouwproject in het havengebied te ontwikkelen. Van de Beid zal de bouw leiden. Bovendien mag hij als 'jong en talentvol architec? in dit gebied naar eigen inzicht een woningblok ontwerpen, los van het bureauproject. De jonge ontwerpers die zijn geselecteerd, worden 'jonge nelden' genoemd, „en dat is niet gekscherend bedoeld", voegt Van de Beid er op ernstige toon aan toe. Als jong hts'er bouwkunde in Leeuwarden liep hij ooit stage bij architect Jan Kamps op de Eewal, waar hij alle facetten van de architectuur leerde kennen. Van de Beid erkent het volmondig: ik heb hier een goeie ondergrond gekregen, maar ik wilde toch wat anders. In Groningen kreeg hij die kans. Als hij beelden van zijn geboortestad voor de geest haalt zijn er nauwelijks of geen nieuwe febouwen, waarover Van de Beid e loftrompet kan steken. Het Vijzelblok aan de Noorderweg-Groeneweg, dat in maatvoering en materiaalgebruik sterk uit de toon valt in zijn omgeving, en de twee nieuwere gebouwen (Randstad en Winia Herne) aan het begin van de Schrans bekijkt hij negatief-kritisch. „Maar als het er op aankomt ben ik positief-kritisch ten opzichte van de architectuur in het algemeen." Wat Van de Beid mist in de Friese hoofdstad is een architectuur-discussie. „Maar in Groningen loopt het ook niet zo goed hoor', voegt hij er meteen aan toe. Toch schat hij de Groninger nieuwbouwprojecten hoger in dan die in Leeuwarden. Het is een feit dat de Friese hoofdstad eerder genoegen neemt met nieuwbouwontwerpen dan Groningen. Om het in cijfers uit te drukken, Leeuwarden neemt genoegen met een zesje, waar Groningen pas foedkeuring geeft bij een acht. „Ze ebben in Leeuwarden weer iemand nodig die jonge architecten prikkelt, zoals Gunnar Daan deed, als leraar aan de hts in mijn tijd", zegt Van de Beid. --- OUD-LEEUWARDER MIST IN FRIESE HOOFDSTAD ARCHITECTUUR-DISCUSSIE Alex van de Beid 'jonge held' in Amsterdam Door Symen Kingma GRONINGEN - Alex van de Beid beschouwt zichzelf niet als de man die de Nederlandse architectuur eens even op zn kop zal zetten, maar de geboren Leeuwarder, die naar Groningen is verhuisd, wil een frisse wind laten waaien in de wereld van Nederlandse huizen- en kantorenbouwers. Zes jaar geleden trok Van de Beid (30) al de aandacht met een ontwerp voor het Harlinger havenfront, waarmee hij weliswaar niet de eerste prijs kreeg in de prijsvraag Archiprix, maar de selecteurs plaatsten het ontwerp toch maar bij de beste vijftien inzendingen. In feite is Archiprix ingesteld voor ontwerpen van eindexamenkandidaten van architectuuropleidingen, maar de Groninger academie liet het oog vallen op de maquette van Van de Beid, toen nog derdejaars student. Met zijn eindexamenwerk enkele jaren later, in samenwerking met Haiko Meijer tot stand gekomen, deed de oud-Leeuwarder nog meer stof opwaaien. De jury van Archiprix vond het werk van de beide jonge honden „onbeoordeelbaar". Daarom drong het ontwerp van een ondergronds gebouw in hartje Groningen ook niet door tot de prijswinnaars. In de architectuurkritiek werd Van de Beid en Meijer uiteindelijk recht gedaan: daar werden ze beschouwd als voorlopers en oorspronkelijke denkers over architectuur. Van de Beid werkt bij het architectenbureau Karelse Van der Meer, gevestigd in een statig febouw aan het Hoge der Aa. Toen ij hier als aankomend ontwerper in dienst kwam, „voor een klein loontje", was hij nog student aan de academie, maar het bureau groeide snel naar 35 medewerkers. Dat gebeurde 'binnen honderd maanden' zoals een jubileumboek van het bureau aangeeft. Van de Beid werkt nauw samen met vooral Jurjen van der Meer, een volbloed Fries, die nu zijn brood verdient rondom de Martinitoren. Het bureau heeft zich in korte tijd een uitstekende naam verworven, vooral in de stad Groningen, waar kantoorgebouwen, scholen en woonhuizen zijn gebouwd. Alex van de Beid met een van zijn woningontwerpen in de Groninger wijk Iloornse Meer op de achtergrond. FotoEFG --- SCHEEPVAARTMUSEUM MENGT HISTORIE MET HD-TECHNIEK EN SPEKTAKEL 'Museum is meer dan een antiquiteitenwinkel' AMSTERDAM (GPD) - Het Amsterdamse Scheepvaartmuseum heeft zijn collectie verrijkt met een 'Hoge-definitie multi media theater. Een hele mondvol voor een dia-filmpresentatie over een VOC-zeilreis naar Batavia met een rookwolkje en een snufje kruidnagelgeur. Maar het heeft dan ook vele miljoenen gekost en is een technisch hoogstandje van Philips HD-techneuten. Laat niet het woord 'film' of 'video' vallen in het bijzijn van museumdirecteur Hans Bakker, want dan wordt hij kwaad. Bakker wil vèr gaan om de glorieuze geschiedenis van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) aan zijn bezoekers uit de doeken te doen, maar dit heeft dus niks met gewone film te maken. „Dit is hoge definitie, dit is digitale techniek, een wereldprimeur waar zelfs de Japanners stil van worden. We hebben een reis in de tijd mogelijk gemaakt." De directeur offert zelfs zijn riante werkkamer met uitzicht op het VOC-schip Amsterdam op aan zijn VOC-droom. Niet hij, maar het publiek moet na de voorstelling, wanneer de rolluiken omhoog gaan, zijn blik begeesterd door de ramen naar buiten kunnen slaan en denken: 'zo was het aan boord, daar ging die hoge-definitiefilm dus over. En dan met andere ogen aan boord gaan van het schip. „Spektakel, maar museaal verantwoord spektakel", zegt Bakker. „Geen wiebeltheater, maar laten zien dat dit museum meer is dan een gigantische antiquiteitenwinkel." Willen wij Bakker maar volgen naar binnen. Scène uit de produktie 'Seylagie naar Batavia', te zien in het Amsterdams Scheepvaartmuseum. FotoGPD --- Beeldplaat Overlangs aan de Oosterdokszijde is een comfortabele bioscoop febouwd met 81 stoelen en een rievlaks-projectiedoek. Hogedefinitie beeldtechniek, een digitale 5000 Watt, 50-luidspreker geluidsinstallatie en 'special effects' om de bezoeker het gevoel te geven dat hij 'in de buik' zit van het VOC-schip Amsterdam. Aangestuurd via beeldplaattechniek en door Philips bedoeld als visitekaartje, een eerste pilot'-toepassing van Eindhovens beste kunnen op HD-gebied. Want HD is meer dan alleen televisie, HD is een heel technisch spectrum. De show opent met tekeningen van VOC-gebouwen, meeuwengekrijs, dia's van de zee en dan opeens een haast fatale digitale blikseminslag met bijbehorende 5000 Watt-donderslag. Haarscherp, dat zeker. We zijn aan boord van de Amsterdam voor een 'seylagie', zeiltocht naar Batavia anno 1750. De Amsterdam was een van de 1500 schepen van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), tussen de oprichting in 1602 en de opheffing in 1799 's werelds machtigste handelmaatschappij. Een onzichtbare, waarschijnlijk digitale hand strooit de geur van kruidnagels door de zaal, de tochtvlagen horen ook bij de 'special effects'. Meer tekeningen volgen van de VOC-werven op Oostenburg, een storing en dan pompt een andere hand witte rook uit twee luikjes onder het projectiescherm. De schim van de mythische kapitein Willem van der Decken, de Vliefende Hollander, flitst over het oek. Zijn boze oog kijkt ons aan. Voor de sfeer. Dan volgt een filmpje waarin Frits Lambrechts en een handvol uitgehongerde scheepsmaten een muiterij naspelen, die weer snel over is. De voorstelling is na dertig minuten afgelopen. Een klein scheepsmodel met stijf bewegende kaasvlaggetjes dobbert ten afscheid in een teil water. Hoge definitie techniek en een miljoenen-investering als vlaggen op de > modderschuit van een klunzige vertelling, geproduceerd door George Hulshof. Waarom trouwens fletse pentekeningen terwijl het oude VOChoofdkantoor en andere overblijfselen op een steenworp afstand staan ter hoge-definitie-verfilming? Jammer. En dat voor een onderneming waarin het museum ƒ3 miljoen heeft geïnvesteerd en Philips zoveel, aan apparatuur en research, dat het bedrijf niet eens bedragen wil noemen. Terwijl de bioscoop toch onbetwistbaar een verrijking is van het toch al aangename Scheepvaartmuseum. De entreeprijs is met een rijksdaalder verhoogd tot ƒ 12,50, voor museum, VOC-schip en bioscoop. De VOC-historie legt het Scheepvaartmuseum geen windeieren. Sinds daar drie jaar geleden de Amsterdam, vlaggescnip van Sail '90, afmeerde liep het museumbezoek van 90.000 in 1989 op tot 275.000 vorig jaar. Volgens jaar hoopt directeur Bakker net VOCelement verder uit te breiden met de bouw van een VOC-compagnieszaal. --- Leeuwarden gevuld met 'Túnlûden' LEEUWARDEN - Acht tuinen in de Leeuwarder binnenstad worden zondag overspoeld door klassieke klanken. Het is voor de tweede maal, dat de Stichting Zomerpodium onder de noemer 'Tünlüden' een klassiek festival organiseert. Vrijdag wordt het festival al geopend met een concert in Theater Romein. Een van de hoogtepunten moet het speciaal voor deze gelegenheid gecomponeerde 'Tünlüden F worden. 'Tünlüden' wordt een vast onderdeel van de activiteiten van de Stichting Zomerpodium, tevens organisator van het Fries Straatfestival. Naast de tuinconcerten moet een compositie-opdracht aan een in Friesland woonachtige of uit Friesland afkomstige componist een vast onderdeel van het festival worden. Dit jaar is de opdracht gegaan naar Wim van Ligtenberg, oud-directeur van het Leeuwarder conservatorium. Van Ligtenberg heeft niet alleen de naam van net festival eer aan gedaan door zijn compositie 'Tünlüden I' te noemen, hij heeft ook 'de tuin' gekozen als uitgangspunt van zijn werkstuk. Zijn compositie symboliseert de drie fases die een tuin in het voorjaar doormaakt: het niets, de groei en de schoonheid van een volle tuin. Het is een stuk voor vier trompetten, vier trombones, een hoorn, een tenor- en een bastuba en slagwerk. Het stuk is volgens Van Ligtenberg bestemd voor professionele musici, maar met de vele voortreffelijke amateurblazers in Friesland moet dat niet al te letterlijk worden genomen. 'Tünlüden I' wordt gespeeld door koperensemble De Styl onder leiding van Jan Holtrop. Andere werken die De Styl vrijdag speelt zijn de 'Fanfare for St. Edmundsbury' van Benjamin Britten en 'Five Movements from Divertimento' van Raymond Premru. Trio Hexapode speelt in de bezetting fluit-cello-piano trio's van Andries de Braaf en Norman dello Joio. Het is de bedoeling 'Tünlüden' de komende jaren te laten uitgroeien tot een driedaags festival, waarvan de zaterdag benut wordt voor workshops en een masterclass. Het moet, hopen de organisatoren, een festival met zoveel allure worden, dat er een stimulerende werking vanuit gaat voor het hele noordelijke muziekleven. De zondagmiddagconcerten beginnen om half twee, alleen die in de tuinen van het Fries Musuem en van Tweebaksmarkt 36 drie kwartier later. De andere tuinen waarin wordt gemusiceerd zijn Spinoza, Liechtenstein, het Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaesjesintrum, het Grietmanshüs en het Fries Natuurmuseum. Deelnemers zijn accordeonist Foppe Jacobi, blokfluitensemble Fluoto Nuovo, het in renaissanceliederen gespecialiseerde Finalmente Trente, gitarist Ivor van Dijk, accordeonduo Movimento, gitaarduo Alter Ego, zangeres Tine Stolte en pianiste Ellen Dijkhuizen, Trio Hexapode, het Donizettikwartet (twee dwarsfluiten, een cello en een piano), het trombonekwartet Achter de Coulissen, het Fries Saxkwartet, de Styl en het Salontrio. De middag wordt om kwart over vijf afgesloten met een gratis toegankelijk concert in de Prinsentuin van de Sneker Cantorij en De Styl. ---