Benny Holtrop 'In appel foar ünderweis' is it romandebüt fan Benny Holtrop. De psychyske üntheistering fan in man waans heit yn 'e oarloch oan 'e ferkearde kant stie, wurdt op in ynkringende, mar üt en troch ek ofstanlike wize benadere. Side 22. --- Aretha Franklin Soulzangeres Aretha Franklin is terug op de hitlijsten. Haar beste werk is verzameld in de vier cd's tellende box 'Queen of Soul. 'I never loved a man' is een klassieker die na een kwart eeuw nog menige rilling over menige ruggegraat stuurt: pure magie. Pagina 29. --- freed CULTURELE BIJLAGE LEEUWARDER COURANT VRIJDAG 1 2 NOVEMBER 1993 --- Leni Saris schrijft voor alle leeftijden Begin december verschijnt 'Chiara', de honderdste roman van Leni Saris. In haar schooljaren schreef zij al en haar eerste boek werd gepubliceerd in 1938. De Rotterdamse werkte op een notariskantoor en schreef in de avonduren, tot ze het aandurfde haar baan op te zeggen. Haar romans verschijnen eerst in een gebonden uitgave en later als pocket in de bekende 'Witte raven-reeks. Ze worden telkens weer herdrukt en er zijn meer dan 7,3 miljoen exemplaren verkocht. Leni Saris staat dicht bij haar lezers. Soms nodigt de schrijfster ze uit bij haar thuis, in de Rotterdamse wijk Hillegersberg. Met hen praat ze liever dan met journalisten: „Een interview vind ik net een examen." Dozen vol brieven heeft ze van haar fans. Niet zelden leggen die haar ook hun problemen voor. Zij schrijft altijd terug. Het persoonlijke contact met lezers op boekenmarkten spreekt haar meer aan dan lezingen of schrijversavonden. „Als je op een podium zit, dan ben je zo ver weg." Een jong meisje heeft een belangrijke afspraak: zij gaat voor het eerst met een uitgever praten over haar manuscript. Ze wil indruk maken en om er wat gewichtiger uit te zien leent ze een complete outfit van haar moeder. De scène zou zo uit een boek van Leni Saris kunnen komen, maar dit meisje was de schrijfster zelf. Het manuscript dat besproken werd heette 'Leontine'. Lachend om die stunt' van lang geleden zegt Leni Saris. „Stel je voor, een mantelpak met een vossebontje, hoge hakken. Wat zullen ze wel niet van mij hebben gedacht?" Leni Saris (die uit principe vindt dat haar leeftijd niemand iets aan gaat) is al generaties lang een geliefd auteur. Kinderen zijn genoemd naar haar personages; zij gebruikt bijzondere namen. Sprak men vroeger van meisjesboeken, nu is dat begrip achterhaald. Zelf noemt ze haar boeken liever romans. Trouwens, maar drie van de honderd zijn echt als jeugdboek geschreven en wat de andere betreft: Leni Saris weet dat haar uitgebreide lezerskring 'alle leeftijden' omvat. „Mannen lezen mijn boeken ook, maar ze willen het meestal niet weten." Een vast thema is dat een meisje en een man 'elkaar krijgen. Het is echte liefde, maar voor die door de personages als zodanig wordt herkend zijn er hindernissen, misverstanden en intriges. De schrijfster gaat ook vaak op de detective-toer: „Dat vind ik leuk, dan krijg je een stevig verhaal." Als alles is goedgekomen, wordt er getrouwd. Eén keer week zij van dit principe af. In het recente 'Dubbel spiegelbeeld' gaan de geliefden samenwonen. Leni Saris werd prompt door een lezeres op de vingers getikt. „Die dame zei 'mevrouw Saris, u bent uzelf ontrouw geworden. Ik heb haar uitgelegd dat ik samenwonen niet echt propageer, maar in dit boek moesten ze wel, het kón echt niet anders." Leni Saris maakt altijd eerst een 'korte inhoud' voor haar uitgever. Daarna begint ze te schrijven, direct op de machine. „Ik werk nooit in het klad, het is net of ik de dialogen hoor en die schrijf ik op. Korte verhalen schrijf ik niet graag. Dat is zo beperkt, dan kan ik niet lekker kletsen." Naast waardering was er kritiek. Die kwam uit de hoek van recensenten en leraren Nederlands. „Mij werd verweten dat het geen literatuur is. Maar niemand kan precies vertellen wat literatuur inhoudt en waarom ander werk niet waardevol zou zijn. Mijn werk betekent alles voor me. Ik denk dat mijn lezers weten dat ik wat ik schrijf heel eerlijk bedoel. Vroeger vond ik dat ik mij moest verdedigen. Dat doe ik niet meer. Trouwens de kritiek wordt ook minder." Eens is ze bijna fijngemalen in een feministisch radioprogramma. Leni Saris kon daarna twee maanden niet schrijven en het doet haar nog pijn. „Ze maakten alles zo belachelijk, lazen op een rare toon voor uit mijn werk, nou zo kun je de Bijbel ook belachelijk maken." In de romans is meer 'waar gebeurd' dan haar lezers wellicht vermoeden. Uit haar boekenkast, waarin het eigen werk anderhalve plank beslaat, pakt Leni Saris 'Nu gaat de zon nog onder. De schutbladen vormen een klein foto-album. Echte mensen, die romanfiguren werden. „Het is een grote, saamhorige familie. Ik was erbij toen de grootouders hun 55-jarig huwelijksfeest vierden", vertelt ze. „Het feest is precies zo beschreven in de roman." De schrijfster verwerkt ook veel eigen reisindrukken in haar verhalen. Een lezeres schreef haar na een vakantie in Schotland, dat zij de sfeer in de Trossachs net zo had ervaren als Saris beschreef in 'Schotse symfonie. Anders ging het met 'Yamboya', dat in Zaïre speelt. „Daar ben ik nooit geweest en het schrijven heeft me een boel narigheid bezorgd. Maar ja, het was al aangekondigd. Ik moest toen blindvaren op informatie van anderen. De missiepost in dat boek bestaat echt, en ik wilde precies weten waf je ziet als je aan komt rijden. Daar kun je geen flauwekul mee maken." Ook 'Chiara' heeft een historische achtergrond. De hoofdpersoon trekt zich het lot aan van haar vader, wiens bloeiende bedrijf door zijn zakenpartners pp slinkse wijze is ingepikt. Chiara wil, op haar manier, het gezin van de ondergang redden, maar komt hierbij in moeilijkheden. De achtergrond van dit verhaal is ontleend aan het drama dat kennissen van Leni Saris met hun bedrijf meemaakten. Met hun toestemming heeft zij het gegeven gebruikt. Het omgekeerde kan ook: wat Leni Saris heeft bedacht, blijkt waar gebeurd. „Een keer was dat een heel indringende ervaring, met de Vincie-boeken. Er belde een mevrouw die plompverloren zei: 'Vincie is mijn dochter. Wat u beschrijft, dat heeft mijn dochter net zo meegemaakt. Toen ik het manuscript inleverde, was die dochter twaalf jaar, net zo oud als Vincie." Bekommerde Vincie zich om het graf van een onbekende Britse soldaat, gesneuveld in de Tweede Wereldoorlog, het dochtertje deed hetzelfde voor dat van een Franse piloot, maar heel het 'verhaal' loopt synchroon met de werkelijkheid. Ook bij 'En ze lijkt zo op jou' speelde toeval een rol. De heldin van dat boek werkt in een kennel. Leni Saris: „Voor de omslag stuurde ik de tekenaar foto's van honden uit de kennel van een vriendin van mij. De tekenaar ging verhuizen en zijn nieuwe buren hadden een hond, die ze wel kwijt wilden. Hij nam hem en het bleek dezelfde Duitse staande te zijn die hij had getekend voor mijn boek, mijn vriendin herkende hem." Leni Saris is niet van plan er na haar honderdste boek een punt achter te zetten, zoals haar collega Mien van 't Sant heeft gedaan. „Ik ga gewoon door. Vorig jaar ben ik ook blijven schrijven, al was het een vreselijk jaar voor mij, echt een noodlotsjaar. Een gebroken pols, een gebroken heup, maar het ergste was dat ik mijn hondje Noëlle moest missen. Een Maltezer leeuwtje en zo lief. Gewoon te goed voor deze wereld. Ik had haar gekregen van mijn uitgever en een vriendin, maar ze is maar drie jaar geworden." Ter gelegenheid van de honderdste verschijnt 'Chiara' samen met 'Leontine', het eerste boek dat Saris schreef. 'Leontine', dat al vele malen is herdrukt, wordt in de oorspronkelijke stijl opnieuw uitgegeven. Eens vond Leni Saris het nodig deze 'evergreen' aan te passen: „Ik ben er aan gaan sleutelen, maar de oudere lezers waren zwaar teleurgesteld. Ze vonden de oorspronkelijke versie veel romantischer." ALETTA SCHWEIGMANN-SNOEKC De boeken van leni Saris verschijnen bij uitgeverij West-Friesland, Hoorn/ Helmond. De eerste (boven) en de honderdste Saris. Leni Saris: "Het is net of ik de dialogen hoor". Foto Robert Vos --- Leo Pleysier Leo Pleysier zet zijn portretstudies van naaste familieleden voort. In zijn nieuwe roman 'De Gele Rivier is bevrozen' is tante Roza aan de buurt, missiezuster in China en India. Pleysier laat de personages in hun waarde vindt Gerrit Jan Zwier. De auteur heeft „een indringend en mooi beeld" van een missiezuster opgebouwd. Pagina 27. --- Louis Paul Boon Louis Paul Boon is bekend als schrijver. Dat hij ook heeft geschilderd, is maar in beperkte kring bekend. Zijn geboortestad Aalst kocht een bescheiden collectie grafisch werk van hem aan, die als basis dient voor het Boonmuseum, dat te zijner nagedachtenis is opgericht. Pagina 23. ---