'Hoekstra kwam niet om nazi's te dienen' Door Maurice Wilbrink EEN JAAR GELEDEN kwamen in Moskou archieven vrij. die het Rode Leger in 1945 had buitgemaakt op de Duitsers. Ze zijn nu ondergebracht in het Rijks Instituut voor Oorlogsdocumentatie in Amsterdam. Het betreft materiaal dat de nazi's in de jaren dertig en tijdens de oorlog hebben geproduceerd over Nederlanders - over communisten, spionnen, dwangarbeiders en Nederlandse leden van de Waffen-SS. Peter Romijn, plaatsvervangend RIOD-directeur: „Dat was voor ons een grote \errassing. We wisten niet dat dit soort materiaal nog ergens bewaard was gebleven." Wat is de waarde van het Moskouse archief? Leidt het tot nieuwe kennis? Ze hadden de hoop dat eindelijk meer duidelijk zou worden over de kwestie waarom juist zoveel Nederlandse joden naar het vernietigingskamp Sobibor werden gebracht. Hans de Vries, hoofd van het RlODarchief: „In de Moskouse stukken komt de naam Sobibor niet eens voor." Er is wel veel interessant materiaal van de afdeling welzijns- en personeelszaken van de Waffen- SS. Verrassend zijn ook de gegevens die de Duitse inlichtingendienst had verzameld over de vooroorlogse communistische partij. Daaruit blijkt dat deze voor 1940 al zwaar was geïnfiltreerd door de Duitse inlichtingendienst. Een speciale afdeling van de Sicherheits Dienst (SD), die als enige taak had de communisten te bestrijden, kon effectief opereren, dank zij het vooroorlogse spionagewerk. Na meer dan een halve eeuw wordt nu aan de hand van de teruggevonden Duitse stukken duidelijk dat allerlei Nederlanders actief waren in spionage. In het Moskouse archief bevinden zich vele Duitse processtukken van voor 1 september 1939 waarin Nederlanders werden aangeklaagd. De Vries: „Spioneerden zij in opdracht van een Nederlandse dienst, of lagen er verbindingen met Franse en Engelse inlichtingendiensten? Met de nu opgedoken stukken komen de antwoorden hierop misschien wat dichterbij." Achter de Duitse processtukken schuilen ook veel persoonlijke drama's. De nazi's waren meedogenloos jegens vermeende politieke tegenstanders. Eén verkeerde opmerking aan het adres van de Führer kon fataal zijn. In het Moskouse archief dook een klein dossier op met een aanklacht van de Duitse justitie tegen de uit Leeuwarden afkomstige dwangarbeider Homme Hoekstra. Deze werd beschuldigd van het ondermijnen van het Duitse verdedigingspotentieel. Daarop stond de doodstraf. Volgens de Duitse stukken zou Homme Hoekstra op het werk tegen de nazi's en Hitler gerichte opmerkingen hebben gemaakt. Zo zou hij volgens enkele Duitsers hebben gezegd: „Het Duitse volk wil dat de Führer terugtreedt, hij zal snel verdwenen zijn." En: „De Duitsers zullen allen worden opgehangen en doodgeslagen." Volgens zijn weduwe, van wie we afgelopen maandag het relaas publiceerden, heeft Homme niet zulke risico's genomen. Hij zal zeker niet zijn best hebben gedaan. Dat laatste heeft Homme volgens de Duitse stukken ook toegegeven: „Hoekstra is niet naar Duitsland gekomen om te werken." Zon houding was overigens niet uitzonderlijk. In Duitse rapporten uit die tijd wordt opgemerkt dat de arbeidsinspanning van de buitenlanders vaak slechts 60 procent bedroeg van die van de Duitse collega's. Hoekstra is extreem zwaar gestraft. Het heeft er alles van dat hij alleen werd gepakt om een voorbeeld te stellen. --- PERSONALIA Bij de Agrarische Hogeschool Friesland zijn enkele wijzigingen in de leiding doorgevoerd. Vanaf 1 januari bestaat er een nieuwe taakverdeling. Volgens die nieuwe indeling is ir. A.J.F, van Aert verantwoordelijk voor de levensmiddelentechnologie (Bolsward), biotechnologie (Leeuwarden) en diermanagement (Groningen). Drs. A.J.H. Schutte leidt de afdeling milieukunde (Groningen) en drs. W. Wieling de afdelingen agrarische bedrijfskunde (Leeuwarden), logistiek agrosector (Leeuwarden) en landbouw (Leeuwarden en Groningen). De studierichtingsleiders hebben verantwoordelijkheden en bevoegdheden met betrekking tot onderwijs, personeel en financiën van hun studierichting. --- FRIES MOZAIEK Ondernemen onder gunstig gesternte Door Peter Grondsma DE KEIHARDE ZAKENMAN wrijft zich vergenoegd in de handen. Hij heeft een gouden handeltje op het oog. Zijn grootste concurrent zit in een benarde positie. „Zal ik de boel opkopen?" Hij aarzelt, maar begrijpt zelf niet goed waarom. Cijfermatig is er niks mis met de transactie. Alles is tot ver achter de komma doorgerekend. Toch is er iets dat hem weerhoudt; een gevoel waar hij de vinger niet op kan leggen. De ondernemer besluit daarom eerst maar eens de planeten te raadplegen. Het lijkt onwaarschijnlijk dat een 'captain of industry' zijn beslissing laat afhangen van zijn horoscoop, maar toch zou hij daar in veel gevallen niet slecht aan doen, vindt Rimke Boosten. De astrologe uit Oudemirdum begeeft zich sinds kort op het terrein van het bedrijfsleven. Ze begeleidt en adviseert ondernemers „die beseffen dat er meer is tussen hemel en aarde". De reacties uit de zakenwereld zijn heel verschillend. „En lang niet altijd afwijzend. Veel ondernemers staan open voor astrologie, maar zullen dat niet snel toegeven aan de buitenwacht." Het bedrijfsleven heet hard en zakelijk te zijn, maar is dat volgens Boosten lang niet altijd. „Beslissingen worden nooit alleen op grond van zakelijke argumenten genomen, maar zijn deels ook emotioneel. De menselijke benadering, gevoel en intuïtie, spelen altijd een rol. Zo is bijvoorbeeld het fingerspitzengefühl van een ondernemer heel belangrijk voor zijn succes. Astrologie kan hem helpen om de gevoelsmatige kant van zijn handelen meer te ontwikkelen", aldus Boosten. De bedrijfsadviseuse is allesbehalve een ouderwetse toverkol. Ze gaat bijna wetenschappelijk om met astrologie. Bij het trekken van een horoscoop raadpleegt ze niet alleen dikke boeken met tabellen, ze gebruikt bij de berekeningen zelfs een computer. Haar werkkamer staat vol met literatuur, niet alleen over astrologie, maar ook over bijvoorbeeld filosofie en economie. Die laatste discipline is haar niet'vreemd. Ook voor directeuren is de vrouw uit Oudemirdum een gesprekspartner van kaliber. Boosten werkte jaren lang als econoom in de internationale bankwereld. Toen al miste ze iets in haar werk. „Wij zijn geneigd alle problemen te bekijken door de bril van de Westerse logica. Maar daarmee kom je er lang niet altijd. Ik had ook behoefte aan het toelaten van nietberedeneerbare factoren. Er zijn bijvoorbeeld mensen die een standpunt hebben zonder dat ze dat kunnen motiveren. Zo van: 'Ik weet niet waarom, maar het is zo.' Ze voelen het aan hun water, maar slagen er niet in het onder woorden te brengen. Toch kunnen ze alle gelijk van de wereld hebben." Boosten sloeg jaren geleden aan het experimenteren met astrologie en volgde een beroepsopleiding op dat gebied. „Ik maakte in het begin horoscopen voor vrienden, kennissen en wie maar wilde." Dat wekte grote verbazing bij haar collega's en relaties. „Sommigen begrepen er geen bal van. Die vroegen: 'Geloof jij daarin?' Astrologie is echter geen kwestie van geloven. Ik zie zelf dat het werkt." Een horoscoop legt genadeloos bloot waar knelpunten, maar ook mogelijkheden liggen. Maar het vergt wel de nodige ervaring om de gegevens juist te interpreteren. „Wanneer iemand bijvoorbeeld als 'ram' geboren is, wil dat niet zeggen dat hij automatisch een pionier in de woestijn wordt. Je kunt er wel van uitgaan dat het om een ondernemend persoon gaat. Die kan met deze eigenschap een gevierd topsporter worden, maar ook een straatvechter." Astrologen kunnen geen gebeurtenissen exact voorspellen. „Ik zeg bijvoorbeeld niet: 'Jij rijdt binnenkort tegen een boom', of: 'Jij wordt ontslagen. Wel zie ik dat het voor iemand tijd wordt om zich te heroriënteren omdat dat in zijn horoscoop een actueel thema is. Mensen worden niet beïnvloed door de stand van de planeten. De planeten verzinnebeelden slechts wat er in iemand zit en welke drijfveren en tendenzen een rol spelen. Vaak is het moeilijk te vertolken naar de dagelijkse praktijk. Op een onbewoond eiland is het gemakkelijker om volgens je horoscoop te leven dan in een maatschappij met allemaal afspraken en regels." Ook ondernemers moeten geen waa/zeggerij van de bedrijfsadviseuse verwachten. „Als een bedrijf bijvoorbeeld hoopt op een enorme order, kan ik niet beloven of het die wel of niet krijgt. Wel kan ik na het trekken van een horescoop zeggen wat de doorslag zal geven, waar eventuele problemen liggen en aan welke zaken extra aandacht besteed moet worden." Boosten heeft onlangs nog een van haar klanten geadviseerd om een overnamebod op zijn bedrijf af te slaan. „Het was niet het juiste moment was om te verkopen. In dat specifieke geval heb ik aangeraden te kiezen voor een vorm van samenwerking die wel bij die onderneming paste." De bedrijfsastrologe wil zakenlieden zo begeleiden dat die een patroon zien in hun handelen en evenwichtiger beslissingen nemen. „Met astrologie kun je gebeurtenissen in een kader plaatsen. Het kan mensen een enorme 'aha-erlebnis' bezorgen. Voor hen valt plotseling alles op zijn plek. Zo ken ik iemand die altijd ruzie had met zijn bazen. Uit zijn horoscoop bleek dat het thema autoriteit bij hem heel gevoelig lag. Ik heb hem daarom geadviseerd om structuren te mijden waarin hij * geregeld werk krijgt opgelegd. Hij lean misschien het beste proberen om eigen baas worden." Boosten trekt bij klanten altijd eerst de basis-horoscoop van het moment waarop iemand geboren is of wanneer een bedrijfis opgericht. Alle actuele horoscopen van bijzondere momenten die ze later trekt, worden daar aan gespiegeld. Gevoel speelt een grote rol in de astrologie. „Hoe beter iemand weet hoe hij zelf in elkaar steekt, hoe meer hij begrijpt wat er om hem heen gebeurt. Zo leer je om mensen om je heen beter te accepteren, kortom gelukkiger te worden. Ook ondernemers voelen zich er prettig bij. Het geeft veel meer rust in het bedrijf." Rimke Boosten staat zakenlieden bij met astrologische adviezen. Zo komt de gevoelsmatige kant van hun beslissingen beter tot zn recht, vindt de atrologe uit Oudemirdum. Foto LC/Jan de Vnes --- Greonterp hat altyd al fier fan de grutte drokke wrâld lein Troch Kerst Huisman GREONTERP LEIT hjoeddedei oan in dearinnend dykje. Soks wurdt tsjinwurdich as in moai foarbyld fan isolemint beskóge. Mar dizze sitewaasje is lykwols noch tige geunstich ferlike mei de tastan fan eartiids. leuwenlang lei Greonterp ynsletten troch marren. De grutste dêrfan wie de Sinsmar. dy't 361 jier lyn droechlein is. Ek dêrnei hat Greonterp noch lang yn it wetterlan lein. De fan om 1700 hinne datearjende kaart fan Schotanus-Halma jout in treflike yndruk fan de alde sitewaasje. It lytse plakje Greonterp leit op dy kaart midden tusken de marren: it binne der wol in stik of san. De Sinsmar stiet dan al as bedike polder oanjün. mar de foarm is op de kaart noch moai düdlik werom te finen. Ek doet Gardenier Visscher yn 1790 syn tekening fan it doarpke mei syn klokketuorke makke, lei Greonterp like fier fan de grutte drokke wrald as altyd. Op de print is ek aardich de terp te sjen. dêr't it plakje syn namme oan tanket. De skreaune skiednis fan it gea om Greonterp hinne giet werom oant de njoggende ieu. Dan wurde yn in oarkonde in pear delsettings yn de omkriten neamd: Hasalon. Deddingiwerbe. Sedlingi en Imiswalde. Trije fan dy plakken binne ridlik maklik te finen: Hieslum. Dedzjum en Ymswald. Mei Sedlingi leit it wat minder maklik. It ferban mei de namme fan de Sinsmar fait noch wol yn te sjen: Sedlingi kin hield goed ta Sins wurden wêze. Mar it probleem is, dat der yn de mar neat fan in doarpke weromfün is. Guon hawwe dêrom tocht oan Tsjerkwert, oaren oan Greonterp. Vn in list mei tsjerken üt it tiidrek 1256-1270 komt Greonterp foar as Grevendorp. en der hawwe dêrom ündersikers west. dy't mienden dat hjir in greve wenne hie. Mar Greonterp is eins wol wat te lyts foar in wente fan san machtich man. Oare deskundigen kamen ta de konklüzje, dat de namme ferwiisde nei in aldfrysk wurd grewa. dat grave betsjut. Vn dy opfetting soe Greonterp syn namme krigen hawwe fan it graven. Soks soe op in alde turfmakkerij wize kinne. De rige marren om it doarp hinne soe best ris üntstien wêze kinne troch feangraverij. Greonterp komt yn in list mei nammen fan 1482 foar as Griantoix. Soks docht wat Fransk oan. Nei alle gedachten is de list mei nammen dan ek gearstald of oerskreaun troch immen dy't mooglik üt südliker lannen kaam. Soks kin fansels best. It ferskynsel dat Fryske doarpsnammen yn alde stikken net botte krekt werjün binne is net üngewoan. De foarbylden fan de Fryske nammen yn listen dy't bewarre binne yn it Dütske kleaster Fulda. binne wat dat oangiet tige sprekkend. In delsettinkje as Techum ünder Goutum bygelyks, wurdt dêr oanjün as Dacheim. Vn it Frysk fan dy dagen sil de namme moogliic Tachaim west hawwe. Vn de list fan 1482 wurdt Parregea op 't lést ek Panrego neamd en Tsjerkwert Iterwert alias Tercwert. Doet Fryslan yn 1580 oergyng nei de Reformaasje betsjutte soks noch net dat eltsenien samar fan de iene op de oare dei ek oergyng op it nije leauwe. In soad mms ken bleaunen yn 't earstoan roomsk. Der bleaunen ek roomske geastliken aktyf, dy't yn de omkriten fan Greonterp harren mis opdrage koenen omdat grytman Aylva fan Wünseradiel net sa strang wie. Letter, doet de tastan wat rêstiger waard, waard it halden fan roomske missen temük talitten. Der kaam earst in roomsk skültsjerkje by Tsjerkwert. Vn de midden fan de santjinde ieu festige in pastoar him yn it blauwe hüs. dat yn de pas droechfallen polder by Greonterp boud wie. Om dit hüs hinne üntstie it doarp Blauhüs. It tal katholiken naam ta. Om 1730 hinne wienen der yn Greonterp praktysk hielendal gjin protestanten mear. It tsjerkje, dat allinnich brükt wurde mocht foar de offisjeel tastiene protestantske tsjinsten, waard dêrom hast net mear brükt. Vn it begjin fan de achttjinde ieu wie der noch mar ien kear yn it jier in preek. De léste preek waard yn 1735 halden. Vn 1764 waard it besit fan de tsjerke ferkocht en yn 1780 waarden toer en skip öfbrutsen. Vn 1812 is op it tsjerkhöf in soad fan klokketoer boud. Greonterp twa ieuwen lyn, sjoen troch J. Gardenier Visscher, Tekening: Printekammenet Fries Museum Greonterp hjoeddedei Foto LC/Sicp van Lingen --- PRINTEKAMMENET Hoefolle of hoen bytsje kin der yn in pear ieuwen feroarje9 Alle woansdeis ferskynt yn dizze rubryk in doarpsgesicht fan foar 1850. Njonken dy alde printen komt sa goed as dat mooglik is in plaat fan de hjoeddeistige sitewaasje. De fotograaf hat by it meitsjen fan de foto op sawat itselde plak stien as de tekener mear as oardel ieu lyn ek. De tekeningen binne kostlike printen dy't bewarre wurde by it printekammenet fan it Fries Museum De tekeningen binne makke troch de keunstners J. Gardenier Vis scher. Harmen Beekkerk. J. Bulthuis, Pieter Idserdts Portier H Tavenier, A. de Haen, Joost Berkhuijs en Cornelis Pronk Pronk en Berkhuijs tekenen bygelyks yn de foarste helte fan de achttiin de ieu. Portier om 1750 hinne. Bulthuis, Gardenier en Tavenier tsjin de cm fan de ieu. En immen as Beekkerk wurke yn de foariae ieu. Hjoed de njoggende öflevering: Greonterp. --- KANT NOCH WAL De vaart der volkeren door je huis EEN BREDE STRorj gebeurtenissen is de afgelop, week weer aan ons lezend 0( voorbijgetrokken. Internati naai gaan de zeeën hoog. en 0( dicht bij huis klotst en bruist h dat het een aard heeft. l.Kcri functionarissen proberen de lo( der dingen in hun greep te kr gen, maar de ontwikkelingen w len nog wel eens buiten hi oevers treden. Soms volgen nieuwsfeiten keurig de bestaan kanalen, maar vaker nog rak ze kant noch wal. --- Heethoofden Een dikke aanvaring in de raad van Gaasterlan-Sleat. De krant berichtte er vorige week woens. dag over. FNP'er Gys Folmerzei iets wat burgemeester Wiebe Pitlo onwelgevallig was. Pjt]0 deed het omgekeerde en van het een kwam het ander. Gevolg was dat Folmer boos zijn boeltje pakte en opstapte. Mis burgemeester! Tenei Folmer Net Pleagje. --- Doorlopers Prachtig nieuws. Donderdag werd bericht dat de postkoets terugkeert op de Friese wegen. De koets gaat rondtoeren in de driehoek Sneek-Bolsward-Workum met toeristen aan boord. Het organisatiebureau Overlevingstochten Friesland heeft dit allemaal bedacht. Het is te hopen dat dit postkoetsproject zijn start overleeft, want het is een schitterend idee. Zon postkoets past heel mooi in het rijtje van verouderde transport- en verplaatsmethoden die in Friesland nog zo sterk leven. Fierljeppen, schaatsen, skütsjes nu dus de diligence. In Friesland overleeft veel. Vooral het verleden. --- Killers Twee deugnieten gooiden in Heerenveen van twaalf hoog een koelkast naar beneden. Twee agenten die net de flat binnengingen, kregen het ding bijna op hun hoofd, zodat de koelkast bijna een killkast was geworden. Voor de rechtbank zei een van de daders dat het een 'geintje' was geweest. Wat je een geintje noemt. De koelcel in met zulke lui! --- Rillers Een soort koelcel komt er ook in het Bos van Ypey bij Tytsjerk. Van de restanten van de oude belvédère wil boswachter Klaas Tolsma een koud en donker hol maken. Het moet een paradijsje worden voor zon beetje alle levensvormen die niet van zonnebaden houden: duistere types als vleermuizen, spinnen en zwammen. De temperatuur in het verblijf moet constant een paar graden boven nul zijn. Mensen zijn er trouwens niet welkom. Maar die krijgen van zon enge plek toch wel de kouwe rillingen. --- Opfokkers Op de Noordshow in Zuidlaren waren kippen, konijnen en andere kleindieren in allerlei soorten en maten te bewonderen. Voor het eerst wist echter in geen enkele categorie een Friese deelnemer de hoofdprijs te winnen. „Friese kleindieren niet mooi genoeg", meldde de krant keihard. Zo, nu zijn die topfokkers voor de volgende keer wel weer genoeg opgefokt. --- Klompendansers Urk en Emmeloord zijn uitverkoren. Ze krijgen dit jaar op Koninginnedag hoog bezoek. Van koningin Beatrix en de NOS. Een gouden keus, denk je dan. Eerst in het oude Urk de gebruikelijke Ot-en-Sientjes. klompendansers en turfbikkelspelletjes, en daarna in jong Emmeloord een gabberhouseparty en een lasershow met futuristische nieuwbouw als decor. Niks ervan. „Oude stadsdelen zoals vorig jaar in Sneek zijn natuurlijk het mooist", la» 1 NOS-functionaris Bert Roeleveld zich in de krant van maandag ontvallen. Wie mocht vrezen dat onze vorstin een hopeloos achterhaalde smaak heeft, kan gerust zijn. Het is kennelijk niet majesteit, maar de NOS. --- Doorstromers De weinige inwoners van de buurtschap Goattum krijgen schrik op schrik te verwerken- Plotseling willen voortvarende lieden hun stukjes weiland volplempen met duizend dure woonhuizen. En eerder al werden ze verrast door de plannen voof de omlegging van het Prinses Margrietkanaal. „Op de tekening giet it nije kanaal by my de foardoar yn en de achterdeur wer üt", zegt Goattumer Frans Entzinger onthutst. De kruisers varen straks bij hem door de gang. Dat is dus wat doorstromen op de woningmarkt in de praktijk betekent. En zo gaa' Goattum noodgedwongen rn^ in de vaart der volkeren. FEDDE DIJKSTRA ---