'Mijn naam is Bier' Door Auke Piersma HIJ HEET Robert Jan Bier. is 21 jaar en komt uit een dorp in de provjncie Groningen. Als u mocht denken dat het om een gefingeerde naam gaat. dan hebt u het dit keer mis. Het is zijn echte naam. Er is weinig fantasie en mensenkennis voor nodig om te begrijpen dat het dragen van die naam niet altijd een groot genot is! Zo ook in het onderhavige geval waarin Robert Jan met de politie in aanraking kwam. De Groninger deed op 4 augustus van verleden jaar met een man of twintig mee aan een vistochtje op zee. Ter verfrissing van de inwendige mens waren enkele kratjes bier meegenomen. Nadat het gezelschap weer voet aan wal had gezet, ontwaarde een politieman flesjes bier op het Brandarisplein in West-Terschelling. Dat is in strijd met de Algemene Politieverordening van het eiland, want op de openbare weg mag men geen alcolhoudende dranken bij zich hebben. En Bier was de schuldige volgens de politiefunctionaris. Hij moest mee naar het politiebureau. Toen hij zei dat hij Bier heette, werd de sfeer er op het bureau niet prettiger op. De politiebeambte dacht, wat allerminst onbegrijpelijk was, dat hij weer eens iemand voor zich had die hem stevig in de maling poogde te nemen. „Hij wilde mijn naam niet geloven. Ik ben grof behandeld", zei Bier onlangs op de zitting van Leeuwarder kantonrechter Arjen van der Meer, voor wie hij moest terechtstaan. Hij vertelde aan de rechter dat de politieman zo te keer was gegaan dat zijn vrinden de vertegenwoordiger van de sterke arm zelfs buiten hadden kunnen horen. De aangeklaagde liet te zijner verdediging weten dat hij inder- tijd bezig was geweest om lege bierflessen in een ander krat te doen. Die zouden dan naar een winkel kunnen worden gebracht en hoefden niet meer te worden meegenomen. Bovendien ontkende de Groninger pertinent dat hij een bierfles aan de mond had gezet. Bij Edzard van Weringh, die het Openbaar Ministerie in deze zaak vertegenwoordigde, bestond twijfel over het voorval. De officier van justitie constateerde dat het wettig bewijs aanwezig was, maar hij achtte het ten laste gelegde feit niet overtuigend bewezen. Hij vond de lezing van de verdachte over de gerezen wrevel niet ongeloofwaardig. „Dat had ik ook gehoopt", reageerde Bier. Hij zei dat hij al twintig jaar op Terschelling komt en zeker niet naar het eiland gaat om er ruzie te zoeken. Kantonrechter Van der Meer was het helemaal met officier Van Weringh eens. Ook hij was er niet van overtuigd dat het allemaal precies zo was gegaan, als in het proces-verbaal werd vermeld. De magistraat kon zich de reactie van de politieman wel voorstellen, als iemand zegt: ik heet Bier. Zodoende was de reis van het Groningse platteland naar de Friese hoofdstad niet tevergeefs geweest: vrijspraak. Maar de rechter gaf hem wel de waarschuwing mee naar huis dat hij voortaan voorzichtig zou moeten zijn met alcoholica op de openbare weg. --- FRIES MOZAIEK De weemoed van Geert Ringnalda Door Wendela Walta EEN GODSLASTERLIJKE pennelikker. Zo noemde schrijver Gerard Reve de maker van het dorpskrantje van Exmorra in 1968. De schrijver ontving het krantje toen hij in Greonterp woonde, maar zegde zijn abonnement al snel op. Reve was niet gediend van de „antidemocratische hetze die in het weekblad gevoerd wordt" en schreef een brief op hoge poten aan Geert Ringnalda, de pennelikker in kwestie. In het dorpskrantje werd in 1968 een heftige discussie gevoerd over de Russische inval in Tjechoslowakije. De plaatselijke dominee stelde zich daarin, naar de smaak van Reve althans, te progressief op. Geert Ringnalda plaatste alles wat aan kopij binnenkwam, dus ook de uiteenlopende meningen over het communisme. Hij denkt nog steeds met weemoed terug aan de roerige jaren zestig. „Wy wienen doetiids hast in aksjekrante. Mar dat is net mear. Ik bin feroare en it krantsje dus ek." Ringnalda is al dertig jaar verslaggever, eind- en hoofdredacteur van Doarpsnijs, de wekelijks verschijnende dorpskrant voor Exmorra en Allingawier. De 54-jarige ambtenaar bij de gemeente Wünseradiel is naar eigen zeggen „mei it krantsje troud". Het eerste exemplaar, toen nog Bibliotheeknieuws geheten, schreef hij op 24-jarige leeftijd. „De Provotiid en protestsongs, ja dat spruts my wol oan", vertelt hij. „Ik joech dan ek geregeld kommentaar op saken. Ik haw wolris wiken lang earne yn it krantsje skreaun „met de burgemeester is alles goed". Gewoan samar in rigeltsje tuskentroch, it sloech nearne op. Wat wie dy man op it lést luik." Het begon allemaal in 1961. Exmorra kreeg in dat jaar een eigen bibliotheek, waarvan Geert Ringnalda het boekenaanbod verzorgde. Na drie jaar vond hij dat er wat meer ruchtbaarheid aan de activiteiten in de leeszaal moest worden gegeven. In 1964 typte hij zijn eerste mededelingenblaadje, Bibliotheeknieuws. De nieuwe boeken stonden erin vermeld en de activiteiten van de christelijke jeugdclub. Bibliotheeknieuws verscheen eens per kwartaal. Dat veranderde toen de lagere school in het dorp een stencilmachine kreeg. Vanaf 1967 verscheen het krantje wekelijks, maar onder een nieuwe naam: Kontakt. Niet alleen Exmorra en Allingawier kregen het blad, ook andere dorpen in de omgeving, zoals Greonterp, Schraard en Wons. „Wy krigen doetiids kontakt mei de oare doarpen, dêrom dy namme", verduidelijkt Ringnalda. Het was vooral in Kontakt dat Ringnalda zich uitleefde op commentaren en kritische noten. Een kortstondige samenwerking met Frysk en Frij, het krantje verscheen toen in gedrukte vorm, was daarom geen succes. Ringnalda voelde zich belemmerd in zijn vrijheid. „Der wie gjin romte foar myn eigen dinkjes." Hij ging daarom alleen verder, in 1970. „Mei in krantsje allinnich foar Eksmoarre en Allingawier: Doarpsnijs." Sinds die tijd is het uiterlijk van het weekblad, met een oplage van 325 stuks, maar weinig veranderd. Het is drie velletjes dik, op A5-formaat. „Dan kin it noch krekt foar ien postsegel mei de post." Doarpsnijs wordt al 25 jaar rondgebracht door Jan Postma, maar er gaan nog wekelijks een stuk of zestig op de bus. „Foar minsken dy't ferhuze binne." Er gaat zelfs wekelijks een krantje naar Californië. Daar woont al jaren een oud inwoner van Exmorra. „Wy hiene rjochtstreeks ferslach fan de ierdbeving", vertelt Geert Ringnalda „want dat wolle minsken léze. Se wolle graach nammen sjen. It hoecht gjin rabberij te wezen, mar humaninterest' docht it goed." Dorpsbewoners moeten dan ook op hun tellen letten als Ringnalda in de buurt is. „As der ien stroffelt, dan komt dat der fuortendaliks yn." De verenigingen in het dorp en de kerk leveren wekelijks kopij voor Doarpsnijs. Zij gebruiken het krantje voor hun mededelingen en activiteiten en geven daar een bescheiden bijdrage voor. Ringnalda staat echter open voor alle kopij. „Mar jo moatte der om bidde en smeke." Alles wat wordt aangeleverd, plaatst hij. Daarnaast zijn er de vaste rubriekjes. Wie is wanneer met wie getrouwd, waar komen die nieuwe lui vandaan, wie ligt waarom in welk ziekenhuis en waar is een kindje geboren. Er ontgaat Geert Ringnalda niets. „Moatst dy wol oeral sjen litte. Of it no in karnavalsfeest is of in keatspartij, ik bin presint. Dat moat wol. As jo net mear yn kontakt stean mei de minsken, dan kinne jo better ophalde." Maar zover is het wat Ringnalda betreft nog niet, hij is aan het dorpskrantmaken verslaafd. Dertig jaar na het eerste gestencilde blaadje is Doarpsnijs enorm veranderd. Provocerende uitspraken en vernietigende commentaren zal de lezer er niet meer in vinden. Die tijd is voorbij. Ringnalda is ouder, wijzer en een stuk gematigder geworden. Hij denkt nu eerst „hoe soe ik it sels dwaan". Of; „gjin drokte". Toch brandt er diep in Geert Ringnalda nog een klein vlammetjes dat af en toe oplaait. Een enkel keertje deelt hij een klein steekje onder water uit. „Dan kin ik it net litte. It sit der gewoan yn." In zijn werkamer is Geert Ringnalda bijna dagelijks in de weer met de dorpskrant. Foto LC/Siep van Lingen --- Vlinderkenners zien soorten goed gedijen Door Sytse Singelsma HET IS ECHT niet allemaal kommer en kwel in de vlinderwereld. Het gaat bijvoorbeeld goed met de argusvlinder, de kleine vuurvlinder, het oranjetipje en het bonte zandoogje. De gehakkelde aurelia neemt in aantal ieder jaar toe en beleefde in 1993 zelfs het beste jaar van de hele eeuw. De koninginnepage wordt op meer plaatsen gezien dan ooit en het resedawitje is vorig jaar voor het eerst weer in Nederland gesignaleerd. In Friesland zelfs op twee verschillende plaatsen. En in het zuiden van het land zijn voor het eerst sinds jaren weer boswitjes gezien. In Friesland nog niet. „Maar wat niet is kan komen", vinden Philip Zeinstra uit Ter Idzard en Gerard Bergsma uit Appelscha van de Vlinderwerkgroep Friesland. De vlinderwerkgroep begint dit voorjaar aan het tweede seizoen van zijn ambitieuze dagvlinderproject. Het doel van dat project is het samenstellen van een Friese vlinderatlas die van elke vierkante kilometer van de provincie moeten laten zien welke vlindersoorten er voor komen. Op zon fijnmazige manier zijn de vlinders in Friesland nog niet eerder geïnventariseerd. De in 1989 verschenen Atlas van de Nederlandse dagvlinders werkt met vakken van 5 bij 5 kilometer. De belangstelling voor vlinders is in Friesland sterk groeiende, is de ervaring van Zeinstra en Bergsma. Aan het inventarisatiewerk hebben vorig jaar tachtig mensen meegewerkt. Dit jaar zijn het er al over de honderd. Voor een deel zijn de waarnemers kersverse vlinderkenners. die de cursus gevolgd hebben die de vlinderwerkgroep vorig jaar in Drachten georganiseerd heeft. Op die cursussen leren de deelnemers soorten herkennen, de fijne kneepjes van het inventariseren en het vastleggen van gegevens. Daarnaast is vlinderecologie een belangrijk onderdeel. Dit jaar staan er opnieuw cursussen op het programma. Vanouds heeft het zwaartepunt van de vlinderstudie in Friesland in het zuiden en zuidoosten van de provincie gelegen. Door de gevarieerdheid van het landschap komen daar de meeste soorten voor en dat maakt het vlinders kijken een leuke bezigheid. Om tot een betere spreiding te komen geeft de vlinderwerkgroep daarom cursussen in delen van de provincie waar vrij weinig vlinderliefhebbers zitten. Dat zijn het noordoosten en de zuidwesthoek. In april start een cursus in de Kruidhof in Buitenpost die gegeven wordt door Gerard Bergsma, Jannie Sinnema en Hans Bijl. De cursus in de zuidwesthoek wordt gegeven door Philip Zeinstra en Gerrit Padding in het Infocentrum in Oudemirdum. De cursussen bestaan uit vier theorieavonden en uit evenveel veldexcursies. Het herkennen van een vlinder in de natuur is heel iets anders dan het herkennen van een plaatje. Het gedrag van het dier is vaak namelijk nog kenmerkender dan zijn uiterlijk.. Heel sterk geldt dat bijvoorbeeld voor blauwtjessoorten, die uiterlijk soms nauwelijks van elkaar verschillen maar die vaak wel een kenmerkend vlieggedrag hebben. Het inventariseren van de Friese dagvlinders is vorig jaar uitgevoerd op ruim een kwart van het provinciale grondoppervlak. „Friesland is verdeeld in vierduizend kilometerhokken en van duizend weten we nu iets tot alles", schetst Philip Zeinstra. Sommige waarnemers beperken hun waarnemingen tot de eigen tuin, sommigen nemen grote stukken van de provincie voor hun rekening. „We hebben van iemand zeshonderd waarnemingen uit zijn eigen tuin en van iemand anders hebben we ook zeshonderd waarnemingen uit het hele gebied tussen Harlingen en Damwoude." Uit het inventariseren is vorig jaar naar voren gekomen dat een aantal soorten veel beter in de provincie vertegenwoordigd was dan verondersteld werd, terwijl een aantal gewone soorten het iets minder goed deed. „De kleine vos en de dagpauwoog hebben het iets minder goed gedaan". constateert Gerard Bergsma. Over de oorzaak daarvan is volgens de vlinderkenners weinig te zeggen. „De vlinders die van warmte houden hebben het goed gedaan. Misschien dat het samenhangt met het broeikaseffect", oppert Bergsma. Het bonte zandoogje is een van de vlinders die het goed doet. Foto Philip Zeinstra --- UT PAKE'S TIID Dizze alarmearjende oardielen hienen te krijen mei de soasjale tastannen yn Fryslan. Want dy wienen min, ek noch yn dy jierren nei 1950, doet de publisiteit de minsken al tinke litte woe dat wy yn in wolfeartssteat libben. De libbensomstannichheden wienen wol better as yn de tiid foar 1910, omdat der ünderwilens in tal foarsjennings kommen wie. Mar foar guon (tefolle) minsken like it noch. as hie de tiid stilstien. Dat alles hie fansels te krijen mei de eardere soasjale en politike omstannichheden yn it casten en südeasten fan Fryslan. Dêr bestienen eartiids jammerdearlike tastannen. Mardêrtroch krige de befolking krekt mear omtinken foar wat goedwollende dümny's en ünderwizers en kommunistyske en anargistyske propagandisten te fertellen hienen. De winst dêrfan wie. sa skreau Vrij Nederland yn de reportaazje oer Opsterlan, dat dêrtroch in basis lein waard foar „een bewuster politieke plaatsbepaling, een duidelijker meeleven met gemeentelijke zaken dan in menig andere gemeente, waar het leven heel wat gladder verliep." Vn de al neamde reportaazje yn de Friese Koerier stie: „Trijehündert gefallen soenen trijehündert ferhalen opleverje, mei hieltyd deselde grüntoan: ellinde, ellinde, ellinde." In ynwenner fan Jobbegea waard sprekkend ynfierd: „Ja, it fait net ta, foaral as it remt. Dan dript it yn de bedsteden. Wy helje dan de spullen mar yn de keamer en gean op de grün lizzen te sliepen. Dat is net sa noflik, mar jo wenne der op 'n doer oan. Allinnich remt it de léste tiid wol in soad." De Jobbegeaster wenne mei syn frou en fjouwer jonge bern yn in krot, ien fan de trijehündert fan de gemeente It Hearrenfean. De man siet yn de wurkferskaffing, mar it lean dat hy fertsjinne wie krekt genöch om syn gesin te ünderhalden. De ferslachjouwer fan de Koerier skreau: „Ze hadden eerst nog hoop. Ze hadden geloof in de ongelooflijke mogelijkheden die het leven soms schenken kan aan wie er vertrouwen in heeft, maar toen de mogelijkheden uitbleven, verdwenen de hoop en het vertrouwen. En zo zijn ze samen met hun kinderen langzaam uitgeblust. Hun geestdrift is verdwenen, zij zijn dof geworden en somber en zij praten niet meer over betere tijden." En oer in oar hüs stie yn de reportaazje: „Er is een huis, dat nog dateert uit de tijd van de Compagnie. Bijna twee eeuwen oud. Men kan de volle hand tussen muur en kozijn van de voordeur steken. Het sneeuwt en waait en regent de gang binnen. In een klein en bedompt kamertje slapen vader, moeder en twee kinderen, waarvan er een een tijd verpleegd moest worden voor tuberculose." Vn it stik yn de Friese Koerier waard ek oanjün, wêrom't der gjin ferbettering kaam. De gemeente woe wol graach, mar 'De Haach' wurke net mei. Der wie sa't dat hjitte. in boufolume tasein, mar dat kaam net. Soks wie mooglik ek wol wat feroarsake troch in ütlitting fan boargemaster Van der Meulen fan Ljouwert, dy't by de komst fan de minister fan folkshüsfesting Witte nei Fryslan te witten die dat der yn Fryslan gjin wenningneed wie. De Friese Koerier reagearre dêr fül op mei it ferwizen nei it grutte tal krotten yn de gemeente It Hearrenfean. Efteröf besjoen wie it gelyk oan de kant fan de sjoernalisten üt it Fryske Haachje. By wentetellings nei de oarloch die bliken, dat it tal ien- en twakeamerwenten yn Fryslan it heechste wie fan hiel Nederlan. Boppedat wie de ferdieling fan wenten foar nijbou foar Fryslan nei 1945 tige üngeunstich. Der kaam yn Haachske rünten, sünder twivel ek troch publikaasjes as de niisneamde, dochs omtinken foar dizze problemen. Sünt 1956 is der in soad ten goede feroare. --- Van onderen Voor de rechter, op de hoek van de straat, in het café of in de beslotenheid van de huiskamer; ze liggen voor het oprapen. Verhalen >an mensen in de knoei. --- De jammerdearlike earmoed fan koart lyn Troch Kerst Huisman JANKE DYKSTRA-BETHLEHEM üt Ljouwert, ald-steatelid fan de CPN, stjoerde üs in slüfke mei foto's. Dy foto's hat hja in lytse fjirtich jier lyn makke yn Tsjalbert en Jobbegea. Se wienen ornearre foar publikaasje, mei de bedoeling om it omtinken fan it publyk te freegjen foar de doe op in soad plakken noch minne wenningtastannen yn Fryslan. Men soe de foto's sjen kinne as in soarte fan protest tsjin soasjale wantastannen. Der is in soad ten goede feroare. Ek dat hat Janke Dykstra gelokkich meimakke. It is noch mar sa koart lyn, eins noch net iens yn de tiid fan pake en beppe. As men de kranten üt dy dagen opslacht, wriuwt men jin de eagen üt. „Jubbega en de ramp van een onbeschreven erflating" skreau Vrij Nederland op 29 maaie 1954. De Ljouwerter Krante fan 2 april 1953 hie it oer „Het verwaarloosde Opsterland." De Friese Koerier skreau op 20 maart 1953: „Gemeente Heerenveen heeft bijna 300 krothuizen. Toestand wordt in onrustbarend tempo ernstiger inplaats van beter." En it Vrije Volk neamde Achtkarspelen op 18 oktober 1952 de „zwarte vlek van het Friese land." Protest tsjin in minne wei yn Tsjalbert. De foto's binne fan Janke Dykstra-Bethlehem, de Bird 24 ienheech, Ljouwert. De suterige wenningtastannen yn Jobbegea koart foar 1960 --- Speculatie in blauw maanzaad ER WAS EENS een man en die kocht alle blauw maanzaad op. Terwijl niemand het merkte, want wie observeert nu permanent de handelsstromen van het blauwe maanzaad, bouwde hij een enorme voorraad op. In de zekere wetenschap dat gans het bakkersbedrijf hem op een dag nodig zou hebben voor de onaanzienlijke donkere zaadjes wachtte hij, zijn miljardmiljoenen maanzaadjes koesterend. En jawel, weldra rees de vraag naar maanzaad, tevens de prijs en onze speculerende monopolist was spekkoper. ledereen bewonderde hem om zijn gedurfde maanzaadhandel. Later is hij bankroet gegaan aan speculatie. Blauw maanzaad is hier bekend geworden toen bakkers begonnen met uitbreiding van hun broodjesassortiment. Van origine is het een ingrediënt uit de Indiase en joodse keukens. De kleine zaadjes, waarvan er twee miljoen in een kilo gaan, worden gewonnen uit de tweejarige papaverknoppen, uit welks schil de opium wordt gehaald. De drogerende stof uit deze schil kan echter niet doordringen tot de zaadjes, zodat u gerust heel veel maanzaadjes kunt verorberen. Eertijds werd het maanzaad in Nederland ingevoerd uit Klein- Azië. Nederland is echter' ali geruime tijd een van de grootste exporteurs van de kleine niervormige zaden. De zaden bevatten ten hoogste 55 procent olie, die als spijsolie: wordt gebruikt. In India gebruikt: men de gemalen zaden om eurries dikker te maken. Maanzaad! heeft een kenmerkende smaak eni je kunt er meer mee dan alleem broodjes versieren. Maanzaadstrudel Eerste deeg: 3 eetlepels melk 50 gram meel 20 gram gist Tweede deeg: 200 gram meel 20 gram suiker 10 gram zout 4 eetlepels melk 2 eidooiers 65 gram boter op kamertemperatuur Vulling: 250 gram maanzaad 60 gram suiker 1 eetlepel bloemenhoning 40 gram rozijnen 1 eetlepel rum 1/4 liter melk Roer de ingrediënten voor het eerste deeg door elkaar en laat dit op een warme plek twintig minuten rijzen. Doe de ingrediënten voor net tweede deel in een kom en voeg het gerezen eerste deeg er aan toe. Kneed dit samen goed door elkaar. Vorm er een bal van en laat deze een half uur rijzen. Maal het maanzaad in een koffiemolen of in de food processor. Doe dan alle ingrediënten voor de vulling in een pan en breng deze al roerende aan de kook. Laat ze dan geheel afkoelen. Rol het deeg uit tot een dikte van een halve centimeter. Strijk de koude vulling er op en rol de deeglap op. Zet de rol dan op een ingevette bakplaat en laat hem nog een half uur rijzen. Bestrijk de rol met een mengsel van eidooier en wat water en bak hem dan in de oven vijfentwintig minuten op 180 graden. Bestrooi de rol met poedersuiker en serveer hem met een vanillesaus. Maanzaad noedels 300 gram aardappelen 100 gram meel 100 gram boter 1 eidooier 100 gram maanzaad geraspte schil van 1 sinaasappel poedersuiker Kook de aardappelen in de schil gaar. Pel ze en wrijf ze door een zeef. Laat dit afkoelen en voeg dan het meel, 30 gram boter en de eidooier toe. Kneed dit tot een deeg. Voeg nog wat extra meel toe als het deeg te slap blijft. Rol het dan uit op een met meel bestrooid werkvlak en snijd de lap in reepjes van een halve centimeter breed en 10 centimeter lang. Rol deze reepjes dan met twee handen tot een spiraaltje. Breng een grote pan met licht gezouten water aan de kook en kook de noedels hier drie tot vier minuten. Haal ze er dan uit en laat ze uitlekken. Smelt de resterende 70 gram boter in een pan en doe hier de sinaasappelschil bij. Bestrooi de noedels met het maanzaad en schud ze door elkaar zodat ze allemaal met het maanzaad bedekt worden. Giet er nu de gesmolten boter over en verdeel ze over de borden. Strooi tot slot de poedersuiker er over en serveer de noedels met een bol vanille ijs. Recepten Klaas Kasma/ Tekst Sybe van der Meulen ---