Fryske Bommel De Fryske Ollie B. Bommel is der, yn 'De oare wrald'. Mar is it in Bommelferhaal wurden of is it in oersetting bleaun? Bommolooch' pyt jon sikkema fergeliket de oersetting troch Jan ac Jong mei in aldere Bommeloersetting fan Harke Bremer en Jarich Hoekstra. ~'De oare wrald' is foar my gjin Bommelferhaal mear." Side 28. --- Derde jeugd Twee jaar heeft Herre Hooghiemster in alle stilte gewerkt aan een nieuwe collectie schilderijen, die nu te zien is in galerie Romein in Leeuwarden. Het zijn abstracte werken, die niets gemeen hebben hebben met alles wat hij in de afgelopen kwart eeuw heeft gemaakt. Herre Hooghiemsters derde jeugd. Pagina 29. --- Nico Dros Werd zijn debuut de historische roman 'Noorderburen', al goed ontvangen, met zijn tweede boek, de verhalenbundel 'Familiezaken', bewijst Nico Dros definitief dat hij uit het hout van de goede vertellers gesneden is, oordeelt Gerrit Jan Zwier. Voor het historische element lijkt hij ditmaal vooral uit zijn eigen levensverhaal te putten. Pagina 30. • --- freed . CULTURELE BIJLAGE LEEUWARDER COURANT VRUDAG 17JUN11994 --- Bolle Beatrix Veertien jaar nadat het uit het gemeentehuis van Weststellingwerf werd verwijderd, haalt het staatsieportret dat de Oldeholtpaster schilder Ton Verhey van koningin Beatrix maakte, de geschiedenisboeken. Eindelijk erkenning voor de schilder die nog steeds vindt dater niets aan het portret mankeert. „Beatrix heeft bolle wangen. Ik heb haar nog gespaard." Pagina 32. --- 'Ik kan nu een bank overvallen' BREYTEN BREYTENBACH DINSDAG IN SNEEK Schilder en schrijver Breyten Breytenbach werd op 1 o september 1939 geboren in het Zuidafrikaanse Bonnievale. In 1961 vestigde hij zich als vrijwillig banneling in Parijs, waar hij nog steeds woont met zijn vrouw Yolande. In 1964 debuteerde hij met de gedichtenbundel 'Die ysterkoei moet sweet', en in hetzelfde jaar verscheen 'Katastrofes, een bundel korte verhalen. Het bekendst werd Breytenbach door de trilogie over zijn moederland, "n Seisoen in die paradys' (1977), 'De ware bekentenissen van een witte terrorist' (1984) - over zijn zevenenhalf jaar politieke gevangenschap in Zuid-Afrika - en 'terugkeer naar het paradijs' (1992). De twee laatste delen schreef hij in het Engels. Maandagavond verzorgt nij de officiële opening van Poetry International in Rotterdam, in het gezelschap van koningin eatrix. Dinsdagavond houdt hij in Sneek de eerste Magister Alvinus-lezing. Het voorlaatste interview waar Breyten Breytenbach mee instemde was voor een joggers-vakblad, waarvoor hij op de foto is gezet in hardloopkleren. Dat gesprek, dat wist hij van tevoren, ging nu eens niet over Zuid- Afrika. In Rotterdam, gisterochtend, vertelde een organisatrice van Poetry International dat een journalist van een landelijke krant met hem wil spreken. „Ik heb niet veel zin om weer over Zuid-Afrika te praten", mopperde Breytenbach in het Nederlands. Pas na de stellige verzekering dat het echt alleen over poëzie zal gaan, stemde hij toe. Want hij is lana genoeg spreekbuis geweest, vindt hijzelfT Hij is immers schilder, schrijver. „Het zou misschien wel veel beter zijn om helemaal niks te zeggen over Afrika", spot hij. Maar Zuid- Afrika speelt een belangrijke rol in zijn werk en znn leven. „Een ideaal scnrijversland" heeft hij het eens genoemd. Daarom komt het ook nu weer aan de orde. / k k ijn gedichten schrijf ik in het Afrif\/\ kaans. Dat is de enige manier om heel intieme, diepliggende, haast onderbewuste ervaringen uit te drukken. In een andere taal dan mijn moedertaal kan ik niet tekenen. Schilderen kan ik ook in het Engels, dat is een kwestie van technieken en vaardigheden die je later leert. Het Afrikaans is eenneel orale taal, waarin klanken, de vorm van de zin, het ritme ook een zekere betekenis hebben. Sommige moppen zijn niet te vertalen. Hoewel ik mijn laatste prozaboeken in het Engels schreef, maak ik de notities daarvoor ook in het Afrikaans. Ik leerde Engels als tweede taal, want je beweegt je in een Engelstalig gebied. Zelfs met andere Afrikaners communiceer je in het Engels. Vorig jaar, aan het begin van de overgangsperiode, is vastgesteld dat er in Zuid- Afrika elf ambtelijke talen zijn om je uit te drukken in het officiële verkeer. Dat is natuurlijk onhaalbaar en onpraktisch. Waarschijnlijk zal in de praktijk blijken dat het Engels de taal is van de ambtenarij en alle andere talen streekgebonden blijven. Terwijl het Afrikaans de derde meest algemeen gesproken taal is, na Zulu en Xhosa, en Engels pas op de negende plaats komt. Die overheersing van het Engels is heel jammer. Het Afrikaans zal er uiteindelijk door verschralen. Op universiteiten zal minder aan de opleidingen worden gedaan, er komt minder steun voor navorsing en instandhouding van het taalonderwijs. De schizofrenie tussen de moedertaal thuis en de taal voor openbare activiteiten wordt groter. Het is moeiliik om daarover te spreken, want het Afrikaans wordt sterk geassocieerd met een specifieke politieke ideologie en een bevolkingsgroep. Al is de Afrikaanstalige meerderheid al lang niet meer blank, maar van gekleurde afkomst. Bezigheden als schrijver en schilder hebben maar heel weinig te maken met politieke overtuigingen. Als politiek de kunst is van het mogelijke, dan is de creativiteit de kunst van het onmogelijke. Daarom is het riskant voor een schrijver om een politieke of moreel-ethi- sche spreekbuis te zijn. Het irritante is, dat je in een vakje wordt geplaatst, wat een ongelooflijk arbitraire reductie is van waar je mee bezig bent. Je moet beantwoorden aan de verwachtingen van je publiek, dingen zeggen die men wil horen, je vervalt in de dwingelandij van de moraliteit, in geijkte beelden en simplistische oplossingen. Misschien dat ik nu na de verkiezingen de kans krijg om niet langer een symbool te zijn. Ik heb in een open brief aan Nelson Mandela geschreven dat ik het ook als een persoonlijke evrijding voel van de verantwoordelijkheid, van de plicht om uiting te geven aan het Zuidafrikanerschap. Ik hoef niet meer te reageren op een manier die van mij verwacht wordt. Ik had een morele verplichting, maar dat is nu voorbij. Als ik er zin in heb kan ik een bank gaan beroven. Het was natuurlijk heel interessant, om me op het snijvlak van de singuliere creativiteit en de politieke macht te bewegen, om me af te vragen wat de verplichtingen zijn van iemand die schrijft of schildert in een gemeenschap die onder apartheid gebukt gaat. Nu ben ik als een bekeerde drugsverslaafde: ik gebruik niet meer, maar ik ben er wel door gevormd. Maar nu is men weer 'normaal. Normale mensen, die 'normaal' sterven, en niet als buitengewoon geval op de voorpagina van buitenlandse kranten komen. Politici zijn een noodzakelijk euvel. Ook in Europa zijn er vale grijze politici met monden vol clichés, kijk maar hoe weinig wat ze zeggen bij de Europese verkiezingen te maken heeft met de realiteit. Bij Nelson Mandela is belangrijk, dat hij niet alleen maar politicus is. Al zal hij het zelf niet zo zien. Zevenentwintig jaar gevangenis maakt iemand anders, het is een zeker zuiveringsproces. Het is haast onmogelijk voor Mandela een gezwollen hoofd te krijgen van alle lof, daarvoor heeft hij te lang in vernedering geleefd. Maar in het algemeen hebben politici meer met elkaar gemeen dan met de mensen die ze vertegenwoordigen. Ik heb Zuid-Afrika eens een ideaal schrijversland genoemd. De problematiek is er zo vanzelfsprekend, er is zon spanning tussen de realiteit en de illusie, de verwachting, dat het haast onmogelijk is te schrijven zonder stelling te nemen. En zelfs de meest banale stellingname wordt er al snel een heldendaad. Op een congres heb ik geopperd dat het helemaal geen heldendaaais om tegen apartheid te zijn. Dat is een vereenvoudiging: er worden nu valse helden gemaakt van iedereen die tegen apartheid is geweest. Dat is een echt gevaar. Ik aanvaard niet dat ik niet gerechtigd zou zijn om felle kritiek te hebben op Nelson Mandela, alleen maar omdat hij 27 jaar in de cel heeft gezeten. Dat is toch te gek? Dat is het probleem van de Europese anti-racisten, waar zijn 'groupies' bij zijn die nog altijd denken dat hun anti-racisme een heldendaad was. In Nederland zijn er nog steeds die ongemakkelijke, fundamentalistische utopieën van de anti-racismebeweging. Bemoeizieke, onaangepaste mensen die het zoveel beter weten, door wie ik me destijds haast schuldig voelde dat ik levend uit de gevangenis ben gekomen. In Zuid-Afrika zijn dingen gebeurd die ik echt niet verwachtte. Het was indrukwekkend om bij de verkiezingen zoveel mensen te zien. De spanning en wraaknemingen die verwacht waren bleven helemaal uit. Er is nu een Indische zomer aangebroken, die men in een lome behaaglijkheid beleeft. Maar ik zie niet in hoe Zuid-Afrika de verwachtingen kan bevredigen die bij de bevolking zijn gewekt. Het gaat toe op ac eerste koude, Siberische winter. De afgrond gaapt nog steeds voor de voeten, er is armoede, er zijn grote economische verschillen, er is grote werkloosheid. Door de verwachtingen die geschapen zijn komt er een conflict. Het is de vraag of het ANC daarmee kan omgaan. Ik heb altijd met een soort abstractie geleefd: op een dag, op een dag dan gaat de hemelpoort open en stap ik een stralend Afrika binnen. Sinds december ben ik nu vijf keer in Zuid-Afrika geweest. Ik wil naar een toestand dat ik er elk jaar een langere periode kan blijven. Maar ik heb nu ook wortels in Parijs en omdat ik zo vaak in Nederland ben geweest, mijn werk er veel is geëxposeerd en mijn boeken altijd het eerst in Nederland verschijen heb ik zelfs een vreemde, peripatetische verhouding met Nederland. Alsof ik een Nederlander ben die niet in Nederland woont." ASING WALTHAUS Jreyten ïreytenbach Foto John de Pater --- Viaduct Freelance-regisseur Matthijs Rümke, bekend van onder andere 'Rolbrug', houdtvan uitdagingen. Zijn nieuwste produktie gaat morgenavond in première op een ongewone plek: het viaduct van de A 6 bij Almere. Met duiven en fietsers als gastspelers. Pagina 33. ---