Verbazing loe)Pr°Paedeuse-maatreger is be(litj d als een bezuiniging. Het was H 'sJer Ritzen zelf die het voorstel •fesh ari ti*Jdens de Tussenbat"besprekingen op tafel legde. ÜHo ekte destijds de nodige verba(^«. Want Ritzen heeft altijd bena*g dat veel eerstejaars-studenten >H(j an de werkwijze in het hoger ift! moeten wennen. En daar- HpE eef Ritzen destijds in de kr g tlnë op het Wetsvoorstel Ho- Kjpnderwijs en Wetenschappelijk pee °ek (WHW) dat studenten K)geJaar over de propaedeuse-fase Nier,11 doen. Maar wel voor eigen ning, zo blijkt nu. Liever had Ritzen het aantal doublerende propaedeuse-studenten ingeperkt door de invoering van een bindend studie-advies. De bewindsman vindt dat universiteiten en hogescholen 'zwakke' studenten moeten wegsturen. Ook dat bespaart natuurlijk studiefinanciering. Maar de Tweede Kamer staat huiverig tegenover dit plan. En evenmin is Ritzen erin geslaagd de instellingen over de streep te trekken. De 'propaedeuse-maatregel' is dus ook voor Ritzen een noodverband. --- Strafkorting Ondertussen blijft het departement studeren op mogelijkheden om de beurs ook na de propaedeuse afhankelijk te maken van de prestaties van de student. Universitaire studenten doen gemiddeld 5,5 jaar over hun studie, terwijl de officiële cursusduur veelal 4 jaar is. Ritzen wil dat studenten jaarlijks of halfjaarlijks worden gecontroleerd op hun studievoortgang. Zijn de resultaten beneden de maat dan volgt een strafkorting op de basisbeurs. Het gekorte bedrag mag de student vervolgens weer lenen. Er heerst grote scepsis over de haalbaarheid van dit laatste plan. Juist de complexiteit van het stelsel van studiefinanciering leidt tot onvoorziene en extra uitgaven. Dat beweert niet alleen de Landelijkse Studenten Vakbond (LSVb), maar ook de Algemene Rekenkamer kwam onlangs tot die conclusie in haar onderzoek naar het nieuwe stelsel van Studiefinanciering. Het koppelen van studievoortgang aan studiefinanciering levert weinig spectaculaire bezuinigingen'op. De Rotterdamse bestuurskundige Roel in 't Veld (de 'uitvinder' van de OVkaart voor studenten) becijferde in 1989 dat het straffen van luie studenten hooguit 50 a 100 miljoen gulden kan opleveren. Naar schatting 95.000 studenten beginnen in het najaar van 1992 - als de propaedeuse-maatregel zijn beslag krijgt - met een nieuwe studie. Als zeven van de tien studenten gedurende één jaar hun basisbeurs kwijtraken, levert de maatregel Ritzen 40 miljoen per jaar op. Het schrappen van de basisbeurs voor scholieren van 18 jaar en ouder die méér dan een keer blijven zitten of zakken voor het eindexamen is evenmin een vetpot voor Ritzen. (Er zijn 80.000 middelbare scholieren van 18 jaar en ouder). In financieel opzicht heeft Ritzen dus nog aanvullende maatregelen nodig om de trage student tot spoed te manen. De lijst met prikkels die Ritzen inmiddels heeft bedacht om studenten tot snelheid te manen is inmiddels aangegroeid tot. een indrukwekkende opsomming: - Met ingang van dit cursusjaar gaan de collegelden met 100 gulden per jaar omhoog gedurende een periode van vijfjaar. - De basisbeurs wordt vijfjaar lang bevroren en dus niet aangepast aan het prijspeil. - Het recht op de basisbeurs en aanvullende beurs wordt beperkt tot de cursusduur (veelal 4 jaar) en één jaar extra (in totaal 5 jaar). - Het recht op inschrijving in het hoger onderwijs wordt in de meeste gevallen beperkt tot 6 jaar. - Om voor een basisbeurs* in aanmerking te komen, moet de student vóór zijn 27ste met een studie aanvangen. - Zodra een student 27 jaar wordt, stoppen de basisbeurs en aanvullende beurs. Studiefinanciering moet vanaf die leeftijd voor 100 procent geleend worden. - De rente over de studieschuld gaat omhoog van 8,7 procent naar 10,3. - De looptijd van de rente over studieschulden wordt verlengd, omdat deze begint te 'lopen' vanaf het eerste studiejaar en niet langer nadat de studie is beëindigd. Deze maatregelen zijn inmiddels goedgekeurd door zowel de Tweede als de Eerste Kamer en gelden vanaf het komende cursusjaar. Voor het cursusjaar dat in augustus 1992 begint, wil Ritzen de rente opnieuw optrekken van 10,3 naar 11,3 procent. Tegelijkertijd moet de propaedeuse -maatregel' zijn beslag krijgen. Maar deze laatste twee voornemens moeten nog aan het parlement worden voorgelegd. margreet Vermeulen --- Merk waardig Oh rnerkuW°rdt er gesleuteld aan 'sVrOD „aardlg compromis. Dat men dat geen van >J'e Sari?, aan de vredesconfe- CrhandH°ngen kan worden te ■*t J- De a n met en'ëe andere ntWern!?erikanen souden in •sVastel-d°cument verder heb-6'egSg ndat de Palestijnen in »o de beilf komst'g moeten zijn \Se gebieden, akkoord ë drt met een aanpak via 'twee sporen' (parallelle onderhandelingen met Palestijnen en de Arabische landen) en bereid moeten zijn in vrede te leven met Israël. Een ander voorstel van de VS zou zijn dat de onderhandelingen over de definitieve status van de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook beginnen in het derdejaar na de afkondiging van zelfbestuur voor de Palestijnen. In dat stadium zouden ook inwoners van Oost- Jeruzalem bij de onderhandelingen moeten worden betrokken. Het voorstel geeft Israël in feite een vetorecht over de samenstelling van de Palestijnse delegatie, al was het van begin af aan duidelijk dat Israël nooit kan worden gedwongen te praten met partijen die het wil boycotten. Ondanks de hoop die gerezen is door de vredesmissie van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken James Baker blijven ultrarechtse Israëliërs en Palestijnen uit diverse gelederen achterdochtig over de Amerikaanse plannen voor een Arabisch-Israëlische vredesconferentie. Veel oude barrières zijn immers nog niet geslecht. De kwestie van de joodse nederzettingen in de bezette Arabische gebieden - die ook door Baker- als een obstakel voor de vrede wordt beschouwd - doemde weer op door berichten dat de Israëlische regering opnieuw geld heeft vrijgemaakt voor de bouw van woningen op de Golanhoogvlakte. Het ministerie van Financiën zou de bouw van 3.200 woningen voor Sovjet-immigranten gaan bekostigen. Voor de Arabieren blijft de sleutelvraag of en hoe de Palestijnen zullen deelnemen aan de vredesonderhandelingen. Israël houdt vol uitsluitend te willen praten met Palestijnen die niets met de PLO te maken hebben en niet uit het Arabische Oost-Jeruzalem of de Golanhoogvlakte komen; beide gebieden zijn officieel door de joodse staat ingelijfd .sinds de verovering in 1967. --- Syrië James Baker legde maandag na afloop van de gesprekken met de Israëlische leiders met grote kracht de nadruk op één ding: Syrië en andere Arabische landen zijn voor het eerst in 43 jaar bereid direct te onderhandelen met Israël. Een nega- tieve houding van de Israëlische regering zou in deze omstandigheden weinig begrip ontmoeten bij het Amerikaanse publiek (lees: belastingbetaler; vertaal: geldschieter voor Israël). De Israëlische regering is ook dooide veranderde houding van de Arabische landen in een positie gebracht waarin ze moeilijk 'neen' kan zeggen tegen het Amerikaanse voorstel voor een vredesconferentie over het Midden-Oosten. Misschien zullen Baker en zijn medewerkers er inderdaad in slagen een oplossing te vinden voor het netelige probleem van de Palestijnse vertegenwoordiging via het diplomatieke woordenspel, dat in het vredesproces toch al een belangrijke rol speelt. Zo spreken de Arabieren onveranderlijk over een internationale conferentie' die op het punt staat te beginnen, terwijl de Israëlische regering hetzelfde overleg omschrijft als 'directe onderhandelingen over vrede met de Arabische landen, ingeleid door een ceremoniële bijeenkomst van alle partijen. Hoe dan ook, een vredesakkoord in het Midden-Oosten, inclusief een oplossing voor het Palestijnse vraagstuk, lijkt nog heel ver weg. peter stiekema --- Israël wil zeggenschap over Palestijnse delegatie Vredesgesprek Midden-Oosten lijkt op voorhand al mislukt analyse '^Hl e redactle buitenland' %ferZALEM - Wat is een vredes- Vrrjentle over het Midden-Oosten b^ldé Wanneer één van de deelne- Nlt h part'jen - lees Israël - be- 0e de delegatie van één van fa erfvere deelnemers -in dit geval N*> MlJand. de Palestijnen, er uit- J6tlrni let veel, valt te vrezen, alle 1L„ ?che geluiden van de kant M^'ael en de VS ten spijt. ln^mmmmmmmmmmmml C^ëlis6? Is,aël zijn het volgens de Nhe a minister van Defensie, Smeris, tj?ns' dan wel eens over de Sardi ■ g van een Palestijnse *-*Uie glnB bij een vredesconfem °Ver het Midden-Oosten, it'v°orHeetl zeer belangrijk obsta- I) aarise ultvoering van het Ame- E*ttè2j* vredesplan verdwenen Bar V(.*ü' maar het is natuurlijk te I °Qst t Woorden dat Palestijnen i\d ieruzalem b'J de eerste on°^st 7, "ngsronde over de toe£*h B!ln door Israël bezet Ara■ e|lamLled uitgesloten zijn van Ifc**) ,s • Ie1 door^ tegen dat Palestijnen uit Lrru-2alerY:S 1 geannexeerde Oost| rdt rTr1; dat door de Palestijnen ln toek als de hoofdstad van 'n van^ mstlëe staat, deel uitmalr>fere en delegatie bij de vredes- Wal HL'e* De Palestijnse leider !C^e m^Ssein' verwierp die gelu ten n- "Dit 1S nonsens* Het Van mer>sen uit Oostn beer;; ls, onaanvaardbaar", was arWPle,lijke standpunt. ndt of u jft' hüe Je het ook lï1 een p, n- de samenstelling i ngriiu , lestiJnse delegatie het . n«-OeD stru»kelblok voor het C°hfere n Van een regionale vrei ten. nu ne °Ver het MiddenlttlüUdt Israëlische regering «i enstelidan een vetorecht over de n, gatie ng van de Palestijnse iKrdiKer*r!f Palestijnse vertegener \s dle met de Amerikaanse >s Bvan Buitenlandse Zaken L "eti aK<;r hebben gesproken, LKSen iSr. dat feh °ï> cPn Palestijnen ongetvTijyK" m»slukking zullen uitlo- JAMES BAKER .kwestie nederzettingen is obstakel voor vrede... MOSHE ARENS .Geen Palestijnse afvaardiging uit Oost-Jeruzalem... --- binnen/buitenland Propaedeuse-maatregel is niet meer dan een noodverband Tweederde studenten wellicht beurs kwijt achtergrond Van onze correspondente •s-N HAAG - De controle op studie-prestaties van studenten -.erd nog niet zo lang geleden afgeschaft, namelijk in 1986. De L°ts*en van het controle-systeem stonden in geen verhouding ,: de opbrengst, zo luidde de redenering. Sindsdien krijgt kf'Seen student die voor al zijn tentamens zakt, gewoon dooro^ald. Daar wil minister Ritzen (Onderwijs) van af. Want .echte studenten zijn trage studenten en trage studenten slur'en geld. meest eenvoudige methode om J^me studenten af te straffen is IJjj'-Ok ook de meest draconische % H C' En dat 'S het SchraPPetl L de basisbeurs voor studenten fels ProPaecteuse niet in één jaar If..'**- Dat betreft evenwel het overjj,» deel van de studentenpopula- Ijj, O Procent). Slechts een minderljM van 30 procent haalt de proeuse wél in één jaar. e blessure-tijd' mag de student u studiefinanciering bij Ritzen leijj --egen (bijna) commerciële ren■k rjetltaëes wel te verstaan. Zo- js de student zijn propaedeuse ■*Ur°S •:'e-naalt* begint de basis; s (schenking) weer te lopen. --- Justitie en politie Luik willen in alle rast dader kannen opsporen Fantasieën frustreren onderzoek moord Cools Vervolg van pagina 1 LUIK - Waarschijnlijk heeft hij er nooit een in dienst gehad. Want anders was ongetwijfeld ook de tuinman al publiekelijk in verband gebracht met de moord op de vorige week in Luik vermoorde André Cools. De procureur-generaal Leon Giet hief zijn handen gistermorgen in de klassieke kamer van het paleis van justitie in Luik ten hemel: „We hebben hier te maken met een serieus ciruit van informanten en helaas ook een fantasie-circuit." André Cools ((>3), de Belgische socialistische ex-minister en Minister van Staat, werd vorige week donderdag bij het verlaten van het appartement van Marie- Hélène Joiret, met wie hij een verhoudmg had, geliquideerd. De schietpartij vond plaats op de parkeerplaats van het appartementencomplex. Joiret werd door dezelfde dader eveneens getroffen. Zij onderging gisteren een tweede operatie. In levensgevaar verkeert zij niet meer. • Het lijk van de Belgisclie Minister van Staat André Cools werd vorige week donderdag weggedragen van een parkeerplaats in Luik. De socialistisch oud-minister werd op weg naar zijn auto duodgesciioten. --- Anoniem Het onderzoek, waarbij zelfs anti-ten-eurorganrsaties zijn ingeschakeld, wil maar met vlotten. Er komen erg veel trps binnen maar ook een enorme hoeveelheid fake-getuigenissen, fantasieverhalen, geruchten of hoe ze ook omschreven mogen worden. Ze leiden het onderzoek naar de moord op de socialistische voorman Cools enorm af. Dat er momenteel in Luik door tweehonderd ambtenaren van alle mogelijke Belgische politiediensten gewerkt wordt aan de zaak, mag dezer- dagen de enige échte zekerherd in Luik heten. Alle andere verhalen zijn gebaseerd op zogenaamde aan zekerheid-grenzende-waarschijnlijkheden, heden, anonieme telefoontjes, geruchten, halve waarheden of veronderstellingen. Wat te denken van de bezorgde moeder uit Eisene die zondagavond reeds de Brusselse krant Le Soir belde en daar mededeelde dat haar zoon meer zou weten van d-e moord op Cools: „Ik meende dat hij pasgeleden over de socialistische ex-burgemeester Edouard Close sprak in verband met moordplannen van een rechts -extremistische groepering. Nu begrijp ik dat hij het over Cools heeft gehad en niet over Close. De dag na de moord op Cools is mijn zoon naar het buitenland gevlucht, vermoedelijk naar* Frankrijk. Hij is bang omdat hij teveel weet", zou de vrouw aan Le Sou- en later aan de plaatselijke politre hebben verteld. Volgens procureur-generaal is de vrouw échter* niet opgespoord. Het zou een anonieme melding zijn geweest. Wellicht verwees Giets bekendmaking dat er een rogatoire commissie ingesteld is wél naar dit geval. Maar bevestigen dat het verzoek om rechtshulp aan Frankrijk is gedaan, wilde de procureurgeneraal niet. --- Lifter En waarom is de moord nog niet opgelost nu zich een getuige gemeld zou hebben bij de gerechtelijke politie» die een lifter langs de Maaskade in Luik gezien heeft? Een half uur na de aanslag had hij daar een man, gestoken in een jeanspak en zon veertig jaar oud zien staan. Degene die deze 'zenuwachtige' man een lift heeft aangeboden, heeft zich echter nog niet gemeld. Dé tip die leidde naar een disciplinair gestrafte verpleger van het ziekenhuis \*an Seraing is van het lijstje geschrapt. Het verhaal deed de ronde dat de man wraak had willen nemen op Cools die per slot van rekening bestuurslid was van dat ziekenhuis. Aan het anonieme telefoontje naar La Nouvelle Gazette hebben de onderzoekers ook niet erg veel gehad. „Kijk eens wie er hier het meeste geld heeft in dit land. Cools was de nummer twee op mijn lijst", had de man gezegd die afgedaan wordt als een smakeloze grappenmaker. Zo ook de anonieme beller naar de politie in Seraing: „André Cools heeft nu zijn deel gehad, de volgende die aan de beurt komt is Guy Mathot." De ex-burgemeester van Seraing en senator voor de Partie Socialiste wordt inmiddels zwaar bewaakt. „We houden overal rekening mee", herhaalde een zuchtende procureur-generaal Giet gistermorgen, geflankeerd .door de procureur-des-kon ings (officier van justitie) mevrouw Bourguignon die het onderzoek leidt. Inmiddels heeft de onderzoeksrechter Véronique Ancia het stof geblazen van het dossier dat in 1987 leidde tot het zogenoemde parkeermeterschandaal. Ze zou momenteel laten onderzoeken of Cools misschien betrokken is geraakt rn het complot dat destijds zijn oorsprong vond in geknoei met de gunning en explortatre van de Luikse parkeermeters. Voorzrtter* van de beheersfirma van de Luikse parkeermeters was een goede vriend van Cools, baron de Bonvorsin. Die verklaarde onlangs in een kranteinterview: „Vrienden bn de staatsveiligheid zeiden me: ofwel wordt ge doodgeschoten, zo niet stoppen ze je in de bak..." Justitie sluit niets uit. „We on derzoeken niet alleen de seneu ze, maar ook de fantasie-verha len", herhaalde Giet. jos van den camp --- Reputatie Buthelezi definitief in duigen Van onze redactie buitenland JOHANNESBURG - De reputatie van Zoeloe-leider Mangosuthu Buthelezi ligt definitief in duigen, ook al heeft zijn Inkatha Vrijheidspartij inmiddels in de persoon van een persoonlijk secretaris een zondebok gevonden voor geheime financiële regeringssteun aan de partij. Buthelezr haastte zich dinsdag om te verklaren dat hij het omstreden bedrag van 250.000 rand (circa 180.000 gulden) zal terugstorten, maar herhaalde dat hij niets van betalingen wist en repte met geen woord over het geld dat de aan Inkatha gelieerde vakbond 'Uwusa van Pretoria ontving. Het gaat hier om naar schatting twee miljoen, wellicht zelfs vijf miljoen rand. --- Aanzien Maar het kwaad is al geschied: het schandaal werpt een onuitwisbare smet op het beeld dat Buthelezi van zichzelf schetst als leider van een krachtig Zoeloeblok van conservatieve zwarte kiezers, van tegenstanders van sancties en van aanhangers van een vrije markteconomie. Met zijn groep zou aan de onderhandelingstafel terdege rekening moeten worden gehouden. Buthelezi's aanzien als voorvechter tegen de apartheid steunde op het feit dat hij ooit lid was van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC). De Zoeloe-leider steunde verscheidene jaren het ANC-beleid ten aanzien van onder meer de bantustans, de thuislanden die de regerende Nasionale Party opzette voor de verscheidene zwarte bevolkingsgroepen. Als president van het Zoeloethuisland KwaZoeloe wei hij steevast de zogeheten i nat hankelijkheid van de Zuidafrikaanse regering te aanvaarden er_ daarover te onderhandelen voordat ANC-leider Nelson Mandela was vrijgelaten. --- Populariteit Maar hoe groot Buthelezi's aanhang echt is, blijft onderwerp van discussre. Zelf werpt hij zich op als de leider van zes miljoen Zoeloes, terwijl hij ook duizenden blanke aanhangers zegt te hebben. Maar uit onafhankelijke opiniepeilingen blijkt dat hij in de stedelijke gebieden niet meer dan vijf procent van de zwarten achter zich heeft. In de provincie Natal, waar de meeste Zoeloes wonen, is dat percentage maar enkele procenten hoger. Waarnemers zeggen dat Buthelezi zijn afnemende populariteit compenseert met gewelddadige botsingen. De wervingscampagnes van Inkatha rond de hoofdstad van Natal, Pietermantzburg, zouden vaak op gevechten zijn uitgelopen. Daarbij wordt de politie ervan beschuldigd bij de gewelddadigheden Inkatha telkenmale de hand boven het hoofd te houden. Nu de beerput door het schandaal open is zal Buthelezi het nog zwaar krijgen om de schade te herstellen. De Amerikaanse regering, altijd een trouwe bondgenoot van de Zoeloe-leider, is ernstig in verlegenheid gebracht door de geheime financiering. Een week voordat het schandaal uitlekte verklaarde Washington dat er geen aantoonbaar bewijs was voor betrokkenheid van de Zuidafrikaanse regering bij de politieke ruzie bij Inkatha. Om de schade voor zichzelf te beperken laat de Zuidafrikaanse regering het aan Inkatha over zichzelf te verdedigen. „De regering zal zich niet voor volgende week dinsdag uitspreken over de zaak", zei president Fredenk de Klerk dinsdagavond. Hoewel in de publieke opinie steeds luider geroepen wordt om het rollen van koppen van verscheidene regeringsleden, zullen waarschijnlijk alleen Buthelezi en zijn door apartheidsgeld bezoedelde prmachine het slachtoffer worden. ---