Niet stemmen t Waarom gaat u niet stemp*e vraag werd uiteraard alfa aan de niet-stemmers ge*lu Vanwege het geringe FWntage (5,2% = 16 perso- N. wordt volstaan met de gelding van de absolute ptallen per opgegeven re• Eenmaal werd verhinde- PS als motief opgegeven om ' te gaan stemmen. Niet "JKeresseerd werd viermaal F*gd. Bezwaar tegen het Eu- Bjfse Parlement was voor ¥ mensen een motief om Pte gaan stemmen. Zes onpraagden gingen om uit- P~Pende redenen niet. Niet P°emd werden bezwaar te- Pde lijstineenschuiving van n" RPF en GPV. tYP wellce partij gaat u 14 antwoorden op deze |2*B bleek dat er ten opan 1982 slechts margi- verschuivingen in het Bedrag te verwachten zijn £*r de ND-abonnees/-le- Vsrn GPV SCOOI-de 79,3%. t.,^P kwam met 0,47 c nu voor in tegenstelling tot RPF kwam op 10,9%. E?* Werden genoemd het 2,8%), pvdA (0,4%), ''*%). weet ik nog niet 1 zeg ik niet (2,57 c). hss_nt -n overi6ens inte" Zlin de score te verge- m«t de antwoorden op g naar eventuele voor| Jmmen. Uit die score Kkt melijk worden opger* oa*at men toch iets min" n_ gebonden' zou gaan c,n dan uit het antae vraag op welke _ar- I n gmg stemmen, "-zou en worden opgemaakt. --- Lijst 5 liefeer1* Vol9e™ Ude lijst- J «PF/Gpv? combinatfe ;'ntWoord op deze ken' "^ W^el,VerWarrende Vraag Nl _. S*k vt>or de verkiezin* Sap?5 niet eensluidend. NnJ: f Van der Waal-5. 12 4C7 Van üjst 5, kwam !>vto1__,nuner 2' de 6*an Dam, was goed CïPv? de nummer 3, de . ver op de lijst. E. van Middelkoop, scoorde 37,67 c. Niet minder dan 38% zei het niet te weten en 10,57 c noemde een andere naam. Nogal vaalwerd de naam van kamerlid Schutte (GPV) genoemd, hoewel die op de lijst niet voorkomt. Van de andere namen die meer dan eenmaal genoemd werden, vermelden we die van het RPF-kamerlid Leerling en de lijsttrekker van het GPV in 1979, dr. J. Blokland. Deze vraag werd alleen aan de kiezers van lijst 5 voorgelegd. - Op wie gaat u 14 juni stemmen? Ook deze vraag werd alleen gesteld aan de 258 mensen die gezegd hadden op lijst 5 te gaan stemmen. Het gaat dus om de voorkeurstemmen op lijst 5. Op nummer 1, de SGP'er Van der Waal, zou 34,9% stemmen. Nummer 2, mr. R. van Dam (RPF), scoorde 1,6% en de GPV'er Van Middelkoop 48,17 c. Overigens wist 11,2% nog niet precies op wie men zou stemmen. De GPV-aanhang verklaarde in 30% van de gevallen op nummer 1, ir. Van der Waal, te zullen stemmen. De eigen kandidaat, E. van Middelkoop, was in dit geval goed voor 54,4%. De RPF-aanhang verklaarde zelfs in 71,9% van de gevallen geen voorkeurstem te zullen uitbrengen, waarbij de categorie die het nog niet wist (18,8%)gemakshalve buiten beschouwing blijft. - Bent U op de hoogte van het feit dat SGP, RPF en GPV met een gecombineerde lijst aan de verkiezingen deelnemen? Daar kwam ongeveer de vraag op neer die vervolgens aan alle ondervraagden werd gesteld. Slechts weinigen (27c) hoorden daar echt van op. Aan de overgrote meerdeheid van de ondervraagden was dit gegeven bekend. Overigens wordt bij deze percentages (en dat geldt voor het hele onderzoek) door Intomart aangetekend dat er een tamelijk ruime marge in acht moet worden genomen. Bij 300 ondervraagden, zoals in dit geval, moet met een veiligheidsmarge van 570 worden gerekend. Het vermelden van cijfers achter de komma is dus nauwelijks zinvol. Om telfouten' te voorkomen, is echter afgezien van afronding, hoe zinvol dat verder ook is. --- Meer uitslagen van de ND/Intomart-enquete over stemgedrag GPV-kiezers Mogelijke zetel lijst 5 mede te danken aan trouwe opkomst GPV-aanhang (van onze politieke redactie) 01LVERSUM/AMERSFOORT - Voor het Into- in opdracht van het Nederlands „rblad ten aanzien van het stemgedrag van met Je GPV-kiezers zijn precies 500 mensen gebeld, •jrvan hebben 306 geantwoord op de vragen van 4 onderzoek. 102 weigerden dat. De overige 92 konden ook na drie pogingen niet telefojch bereikt worden. Het onderzoeksresultaat is nrmee representatief te achten voor het abonneestand van het Nederlands Dagblad. Omdat uit de joltaten blijkt dat 74,4% van de ND-abonnees tot ! aanhang van het GPV kan worden gerekend, pmen de resultaten worden beschouwd als „indi-oef" voor het GPV-electoraat. Pas na vergelij\tg met gegevens uit andere verkiezingsonderzoe-0 kan iets meer worden gezegd over de echte ~retsentativiteit" van dit onderzoek voor dat elecraat. get Intomart-onderzoek is gevoerd onder Nederlanjs van achttien jaar of ou■i f. Om de betrouwbaarheid j verhogen is steeds per tele, onnummer gevraagd een ge)rekje te mogen voeren met ■ uit het gezin die r attien jaar of ouder is en die i, (eerste jarig is. Het ondersek bevatte negen inhoudeejke vragen. De resultaten cjirvraag zijn als volgt. , Op welke partij heeft u ge>md bij de laatste verkiezin, nn september 1982 voor de , «ede Kamer? \ 'Jit de tabel blijkt dat toen .<% van de ND-lezer GPV ande, 10,2% RPF, 4,97 c CDA een klein percentage op anrc partijen, waaronder idA en WD. De SGP werd en enkele maal genoemd. in de ondervraagde lezers . i 53,6% in 1982 te jong om te igen stemmen. v y Gaat u stemmen tijdens de ikiezingen op donderdag 14 j, si voor het Europese Parle, ent? v Ja, antwoordde 93,4% van i i ondervraagden. 5,2% §de mee niet te gaan en 1% het nog niet. De GPV-kieantwoordden in 94,97. \ de gevallen met ja. Nee id in 4,37 c van de gevallen iegd, terwijl minder dan 1% 'nogniet wist. De RPF-aanmg kwam met bijna de- Me percentages uit de bus .1 - 5,9 -0,0). De overige toimers scoorden 83,870 ja, f>% nee en 2,770 wist het nog ts wordt gekeken naar de ijdsgroepen, dan valt op ie groep 50- tot 65-jarigen tief veel niet-stemmers (14,3%). De allerjongste ers laten het 't minst afaö.3%). Lijstineenschuiving Europees Parlement weet heel genuan- heel weet Leeftijd voor tegen niet positief positief ceerd negatief negatief niet totaal (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) 18-24 jaar 18.1 18.2 25.0 22.2 20.9 11.7 25.8 12.5 18.4 25-34 jaar 34.3 27.3 12.5 44.4 39.1 25.0 19.4 33.3 37.5 32.9 35-49 jaar 26.5 27.3 - 11.1 22.6 35.0 32.3 33.3 6.3 25.6 50-64 jaar 9.8 22.7 37.5 11.1 10.4 13.3 16.1 12.5 12.0 65jaaro_ouder 11.3 4.5 25.0 11.1 7.Ó 15.0 6.5 33.3 31.3 11.1 Totaal 87.2 9.4 3.4 3.8 49.1 25.6 13.2 1.3 6.8 100 = 234 GPV'ers GPV Wie is volgens u GPV GPV GPV GPV 65 of GPV GPV GPV RPF overige lijsttrekker (van 18-24 25-34 35-49 50-64 ouder man vrouw totaal totaal stemmers totaal SGP/RPF/GPV)? (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) Vander Waal 2.6 8.1 15.8 18.2 80 16.3 5.6 10.1 28.1 11.1 12.4 Van Dam 2.7 1-6 0.9 6.3 1.6 Van Middelkoop 35.9 39.2 45.6 36.4 48.0 42.4 40.0 410 9.4 55.6 37.6 Ander 10.3 14.9 3.5 22.7 8.0 5.4 15.2 11.1 9.4 10.5 Weet niet 51.3 35.1 35.1 22.7 36.0 35.9 37.6 36.9 46.9 33.3 38 0 Totaal 100 ■ 258 SGP/RPF/ GPV kiezer- Op welke partij Lijstineenschuiving stemde u bij de kamer. verkiezingen '82? Percentage weet Houding tegenover voor tegen niet totaal rr>A 4 9 Europees Parlement (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) pvdA in WD o_3 Heel positief 4.4 - - 3.8. El'6^ Positief 52.0 36.4 12.5 49.1 SGP Genuanceerd 23.5 45.5 25.0 25.6 ££* 7** Negatief 13.2 13.6 12.5 13.2 *"T ™-f! Heel negatief 1.5 - - 1.3 Andere partijen 3.0 Geen mening 5.4 4.5 50.0 6.8 te jong 3.6 Wil niet zeggen 2.6 Totaal 87.2 = 9.4 = 3.4 = 100 = Totaal 100 204 GPV'ers 22 GPV'ers 8 GPV'ers 234 GPV'ers =305 kiezers Mening over Mening over lijstineenschuiving Europees Parlement weet heel genuan- heel weet Gaat ul4 juni voor tegen niet positief positief ceerd negatief negatief niet totaal stemmen? (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) Ja 97.5 72.7 87.5 100.0 97.4 93.3 90.3 100.0 87.5 94.9 Nee 2.0 22.7 12.5 - 2.6 5.0 6.5 - 12.5 4.3 Weet niet 0.5 4.5 - - - 17 3.2 - - 0.9 100 = 234 GPV'ers GPV GPV GPV GPV GPV 65 of GPV GPV GPV RPF overige Op wie gaat 18-24 25-34 35-49 50-64 ouder man vrouw totaal totaal stemmers totaal u stemmen:1 (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) (perc.) Vander Waal 25.6 37.8 21.1 27.3 36.0 32.6 28.0 30.0 71.9 22.2 34.9 Van Dam ....... 9.4 11.1 1.6 Van Middelkoop 51.3 48.6 66.7 54.5 48.0 60.9 49.6 54.4 - 66.7 48.1 Andere SGP'ers ... 4.5 - - 0.8 0.5 - - 0.4 Andere RPF'ers 1.4 0.8 0.5 - - 0.4 Andere GPV'ers - 2.7 1.8 4.5 - 2.2 1.6 1.8 - - 16 Anderenaam 1.4 3.5 4.5 - 1.1 2.4 1.8 - 1-6 Weetniet 23 1 8.1 5.3 4.5 16.0 3.3 16.0 10.6 18.8 - 11.2' Wil niet zeggen 1.8 - - 0.8 0.5 - - 0.4 Totaal 100 = 258 GPV/SGP/ RPF-kiezers --- Onderzoekers kregen soms leuke reacties De grote schoonmaak en het Europese Parlement door J.W. van Houdt „Ik heb het nog niet nagekeken, want we zitten nog midden in de schoonmaak. "Het is één van de reacties, die een enquêtrice van het onderzoeksbureau 'Intomart' vorige week te horen kreeg op haar vraag op welke plaats op de lijst men ging stemmen. Het in Hilversum gevestigde onderzoeksbureau, bekend van de verkiezingsprognoses, deed vorige week dinsdag-, woensdag- en donderdagavond in opdracht van het Nederlands Dagblad een onderzoek naar het stemgedrag onder 300 abonnees van de krant. De uitkomst van dat onderzoek staat elders op deze pagina. Sommige ondervraagden waren wantrouwend. Die wilden weten hoe men aan zijn of haar adres was gekomen. 'Intomart' hanteert als vaste stelregel, dat in zon geval hooguit wordt verwezen naar het telefoonboek. Dat antwoord bevatte dus niet alles wat daarover te zeggen was. Er werden weliswaar alleen telefoonnummers gebruikt, die in het telefoonboek staan, maar de adressen werden a-select getrokken uit het abonnements-adressenbe - stand van het Nederlands Dagblad. Ervan uitgaande, dat tenminste 80% daarvan een GPV-kiezer op zou leveren, hoopten wij een beeld te krijgen van het stemgedrag van deze groep kiezers. Hoe kijkt men aan tegen het Europees Parlement, wat vindt men van de lijstineenschuiving met SGP en RPF en is men ook bereid de voorkeursactie voor de 'eigen' kandidaat te steunen? Ook zou zo een beeld kunnen worden verkregen van nietstemmers onder het GPVelectoraat en van de argumenten die daarvoor gehanteerd zouden worden Opvallend was een week voor de verkiezingen, dat vrijwel iedereen zijn standpunt had bepaald, maar dat het aan feitenkennis nog wel eens ontbrak. Men heeft kennelijk zoveel vertrouwen in de eigen mensen, dat men vaak niet eens weet hoe de uitgekozen kandidaat heet. „Ik weet wel wie het is, maar ik kan zogauw niet op die man komen", zei iemand. Een ander: ..Schutte? Oh, nee, die is gewoon voor het landelijke. Maar hoe heet die vent ook al weer? Ik weet het niet, hoor". En de mevrouw van de schoonmaak vertrouwde de enquêtrice toe, vroeger op het GPV te hebben gestemd, maar sinds de Kamerverkiezingen van 1982 aan de RPF de voorkeur te geven. Ongeveer twintig procent van degenen die door 'Intomart' werden benaderd, weigerden de enquête te beantwoorden. Dat is een „normaal" percentage in dit soort onderzoeken. Maar van een heleboel anderen kwamen reacties in dezelfde geest als van die man, die opgewekt zei: „Ja hoor, dat vind ik wel leuk!". Eén mevrouw zei eerst, „daar wil ik niet aan meedoen", maar deed dat later toch. Op de aan alle ondervraagden gestelde vraag of gesproken kon worden met de persoon van 18 jaar of ouder in huis, die het eerst jarig was, zei ze, hardop lachend „er is maar één persoon hier". Op de vraag of men het eens was met de lijstineenschuiving, werden soms aarzelend, maar meestal overduidelijk positieve antwoorden gegeven. „Toch wel voor, omdat er dan nog een kans is, dat er nog eentje in komt" en „in zoverre voor, omdat alle drie partijen naar eigen zeggen wel hun eigen grondslag behouden", noteerden wij onder de aarzelaars. „Daar ben ik voor", zeiden de meesten eenvoudig. „Ik ben daartegen", zeiden sommigen. Opvallend was trouwens, dat in antwoord op de vraag op welke plaats men ging stemmen, in een paar gevallen niet werd geantwoord „nummer zoveel", maar bijvoorbeeld „hier in Goes!" of „hier in Veenendaal, bedoelt u?". Maar het meeste plezier had één van de enquêtrices, toen een bejaarde man haar vroeg of zij wel eens van Groen van Prinsterer had gehoord, die tenminste als eenling durfde op te treden in de Tweede Kamer. --- Voor of tegen - Bent U voor of tegen lijstineenschuiving (van SGP, RPF en GPV) bij de Europese verkiezingen? Deze vraag werd aan alle ondervraagden gesteld. De GPVaanhang scoorde 87,2% voor en 9,4% tegen. Geen mening had 3,4%. Bij de RPF'ers was de tegenstand nihil, 2,9% had geen mening en 97,1% was voor. Onder de aanhang van andere partijen bevonden zich veel voorstanders (70,370). Tegen was 10,8%, terwijl 18,9% het niet wist. De meeste tegenstanders in het GPV-kamp bevinden zich in de leeftijdsgroep 50 t/m 64 jaar, namelijk 17,9%. Omdat deze categorie ondervertegenwoordigd is - het GPV-electoraat is relatief jong - zegt dat overigens niet zo veel. Opvallend is echter wel dat het kleinste aantal tegenstanders van deze lijstineenschuiving onder de 65-plussers wordt gevonden, namelijk 3,870. Overigens zijn de verschillen in standpunt tussen jong en oud ten aanzien van deze lijstineenschuiving bijzonder gering. Ook maakt het weinig uit tot welk geslacht de ondervraagden behoren. - Een van de vragen had betrekking op de houding tegenover het Europese parlement. Staat U daar heel positief, positief, negatief of heel negatief tegenover? Bijna de helft antwoordde met positief en 3,670 zelfs met heel positief. Een genuanceerd oordeel had 25,97 c. Negatief scoorde 13,170 en heel negatief 1,3%. Geen mening had 7,570. De verschillen tussen GPV- en RPF-aanhang waren niet groot. --- Electoraat Zoals eerder opgemerkt, is het GPV-electoraat jong, zo werd bij het onderzoek duidelijk; een bevestiging van de resultaten van eerdere onderzoeken. De groep 18-24 jaar omvat 18,4% van de GPV-aanhang. De daaropvolgende categorie (tot en met 34 jaar) is goed voor 32,970. De 35 49-jarigen komen op 25,6% en de 50 t/m 64-jarigen tot 127 c. De 65--plussers scoorden 11,1%. Bij de RPF-aanhang onder de NDlezers omvatten alle leeftijdscategorieën precies 17,6%, behalve de 65-plussers die oververtegenwoordigd zijn met 29,47 c. Uit de cijfers - de onderzoekers spreken in dit geval van kruistabellen - blijkt ondermeer dat het voor de vraag of men wel of niet zou gaan stemmen, weinig uitmaakt of rn^en voor of tegen de lijstineenschuiving was. Het aantal niet-stemmers is bijzonder gering. Dat geldt zeker voor de GPV-aanhang. Ook maakt het weinig uit hoe men over het Europese Parlement denkt. Hoe te verklaren is dat er GPV'ers zijn die tegen lijstineenschuiving zijn en het Europese Parlement negatief beoordelen, en desondanks verklaarden op nr. 1 van lijst 5 (de SGP'er Van der Waal) stemmen, vermelden de onderzoekers niet. Het gaat overigens maar om een heel gering percentage. --- Positief Hoe het ook zij, uit het onderzoek is duidelijk gebleken dat de GPV-kiezers over het algemeen de lijstineenschuiving ditmaal positief hebben beoordeeld. Van de 234 ondervraagde GPV'ers verklaarden 204 voor te zijn en 22 tegen. Die mening was overigens weinig van invloed op de opvattingen ten aanzien van het Europese parlement, wat uit andere tabellen overigens ook af te lezen is. Nogmaals zij gewezen op de marge die volgens de onderzoekers moet worden aangehouden. Verschillen van slechts enkele procenten hoeven niets te zeggen over de werkelijke verhoudingen en ook niet over eventuele kleine verschuivingen. --- In het kort AMSTERDAM - De Rubber Cultuur Maatschappij „Amsterdam" wil naar de effectenbeurs in Londen. De grootste werkmaatschappij van Amsterdam Rubber is Catz, een internationaal werkend bedrijf dat handelt in onder meer noten, zuidvruchten en specerijen. Amsterdam Rubber is genoteerd op de Amsterdamse effectenbeurs. De directie verwacht dat de winst over 1984 die van 1983 al overschrijden. Vorig jaar sprong het resultaat naar ƒ 6,3 miljoen na een mager winstje van ƒ 113.584 in 1982. DEN HAAG - Staatssecretaris De Graaf (sociale zaken en werkgelegenheid) heeft de gemeentebesturen geschreven dat het aantal wsw-dienstbetrekkingen (sociale werkvoorziening) niet verder mag toenemen. Voor werknemers in de A-categorie heeft het kabinet al eerder besloten het aantal dienstbetrekkingen in de jaren 1984-1986 mét twee procent te verminderen. Een algemene maatregel van bestuur is daartoe in voorbereiding. Voor het aantal B-dienstbetrekkingen geldt de stabilisering voor het hele jaar 1984. ---