Buitenland 5 pc leiding van China is stuurloos. Partijgangers die oeng willen opvolgen durven niets meer aan te pakken. --- Boeken 6 De computer reduceert een kast vol bijbelverklaringen tot een schijfje, en: hoe kies je de voornaam van je kind? --- Opinie 7 Als 'iedereen' zich als calculerende burger gedraagt, mag dan een christen de wet aan zijn laars lappen? --- Glascherven gevonden in spinaziepotjes pEN HAAG - Dagmarkt, Edah, Konmar en Torro (alle onderdeel „an de Vendex Food Groep) roepen vandaag in advertenties in de dagbladen de klanten op spinaziepotjes met daarin mogelijk glasscherven terug te brengen. Het gaat om Spinazie Gesneden merk Campagne (370 en 720 ml) en Spinazie Gesneden Edah Winkelmerk (370 en 720 ml). In enkele van deze potjes gjn glasscherven ter grootte van zandkorrels aangetroffen. Leverancier La Corbeille in België onderzoekt hoe de scherven in de potjes zijn terechtgekomen. --- Passagierstoestel in Turkije neergestort ANKARA - Een Boeing 737 met 74 mensen aan boord is gisteren tijdens een binnenlandse vlucht in het oosten van Turkije neergestort. Volgens nog onbevestigde berichten zouden ongeveer twintig mensen de ramp hebben overleefd. De autoriteiten hebben gemeld dat negen mensen zwaargewond zijn teruggevonden. Het vliegtuig van Turkish Airways was op weg van Ankara naar Van. Het vliegtuig stortte neer toen het in een hevige sneeuwstorm terechtkwam. Landingspogingen mislukten tot tweemaal toe als gevolg van het slechte weer. --- Klant kan PTT-pakket volgen met code DEN HAAG - Klanten van PTT Post kunnen vanaf 1 januari een pakketzegel met een streepjescode gebruiken voor het versturen van pakketten. Door zelf een strookje van die zegel te bewaren en een gratis 06-nummer te bellen kan de klant nagaan ; wanneer het betreffende pakket bezorgd is. PTT Post maakte ook bekend met ingang van volgend jaar pakketten te bezorgen met een gewicht tot 25 kilo. --- Ex-communisten op de valreep aangeklaagd PRAAG - Luttele uren voordat de feiten verjaard zouden zijn nebben Tsjechische openbare aanklagers gisteren zes functionarissen van het vroegere communistische bewind aangeklaagd. De beschuldigingen houden volgens hoofdofficier van justitie Vaclav Picka verband met de herbewapening van de Volksmilitie, een paramilitaire Communistische-partijorganisatie in 1985. Op illegale bewapening staat volgens de Tsjechische wet een tot vijf jaar gevangenisstraf. --- Meer meldingen van misbruik kinderen UTRECHT - De elf bureaus vertrouwensartsen hebben in 1993 13.220 meldingen van mishandeling en misbruik van kinderen gekregen. Dat is ruim 15 procent meer dan in 1992. Vergeleken met het aantal gevallen dat in 1990 is gemeld, is er zelfs sprake van een stijging van 60 procent. Dit zegt de Landelijke Stichting Buro's Vertrouwensarts Kindermishandeling (LSBVK) in het jaarverslag °ver 1993 dat deze week is verschenen. De stichting denkt "iet dat er sprake is van meer mishandeling, maar van een 'oenemend aantal meldingen. Aandacht in de media voor de e/nstige gevolgen van mishande'i 9 en misbruik van kinderen nebben daar volgens de stichting fcn bijgedragen. --- Schip verliest chemische lading op Noordzee - Het Duitse vrachtschip °olf Buck heeft donderdag op ["irn honderd kilometer uit de ""st van Zandvoort circa dertig vj|ten met een agressieve lading verloren. fy'kswaterstaat heeft besloten de 'ading niet te bergen. Wel zal het in IJmuiden j* visserij waarschuwen, omdat jje chemicaliën levensgevaarlijk I kunnen zijn. --- DeKreet Geen reden sus om oeverbezorgd te zijn --- Altar voert met death metal harde strijd in Hardenberg door Herman Veenhof HARDENBERG - „Ik ben er niet op uit om rellen te schoppen, een oorlogssfeer te scheppen. Maar ik heb wel een eigen mening en daarmee bevind ik mij hier in Hardenberg in het hol van de leeuw." Het lijkt het understatement van het jaar, als Edwin Kelder (23) het zegt. Hij schrijft de teksten en zingt bij de 'death metal'-groep Altar uit de Overijsselse plaats. De cd die de hardrock-metaalbewerkers maakten, heet 'Youth against Christ' en de vlag dekt de lading helemaal. Death metal is een onderdeel van de heavy metal-scène, de hardrockers die met lang haar, donkere kleren en voorzien van riemen en ijzerwaren ook in Hardenberg leven. Death metal is opvallend in een plaats van 33.000 inwoners, waar van de 23 gemeenteraadsleden er tien bij het CDA horen en vijf bij het GPV. „Death metalis een wereldje apart, buitenstaanders begrijpen daar niet zoveel van. Als die onze teksten zien, schrikken ze zich kapot, en dat is begrijpelijk. Voor ons is het normaal. Als je door wilt komen, moet je dingen keihard zeggen." Keihard is Youfn against Christ. De muziek is al very heavy metal, met een dubbele basdrum op drie keer de snelheid van uw hartslag en een zangpartij die in vakjargon grunt wordt genoemd en klinkt alsof je kiezelstenen maalt in een regenton. Geen lettergreep van de tekst is te verstaan, maar een tekstboekje geeft klaarheid. „Het gaat over de schijnheiligheid van christenen, over de show, de mooie praatjes en het onderdrukken van nietchristenen." Dat is wat volgens Kelder in Hardenberg gebeurt. „Het is een mooie plaats, en ik ben best tevreden, maar die christelijke zwijgende meerderheid heeft een hele dikke duim waarmee ze de zaak onderdrukt. Er is hier niets te doen, alles wordt tegengehouden. Popcon- eerten geven teveel geluidsoverlast en om de indruk te wekken dat in Hardenberg geen drugs worden gebruikt, houden ze een koffieshop buiten de deur, de christelijke middenstand heeft de disco's en kroegen het centrum uitgedrukt, maar wel willen ze 's zomers tienduizenden toeristen lokken met mooie winkels en leuke activiteiten. Moetje 'ns kijken wat die vrijgemaakte campinggasten in het bos weggooien!" Edwin Kelder is verbitterd, teleurgesteld in christenen. Zelf is hij 'niet streng' opgevoed in de gereformeerde kerk (syn.). Maar hij was spuugzat van kerk, catechisatie, club en 'bezinning. Kelder zit op de Enschedese kunstacademie AKI, na de HAVO en een grafische opleiding. Hij wil met zijn band strijden tegen de onechtheid van het christendom. Hij is daar 'heel cynisch' over. „Er zijn veel jongeren in grotere plattelandsplaatsen als Hardenberg die genoeg hebben van het christendom van de leefregeltjes. Onze muziek is daarvoor een uitlaatklep", zegt hij als ik een video-band te zien krijg van het Hardenbergse Klepperrockfestival in de zomer van 1993. „Zie je wel, alleen maar headbangen en een beetje vriendelijk vechten." Tne lack of interest in your religion, I will fill in with my agression, zingt Kelder zijn plaatsgenoten toe in een meer gematigde strofe. .Jullie gebrek aan interesse vergeld ik met agressie." Hij ziefrde kerk als een gevangenis, de ouderlingen als zielloze controleurs en de gemeenteleden als slaven van een misbruikt boek, de Bijbel, waar hij wel het nodige van heeft opgestoken. „Een goed boek, waarin staat hoe je moet leven. Als christenen dat deden, zou ik heel positief tegenover ze staan." Arrogantie Misschien wordt het tijd voor wat kritische vragen. Hoezo onderdrukking van nietchristenen door christenen? „Ik zie dat zo, in mijn omgeving zijn daar genoeg redenen voor. Zoals ze altijd zeggen: hij stoort zich aan God noch gebod, dat vind ik zon typisch vertoon van christelijke arrogantie. Alsof heidenen geen fatsoen kunnen hebben." Ook Kelder ziet wel in dat het gezag van het christendom over de samenleving tenminste in Nederland op zijn retour is. Nederland is allang ontkerstend. Nu Hardenberg nog. „Als wij in een jongerencentrum in Amsterdam zouden optreden, dan hoor je 'Hé joh, doe niet zo belachelijk!' Maar hier choqueren wij nog en dat geeft wel een kick. Mensen zijn uit op eigenbelang en je geeft ze een koekje van eigen deeg." Waarom toch, al die bitterheid? „Omdat het mijn constatering is. En er zijn veel jongeren hier, die er zo over denken. Beter dat we onze agressie in de muziek uiten dan dat we winkels en kroegen in elkaar timmeren." Metal tegen schijnheilige christenen, zegje. Maar de cd gaat eigenlijk tegen christendom op zich. Hypochristianity. Zing je tegen God? „Nee, tegen een godheid kan ik niet zingen. Ik geloof niet in God als autoriteit, ook niet in de duivel. Goed en kwaad zit in je eigen hoofd, als gewichten aan verschillende kanten van een weegschaal. Maar Christus staat voor mij wel symbool voor het ideaal dat door de mensen verkwanseld wordt. Door tegen dat symbool aan te schoppen, wil ik wat bereiken." Wat dan? „Nou, dat de mensen hun mooie show afleggen. Terwijl ze onderling ruziemaken, tussen al die kerken en tussen het CDA en het GPV in Hardenberg. Terwijl de vrijgemaakte jeugd in de trein van Zwolle naar Hardenberg verhalen heeft waarvan zelfs mij de haren ten berge rijzen. Dat ze eerlijk zijn en opkomen voor het enige dat telt: jezelf." En al die gewelddadige taal dan? De cd pleit openlijk voor actie. 'Cauterize the church council' heet een nummer. Dat betekent toch zoiets als 'Verschroei de kerkeraad!'De vlammenwerper erop als je een ambtsdrager tegenkomt? „Nee, ik ben absoluut tegen geweld. Maar het is wel een war ofwords.)\\ kent het wereldje van de metal niet. Daar moet je je zo uiten. Dat is een stijlvorm. Ik denk wel dat ik behoorlijk ver ga, misschien wordt een volgende plaat persoonlijker." Kelder loopt naar de kast en haalt een cd met christelijke metal voor de dag. Die heeft hij ook. Het is de groep Mortification en de muziek klinkt precies hetzelfde. Ook hier is een tekstblad onontbeerlijk. Sec the human condition in desperate need of God, hoor ik in ditmaal bijbels bedoelde grunt Onderaan elk nummer staan teksten die je kunt nalezen. Of de dubbele basdrum zich leent voor de 'stille tijd', is een vraag. Youth against Christ is een sneer naar de evangelische organisatie Youth for Christ, die tot voor kort in Hardenberg zat. Edwins broer was er zeer actief in. Maar zijn vrouw liep weg met een ander, ook een christen. Edwins broer bleef achter met vier kinderen en bleef ook christen. Broer Edwin was en is letterlijk hels over dit zoveelste hoofdstuk in zijn zwartboek van christelijke schijnheiligheid. Graag speelt hij de advocaat van de duivel. Hij nam een voorbeeld aan de Amerikaanse death metalgroep Deicide ('Godsmoord') al liet hij niet, zoals Glenn Benton, zich een omgekeerd kruis in het voorhoofd branden. Maar Altar gebruikt wel een sticker met 'stop de waanzin' als tekst over een gebroken kruis ('een parodie op de kruistocht tegen de drugs in Amerika waar die tekst bij een gebroken spuit staaf), en verkoopt-Youth against Christ-shirts voor veertig piek. De merchandise loopt goed, tijdens het optreden op Tweede Kerstdag bij het popfestival Noorderlicht in Tilburg gingen er veertig weg. De cd zelf is in een oplage van 4800 stuks geperst waarvan de helft naar Duitsland, de VS en Scandinavië gaat. In die noordelijke streken is de koppeling death mera/-satanisme wèl duidelijk; er verscheen een boek over nadat fans van Noorse meta/-groepen acht kerken in brand hadden gestoken en de zanger van een van de bekendste in de cel belandde, veroordeeld voor moord. Kelder wil dat niet. „Wij nemen afstand van mensen die daadwerkelijk met geweld willen optreden tegen christenen. Maar ik kan er niets aan doen als iemand doordraait, al accepteer ik misschien een zekere verantwoordelijkheid." Is u satanist? „Nee. van de rituelen moet ik niets hebben, maar de boeken van satanisten vind ik leerzaam. Ik heb van Lavey, een hoge piet in de Amerikaanse satansbeweging, geleerd dat het christendom slappe mensen kweekt, die afhankelijk zijn en de wereld en zichzelf niet eerlijk in de ogen kijken." Maar dat is toch juist de kern van het christelijk geloof; jezelf vanwege je zonde afhankelijk weten van de verlossing in Christus, Gods genade aannemen? Dan gaat het niet om regeltjes, maar om watje kunt doen om liefde uit te stralen. ,Ja, als je het zo zegt, klinkt het wel positief. Maar ik zie het anders, ik wantrouw dat. En als christenen dan naar me toekomen dat ze zo verdrietig zijn en me willen bekeren, wordt het alleen maar erger. Ik ben het zat om telkens maar weer te moeten uitleggen wat ik bedoel." Klepperrock Kelder is boos. De meest concrete aanleidingen zijn de christelijke afkeuring van het fenomeen samenwonen en het niet doorgaan van het jaarlijks popfestival deze zomer. Daar zat de christelijke meerderheid achter, volgens de metal-zanger. De gemeente Hardenberg verleende toestemming voor Klepperrock 93 omdat alleen de geluidsoverlast als criterium werd gehanteerd. Maar het jaar daarop bleef een festival uit. „Het was niet de juiste insteek voor jongerenwerk en activiteiten", zegt GPV-wethouder Pouwels over het 'festijn. Het optreden van metal-bands en een duizendkoppige menigte toeschouwers verontrustte christelijk Hardenberg. Een protestactie kwam op gang, geïnitieerd vanuit evangelische kring en ondersteund door gereformeerde kerken. Een brief ging naar de gemeente en stukken verschenen in het Dagblad voor het Noordoosten. Greetje Hofman was woordvoerder, volgens Kelder. „Ze heeft het altijd over liefde en Jezus, maar wij mogen niet spelen." „Het was geen protestactie en wij waren geen woordvoerders", zegt Jan Hofman. „We hebben brieven geschreven naar de gemeente waarin we onze zorg uitspraken over dit soort muziek en wezen op de gevaren voor jongeren. De gemeente reageerde lauw, omdat ze juridisch niet kon optreden. Toen het festival plaatsvond, hadden we ertegenover een tent, waarin mensen konden binnenlopen. Daar kwamen ook jongeren die»het verschrikkelijk vonden en die er niet wilden blijven. Die duizend mensen publiek was trouwens een tegenvallende score. Dit jaar ging het roek-concert niet door. Het is niet verboden, het ging gewoon niet door. Ja, wij zijn daar dankbaar voor." Het echtpaar Jan en Greetje Hofman is actiefin het evangelisch informatiecentrum Highway in Hardenberg. Een jaar geleden openden ze met hartelijke medewerking van de PvdAwethouder voor welzijn mevr. Muller-Nyland een christelijk jongerencentrum, als tegenhanger van het open jongerencentrum waarin de hardrockers domineren. „We zijn vier dagen open en op zaterdagavond. Er zijn tienduizend mensen geweest alleen al uit Hardenberg. Wij willen geen christenen met een wijzend vingertje zijn, maar een 'nul-de' opvang bieden door eerst eens te luisteren naar jongeren met problemen." Kelder zegt uit zichzelf dat zijn groep wel eens te ver ging. „Wij hebben hen 's nachts opgebeld met de mededeling: 'U spreekt met de advocaat van de duivel. Maar toen waren we een beetje dronken." Hofman herinnert zich het: ,Je wilt er graag boven staan, maar het was moeilijk, omdat we een ziek kind hadden dat later overleed, 's Nachts hadden we wel wat anders aan ons hoofd. Ik snap het soms niet. Jongens zoals die metal-mensen schreeuwen gewoon om liefde en als je ze het wilt geven, worden ze kwaad. Maar de liefde van God wint, daar ben ik van overtuigd." Jongerenprobleem Dat er een jongerenprobleem bestaat in Hardenberg, ontkent niemand. Het is een doorsneeprobleem in een doorsnee-plaats vat de stichting Sociaal Kultureel' Werk samen in een kersvers rapport over het open jongerenwerk in de laatste vier jaar, dat eind november bij B & W werd afgeleverd. Verveling en groepsvorming leiden tot herrie vernieling, geweld en diefstal lri 1990 waren er in het centrum noe drie disco's en kroegjes zoals de Baron en den Herdenberger. Die gingen allemaal om 1 of 2 uur dicht en dan was het hommeles Nu is de geluids- en drankhoreca goeddeels uit de kern gebannen maar het probleem blijft, nu verspreid. Volgens het rapport schiet het bepraten van jongerenproblemen thuis en op school tekort. Verbazingwekkend is. dat tegenpolen als Kelder en Hofman elkaar toestemmen dat in Hardenberg iets ontbreekt aan openheid jegens elkaar, dat ouders en kinderen maar moeilijk met elkaar praten, omdat de eersten niet kunnen toegeven dat zij ook fouten maken, en de kinderen zich daardoor nog harder afzetten. Op school is stoer doen en erbij horen ook belangrijker dan openheid, een luisterend oor en de durf om je kwetsbaar op te stellen. Groepsvorming doet de rest Hardenberg kent een grote groep brave burgers, typische 'studies' die leren en snel vertrekken, omdat de Overijsselse plaats alleen mbo heeft naast het voortgezet onderwijs. De 'leren jacks' hebben hun eigen sixties'circuit, de 'reli's' zijn bezig in kerkelijk jeugdwerk, de 'hardrockers' en de pettenbrigades' (rappers en housers) maken ruzie om de dominantie in wijkeentra en plekken in het centrum. De enige disco is voer voor jongere tieners. Hardenberg kent een drugsprobleem; enige honderden jongeren zijn diep in de soft drugs, een harde kern van dertig jongeren is verslaafd aan hard drugs. Een koffieshop wil de gemeente niet Dat houdt de 'christelijke meerderheid inderdaad tegen. Wethouder Pouwels: „Wij voelen daar absoluut niets voor, maar we zien het probleem wel. Natuurlijk gaan jongeren ergens anders heen, als ze hier iets niet kunnen. Dat is moeilijk." Met het wegvallen van de grenzen zou een Hardenbergse koffieshop Duitse jongeren tot aan Nordhorn aantrekken. Omgekeerd gaan nu Hardenbergse jongeren hun blowtje maken in Zwolle of Coevorden of naar de disco in het Duitse Uelsen. De grenzen zijn weg en niet alleen fysiek. Je kunt ver gaan in Hardenberg. foto ND/laco Klame --- 4 weken voor ƒ15,--zie pag.3 JP^~ ~ - "^^__________________?~ '■^■--•: ■ F-—- (;>j:r^ v*^~s3B 'Seovu&t ek de 6uö --- ZoZ Een portret van drs. H. de Jong, een schets van de GSA in haar kindertijd en de verwerking van de CDA-kater. --- 'Overstroming van de Maas lijkt uitgesloten' MAASTRICHT - Bewoners van Limburg hoeven niet bang te zijn voor een herhaling van de wateroverlast van een jaar geleden. Rijkswaterstaat zei gisteren te verwachten dat de hoogste stand van de Maas in de afgelopen zou worden bereikt Aanvankelijk was de verwachting dat dat 44 meter boven NAP zou zijn, maar waarschijnlijk wordt dat peil niet bereikt. Rijkswaterstaat in Maastricht baseert dat op gegevens uit België, waar het waterpeil zakt. Pas bij een stand van 45 meter lopen bij Borgharen, in het uiterste zuiden van Limburg, de weilanden onder water. Dat ziet Rijkswaterstaat niet gebeuren. Op basis van inlichtingen over de neerslag de komende dagen, zijn overstromingen vrijwel uitgesloten. Begin volgende week zal de neerslag zelfs minimaal zijn. De informatie over de situatie in Noord-Frankrijk en België is na de watersnood van verleden jaar sterk verbeterd. Het water van de zijrivieren van de Maas daar, alsook van de Geul in Zuid-Limburg, is alweer aan het dalen. Woensdag werd in alle crisisgebieden een voor-alarm van kracht, wat betekent dat de brandweer extra alert is op de ontwikkelingen. Het alarm geldt in delen van Noord- en Zuid-Limburg en België. De regionale brandweer in Nijmegen heeft gisteren de gemeenten Mook en Gennep gewaarschuwd voor wateroverlast, die over twee tot drie dagen kan ontstaan door overstromingen van de Maas. Voor een ramp hoeven ook deze bewoners echter niet te vrezen. Beide gemeenten zullen de komende dagen technische maatregelen nemen om overlast zoveel mogelijk te voorkomen. Zo zullen ze waterschuiven en rioleringen sluiten. De gemeenten zullen nog geen wegen afsluiten. De circa dertig bewoners van het Valkenburgse dorp Schin op Geul, die dreigden overlast te ondervinden van de buiten haar oevers getreden Geul, zijn daarvoor bespaard gebleven. In België zijn bij de monding van de Lesse in de Ardennen wat problemen. De situatie is op de meeste plaatsen stabiel en her en der zakt het waterpeil al. In hoeverre de overstromingen in Duitsland gevolgen zullen hebben voor het stroomgebied van Waal en Rijn kon Rijkswaterstaat gisteren nog niet voorspellen. ANP --- Door de aanhoudende regen is het water in de Maas en zijrivieren in Limburg de afgelopen dagen sterk gestegen. Het wassende water maakte veel mensen ongerust, maar volgens Rijkswaterstaat bestaat er geen kans op herhaling van de overstromingen van vorig jaar. foto ANP --- Niet depressief, maar bekeerd door Calvijn van onze redactie samenleving OLDEBROEK - „Depressieve mensen hebben de neiging om alles wat ze in hun leven tegenkomen, negatief te interpreteren - dus óók, als ze gereformeerd zijn, de 'calvinistische verkiezingsleer. De aard van de somberheid van gereformeerden is niet anders, al kan hun geloofsovertuiging wel de inhoud van de depressiviteit medebepalen: een 'religieuze ladin 1 kan in de depressie meekomen, al is mijn ervaring zeker niet dat die de depressie beheerst." Op de winterconferentie die de reformatorische CSFR-studenten deze week houden in Oldebroek, ontzenuwde theoloog en Gliaggpsychiater drs. P.J. Verhagen de stelling dat de calvinistische leer an sich mensen depressief zou maken. Sinds de psychologe Aleid Schilder, dochter van de ('vrijgemaakt') gereformeerde oud-testamenticus prof. drs. H.J. Schilder, in 1987 haar boekje Hulpeloos, maar schuldig schreef, schijnt die stelling door sommigen als haast vanzelfsprekend aangenomen. Vooral de rol van (het vraagstuk van) de uitverkiezing in die leer zou daarvoor verantwoordelijk zijn. Dat causale verband is echter nooit direct aangetoond, in die zin dat er altijd een direct verband zou zijn te leggen tussen de gereformeerde geloofsovertuiging en het vóórkomen van depressies. De simpele constatering dat er gereformeerde mensen zijn die depressief worden èn gereformeerde mensen die dat niet zijn, toont in feite al de onhoudbaarheid van de stelling aan. Tussen geloofsovertuiging en het optreden van depressieve klachten zitten blijkbaar nog andere factoren, waarvan sommige verklaarbaar zijn - zoals een verminkende (geloofsopvoeding - en andere wellicht minder of (nog) niet Niet zonder zonder reden gaf psychiater Verhagen zijn lezing daarom de ondertitel: 'over de veronderstelde depressogene werking van de calvinistische verkiezingsleer. Want als je Calvijns leer al in verband wil brengen met het ontstaan van depressies, dan nog is het belangrijkste niet die leer zelf („En als je het doet, dan ook de héle leer; waarom alleen die uitverkiezing?"), maar de manier waarop mensen die leer verinnerlijken tijdens de identiteitsvormende fase in hun leven, meestal in de adolescentie. „Tijdens die adolescentie-periode, waar u allemaal nu zon beetje midden in zit", hield Verhagen het reformatorisch studentengehoorvan-begin-twintig voor, „doorloopt u een identificeringsproces. En bij dat proces gebruikt u identificatie-objecten. Als ik voor mijzelf spreek, dan zeg ik achteraf dat Calvijn voor mij een heel belangrijk identificatie-object is geweest. Toen ik in Utrecht ging studeren, had ik - behalve mijn Bijbel - nog niets in mijn boekenkast staan. Het eerste theologische werk dat ik aanschafte, was Calvijns Institutie. Maar belangrijker: ik las Cal-' vijns werk ook. En ik bleef dat werk lezen, omdat Calvijns werk mij heel duidelijk liet zien, wat het inhoudt 'de Heere te vrezen. Er ligt voor mij persoonlijk een duidelijk verband tussen het lezen van Calvijns Institutie en mijn bekering in m'n negentiende levensjaar." Calvijn lezen tijdens de adolescentie: het kan geen kwaad, getuigde drs. P.J. Verhagen voor de winterconferentie van de CSFR Het identificeringsproces bestaat volgens hem uit het aanhoren, wegen en eventueel aannemen of verwerpen van opvattingen, meningen en interesses van anderen, op zon manier dat dat uiteindelijk in een eigen, individuele levensstijl resulteert. ,Je maakt voortdurend keuzes: je bindt je aan datgene wat je aanspreekt. Dat geldt in de eerste plaats voor de ontwikkeling van het basisvertrouwen in jezelf en andere mensen. Dat wat geweest is aan. vertrouwenservaringen in de vroegste fase van je leven - en vooral in de allervroegste omgang met moeder - komt terug in het latere leven, verstorend of verrijkend. Maar het geldt ook voor de wijze van geloven: de mate waarin je in een veilige en vertrouwde omgeving leert bindingen los te laten èn aan te gaan, is ook van toepassing op je relatie met de calvinistische leer." Hulpeloos Belangrijker dan praten over depressief makende elementen' binnen de calvinistische leer is volgens Verhagen na te gaan, hoe de binding ermee tot stand is gekomen. „Was die binding volledig? Of gedeeltelijk, gekenmerkt misschien door ambivalente en onbehaaglijke gevoelens? Er zijn, net als bij het ontwikkelen van je mogelijkheden tot vertrouwen, afhankelijke intimiteit en hechting, talloze manieren denkbaar waardoor die binding met het geloof of de geloofsleer verstoord kan raken of zelfs - tijdelijk of definitief - verbroken kan worden. Gebeurt dat laatste, dan is dat inderdaad wel* iets om depressief van te worden. Maar depressie is dan: het diepe verdriet om het verlies van iets dat waardevol was. En als dat verlies onherstelbaar definitief is, dan maakt dat inderdaad óók hulpeloos. Maar belangrijk is te blijven zien, dat de oorzaak ligt in een verstoorde binding met die geloofsleer en niet in de geloofsleer zelf." Die binding kan op talloze manieren verstoord raken, aldus Verhagen, al ziet hij hierbij geen uitzonderingspositie voor de gezinnen binnen de gereformeerde gezindte. „De problemen of de mate van kwetsbaarheid voor psychische stoornissen komen niet voort uit het gereformeerd-zijn, maar uit de mate en manier van orthodoxzijn: de rigiditeit in de opvoeding, het gebrek aan flexibiliteit, de uiterst geringe of geheel ontbrekende mogelijkheden om over zaken, ook geloofszaken, te praten. En die orthodoxie-zonder-openheid vind je overal: bij communisten, bij katholieken en ja, ook bij sommige gereformeerden." Er is volgens Verhagen geen enkele reden om aan te nemen, dat de gezinsstructuur of de sociale verbanden waarin men leeft, binnen de gereformeerde gezindte beter dan elders zouden voorbestemmen' waar het gaat om psychische klachten. „En dus is er ook geen enkele reden om aan te nemen, dat men daar meer of minder - want de reserve geldt naar twee kanten, zolang hier geen deugdelijk onderzoek over bestaat - kwetsbaar is voor psychische problematiek." Geestelijke oefening Niettemin adviseert Verhagen zijn depressieve cliënten die - naast, of als onderdeel van hun depressie - óók „tobben en piekeren over alle mogelijke godsdienstige thema's", wel eens de 'geestelijke oefening' te doen die Calvijn zelf in zijn Institutie aanbeveelt. „Ik houd ze - bij wijze van cognitieve therapie - Calvijns advies voor: Dwing jezelf je gedachten over Gods weldaden en beloften te laten gaan, bedenk het zaligmakende geloof. Dat hoeft een element van 'vrees' in de geloofsleer ook helemaal niet uit te sluiten. Integendeel: Calvijn zegt ook dat de mens móet huiveren, als hij beseft hoe hij tegenover God staat. Maar dat besef alleen is niet genoeg. Het moet ook aanzetten tot beweging, tot wat Graafland de 'actieve machteloosheid' heeft genoemd. Erken je schuld en houd daar tegelijkertijd maat in. Overdrijf niet. Ook Christus heeft zich niet laten meeslepen door de heftige en akelige gevoelens van verlatenheid waarin Hij óók aan ons gelijk is geworden. 'Christus had geen ijzeren hart', schrijft Calvijn. Hij toonde zich gehoorzaam aan Zijn Vader door maat te houden in Zijn verslagenheid. Dét als voorbeeld mogen nemen... Over identificatie-object gesproken!" Dit alles neemt niet weg, dat Verhagen ook heel goed weet dat een» bepaald deel van de gereformeerde gezindte soms niet meer te helpen is in de geestelijke problematiek. „Maar dat deel, dat je vindt aan de uiterste rechterkant van de gereformeerde gezindte, zoekt ook vaak geen hulp meer; men wil zich niet lèten helpen. Men onderscheidt een 'voorbereidende fase', waarin de Heilige Geest het hart van een mens kan toebereiden tot het geloof, maar die fase wordt niet gevolgd door een zaligmakend geloof. Ik betreur dat, niet alleen omdat deze mensen niet meer geholpen kunnen worden in de psychische hulpverlening, maar ook omdat zij zichzelf daarmee een wezenlijk stuk van de gereformeerde spiritualiteit onthouden." Tijdens de winterconferentie van de CSFR werden ook enkele workshops gegeven, onder meer door de Apeldoornse dogmaticus prof. dr. J. van Genderen, die bewees dat dogmatiek niet somber hoeft te stemmen. foto NID/Piebe Bakker --- Weer 11 Buien, mogelijk met hagel en onweer. Krachtige wind. Langs de kust gevaar voor storm. Ba9graden. --- Karadzic wil bestand van vier maanden PALE/BIHAC - De leider van de Bosnische Serviërs, Radovan Karadzic, is bereid de huidige wapenstilstand in Bosnië met vier maanden te verlengen. Hij zei dat in Pale na vier uur van besprekingen met generaal Sir Michael Rosé, de commandant van de VN-troepen in Bosnië. Daarbij was ook de Bosnisch-Servische militaire commandant, generaal Ratko Mladic, aanwezig. Rosé toonde zich optimistisch dat nog deze week overeenstemming kan worden bereikt over verlenging van het bestand. Hij zei dat er geen problemen meer zijn op de hoofdpunten, alleen op details. De VN-generaal reisde vervolgens naar Sarajevo om zijn pendelmissie voort te zetten met een gesprek met de Bosnische vice-president Ejup Ganic. Woensdag sprak generaal Rosé in Bihac de afvallige moslimleider Fikret Abdic, die aan het hoofd staat van een eigen strijdmacht van 6000 manschappen. Van hem kreeg Rosé de mondelinge toezegging, dat hij een staakt-het-vuren in acht zou nemen. Rosé sprak ook met de commandant van de Bosnische regeringstroepen in de regio, generaal Atif Dudakovic, maar die wilde eerst de regering in Sarajevo raadplegen. De mannen van Abdic en opstandige Serviërs uit het naburige Kroatië zijn geen partij in het bestand, dat eind vorige week na bemiddeling door de Amerikaanse oudpresident Carter werd gesloten. Daarom duren de gevechten in de regio Bihac voort. Ook gisteren meldden de VN aanhoudende beschietingen. De Bosnische regering in Sarajevo dreigt het bestand te verbreken, als de Serviërs en de afvallingen rondom Abdic de regeringstroepen bij Bihac blijven bestoken. Mogelijk zou generaal Rosé ook nog naar Knin in Kroatië gaan om de Kroatische Serviërs over te halen tot een staakt-het-vuren. Het bestand zou lucht moeten geven voor onderhandelingen over een vredesregeling voor Bosnië. In de rest van Bosnië wordt het bestand heel behoorlijk nageleefd. In Sarajevo is het rustig, maar er vallen wel dagelijks doden: door provisorische gasaansluitingen die gaan lekken en exploderen. Volgens een VN-woordvoerder gebeurde zoiets deze maand minstens een keer per dag. Woensdag stierf een vrouw door een gasontploffing; maandag raakten vier mensen ernstig gewond door verschillende gasexplosies. De energievoorziening van de stad stort bijna in en de normale gasleidingen zijn vernield. Daarom tappen veel inwoners zelf aardgas af. Met tuinslagen, kranen, provisorische metalen buizen of radiatoren leiden ze het gas naar in elkaar genutselde blikken kachels of ovens. RTR-AFP-AP --- Rechter staat bouw bij Efrat voorlopig toe JERUZALEM - Israëlische kolonisten kunnen voorlopig doorgaan met de uitbreiding van de nederzetting Efrat op de Westelijke Jordaanoever. Het Israëlische hooggerechtshof heeft gisteren de eis van Palestijnen uit het nabijgelegen dorp al-Khader verworpen, de uitbreiding voorlopig op te schorten. De Palestijnen voeren aan dat de nieuwbouw werd gepleegd op hun grondgebied. Volgens rechter Dov Levin hadden de bewoners eerst naar de militaire gouverneur op de Westelijke Jordaanoever moeten stappen, vervolgens naar premier Rabin en pas daarna eventueel naar het hooggerechtshof. Het hof beoordeelt volgende week wie de rechtmatige eigenaar is van het land bij Efrat, op een heuvel vlakbij Bethlehem. Woensdag veroordeelde PLO-leider Arafat het standpunt van de Israëlische regering, dat zij de aanleg niet kon opschorten zolang niet is beslist over de legitimiteit van de nieuwbouw. UPI --- Doedajev wil praten zonder voorwaarden MOSKOU - De Tsjetsjeense leider Doedajev is bereid tot onderhandelingen met Moskou zonder voorwaarden vooraf. Dat heeft het ministerie van buitenlandse zaken in Grozny bevestigd tegenover persbureau Interfax. Tot nu toe eiste Doedajev eerst het vertrek van de Russische troepen. Maar in Moskou zei minister van defensie Gratsjov gisteren, dat zijn troepen zullen oprukken en in Grozny alle wapens in beslag zullen nemen. Voor het eerst maakte een zo hoge Rus duidelijk maakte, dat het leger Grozny ook wil binnengaan en niet volstaat met een blokkade. Russische troepen vielen de stad gisteren opnieuw aan dorpen werden gebombardeerd. Jelena Bonner, de weduwe van Nobelprijswinnaar Andrej Sacharov, is gisteren uit de mensenrechtencommissie van president Jeltsin gestapt. Tegenover Interfax noemde zij de oorlog in Tsjetsjenië het begin van de terugkeer van het totalitarisme in Rusland. RTR-AFP-DPA-AP --- Onwenselijke rompslomp COMMENTAAR TOEN DEZE ZOMER een regeerakkoord werd opgesteld voor een nieuw kabinet, werd daarin ook opgetekend, dat de regelgeving en de administratieve druk voor bedrijven tot het minimaal noodzakelijke zouden worden teruggebracht. De opstellers onderkenden dat de huidige regelgeving en administratieve druk de groei van het aantal ondernemingen en van de werkgelegenheid in de weg stonden. Nu zijn dergelijke goede voornemens vaker uitgesproken. In de praktijk is er zelden iets van terechtgekomen. Voortdurend moeten formulieren worden ingevuld, voor de belastingdienst, voor de bedrijfsverenigingen, voor de statistiek en zo voort. De kosten die de bedrijven samen moeten maken om aan al die administratieve verplichtingen te voldoen, worden tegenwoordig geraamd op acht miljard gulden. Als de bedrijven vrij over die miljarden konden beschikken, zouden ze veel nuttiger besteed kunnen worden. Nu zullen we niet beweren dat dit alles afgeschaft kan worden. Maar er moet wel telkens kritisch naar gekeken worden. De overheid moet, als zij zulke verplichtingen oplegt, zorgvuldig nagaan of het maatschappelijk nut daarvan opweegt tegen de kosten die anderen daarvoor moeten maken. Met 'het minimaal noodzakelijke' heeft het nieuwe kabinet zichzelf een strakke norm opgelegd. EEN PROEF OP de som vormen de regels voor melding van het ziekteverzuim. Vroeger ging dat vanzelf, omdat vanaf het begin de bedrijfsvereniging een uitkering verstrekte. Sinds dit jaar moeten de werkgevers de eerste zes weken (in bedrijven met meer dan 100 werknemers) of twee weken zelf het loon doorbetalen. Daarmee hoopte men het onnodig ziekteverzuim beter te bestrijden en dat lijkt redelijk gelukt. Heel precies weten we dat'niet, omdat veel gevallen van kortdurend ziekteverzuim niet meer worden doorgegeven. Officieel moet dat nog wel; er staat zelfs een boete op nalatigheid. Maar de bedrijven zien het nut ervan niet in, als ze er geen geld voor terugkrijgen. Ze lopen daarmee wel een risico: als een ziekte toch langer dan 2 resp. 6 weken duurt, gaat de uitkering pas in 2 resp. 6 weken na de melding. Ze lopen dus kans zelf langer te moeten betalen. Maar bij veel korte verzuimen is dat risico te verwaarlozen. Aanmelding wordt dan als overbodige rompslomp beschouwd. Men zou verwachten dat het nieuwe kabinet hier begrip voor zou hebben en de regels aanpassen. Maar ondanks de fraaie woorden in het regeerakkoord is het tegendeel het geval. Staatssecretaris Linschoten (WD) spoort zelfs de bedrijfsverenigingen aan boetes op te leggen bij nalatigheid. Hij vindt het namelijk „onwenselijk" dat er nu geen nauwkeurig inzicht meer bestaat in de omvang van het ziekteverzuim. DE VRAAG MAG hier gesteld worden, of het nut van dit inzicht opweegt tegen de rompslomp en de kosten, als de werkgever voor iedere keer dat een werknemer één of twee dagen verzuimt, een formulier naar de bedrijfsvereniging moet sturen. Behoort dit werkelijk tot het „minimaal noodzakelijke" dat de overheid op dit gebied van bedrijven mag vergen? Inzicht in de omvang van het kort durend ziekteverzuim valt ook langs andere wegen te verkrijgen. Daarvoor zijn geen gegevens op naam nodig, maar alleen aantallen. Het CBS zou op één dag door middel van een uitgekiende steekproef kunnen nagaan, hoeveel procent van de werknemers zich bij hun bedrijf heeft ziekgemeld. Uit de gegevens van vroeger is wel te achterhalen, welke dagen van het jaar een redelijk 'gemiddeld' beeld geven. Ziekteverzuim is in zekere zin een normaal verschijnsel. Het is dan ook logisch dat werkgevers het 'gewone' verzuim voor eigen rekening nemen en alleen voor het langdurig verzuim verzekerd zijn. Voor het kort verzuim maakt het weinig uit, of je premies betaalt of loon doorbetaalt aan zieke werknemers. Alleen kun je door een goed sociaal beleid het laatste meer beïnvloeden dan het eerste. Maar waarom dan nog zoveel administratieve rompslomp bij het normale? JPdV ---