Middelburg 12 December. Onze ambachtsscholen hebben natuurlijk, zooals elk jaar bij de behandeling der begrooting voor binnenlandsche caken} ook deze week in de Tweede kamer een onderwerp van bespreking uitgemaakt. Al is het gesprokene, vooral dat door den heer Smeenge, niet nieuw, wijl deze reeds meermalen zijn gevoelen, zelfs in onze omgeving, openbaarde, toch verdienen de gemaakte opmerkingen de aandacht van alle belangstellenden in dit zoo gewichtig deel van ons onderwijs. En dit vooral omdat, hoe goed dit onderwijs in enkele opzichten moge ingericht zijn, de practische resultaten daarvan toch nog niet geheel aan de verwachtingen voldoen. Dit is niet te wijten aan de scholen zelven, maar meer aan hen, die nog altijd niet overtnigd schijnen te zijn, dat leerlingen van die scholen de voorkeur verdienen boven vele anderen. In elk geval is in deze nog niet het laatste woord gesproken, en is bet daarom dubbel nuttig, dat de kwestie eens van alle kanten wordt bekeken. Eigenaardig dat de bespreking van dit belangrijk punt werd ingeleid door den heer De Savornin Lohman, den afgevaardigde voor Goes. Wat kunnen de omstandigheden toch veranderen I Wij herinneren ons den tijd nog, dat van de zijde der geestverwanten van dien afgevaardigde, met het vóór jaren in Goes, zij 't ook in anderen vorm dan thans, reeds bestaande anti-revolntionnaire blad aan het hoofd, eene heftige oppositie werd gevoerd tegen die ambachtschol en. En, wij wezen er reeds meermalen op, hoe fel was in de Provinciale Staten weleer van dezelfde zijde de bestrijding der voorgedragen subsidie voor die inrichtingen ! En nu — men lette daarop! — verklaarde de heer De Savornin Lohman, dat naar zijne meening niets zoo noodzakelijk is voor de ontwikkeling van ons land op dit oogenblik, als juist de verbetering en uitbreiding vau het ambachtsonderwij s. Na eene goede regeling van de lagere school, acht hij de ontwikkeling van dat onderwijs van het grootste belang, zelfs van meer practisch belang nog dan de ontwikkeling van het hooger onderwijs. In ecu strijd als tegenwoordig de volken onderling te voeren hebben is, zeide hij, de concurrentie, waarin wij nn eenmaal leven, onmogelijk vol te houden, wanneer de ambachtsman niet behoorlijk en goed wordt ontwikkeld. En hy wees er verder op, hoe de toestand in deze in de laatste jaren veel verbeterd is, terwijl vóór 1888 het ambachtsonderwijs niet tot zijn recht is gekomen. Wij beamen dit. Maar, vragen wij, wie hadden schuld aan dit laatste ? Juist de partij genooten van den heer Lohman, die altijd zooveel mogelijk den vooruitgang van dat onderwijs tegenwerkten. Maar nu de eischen der moderne maatschappij hun te machtig zijn geworden; nu zij, ondanks hen zelven, worden meegesleept, nu maken zij bonne mine a mauvais jeu. Dat vóór 1888 het ambachtsonderwijs niet tot zijn recht kwam, is bun schuld geweest; dat er in de laatste jaren veel verbetering is gebracht, geschiedde ondanks hen. Dit dient niet uit bet oog verloren te worden. Aan de liberalen is het ambachtsonder wijs te danken; maar niet aan hen, die zich thans daarvoor zoo belangstellend toonen. Toch verheugt ons de steun van die zijde zeer; wij zien in de veranderde houding der tegenstanders van weleer het bewijs van de kracht der moderne begrippen; en wij zouden zeggen : een slecht mensch die zich niet bekeert. Dat voorstanders van het openbaar en voorstanders van het bijzonder onderwijs elkaar ten minste op dit gebied ontmoeten en steunen; het zal den ambachtsman ten goede komen! Om nn terug te komen op de bespreking in de Tweede kamer, — de heer De Savornin Lohman, met waardeering erkennende de «eer groote voordcelen, die de oprichting van ambaohtescholen heeft teweeg gebracht, merkte op, dat men daarbg niet mag blijven stilstaat.. Alen moet niet alleen trachten op praotiscbe wtjse den ambachtsman te ontwjKkeiea, maar ook door betere toepassing van de wet op het middelbaar onderwijs eene meer algemeene oatwikkeling pogen te verkregen, vooral door een beter verband tugachenambaohtschool en burgeravondschool tot stand te brengen. In de afdeelingen der kamer was aangedrongen op de aanstelling van een vierden inspecteur van het middelbaar onderwijs, opdat bet toezicht op de ambaohtescholen en de burgeravondscholsn beter dan tot dusver zgn doe' zou kannen bereiken. Daarop had de Minister eenvoudig geantwoord, dat hjj niet van plan was een vierden inspecteur aan te stellen. Nu wilde de heer De Savomin boeman geen vooretel doen om een vierden inspecteur te benoemen — dit moest z. i. van de regeering uitgaan — maar hg geloofde toch dat de opmerkzaamheid van de regeering moest gevestigd worden op den toeßtand die tegenwoordig bestaat. Wanneer men — zoo zeide bg — leest het laatste school verslap, dan wordt men getroffen door den verwarden toeßtand die op het oogenblik bestaat. De eene burgeravondschool is geheel anders Ingericht dan de andere; op de eene worden deze vakken, op de andere die vakken onderwezen. Nu ligt het zeker niet op mgn weg om aan te dringen op te groote uniformiteit. Ik geef volkomen toe, dat de zaak op de eene plaats anders moet worden geregeld dan op de andere plaats, maar er moet bg de regeling leiding zgn. De gemeentebesturen zgn mgns inziens volstrekt niet overal op de hoogte van de eischen van een goed ambachtsonderwgs. En ik betwijfel of de inspecteurs van het middelbaar onderwijs ook wel volkomen op de hoogte zijn van de eischen van zoodanig onderwijs. Voor zoodanige zaak dient men natuurlgk min of meer opleiding gehad te hebben; het U niet voldoende om te zgn doctor in de letteren. Want het is hier niet in de eerste plaats de vraag om toezicht te houden op de naleving van wettelgke bepalingen, maar het is de quaestie om leiding te geven, zoowel aas de gemeentebesturen als aan de besturen van de ambaobtascholen. Op sommige plaateen is de toeßtand reeds merkelijk verbeterd, nameljjk daar waar men een behoorlgk verband gebracht heeft tusschen de ambachtsscholen es de burgeravondscholen. Ik zou alleen dit van de regeering wenßchen, dat zg hare aandacht op dit punt vestigde, en dat, wanneer ook zg van meening is, dat op dit oogenblik de inspectie niet de krachten bezit die noodig zg*n om leiding te geven aan de zaak, zg in overweging nam of bet niet wensohelgk is om die Krachten te versterken? De uitgaaf voor een inspecteur ia niet van dies aard, dat ons dit moet weerhouden de zaak beter te regelen. Wg hebben gezien dat de inspecteurs voor den arbeid nuttig werkzaam zgn om langzaam verbetering te brengen in den toestand in de fabrieken. Waarom dan niet aangesteld een inspecteur, belast niet zoo zeer om de regeering allerlei staten en inlichtingen te verßchaffen, dan wel om de belangen van het ambacbtsonderwgs in het algemeen te bevorderen es een beteren basd tot stand te brepgen tusßchen de ambachtsen burger avondscholen. De heer Goeman Borgesius sloot zioh hierbij geheel aan. Hg is ook van meening, dat het zeer gewenscht zou zgn, indien door den minister of diens opvolger zoo spoedig mogelgk een inspecteur, speciaal voor het ambachtsoaderwg» es voor de burgeravosdscholen, werd aangesteld. De minister had wel gezegd, dat bij de aar stelling van een vierden inspecteur noob wenscheljjk, nooh noodig vond, maar hg had er bg gevoegd, dat hg het denkbeeld om, bg eventueele vacature, te zorges voor eene andere verdeelisg vas de inspecteurs bg het middelbaar onderwgs, niet wilde afwijzen. In die verklaring lag, volgens den heer Borgesius, reeds de erkentenis, dat aan dat toezicht thans iets hapert, dat daarin verbetering noo dig is, en hg gelooft dat dit werkelgk het geval is. Voor éen tak van het vakonderwijs hebben wg reeds, zeide hg, een speoialen inspecteur, namelijk voor het landbouwonderwijs, een man over wiens toewijding es bekwaamheden maar éen roep is. Verder zgn er twee algemeene inspecteurs. Zonder ook op de bekwaamheid en gver van die inspecteurs iets te willen afdingen, geloof ik toch dat die inspecteurs de eersten zullen zgn, om zelf te erkennen, dat bjj niet de mannen zgn om door actief toezicht, door het ontwerpen van reorganisaties, door het doen van voorstellen tot verbetering* dit vakonderwg'a te brengen tot grooter bloei en ontwikkeling, daarin het practisoh element meer op den voorgrond te brengen en meer aansluiting te verkrijgen tusschen de verschillende scholen. Het eerste streven van zulk een inspecteur moest zgn, het is waar, meer verband te loggen tü-iouiiöi, ds en burgeravondscholen. Maar ook als men die inrichtingen op zich zelf beschouwt, is er meer toezicht en leiding noodig. Er zgn onder de ambaohtsßoholen uitstekende inrichtingen — niemand zal dat onbekend zgn — maar dat ook op dit gebied nog wel iets te verbeteren en te hervormen valt, is gebleken op het is 1895 te Amsterdam, onder de voortreffelijke leiding van ons medelid, den heer Gonrad, gehouden vat congres. De debatten van dat congres hebben te meer waarde, omdat de eerste deskundigen waren overgekomen, om over deze quaestie van gedachten te wisselen. Welnu, op dat congres was er eene minderheid, die het thans op de meeste ambachtscholen gevolgde systeem veroordeelde : zoo ver ging de groote meerderheid niet; integendeel, aan de ambachtsscbolen werd lof en hulde gebracht, maar tevens werd aangetoond, dat er ook hier nog wel wat te leeren en te verbeteren valt. Ea wat de burger-avondscholen betreft, meende de heer Goeman Borgesins zonder tegenspraak te mogen constateeren, dat deze scholen, zooals zg voorloopig werden ingericht, fiasco gemaakt hebben, voornamelgk omdat bet programma te overladen was, zonder dat bg de meeste der leervakken eenige rekening werd gehouden met de ptactgk der ambachten. Bgna overal werd dan ook de vraag gesteld : wat moeten wg doen om instellingen te verkrijgen, die meer aan hare bestemming beantwoorden. Geheel verschillende wegen werden ingeslagen. Hier werd eene teekensohool opgericht, waardoor zeker wel rmt werd gesticht, maar waardoor, geheel ten onrechte, de meesing ingang vond, dat verder onderwjjs niet noodig was. Daar bepaalde men zich tot het schrappen van één of meer vakken, waarmede de hooge regeering steeds genoegen nam, zonder dat er in de strekking van het onderwga eenige verandering kwam. Op enkele plaatsen is men nu op den goeden weg; bgv. Alkmaar es Amsterdam. De school te Alkmaar bgv. is nu is nauw verband gebraoht met de ambachteschool, en na de reorganisatie is het aantal leerlingen gestegen van 31 tot 230. Dat die school thans zoo in den smaak valt der bevolking, schrgft hg vooral hieraan toe, dat het nieuwe programma nu geheel gericht is op de practgk. Er wordt onderwgs gegeven niet alleen in het handteekenen, maar ook in het hasdvakteekenea en evenzeer in het eigenlijke vakteekenen. Ea ook waar onderwgs wordt gegeven bgv. in rekenen, wiskunde en Nederlandsche taal, worden die vakken dienstbaar gemaakt aas de practische vorming van den handwerksman. Dat moet het stelsel der toekomst zgn, en de aanstelling van een vierden inspecteur zou er stellig veel toe kunnen bgdragen, om tal van scholen in bedoelde richting georganiseerd te krijgen. De heer Goeman Borgesius gelooft nu wel niet dat door de aanetellisg van een inspecteur alles dadelgk in orde zou komen, maar wel dat dit de goede weg is om allengs te komen tot meer eenheid. Hg vroeg geen direct antwoord van den minister, maar gaf dezen een en ander ter ernstige overweging. De heer Smeeage, de warme strijder voor het ambachtsonder wg e, deed natuurlgk ook van zgn gevoelen blgken. Door hem zou, al kon er z. i. dadelgk meer geschieden, de benoeming van zulk een inspecteur worden toegejuicht. Door zulk een ambtenaar, mits daarvoor worde gekozen iemand volledig op de hoogte, zoowel van de theorie als de praotgk, zou veel ten goede kunnen worden gedaan. Niet alleen tocb, dat het bestaande meer effect zou does, omdat theorie en practjjk thans niet altgd hand aan hand gaan, maar ook er zou meer kunnen worden gedaan. De oprichting van meerdere scholen zou onder de deskundige voorlichting eerder plaats hebben en ook de andere vormen van practische, zoowel als theoretische opleiding zouden meer worden nagegaan, bestudeerd en stellig verbeterd. Hierna kwam de heer Smeenge op de bekende, door bern meermalen besproken kwestie: het ambaohtsonderwjjs buiten de ambachtsscholen. Bjj hem staat vast dat, wil men kannen zeggen >in Nederland worden ook de ambachtslieden opgeleid", er ieta .heel anders zal moeten gebeuren. Door alleen te zorgen voor ambachtsscholen gaat men wel vooruit, maar niet zooveel als gewenscht is. O.'k zg, die met het ambacht het brood moeten verdienen en niet op de ambachtsscholen kunnen komen, moeten beter worden geschikt gemaakt voor den moeielgken Btrgd om het bestaan. Wilde Thorbecke werkzaam zija ten bate van ambachtslieden es landbouwers en is dit mislukt, hg wilde ouk vootal die scholen >te& behoeve van hen, die zelf niet in staat waren iets te doen." Voor die duizenden dient ook te worden gezorgd. De heer S meen ge wenschte daarom, dat aan een inspecteur eene zoo ruim mogelgke opdracht worde gegeven. Laat him — zeide bg — ook daar waar het particulier initiatief iets anders tot stand braohtdan ambaohtsscholen,to^zicht uitoefenen; laat hem raad geven ten goede en bovenal iaat hem trachten, daar waar men nog nieta doet, het particulier initiatief uit te lokken. Te tang reeds is te weinig of niets gedaan Indien van overheidswege in de verschillende streken des lunds op dit groote belang wae gewezen, het particulier initiatief was uitgelokt en meer gesteund, dan zou de opleiding beter cga geweest dan nu, zoodat overal wordt geklaagd over de weinige ontwikkeling die het deel is van smeden, timmerlieden en anderen. Hetgeen daarvoor wordt uitgegeven zal in de toekomst een bron van zegen kunnen worden voor de gezinnes, door de goed onderwezen ambachtslui gesticht. Het leerlingwezen zal zeer stellig, naast de ambachtssohool, moeten worden ingevoerd als middel van opvoeding voor de groote meerderheid der toekomstige ambachtslieden, omdat de ambacbtsschool, hoe ook vergroot en uitgebreid, allen niet zal ten goede komen. Al komen daar tegenwoordig ook uit de mindere kringen, voor het meerendeel zgn het de kinderen van de eenigszins gegoeden, die zelf nog wel iets kunnen en in elk geval 't loon kunnen missen gedurende den leertijd ; voor allen, die direct[moeten verdienen, blgve» de Bcuooldeuren to lang gesloten, das dat men niet direct naar iets anders moet omzien. Juist waar de meeste behoefte iB aan kennis es steun ontbreken die nog. Ten slotte wees de heer Smeenge erop, dat eene wettelgke regeling van het leerlingwezen niet lang meer kan uitblgven. Al kan het particulier initiatief, door den Staat gesteund, iets doen, niet genoeg, het heeft met te veel moeilijkheden te kampen. Daarom drong hg op zulk eene regeling tea zeerste aan. In ons volgend nommer komen wg soa nader op deze beraadslagingen terug, om o. a. te wgsen op hetgeen de minister antwoordde. --- UIT STAD EN PROVINCIE. Te Vlisaingen had Vrijdagavond de bankwerker V. het ongeluk aan boord var, het stoomschip Koningin Regentes der Mg Zeeland in het ruim te vallen. Hg werd bewusteloos opgenomen en op last van den ontboden arts naar het gasthuis vervoerd. Men vreest voor zgn lever, wgl hg een schedelbreuk heeft bekomen. — Vrgdag jl. gaf — naar mes osb ui' Vlissingen schrgft — de heer G.B. Dommisse, muciekonderwgzer, eene uitvoering mei twee van de drie zgner zangklasaen. Al moest alzoo deze avond gevold worden met tang vai, beginners, toch waa er voor afwisseling gezorgd en voldeed het geheel goed, zooals duidelgk blgken kon uit de onverdeelde aandacht der hoorders. Door zangklaase A, de jongste leerlingen, werden 6 kinderliederen voorgedragen, waarvan vooral Het Tortelke van A. M. Gouda en De Appelvrouw van E. Bokelman zeer veel bjjval vonden. Zangklasse B gaf na de pauze de door Tb. Loots gecomponeerde cantate Prijsuitdeeling, waarvan de inatudeering heel wat inspanning moet gekost hebben ; zg werd goed uitgevoerd. Aan haar, die zoo keurig de soloin datstub zong, een pluimpje. Mej. Brackx accompagneerde op de piano, terwgl een der leerlingen hat harmonium be speelde; beiden op verdienstelijke wgze. AiUs te zamen genomen, mag de uitvoering goed geslaagd heeten. — Door den heer Ochs, ces rijken Engelse!-mas, te Pargs woonachtig, is gekocht het huis de Arend, in 1561 gebouwd en tot beden eigendom der stad Veere. Toen in 1612 een contract werd gesloten met den koning van Engeland en Schotland, waarbg het aan de steden van Schotland werd verboden, qu"aucune navire de leur estaple ne prenne autre foire ou havre dans le Païs Bas, qu"en ceste ville de Campvere ni qu'ailleurs aucuna marchandites d'atoplet toyent transporten, is Veere de stapelplaats geworden van den Schotscbea handel >i> kolen, vellen, huyden, lakenen, pletsen, potlood, roed, smeer en andere waren". Verscheidene Schotsohe kooplieden zgn daarop in Veere komen wonen, «waarover de Magistraet der aelver stadt, de selve natte hebben ingeruimt sekere bequame huißÏnge, versien met diversche schoone kamers, vertrekken, eolders, plaatsen, kelders, hovige en accommodatie". Deze »sekere berjuame huisinge" was de Arend, naar zgne vroegere bewoners nog beden algemeen bekend onder den naam vam het Schotsche huis. Verleden jaar werd het antieke, in Bremer steen opgetrokken gebouw met het daamaaetstaande voormalige gebouw der Oost-IsdÏBohe Compagnie, het Lammetje, te Amsterdam in Oud-Hollandt tentoongesteld. De gemeente heeft het merkwaardige gebouw nu voor f 1200 afgestaan, onder voorwaarde, dat de gevel niet mag worden afgebroken. De nieuwe eigenaar van het Sehotscbe huil zal het laten restaureeren. Ook deelt de correspondent vau de N. R. Ct., waaraan wij het bovenstaande oitleenen, mede dat de Belgische schilder Frans Courtens zioh te Veere zal vestigen. Ook hjj heeft er een buis gekocht. Niet 18, zooals gemeld, maar 10 a 12 millioen Kg. suikerbieten zgn van Colgnsplaat verzonden. Bg kon. besluit is aan dr J. Kosten de Bruyse te Zierikzee, op zgn verzoek,eervol ontslag verleend ale plaatsvervangend lid van dea geneeskundigen raad voor Zeeland en Westelijk Noord-Brabant. Verder zgn benoemd tot dgkgraaf voor den Willem-Adriaanpolder S. Bademaker, tot lid van het bestuur van het watersohap voor het beheer en onderhoud van de Nol tusschen den Koude- en den Lovenpolder A. Franse Corneliszoon; tot gezworen voor het waterschap Loven- en WiUemskerké M. de Regt. — Tot gemeente-veldwachter te Noordgouwe is benoemd A. Jonker van Ouwerkerk. — Te Noordgou we is heden de cursus voor huisvlgt na twee winters rust heropend met twaalf leerlingen, zgnde het maximum, dat geplaatst kan worden. Een subsidie, door den gemeenteraad verleend, en enkele particuliere bgdragen steldea het daartoe in staat. — Bg het gemeentebestuur van Renesse is bericht ingekomen van hoogerhand, dat het besluit van Ged. Staten van Zeeland is goedgekeurd, waarbg dr. Th. Lange niet werd toegelaten als lid vans de Gemeenteraad, omdat hg als vacoinateur inkomsten van de gemeente heeft. — De installatie van den nieuwen burgemeester van Tholen en de feestelijkheden» door de ingezetenen bg die gelegenheid georganiseerd, zgn bepaald op Vrgdag 18 December. Donderdag avond brak een felle brand uit in de woning van den landbouwer Jae. 9. te Koewaoht (wgk Pereboom). Het huis met al wat er in waa, meubelen, kleederen, bedden, een paitg graan, werd in korten tgd een prooi der vlammen. Naar men wil, ia d« brand ontstaan, doordat een balk van dek zolder, die door den schoorsteen heenliep, aaa 't smeulen ging. Alles was tegen brandschade verzekerd. De gemeenteraad van Yxendjjke heeft» teneinde het bezoek aan de graanbeurs door de kooplieden en landbouwers weer aan te wakkeren, tegen 1897 de beursbelasting afgeschaft. — Op de te Utrecht gehouden wordend» tentoonstelling van pluimgedierte, die zeer goed geslaagd is werd o. a. bekroond de heer dr Schouten te IJzendjjke voor Pommersche kropper-duiven met een bronzen medaille, voor andere, niet genoemde kroppers, met 2 zilveren medailles en voor Chineesche meeuwen (wit) met een zilveren medaille. — De heer A. Arbrocheer te Fhilippine heeft zgn ontslag als raadslid isgediesd. — Vrijdagavond was het kerkgebouw der Ned. Herv. gemeente te Biervliet niet ruim genoeg om de bezoekers te bevatten, dia opgekomen waren om te hooren, wat de beer Kruyt Jr uit Oost-Indië' ever het zendingswerk aldaar mede te deelen had; en te zien de lichtbeelden, die met een op den kansel geplaatsten scioptioon voorstellingen gaven uit bet Javaansche volksleven en zendingstafereelen. Eenigen ergerden zich daaraan, omdat zjj i« zulk optreden een ontwijding van de kerk zien! Ook in andere gemeenten in Zeeland trad de heer Krnyt op. ---