Middelburg 9 Januari Niet de goede weg. Het kan niet anders of de dezer dagen openbaar gemaakte correspondentie betreffende de handeling van den heer F. Hombach, rentmeester te Hulst, tegenover pachters van goederen, waarover hij het beheer heeft, moet de algemeene aandacht hebben getrokken, niet het minst van allen, die belang hebben bij of stellen in den toestand van den landbouw. Waar het hierbij eene kwestie geldt, nit sociaal oogpunt van algemeen belang, meenen wij daarop te moeten terugkomen, om over enkele voorname punten ons gevoelen te zeggen. De feiten staan vast; alleen over de waardeering is verschil van meening. Laat ons die feiten nog even in herinnering brengen. De heer Hombach zond in October van het vorig jaar aan de pachters der goederen, welke hij zelf bezit of als rentmeester voor anderen beheert, een circulaire, waarin hij verzocht hem eenige mededeelingen te doen betreffende de teelt van suikerbieten, teneinde daardoor gegevens te verkrijgen voor een „algemeen verslag". Onder dagteekening van 4 Dec. richtte dezelfde rentmeester een tweeden omzendbrief aan die pachters. In die tweede circulaire bleek al aanstonds, dat het in den eersten brief op den voorgrond gestelde doel: het verzamelen van gegevens voor een „algemeen verslag", op den achtergrond was getreden, althans dat de voor dat doel ingezonden gegevens gebruikt werden ter wille van een persoonlijk belang van den heer Hombach. De pachters toch werden verrast met de mededeeling dat by zich bunne belangen op de volgende wijze had aangetrokken: getroffen door de onrechtvaardige bejegening, die de bietenverbouwers van de agenten en de fabrikanten ondervinden, zou hij zelf optreden als bemiddelaar tusschen den voortbrenger en den afnemer der-suikerbieten. Daarbij zou meer de rechtvaardigheid worden betracht dan tot heden het geval was. Maar hoe wilde de rentmeester dat goede doel bereiken ? Behalve als agent van verschillende suikerfabrieken, zou hy werkzaam zijn voor eene fabriek, die hij zelf in den loop van 1897 zou stichten. Hoe dit samen zou kunnen gaan, is ons nog altijd niet recht duidelijk. Ons dunkt dat de fabrikanten wel eenig bezwaar zullen hebben hunne belangen op te dragen aan een persoon, die zelf op het punt staat als hun concurrent op te treden. Wg willen echter aannemen dat zulk een bezwaar niet bestaat; en dat alle schoone beloften omtrent eerlijke berekening van tarra en billgke en rechtvaardige afrekening zullen worden vervuld. — Maar dan lest nog de vraag: waarom moet, terwijl de prgs, dien de pachters zullen verkrijgen over 1000 kilo netto, dezelfde zal zyn als die, welke andere fabrieken betalen, op die pachters pressie worden uitgeoefend om voor het vervolg met hem, rentmeester, te contracteeren ? Want de nadere verklaring, ter rechtvaardiging gegeven, heeft ors niet kannen overtuigen dat er geen pressie en, laten wij het eerlijk mogen zeggen, geen in onze oogen ongeoorloofde drang of dwang is uitgeoefend. Het speet den rentmeester dat hij in zijn tweede circulaire, in plaats van „vergen", niet het woord „verzoeken" had gebezigd. Naar onze meening had, ja, die verandering de circulaire op zich zelf eeoigszins verzacht, maar toch was er blijven staan het woord „uitdrukkelijk", zoodat zelfs by het „uitdrukkelijk vragen" hetzelfde werd gevorderd —; temeer daar aan het slot der circulaire wel degelijk de pachters werden nitgenoodigd om op bepaalde dagen en uren persoonlijk ten kantore van den rentmeester hun suikerbietenland „te komen contracteren p. daarvoor schriftelyk aangifte te doen." Wij willen ona verder niet verdiepen in al hetgeen de bedoelde rentmeester, met opoffering van tijd, belangloos, volgens eigen verklaring, deed en nog doet voor het welzijn van den landbouw. Maar van een algemeen standpunt meenen wy, zelfs trots die verklaring, ernstige bedenkingen te moeten opperen tegen den door den rentmeester nu gevolgden weg. In de eerste plaata hebben wij daartegen bezwaar omdat, volgen rentmeesters of mannen van eenigen invloed het door den heer Hombach hierbij gegeven voorbeeld, er tusschen hen en de pachters-landbouwers eene verhouding ontstaat, die niet in het belang van laatstgenoemden kan zijn en derhalve uit sociaal oogpnnt strenge afkeuring verdient. Reeds het oorspronkelijk verzoek om inlichtingen omtrent de suikerbieten-cultuur, was een fout door den vorm, waarin dit geschiedde. Ter verdediging en ter afwering van de daarover tot hem gerichte aanvallen, schrijft meergenoemde rentmeester: „Dat de door mij gevraagde inlichtingen niet gediend hebben tot opmaken van een verslag, en ik dienaangaande de landbouwers zou misleid hebben, is laster, daar zeer zeker ik deze opdracht had van hen, die met mij een suikerfabriek denken te stichten." Aau dit laatste twijfelen wij geen oogenblik ; maar de vraag is eenvoudig deze: bleek uit het verzoek voldoende, duidelijk en klaar waartoe die inlichtingen moesten dienen? Dat waa, dunkt ons, niet het geval. liet woord „algemeen verslag" moest de pachters op een dwaalspoor brengen; en zij hadden allen grond om te meenen dat er hierbij kwestie was van een soort officieel verslag; terwijl het achteraf bleek eenvoudig de bedoeling te zijn gegevens te verkrijgen voor een doel, waarbij het belang van eene nieuw te stichten onderneming op den voorgrond trad en de belangen der bietenbouwera, wien men hun zaken liet blootleggen, op den achtergrond werden geschoven. En eene dergelijke handeling is niet te verdedigen. Hadden toch de landbouwers vooruit geweten met welk doel de vragen in October werden gedaan, zij zouden gezwegen of bij de beantwoording daarvan stel lig meer reserve in acht genomen hebben. Dat hierbij wel degelijk drang of dwang in 't spel is geweest, blijkt, wij herbalen het, uit het slot der tweede circulaire, waarin de rentmeester uitdrukkelijk vraagt om te komen contracteeren. En nu moge hierbij sprake zijn van eene „goede bedoeling" — wanneer men een middel aanwendt, waarbij men zich de noodige gegevens verschaft voor controle om later die gegevens aan te wenden in zijn eigen belang, blijft er voor eene goede bedoeling weinig te zeggen over. Van het standpunt der bietenverbouwers gezien, is die daad in elk geval af te keuren. Het ligt toch voor de hand dat — zoodra een rentmeester op dergelijke wijze optreedt als hier is geschied — de landbouwer zich niet meer vrij gevoelt. Daardoor ontstaat eene sociale wanverhouding, die geheel in strgd is met de tegenwoordig heerschende begrippen op dit punt. En te nadeeliger werkt zulk eene verhouding omdat voor het vervolg de pachters in den rentmeester niet meer alleen zullen zien den man, die, zooals het hem betaamt, hunne belangen met en naast die van zijne principalen zal behartigen, maar een suikerfabrikant, die, in zijne positie van rentmeester, zich de voor hem noodige grondstoffen heeft verschaft, en die morgen, wie weet welk middel aangrijpt om op de hoogte te komen van zaken, welke hij, voor een doel, dat met zijn rentmeesterschap niets te maken heeft, gaarne zou willen weten. . Dit kan nooit ten goede werken, noch voor de pachters, noch voor de landheeren, voor wie een rentmeester optreedt. Waar die eigenaars meestal, omdat zij verre wonen van bunne bezittingen, moeten afgaan, en dit ook vaak doen, op adviezen van bun rentmeester; deze de persoon is van veel invloed en macht, daar is het de plicht van dezen zich tegenover de pachters op een boog, op een onpartijdig standpunt te plaatsen. Zulk een rentmeester dient zoowel het vertrouwen der pachters als dat d_r landheeren te bezitten door een onbevooroordeeld en onbevangen optreden. Hij moet, zooveel in zijn vermogen is, zorgen dat beider belangen met elkaar in overeenstemming worden gebracht. Ed alle idee van zelf bevoordeeling moet hij verre van zich houden. Daarom hadden wij een man van zooveel invloed en goeden wil, om voor het welzijn der landbouwers werkzaam te zijn, als de heer Hombach van zichzelven getuigt te wezen, liever een anderen weg zien bewandelen. Al wat hij opsomde, als door hem verricht met een goede bedoeling, getuigt er van dat hy ten miuste weet hoe naast de behartiging der belangen van zyne principalen het welzijn van den boer dient te worden bevorderd. Een pachter te helpen zijn toch al niet rooskleurig bestaan gemakkelijk te maken; door billijke pachten goede pachters te behouden ; hen aansporen het land goed te behandelen ook door beoefening van den wetenschappelijken landbouw; dit alles — het moet hem bekend zijn, kan niet anders dan ook den landbeeren ten goede komen. Maar zou het dan niet beter geweest zijn, willen wy vragen, dat de heer Hombach, zoo hij iets wilde doen voor de bietenverbouwers, den weg der coöperatie waa ingeslagen ? Hij schijnt — dit blijkt uit zijn verweerschrift — tegen dergelijke coöperaüeve-vereenigingen bezwaar te hebben, omdat daarbij zoo licht directeurs hoog loon verkrijgen. Welnu, daartegen is te waken. In elk geval zou het beter geweest zijn wanneer hij, door zijne belangstelling voor de bietenverbouwers daartoe gedreven, hen zelv2n tot een vérgadjwng had bijeengeroepen om met hem hunne belangen te bespreken en tegelijkertijd de middelen, waardoor de misbruiken zijn tegen te gaan die er thans by die teelt, ten hunnen nadeele, heerschen. De pachters hadden dan zelven een keuze kunnen doen, en door den rentmeester ware de schijn van eigenbelang vermeden, die hem thans aan zoo veel onaangenaamheden blootstelt Hoe meer een dergelijk persoon dien schijn vermijdt; boe meer zgn houding tegenover de pachters het kenmerk draagt van belangeloosheid, en hoe minder pressie hij wil uitoefenen, hoe beter hij zijn taak zal kunnen verrichten en hoe meer vertrouwen èn pachters èn landheeren in hem zullen stellen. En hoe beter de sociale verhoudingen tusschen pachter en landheer zullen worden, wat zeer zeker ook aan het algemeen ten goede zal komen. --- UIT STAD EN PROVINCIE In de St. Crt. van heden is opgenomen het kon. besluit tot instelling van raden van bero-p voor de uitspraak op bezwaarschriften betrekkelgk de personeele belasting en aanwijzing van hunne standplaatsen. Voor de provincie Zeeland is die standplaats Middelburg. De percentsgewg-e belooning van bet kantoor der dir. bel. en accgnzen te 's Gr avenpolder c. a. heeft over 1896. voor zoover tot dusver bekend, bedragen f 1514.38. Krachtens art. 28 van het koninklgk besluit van 20 Mei 1869 no 30 wordt dit kantoor gerangschikt in de achtste klasse. Benoemd tot assistente aan bet Zanderinstituut te Arnhem mejuffrouw M. J. M. van de Kreke te Middelburg. — Gedurende het jaar 1896 werden door dc gemeante-politie alhier opgemaakt 582 processen-ver baal, nl. wegens: misdrgven tegen het openbaar gezag 4, verlating van hulpbehoevenden 1, beleediging 18, misdrgf tegen de persoonlijke vrgheid 1, mishandelingen 44, veroorzaken van den dood of van lichamelijk letsel door schuld 5, diefstal 40, verduistering 7, bedrog 8, vernieling of beschadiging vaa goederen 18, ambtsmisdigf 1, overtredingen betreff.nde de algemeene vei ligheid van personen en goederen 36, overtredingen betre ff*nde de openbare orde 30, overtredingen betreffende de zeden 2, overtredingen betreff.ttde de veldpolitie 7, overtredingen der drankwet 5, dronkensohap 222, en wegens overtredingen van algemeene wetten, provinciale- en politie-overtredingen 133. Tegen vgf personen is eea bevel tot voorloopige aanhouding afgegeven. Wegens dronkenschap werden 96 mannes en 4 vrouwen tjjdeljjk in bewaring geiteld. Aan 54 personen werd aan het commissariaat van politie nachtverblijf verleend. 8 vreemdelingen, ..onder geld of middel van bestaan, werden nit deze gemeente nit bet rgk verwijderd. 19 bewg.en van besmettelijke ziekten werden aangeplakt, als: 2 Fabei» typhoidea, 14 roodvonk, 1 diphtheritis en 2 matelen. — Het Eng. ss. Bona, van C&rdiff naar Vlissingen, met kolen voor de Maatschappg Zeeland, is — naar men obi -chrgft — door den mist dwars van de mietboei bg de Nieuwe sluis aan den grond gevaren. Men verwaoht dat bet Btoomsohip met rgzend water dezen namiddag zal vlot komen. — Donderdag avond werd door twee politieagenten te Vlissingen aangehaald eene partg gedistilleerd, dat in zeven kruiken door J. de P., koopman in kaas enz,, fraadnleus was ingevoerd. De zeven kruiken, waarvan er vier gevuld waren met brandewijn en drie met jenever, waren door hem in een zak verborgen in zga handwagen, waarmede hg per barge nit Middelburg gekomen was. De aanhouding geschiedde in de Noordstraat; het gedistilleerd is in beslag genomen en tegen den vervoerder, die weigert te verklaren voor wien het gedistilleerd bestemd _s,p._etsverbaal opgemaakt. — Door den hootdmachiniat 2e kl. A. de» Hamer, dienende aaa boord van Br. Ma. kanonneerboot Bulgia te Vlissingen, is te Amsterdam met goed gevolg het examen vooi hoof-machinist le kl. afgelegd. A. Maandag zal te Hulst door het ondkamerlid voor dat district mr. F. Walter, thans te Ngmegen, eene lezing worden gebonden om de kieswet nit te leggen. — In den nacht van Donderdag op Vrgdag zgn te Koewacht allerlei baldadigheden gepleegd. Ia dd school aan den Ouden Holen werden twee ruiten stnk geslagen met een stok, die in het gebouw gevonden werd; hetzelfde deed men met een keisteen aan de woning van zekeren T. Elders werden de kettingen van een paar geladen boomwagens losgemaakt, zoodat de lading op de grond was gevallen en de voerman Vrgdag morgen voor de tweede maal met laden kon beginnen j nog werden bg een paar ingezetenen de afsluitingen van het erf weggenomen en elders neergelegd. De politie ecbjjnt de vermoedelijke daders op het spoor te zgn. Omtrent den stand der beide Verzekeringmaatschappgen, die thans na de bekende scheiding in Zuidzande bestaan, meldt men ons het volgende : De vroegere maatschappg telde 354 deelgenooten met een verzekerd bedrag van f 4.838.590. Hiervan zgn 190 deelgenooten overgegaan in de nieuwe maatsohßppg Help elkander, te zamen verzekerd voor f 2.069,900. Twee personen, te zamen met een verzekerd bedrag vaa f 46,240, hebben de oude verlaten en zgn niet toegetreden tot de nieuwe, zoodat de oude maatschappg thana nog telt 162 deelhebbers met f 2,222,450 verzekerd kapitaal. --- Telegraf. Door het telegraafkantoor te Ternenzen werden in 1896 verzonden 13491 gewone en 27 diena-telegrammen, ontvangen 8486 gewone en 105 dienattelegrsinmen en opg.-■omen en verder geseind 14413 telegrammen; er werden er alzoo totaal 36522 behandeld. De beweging op de onder dit kantoor ressorteereade telepboonkantoren was als volgt: Westdorpe verzonden 163, ontvangen 155, totaal b.handeld 318 telegrammen; Zaamsl a g 411 en 540, samen 951; Zuiddorpp 79 en 119, samen 198 en A x el 1155 en 1232 en 2 verder geseinde telegrammen, samen 2889. --- Bevolking. De bevolking van Hulst, die op 31 Dec. 1895 uit 1199 mannen en 1358 vrouwen, du te zamen 2557 personen telde, vermeerderd.. in. 1896 met 94 personen. Geboren werden 59 jongens en 43 meisjes en er vestigden zioh 82 mannen en 90 vrouwen Het getal overledenen bedroeg 37 mannen en 25 vrouwen en dat der naar elders vertrokkenen 60 mannen en 58 vrouwen. Er werden 24 huwelgken gesloten. De bevolking van Grauw bestond op 31 December 1895 uit 1023 mannen en 981 vrouwen, samen 2004 personen. Daar werden geboren 27 jongens en 34 meisjes, terwgl er zich vestigden 43 mannen en 28 vrouwen. In die gemeente overleden 21 mannen en 18 vrouwen ca vertrokken 42 mannen ca 38 vrouwen. 0e totale vermeerdering bedroeg 7 muaeal en 6 vrouwen, sosdat de bjvolkiag op 31 Dcc 1896 bestond nit 1030 mannen en 987 vrouwen, samen 2017 personen. 15 huwelijken werden gesloten. --- BUITENLAND. ! (Voor het Algemeen Overzicht zie men het Bijvoegsel.) --- Beknopte Mededeelingen. Pol de Witte beschuldigt thans het bestuur van Vooruit met andere coöperatieve vereenigingen, ook met die van de tegen partg, een trust te hebben gevormd, tot handhaving van den hoogen broodprijs. De Witte noemt dat exploitatie van de arbeiders. Vooruit ontkent niet dat een dergelgke overeenkomst met aidere te Gent bestaande coöperatieve vereenigingen ia gesloten. — Het blgkt niet de oud-minister Bourgeois, maar het kamerlid vaa dien naam te zgn, die tot lid van den senaat is gekozen, soodat de oud-minister zgn zetel ia de kamer behoudt. Bg het eerste berioht werden geen voornamen gemeld ; vaa daar de verwarring, waarvan tal van bladen dupe weiden. — Als een regeeriag alleen politieke vriendjes benoemt, dan is het niet goed. Maar het schijnt nog grooter misdaad ook tegenstanders een goede betrekking te geven. Nu is men in Frankrgk weer ontevreden, omdat de radioale prefect van het dep. Du Nord, Vel-Dnrand lid van den Raad van State is geworden. En er dreigt een gevaarlgke interpellatie. — De reeds kortelgk vermelde bezwaren, door Conatane tegen de verkiezing te Toulouse ingebracht, winnen aan kracht, daar de conseil de prefecture te Tonlonse de verkiezing van 25 raadsleden heeft vernietigd, daar zg gekozen werden verklaard, zonder de volstrekte meerderheid te hebben verkregen. Door deze beslissing vervallen de met hun medewerking genoman besluiten, waardoor de benoeming der gedelegeerden voor de senaatsverkiezing ongeldig is. De bg die verkiezing verkregen meerderheid is iós gering, dat do stemmen der gedelegeerden nit Toulouse invloed op den uitslag moeten hebban gehad. — Bg nader besluit van keiler Wilhelm zgn de nieuwe bepalingen tot het tegengaan van het duel ook van toepassing verklaard op de marine-officieren. — De lotü-msyor van Londen heeft geweigerd bg een aan Rhodes aan te bieden feestmaal de tafel te presideer», een besluit dat zeker toejuiching verdient. — Hicks Beaeh heeft in eea redevoering te Bristol verklaard, dat, met het oog op dea gunstigen stand der Engel.cbe financiën, aaa* zienlijke credieten zullen worden aangevraagd voor de versterking van de maritieme stations. Zonder andere landen ia bon ruluease-politiek te volgen, zal Engeland zorgen zgn oppermacht ter zee te handhaven. Ijs dezelfde rede verklaarde Hicks Beach, dat Engeland moet vasthouden aan zgn vrghandelspolitiek, maar zgn rgk gestadig moet uitbreiden, teneinde aan zgn ngverheid voldoenden afzet ta verzekeren. — Men spreekt van oaeenigheid in bet Italiaansche kabinet over de wenschelgkheid eener kamerontbinding, — Da Voce delta Verita neemt haar bericht over de krggslustige toespraak van den pans terug. Vreemd, dat het blad dit eerst doet nn zulk een storm is opgestoken, en dat het officieele orgaan vaa het Vaticaan niet dadelgk bg de hand was, om hst bericht tegen te spreke». Zonden de officieren, die de V.d. F.inlichtten, soms hebben gewild, dat de paus zoo had gesproken als zg aan het blad vertelden? Of ziet men achteraf in, dat het beter ia een verbeterde editie vaa de toespraak te geven ? Het grappige, vaa bet geval is, dat vele katholieke bladen den paus zoo luide hebben toegejuicht om woorden, welke bg niet gesproken heeft. — In de Oostenrijksche kamer zitten de nationaliteiten elkander duchtig in het vaarwater. Met kleine meerderheid bssïoten de Daitschers de Slorenische klassen aan het gymnasium te Cilli op te heff_n. Een paar dagen later had de andere partg weer eea paar stemmen meerderheid en dreef toen door, dat de Czeohisobe Comeniussohool te Weenea een openbare echool zon worden. — Uit officieuae bron meldt men, dat het bestuur over Polen binnen kort geheel gewgzigd zal worden en er aaa 't hoofd der provincie een regent zal worden geplaatst. — Te Sofia zit men in zak en asch. De ozaar heeft zich niet verwaardigd te antwoorden op de Nieuwjaarsweaschea vaa vont Ferdinaad ca vu de Sobraaja, — De Joßg-Turksche partg heeft een beroep gedaan op den steun der Grieken, en dezen gevraagd saam te werken tot verkrijging vaa een constitutie en van vrgheid en gelgkheid. — Op Kreta is het allerminst rustig. De Muielmaaaea verzetten zioh tegen den nieuwen toestand en vielen herhaaldelgk de christenen aan. Deaea vluchtten aaar de stad Tsikalaiia, waar zg door de Mozelmanaeaomsiageld zga. Te Kanea heersoht groote opwinding' Perowita paoba heeft aaa de consuls medegedeeld, dat hg geea voidoeade middelen bezit tot band-swing der orde. ---