Middelburg 13 October. Lombok onder het Nederlandsch bestuur. Onder dezen titel heott de heer J. C. van Eerde in de October-aflevering van De Gids eene beschouwing gewgd aan Lombok, waarin hg nagaat de uitkomst van ons optreden aldaar, na den verraderlgken overval einde Augustus 1894, ten opzichte van de daarbg betrokken drie partijen; 10. het Gouvernement van Ned,- Indi. en zgn onderdanen; 20. de bevolking van Lombok; 30. het Lomboksoh vorstenhuis en zgn aanhang. Hg wgst daarin op het feit dat, wanneer ergens in den Indischen archipel sprake mag zgn van >gnnstig imperialisme," zooals de heer Van Kol dat uitdrukte in de zitting der Tweede Kamer van 20 Nov. 1902, dat wel gezegd mag worden van onze houding en ons optreden in Lombok. Men herinnert zich nog wel hoe bg dien aanval tal van dappere mannen hun goed vertrouwen met den dood moesten bekoopen. Men weet ook wat er toen volgde. Indien de vorst van Lombok de hem gestelde voor* waarden had nagekomen zou het rgk gehandhaafd zgn gebleven, maar na den verraderlgken overval bleef er niets anders over, ook met 't oog op ons prestige in den Archipel, dan hem onze overmacht te doen gevoelen. De strgd werd op nieuw begonnen, de vgand werd verslagen, de vorst en zgn familieleden werden gevangen genomen en ons direct bestuur werd in Lombok ingevoerd. Waar de uitbreiding van ons rechtstreeksebestuur over Lombok een gevolg is geweest van omstandigheden, geheel onafhankelgk van onze wet, zgn de juiste gegevens aanwezig ter fceoordeeling van de vraag ol er door de inmenging van onze bastuuisorganen een gunstige ommekeer is verkregen. • fc • Bg het nagaan van de voor- en nadeelen die het gouvernement van Ncd.-Indië ten dezen heeft ondervonden, wordt door den heer Van Eerde in de eerste plaats op de financiën gelet. Daarbg wordt rekening gebonden met de ko.ten der expeditie f 2.656.917, waarbg in mindering komt de oorlogsschatting en de van Lombok afkomstige gelden en kostbaarheden. De oorlogsschatting bedroeg f 450.000 en de kostbaarheden enz. werden gesohat op f 1.250.000, zoodat er een tekort is van 1 millioen. Daarbg komen de kosten die in de eerste jaren gemaakt moesten worden en voor de versterkingen èn voor wegen, als anderszins, na aftrek van 't geen toen daar werd genoten. Een en ander geeft tot 1901 een tekort van 12.700.000, zoodat toen kon worden gezegd, dat de Ned.- Indiaohe regeering in de Lombok-affaire had gestoken 2.7 millioen gulden. Na 1901 begonnen de inkomsten de uitgaven te overtreffen. Het saldo blgft geregeld klimmen en over enkele jaren, na het tot stand komen van de Landrenteregeling, kan men het jaarlgksch batig saldo van Lombok gerust taxeeren op f 135.000. Financieel zgn dua de uitkomsten voortreffelgk. Natuurlgk moet met weemoed worden gedacht aan het verlies van 20 officieren en 219 minderen, die hun leven Heten in dienst van het gouvernement en aan het groote leed, daardoor aan hun verwanten berokkend. Als indirecte voordeden kan worden gewezen op het feit, dat ongeveer 25 Europeanen in Landsdienst or een bestaan vinden, terwgl ook een lOtal particulieren er hun brood verdienen. Javaansohe ambtenaren en beambten zgn er ten getale van 75 werkzaam en nog 200 politiesoldaten. Leveren de drie inlandache scholen voldoende onderlrgd personeel op, dan zullen de Balineesche en Sassaksohe jongelieden in 's Lands dienst zeker o-an betrekking kunnen krggen, wat thans nog uitzondering is. Voor 't Java-eskader levert de reede van Ampenan een goede ligplaats met goeden ankergrond en een gunstig ontspanninga- en oefeningsterrein. De inbezitneming van Lombok, eertgds het machtigste van de zich zelf besturende Balïsche rgken, deed ook op Bali een gnnstïgen terugslag gevoelen en gaf ons indireoten steun bg het streven om misstanden in de rgkjes op Bali te verbeteren. Bovendien werd Lombok een belangrijk afnemer van de Nederlandsche industrie. Voor de waterstaatswerken werden de materialen uit 't moederland getrokken en de bevolking, die door onze bestuursinrichting tot welvaart kwam, vroeg meer en meer producten van de Nederlandsche ngverheid, in hoofdzaak kleedjes. De invoerrechten bedroegen in 189 G 1 49.000 en in 1902 f 74000. Er is volop igst voor levensonderhoud; nitgevoerd werden in 1897: 42.000 pikol, in 1902: 213.000 pikol, terwgl in den aanvang rgst van elders moest worden ingevoerd om de hongerigen te spgzigen. Er wordt zeer veel uitgevoerd op verschillend gebied, wat o. a. blgkt uit het feit, dat in 1902 Ampenan werd aangedaan door 144 stoomschepen en 34,4 zeilschepen en Laboean Hadji door 33 stoomsohepen en 720 zeilschepen. Lombok neemt thans een plaats in als leverancier van waardevolle producten en is als rgstschuur zeer te waardeeren. Het land is in weinige jaren van een alangalang-vlakte, waarin roovers en brandstichters rondzwierven, tot een aaneenschakeling van welige akkers, bebouwd doorngvere landslieden, geworden. Een groot deel van hetgeen wordt ingevoerd komt de Nederlandsche industrie ten goede en is dus in 't belang van den Nederlandschen werkman. De tweede vraag: wat zgn de uitkomsten voor de bevolking van Lombok? is feitelgk door het vorenstaande reeds beantwoord. Toenemende welvaart blgkt uit de stggendecgfers; en wie in de gelegenheid is geweest de bevolking na te gaan heelt kunnen bespeuren dat het haar beter ging. Er wordt zeer veel vee geslacht voor feesten, wat o. a. blgkt nit den stggenden uitvoer van huiden. Een ander bewgs van de welvaart — hoewel minder aangenaam — ia de toeneming der bedevaartgangers. Het verbod van opium-gebruik onder 't vroeger vorstenhuis geldende, wordt streng gehandhaafd, maar het gebruik van inlandsche spiritualiën is algemeen in zwang. De veestapel is vermeerderd enz. Orde en veiligheid zgn herßteld en worden gehandhaafd en de verkeersmiddelen zgn belangrgk verbeterd. Dat dit alles zoo voortro-elgk is geloopen, is zeker voor een deel te danken aan de Baliërs, die door het innemen van een zuivere positie tegenover den nieuwen FOuverein alle mogelgke medewerking verleenden aan de bestuursambtenaren. Het bestuur liet zgnerzgds het Hindoeïsme ongemoeid en toonde sympathie voor hun energie. De Sassaks hebben nog al eens aanleiding tot krachtige maatregelen gegeven maar dat waren slechts plaatselgke oi persoonlgke onordelgkheden. Zg, vroeger de verdrukten, vonden in den nieuwen toestand op alle punten verbetering. Thans is de militaire macht van Lombok verdwenen en ruim 200 met karabgn en klewang bewapende politïedienaren zgn aangewezen om eventneel verzet ter neder te slaan. De macht blgkt voldoende voor haar taak berekend te zgn. Ook de belastingen konden worden verminderd ; onder het vroeger vorstenhuis waren zg zeer drukkend. Het gaat moeilgk alle punten te vermelden, die de heer Van Eerde aanroert en die ieder voor zioh de verbetering van den algemeenen toestand van het volk aanwgzen. Zeer sterk komt dat uit in den gezondheidstoestand; pokken-epidemieën die vroeger op geregelde tgden, meest om de zeven jaren, het volk teisterden, zgn geweken, dank zg de invoering van de vaccinatie. De vermeerderde welvaart, gepaard met goede voeding, behoorlgke huisvesting en mat, doet de individuen sterker worden en het aantal kinderen, onder oub bestuur geboren, is zeer groot zooals bg de vacoine-inspectie blgkt. Een en ander toont ten duidelgksteaan, dat ook voor de bevolking de vestiging van ons Bestuur een bron van wolvaart en geluk is geweest. Wat het derde punt betreft: bet vorstelgke hoi en zgn omgeving, dat heeft groote schade geleden, 't Is ten deele verdwenen, gesneuveld, gestorven, verbannen, 't Geslacht leeft alleen nog voort in een enkele, verre vrouwelijke bloedverwant en is geen factor meer waarmede rekening wordt gehouden. De hofstoet, levende van 's Vorsten gunsten, van 's Vorsten tafel, is thans op eigon krachten aangewezen en de eertgds machtige kring van hoofden en grooten wordt thans streng gecontroleerd en heeft veel van zgn kracht ingeboet. Enkele honderden, verloren maar vele duizenden wonnen, 't Is de loop der geschiedenis: de weinige dragers van geluk door macht zgn ten achter gesteld door het geluk van het algemeen. Tegenover de klachten, die veelal uit en over Indië oprgzen, doet het — zoo merkt de Prov Overgs en Zwolsche Crt. op — goed uit znlk een flink gedocumenteerd stuk te vernemen wat gedaan is on gedaan kan worden bg deugdelgk overleg en krachtig bestuur. >Wanneor wg ten slotte" — aldus eindigt de heer Van Eerde zgne beschouwing — »do rekening opmaken en zien, dat Ned.-Indië en indirect Nederland, dat de geheele bevolking van Lombok voordeel hadden bg de vestiging van het Nederlandach gezag op het eiland, dan mag hier gesproken worden van «gelukkig imperialisme". Dan mag deze koloniale expansie worden toegejuicht. Ons aptreden bleek te voldoen aan het de sideratura, door prot De Louter gesteld en waarmede ook Van Sol instemt: >Koloniaal bezit is een bron van macht en invloed, als er evenredigheid is tusschen de hulpmiddelen van het moederland en zgn koloniale verantwoordelijkheid". Ons optreden is te vergelgken met >de beschermende band, dio wg hebben uitgestrekt, om den zwakke te steunen" en >bet gebruik van onze macht, om recht te versohatten aan den rechtslooze". (Van Kol.) Wanneer dan ook de vreemdeling, ia staat om met kennis van zaken te oordeelen.bg zgn bezoek aan Lombok een warme hulde brengt aan ons bestuur, dan is die hulde welverdiend Nederland heeft daar hét bewgs geleverd, groot te kunnen zgn op koloniaal gebied. Ons volk heeft daar getoond, dat het als van ouds het talent bezit, Oosterecho landen en volken te regeeren. Moge het ook elders, waar de omstandigheden tot nitbreiding van gebied nopen, steeds met dit talent weten te woekeren, tot eer van Nederland, de geregeorden ten zegen!" --- HET NIEUWE MINISTERIE. In zgn Stemmen voor Waarheid en Vrede ichrgft dr Bronsveld 0.a.: >De Troonrede was een lang stak. Ook kan men zeggen, dat de stgl en de taal ervan niet getuigen van letterkundig talent. Maar er is iets in, dat weldadig aandoet. Het is do eenvoud, en de earlgkheid, die er nit spreken. Van groote woorden geen zweem, maar ook niet van iets nitdagends, "Men kan zeggen dat dit ministerie zgn liberaal, zgn geavanceerd-liberaal karakter niet wil verloochenen, maar voorts alles wil doen,' om de politieke hartstochten tot bedaren te brengen, en de kalmte met den vrede te bevorderen. Of het in dien toeleg slagen zal V" De toezegging omtrent de grondwetsherziening betreurt de Utrechtsohe predikant. Hg wil niet de lgst der tot kiezers bevoegden vergrooten. Verder schrgft hg: >Wg hopen, en mogen misschien ook wel verwachten, dat de commissie ter Grondwetsherziening, welke de regeering zich voorstelt te benoemen, niet te spoedig gereed is met haar rapport. Zgn wg eenmaal zóó ver, dan zullen we zien. Grondwetsherziening is altgd een ernstig en gevaarlgk experiment. Inmiddels wenschen wg vnrig, dat de regeering haar verzoenend karakter niet bg voorkeur toonen zal, door al te groote inschikkelgkheid jegens de sociaaldemocraten. De ond-liberalen kan zg evenmin missen om staande te blgven; en de mannen, die tot deze groep behooren, zgn niet geneigd, om de paden te effenen van den heer Troelstra c.s. Indien de regeering de vorming in do hand wist te werken van een partg die liberaal on waarlgk conoiliant tevens was; indien zg do Kamer wist te bewegen, om velerlei arbeid te verrichten, waarbg de antithese tussohen >christenen" on »paganisten" niet ter sprake kwam, dan zou zg een groote weldaad bewgzen aan ons vaderland. Dit ministerie zou door gematigd en tooh flink op te treden, de sociaal-democraten neutral ie o e ron, en de andere tegenstanders der coalitie bevredigen kunnen. Zal het dien weg inslaan ? Wg hopen het, maar gerust zgn wg niet. De wgze, waarop de Standaard de regeering en do liberalen bestrgdt, is in de hoogste mate onwaardig, Onjuiste betichten, uitingen van leedvermaak, onrechtmatige eischen, beleedigende insinuaties verdringen elkander in dit blad, dat zich maar kwalgk schikken kan in den val van zgn eigenaar. Het eigenlgk karakter van dat orgaan komt in het licht ook nu het zgn officieel karakter verloren heeft. Zgn echt »christelgk" gehalte blgkt al zeer gering te wezen' --- BENOEMINGEN, ENZ. Bg kon. besluit: is benoemd tot bureelambtenaar bg de arbeidsinspectie als tweede klerk D. W. Siebie; is aan G. _T. A, Knuttel, wed. dr W. C. van Manen, hoogleeraar, een pensioen verloend van f 490 'sjaars; is aan den gepens. kol. bg den gen. staf A L. W. Seyffardt, secr. der vereen. Volksweerbaarheid, de rang verleend van gen.-majoor; is aan den gen.-maj. van den grooton staf ft. J. van lioock, insp. van het mil. onderwgs, op verzoek, met pensioen, eervol ontslag uit ■ den mil. dienst verleend onder dankbetuiging, en is in zgn plaats benoemd Er. Ma adjudant in bnitengew. dienst, de gen -maj. bg den stal der inf. F. 11. A. Sabron, gonv. der Kon. Ui. Academie; bg het wapen der int', bg den staf van het wapen, tot gonv. der kon. mil. academie, de luit-kol. van den gen. staf jhr L. C. van den Brandeler, hoofd der 11de afd. van het dep. van oorlog; bg het pers. der mil adm. tot kap -intend. de eersto-luit.-kwattierm. W. J. van der Hurk van dat personeel; is benoemd tot ridder in de orde van Oranje- Nassau 3. Komgn Fan., boekhouder bg de firma Willem Kolkman, gzerhandel te Dordrecht ; is aan den met verlof in Europa aanwezigen mil. apotheker 2de kl. van het leger in N.-I. J. Flieringa, ter zake van lichaamsgebreken, niet in en door den dienst ontstaan, eervol ontslag nit den militairen dienst verleend met pensioen. --- KORTE MEDEDEELINGEN VERGADERINGEN. Blgkens het jaarverslag, uitgebracht op de Donderdag te Deventer door den Nederlandschen Vrouwenbond tol verhooging van het Zedelijk Bewustzijn gehouden twintigste jaarvergadering werden 31 nieuwe correspondent* schappen opgericht, gedeeltelgk gewonnen door de gverige medebestuurster en reizende agente mej. Abbink, gedeeltelgk door de uitgebreide correspondentie met de plaatsen waar nog geen aanknoopingspunt was. Daaronder zgn in Zeeland Brouwershaven, Cortgene, Wolphaartsdgk en Zierikzee. Daartegenover staat een verlies van 12 plaatsen, o. a. Biggekerke. In Ned.-Indië bleeft het aantal afdeelingen hetzelfde ; verloren werd Meester Gornelis, doch gewonnen Modjo Warno. Aan mevrouw Wesenhagen werd het eerelidmaatschap van het hoofdbestuur aangeboden, Het stations werk bleek zeer nuttig te zgn. De rekening en verantwoording over het atgelcopen boekjaar sloot in ontvangst en uitgaaf tot een bedrag van f 4 952.07'/» en met een voordeelig saldo van f 662.52. Dankbaar werd gewaagd van een gift van f 100 van H. M. de Koningin en van f 50 van H. M. de Koningin-Moeder. Op voorstel van den presidente werd een telegram gezonden aan de Koningin te Dobbin. Tot leden van het bestuur werden herkozen mevrouw Beelaerts van Blokland en mevrouw Van Reigersberg-Verslnys. --- Uit Stad en Provincie. Uit Vlissingen. Koningin Alexandra van Engeland zal Zaterdagmorgen te 9 uur per extra trein van Kopenhagen arriveeren en zich na aankomst onmiddelgk aan boord van de Victoria and Albert begeven, waarna dit dan direct de haven zal verlaten met bestemming naar Port-Victoria. Bg het omzwaaien geraakte Donderdagmiddag een stalen tros in een der sohroeven van het jacht. Men is thans bezig deze door middel van een duiker te verwgderen. De kruisers Roseburgh en Hampthire zgn nog daar aangekomen om het jaoht op de terugreis te vergezellen. Heden morgen arriveerde aldaar, gesleept van Alblasserdam, het Deensche stoomschip Wilhelm Coldings, om aan de werf der kon. Mg De Schelde van machine en ketels te worden voorzien. Uit Koudekerke schrgft men ons: Sedert eenigen tgd is de gezellige drukte op het tramemplacement alhier weergekeerd. Waren in den voorzomer de werkzaamheden aldaar voor vele inwoners een amusement en tgdpasseering, gedurende de zomermaanden waren de meeste arbeiders elders bezig om ook daar alles in gereedheid to brengen. De ploeg lgnleggers is nu weergekeerd om het van tevoren verhoogde en gedraineerde terrein met zgne remise en locomotievenloods van rails te voorzien. Niet minder dan 10 paren rails geven naast elkaar de richting aan, waarin de tram zich zal kannen bewegen; tal van wisseletakken maken het met reoht gezellig op de ruime vlakte. Als het hooge waterreservoir nu is opgesteld en de draden aan de reeds geplante telephoonpalen zgn gespannen, zal Kondekerke een eoht stationsemplacement rgk zgn, op welks bezit, speciaal door wat or noodzakelgk 1 bgkomt, het zich zeer zeker mag verhengen. — Verplaatst de rgksveldwachter brig.-tit. J. O. Adriaanien van Grgpskerke naar Serooskerke (W.) en aangesteld tot rgksveldwachter ter standplaats Grgpskerke de agent van politie 2e klasse te Middelburg H. Schipper. Benoemd tot tgdelgk onderwgzeres te .Oudelande mej. J. S. Megere to Nisse. De opmetingen door eon eleclro-tecbnisohe ingenieur voor de aansluiting van Hulst aan het intercommunale telephoonnet zgn af geloop en. Naar men ons meldt, zal zeer spoedig tot den aanleg worden overgegaan. — In de Woensdag te Weetdorpe gehouden raadsvergadering werd tegen 1 Nov. tot gemeente geneesheer benoemd de heer Timmerman uit IJzendgke, die zich binnenkort te Sas van Oent zal vestigen. Den tegenwoordigen titularis, den heer Ittman van Axeli werd tegen dien datum eervol ontslag gegeven. Verder werd besloten een woning voor den aldaar gestatïoneorden rgka veldwachter te bouwen op domeingrond, voorin de straat achter de wed. Oh, de Mul, De gemeentebegrooting over 1906 werd in ontvang en uitgaaf vastgesteld op 113.604.50. --- KERKNIEUWS. Bg de Ned.Hervormde gemeente te Goes is beroepen de heer J. C. Sohuller. predikant te Amerongen, en bg die to Aarde n b u r g — vacature-Vermaas — de heer A. Scholte, te Zutphen. --- LANDBOUW. In Oostelgk Zeeawsoh-Vlaander o n neemt het zaaien van Wilhelminatarwe - - naar men ons schrgft — steeds toe; ook dit jaar zal zg op zeer veel landergen gebruikt worden. Het schot ervan is dan ook zeer goed; zg schiet gemakkelijk 18 tot 20 zakken per gemet, en in de nieuwe- polders nog meer. De arbeider, die per zak domein, is echter niet bgzonder op Wilhelmina-tarwe gesteld, daar deze niet zoo gemakkelgk loslaat als de gewone Zeeuwsohe. — Uit Glinge wordt ons geschreven: Naar aanleiding van het overlgden van een lid van den Boerenbond, dat eene weduwe met een groot gezin in ongunstige omstandigheden achterliet, is, op voorstel van het bestuur, besloten een fonds te stichten om hieruit weduwen en weezen zooveel mogelgk te helpen het landbouwbedrijf voort te zetten. Alle leden hebben zich verbonden tot een maandelgksche of jaarlgksche bgdrage en men twgfelt niet of zeer vele ingezetenen, nietleden, zullen deze sehoone zaak steunen. --- RECHTSZAKEN. Arrendtssementt-rcchtbank te Middelburg. In de heden gehouden zitting is behandeld de zaak tegen L. de N., oud 36 jaar, zonder beroep, te Goes, thans te Middelburg in hechtenis, beklaagd van verduistering van een naaimachine. Hg werd, overeenkomstig de vordering van het O. M-, vrijgesproken, met last tot zgne onmiddellgke invrijheidstelling. Verder zgn veroordeeld wegens : die/stal: E. de S., 39 j., zonder beroep, Stoppeldgk, tot G m., en H, J. 8., 17 j., loopjongen, Vlissingen. tot 14 d. gev.straf; mishandeling: C. W., 17 j., arbeider, Wiseekerke, tot 3 m.. Th. L. C, W., 39 j., schoenmaker, Graanw, P. M. 8., 42 j., veldarbeider, Oostburg en B. A., 43 j., Bjouwerman, Tlissingen, allen tot 1 m., P. P. L., 24 j,, matroos, Vlissingen, tot 14 d., en S. d. 0., 18 j., werkman, Groede, tot 7 d, gev.straf, en M. W.. 11» j., sohippers_neoht, Neuzen, en E. F. L. C, 36 j, koopman, Sluis, beiden tot t 10 b. s. 10 d. h., en D. W. C. d. J., 38 j., werkman, en J. B. D. 22 j., aohipperskneoht, beiden Neuzen, L. 8., 29 ]~ werkman, Vlissingen, en A. F. D., 36j.t hvr. van P. H., zonder beroep, Middelburg, allen tot f 5 b. b. 5 d. h.; mishandeling en huisvredebreuk: P. D., 22 j. arbeider, Goes, tot 14 d. gev.etraf ; wederspannigheid: 3. L., 40 j., werkman, Vlissingen, tot 6 w. gev. straf; en P. 0., 30 j., : schipper, Neuzen, tot f 15 b. s. 15 d. h.; eenvoudige beleediging: C. D. L., 53 j., kanaalloods, Neuzen, tot f 10 b. s. 10 d. h.; overtreding der hondenbelasting te Vlissingen: J. M. 8., 57 j., wed. G, d. P., zonder beroep, en J. A. W., 54 j, bierhnishouder, beiden Vlissingen, beiden tot f 6 b. ten behoeve der gemeente Vlissingen, b. 1 d. h.; plegen van ontuchtige handelingen met een kind beneden de 16 /aren: A. A., 42 j., poldorwerker, Graauw, thans alhier in hechtenis, tot 1 jaar gev. straf, met mindering der preventieve heohtenia, en overtreding van het reglement op de wegen en voetpaden : V. C, 49 j., landbouwer, Hoek, tot 2 X f S b. s. 2 X 3 d.h., mot vernietiging van het vonnis van don eersten rechter. Vrijgesproken: A. D.C, 16 j., werkman. Groede, en B J. P., 28 j., matroos, Vlissingen, beiden beklaagd van mishandeling. Bg bevelschrift van genoemde rechtbank is naar de openbare tereohtzittiug verwezon; W. P. C, Jz., oud 22 jaar, boerenarbeider, geboren en wonende te Ritthem, gedetineerd. alhier, ter zake van het plegen van reeds gomelde handelingen. Aan den beklaagde is de heer mr. J. 3. Hegse, advocaat te Middelburg, ambtshalve als verdediger toegevoegd. De Haagsohe krggaraad heeft denmilitieluit. W. N. R., van het regiment grenadiers en jagers, die voortvluchtig was, doch na indaging zich weer heeft aangemeld, wegene desertie veroordeeld tot de straf van cassatie, met verklaring, dat de veroordeelde is ontslagen uit den militairen dienst, met ontzetting van het reoht om ooit weder bg de gewapende macht te dienen. — De Amsterdamsche kofliehandelaar, die wegens vergiftiging van vgn boekhouder tot 8 jaar gevangenisstraf werd veroordeeld, zal van hot arrest van het hot in cassatie komen. ---