Middelburg 7 December School en Middenstand. „Men kan zeggen, dat onze algemeene scholen, zooals zij thans zijn ingericht, ei' veel meer toe geschikt zijn, intelligente knapen en meisjes af te leiden van praclischen arbeid, dan dat zij er hen toe brengen." Dit zinnetje halen we aan uit een verslag*) van een rede, over het hier bovengenoemd onderwerp uitgesproken door dr. Kercherietemer, op het van 28 tot 30 September te München gehouden derde inte-nationale Middenertandscongres En dat zinnetje bevat een waar - heidj die wel reeds door sommige nieuwlichters op onderwijsgebied in ons land wordt erkend, maar die meer aandacht waard is, ook onder dien middenstand, omdat juist die stand eigenlijk een stiefkind is in onderwijszaken. Voor de „geleerde" beroepen is altijd goed gezorgd. En bovendien hebben deze zooals do genoemde spreker het uitdrukte, „voorzorgsmaatregelen genomen, om ach een bepaalde kwa< lÈtett te verzekeren in bun jonge nakomeling_-hap, door niet alleen door middel van dc voorbereidende scholen een soort van schif;, ting te honden, maar ook door aan de leerlingen op die scholen hel juiste gebruik te leeren van de geestelijke krachten, wier geschikte hanteering de absolute voorwaarde is voor de vdtoefaning dier beroepen-" En het gevolg daarvan js, dat de volkscchool er niet op is ingericht om de practische begaafdheden te ontwikkelen waarop later het maatschappelijk bestaan harer bcstlers moet zijn gegrond. Zooals men ziet denkt dr. K. niet aarde eigenlijke vakscholen. In dat opzicht zou in ons land ten opzichte van den middenstand misschien ook nog wel iets op te merken zajn over achteruitzetting, vergeleken met de ambachtslui en de landbouwers. De toeneming van het aantal handelsscholen heeft daarin ook verbetering gebracht, hoewel de door middenstanders zelf opgerichte handelscureusseA.. nog onvoldoende adjn voor de behoefte. Kaar daar gaat het nu niet om- Het betreft bet leerlingen-materiaal dat dooi de lagere scholen wordt afgeleverd aan die vakscho--I___. W|_iit dat materiaal is weinig of niet in pn_cti.che richting ontwikkeld. Hel bezit naast een min Q_ meer uitgebreide wetenschappelijke kennis een hersenl-nigheid die wel een goede voorbereiding is voor den lateren geleerde, of advokaa* of dokter, maar die heel weinig baat voor een toekomstigen winkelier ol aannemer of wat voor ander middenstandsboroep ook. De groote stroom van ons .onderwijs gaat door de lagere scholen, door H. B. S. en gymnasium naar de universiteit, en de jongen uit den middenstand, die ~iots meer') wil 'weten, moet zich met die stroom laten meevoeren, totdat hjj ~oud genoeg" is. Dan taat hij zich naar den wal drijven, en komt in de maatschappij waar zijn handen hem geheel vreemd staan, en waar hij zijn kennis slechts voor een heel klein deel kan toepassen . Dat dr. Kerchensteiner dit onderwerp op dit middenslandscongros inleidde, gat er te meer beteekenis aan, omdat hij een van de grooto voormannen is van een nieuwe richting in onderwijszaken in Duitschland, een richting die uit het stadium van theorie reeds is overgegaan in dat van do praktijk. In de onderwijswereld is dat natuurlijk bekend, maar het mag ook wel in de andere kringen onder de aandacht gebracht worden. De uit Denemarken en Zweden komende slöjd-arbeid kent thans iedereen. Maar wat we hier bedoelen gaat voel verder dan enkele lc-sen per week in handonarbeid. Het betreft hier de werkschoot, waarin, in tegenstelling met de leerschool do handenarbeid niet gebruikt wordt als doel, maar als middel om *) Zie het verslag van de Nederlandsche afgevaardigden P. J- M. Aalberse en J. S. Meuw_en, uitgegeven door de afd. Handel van het Departement van L. N. en H. in den leerling behalve kennis ook de karak^ tereigenachappon to ontwikkelen die hij later in de maatschappij noodig heeft. De toepassing van die denkbeelden heeft in Duitschland aanleiding gegeven tot een grooten strijd tusschen de paedagogen. We zullen geen oordeel uitspreken over de vraag of de nieuwe richting, waar zij practisch werkt, ook inderdaad de'resultaten bereikt die zij beoogt. Maar we willen vooropzetten dat men hier met een geheel nieuwe poging te doen heeft, die als alle nieuwe dingen behept is met fouten. Door ervaring geleerd, zal mm veel der nu geopperde bezwaren kunnen wegnemen. Ei' zijn nu in Duitschland twee plaatsen waar het nieuwe stelsel van werkschool een volledige toepassing vindt. Allereerst aan de Augusta-school te Dortmund, en voorts aan alle volksscholen te München. Het is aan de laatstgenoemde schoten dat dr. Kerchensteiner zijn ideeën kon verwezenlijken. Wie er meer van wil weten, kan zich voor dm luttelen prijs van 10 cent. uit de geschriften van het „Nut" het boekje aanschaffen door J. Bruinwold Riedel aan dit onderwerp gewijd. *) We zullen er hier slechts kort over kunnen In Dortmund werd in 1908 op aansporing van den Stadtsschnlrath Dornheckter aan do Au gusta -school een proef begonnen met de nieuwe methode Men verstaat daar onder „werk-school" het onderwijs, dat den leerling leert, zooveel mogelijk, zelf zijn voorstellingen te vormen door zelf-werkzaamheid; dat wil zeggen: door eigen waarnemingen endoor ze_ f genomen proeven om het waargenomen© terug te geven; en wel zoo dat hij het in zijn geest ontvangen beeld tenvg geeft: a in klei, plasliline, papier of hout, b. in teekenschrift, c. in woo-dschri-t. Bij leervakken waarbij de zelfwerkzaamheid niet kan worden toegepast, worden uitsluitend de leermiddelen: lezen en vragen aangewend. Maar duidelijker dan deze beschrijving zal een korte aanhaling uit het boekje van Bruinwold Riedel een denkbeeld geven van dit onderwijs: „Ik bezocht oon leer-lokaal, waarin de 4c klasse juist een le3 in aardrijkskunde had genoten. Men had Berlijn behandeld. Op de zandtafel was een deel van Berlijn, met de Spree, het Sproe-eiland en de daarop gelegen pleinen en voorname gebouwen, door de leerlingen aanschouwelijk gemaakt. Daarna hadden zij het in zand gewerkte beeld overgebracht op papier, keurig inkleuren geteekend, en daarnaast een zeer kort opstel over dat deel van Berlijn, naast de teekening, keurig geschreven. Hier was dus de methode zuiver toegepast: eerst het werken, toen het daardoor in den geest opgenomen beeld teruggegeven: eerst in teekening, daarna in woorden. Voorts zag ik door de leerlingen in pastiline (gevormde vleermuizen, bijna alle zeer zuiver teruggegeven, daarnevens in de „Tagebücher" die vleermuizen weer nageteckend, met een kort opstel als boven. Evenzoo was de vlieg (met de ontwikkeling uit het ei) behandeld. Als huiswerk wordt geen bepaalde taak opgegeven. Maar wèl worden de leerlingen geprikkeld, om wat zij buiten de school zien, in papier of hout thuis te bewerken en naar school mee to brengen. In dat vrije huiswerk hebben do onderwijzers dan *n controle op de juistheid, nauwkeurigheid en waarheidszin, waarmede do leerlingen, ook buiten de school, waarnemingen doen; en dit is hun weer *n controle op de vraag, of hun methode van onderwijzen in do school inderdaad die doorloopendo juistheid van waarnemen en die blijvende vaardigheid in het teruggeven van het door de waarneming opgenomen beeld uitwerkt, zooals dit inderdaad wordt beoogd." Nu nog een enkel woord over de scholen te München. Ook daar staat het zaakonder- wijs op den voorgrond, en geldt als grondstelling, dat de leerlingen zelf waarnemen, en het waargenorncne zelf verwerken. Men heeft daar een uitgebreide, en zelfs kostbare ver- zameling leermiddelen: schooltuinen, terrariën, aquarien, laboratoria en werkplaatsen. Men heeft daar ervaren dat leerlingen die als indolent en niet begaafd werden beschouwd, op verrassende wijze hun ziel openden, groote belangstelling aan den dag legden, on zich ijverig inspanden toen zij in het achtste leerjaar practisch mochten werken in het laboratorium of werkplaats, of — wat de meisjes aangaat, in de schoolkeuken. . *) No. 99. Ook bij het onderwijs in rekenen wordt de zelfwerkzaamheid der leerlingen zooveel mogelijk toegepast. Vooral het rekenen in verband met vlakken en lichamen, geschiedt, waar het kan, door de leerlingen zelf te Ia- ten meten, dan hét op gene-mono te laten ïnaken in papier of hout of klei, en daarna de gemaakte zaken te laten teekenen. Wnnneer handenarbeid wordt gegeven (achtste klasse) is het doel uitsluitend de vertaling van den wil, opvoeding tot nauwkeurigheid, netheid en orde, en niet do voorbereiding voor een of ander bijzonder vak. Dit laatste wordt overgelaten a_n de, na de volksschool volgende vakscholen. ,',De opleiding tot vreugde in den arbeid en eerlijkheid, zoo zei dr Kerchenstciner op het Middenstandscotngres, gelukt niet door onderwijs alleen, door liet aanhooren van) mooie voordrachten en predikingen, en hot lezen van goede boeken. Zij groeien slechts pp! den bodem van. den practischen arbeid zelf, on daaruit ontstaan alle gevolglrek-' kingen voor de onontbeerlijke en noodzakc-1 lijke grondslagen van die school-inrichtingen: die den Middenstand waarlijk nuttig kunnen zjjh." Dat nu werkelijk die leer van den alleenzaligmakenden praet ischen arbeid zonder eenige deugdelijke tegenwerping is, zouden we niet graag beweren. We zeiden reeds dat er ook een sterke beweging tegen bestaat. Maar misschien zal menige middenstander na de zeer onvolledige aanduiding die we hier van die nieuwe methode gaven, toch wel zeggen: daar zitten elementen in die wij in ons1 -naa,lschappelijk ileven noodig hebben tn die op onze lagere scholen ontbreken- Het was enze b_d_eling hem di e gedachte bij" te brengen. De beroering in den Middenstand neemt toe. Men gaat daar meer dan vroeger over de eigen belangen nadenken. Majar dan is toch zeker ook een der m est gewichtige belangen de opleiding van hun opvolgers. En als men daarin verbeteringen wil aanbrengen, kan men niet meer de resultaten van de werkschool in Duitschland negeeren. Het is Waar dat die nieuwe richting niet uitsluitend den middenstand op het oog heeft. Maar het is ook waar dat die stand het meest het nadeel van den bestaanden toestand ondervindt. --- Kameroverzicht. Tweede Kamer. Zitting van Vrijdag. In de Kamer, zoowel rechts als links neemt de geachte afgevaardigde van Groningen, de heer Drucker, wel een zeer bijzondere plaats in. Niet omdat zijn bescheiden persoonlijkheid zoo in contrast is met de belangrijke plaats welke hij in haar midden bekleedt; niet, omdat de eenvoud zijner woorden als in strijd is met de groote kennis, waarvan deze altijd getuigen. Maar wel, omdat hij een politiek man is zonder politiek te doen of politiek te drijven; omdat hij als feitelijk leider der vrijzinnig-democratische groep een politieke rol speelt eenigszins contre coonr en malgré lui, doch niettemin van beteekenis. Niets is vorder van hem verwijderd dan politieke berekening, die hij zelfs bij name niet kent, en toch hebben zijn zoogenaamde politieke redevoeringen ook een groote politieke lieteekenis. Niettegenstaande of misschien juist, omdat hij de eerlijkheid zelve is, en voor rechts moet verpersoonlijken wat zoo langen t\jü de heer Lohman voor links was en slechts niet moer as, wijl hij er zelf blijkbaar eiken keer prijs op stelt dit to toonen! Zonder overdrijving mag van don dag van heden do uitvoerige beschouwing van den heer Drucker, die wel geen nieuwe gezichtspunten opende, maar toch voldoende oorspron- kelijkheid bezat om gedurig do belangstelling gaande te honden, het voornaamste punt worden genoemd. Belangstellend heeft men dan ook geluisterd; zoowel vaii rechts als van links bleef men in breeden kring rond den kleinen Groningschen afgevaardigde verzameld, en volgde men siauwleltend luisterend zijn als immer Iwel gekozen woorden. Ook van de re geering sta fel, waar de heeren Ministers door hun complete tegenwoordigheid mede deden beseffen, dat wjj werkelijk aan de algemeene beraadslagingen zijn, bestond deze belangstelling, en op een gegeven oogenblik liet men vandaar het interrumpeeren niet aan den Mini ster van Landbouw alleen over, maar geschiedde dit van de lippen van drie, vier Ministers tegelijk met dit uitsluitend gevolg, dat de hamer van den voorzitter aan al deze ver? warde geluiden een emde moest maken De . Ministers toonden ook hier weer wat zoowel de heer Drucker als de heer Rink lieden hebben betoogd, dat zjj slechts dan vereenigd ' zijn wanneer het 't negatieve geldt! De lieer Drucker heeft zich begeven in 1 een uitvoerig overzicht van wat het Ministerie l in de si/_ jaar,, dat het in 1913 aan het Ijewind zal zijn geweest, heeft gedaan, maar ook /van . wat het heeft nagelaten. Hij heeft er op gewezen hoe in het Voorloopig Verslag, waaraan toch drie rechtsche leiders hebben medegewerkt, niet meer dan een vrij matte verdediging is te vinden tesen de opmerking van links-hem kant, dat deze penodo op wetgevend gebied geen vruchtbare periode is geweest. En de spreker wees er op hoe in het . bijzonder de beginselen, waarvan getuigd werd, , dat zij „leven in de rechterzijde"; die dus , zouden moeten zijn Christelijke rechtsbeginselen, weinig te bespeuren is geweest; weiing wanneer men althans de benoemingen en de subsidiën laat wegvallen. De heer Drucker : ontkende geenszins, dat zelfs in de beste familien wel eens wat voorkomt en hij zou zich • dan ook zorgvuldig houden buiten aangelegenheden als die van de kwestie-Van do Laar ,lo Gendringen, van de benoeming van prof. Noordtzij, van Ommen en dergelijke, want hij die daarmede niet te maken heeft loopt slechts kans om evenals bij «ai ruzie in een volksbuurt, onschuldig of niet, oen pak slaag to krijgen! Maar geheel het specifiek Christelijke had ontbroken ; voor de Zondagsrust en het eedsvraagstuk was zoowat niets gedaan, de Zedelijkheids wet was voor een groot deel van links afkomstig en ook overigens niet een bepaald rechtsche wet; en de verzekeringswetgeving is in het thans doorgevoerde stelsel slechts door de noodstandsconstructie aanvaard geworden. Er is veel veranderd rechts; vroeger was men tegen de loterij en thans Wordt die loterij doorgevoerd door pandbrieven van een Vadorlandsche Hypotheekbank, "waarin het oud-anti revolutionair Kamerlid, «3© heer Krap als commissaris zitting heeft; vroeger was voorwaardelijke verooïdeeling uit den booze, en thans dient de Minister van Justitie daarvoor een ontwerp in, dat zelfs door een Cliristelijk hoogteeraar moet afgekeurd worden. Is het eerlijk, waar te constateeren valt dat met die hooggeroemde rechtsche beginselen niet te regeeren valt, het volk nog langer een blinddoek voor de oogen te doen en onderzulke valsche leuzen den kJesroch Ist rijd te voeren I Ook op het gebied der practische politiek heeft de heer Drucker vele woindep]ekke__ kunnen aanwijzen. Door wat men van regeering szijde doet wordt do eenheid der natie geschaad; nog onlangs is bijl het debat over instellingen ter voorkoming van invaliditeit gebleken, dat zelfs de Minister voor de neutraliteit dier instellingen vreesde; dat mocht de Minister, de heer Talma, eerst met een boos hoofdschudden ontkennen, de voorlezing van de passage uit zijn redevoering, dio trouwens nog algemeen' in het geheugen ligt, liet aan duidelijkheid niets te wenschen over. De financieele aangelegenheden worden behandeld op eene wijze, dat men het recht heeft om van den daarvoor verantwoordelijken Minister te gaan spreken als van een „spelenden financier"; en do Kustverdediging, die 'zoodanig urgent heote, dat men er de boosheid van alle machtige naburen aan wadgde, heeft men kalm laten rusten en daarna lot op een derde van do oorspronkelijke eischen ver- i' minderd, hoewel de Minister, toen aanvankelijk van halveering werd gesproken, -eer veront, waardigd deed. De Tariefwet zal economisch | en zedelijk een ramp voor ons volk worden; t het streven om ons land te verambtenaren en [to verbur-aucratiseeren zooals Minister Tal.'ma dat wil, vond zijn sterkste uiting in het f reorganiseeren van de Rijksverzekeringsbank ■. in den zin, dat daar zal komen een ■ directeur-genoraal staande „onder de be, I velen" van den Minister. In do Grondi wet wil men kweeken een reactionairel uitlegging, wil men vooral aan den .Kroon geven een schijn van gczag^ en zonder . dat daardoor het werkelijk gezag grooter wordt. . I Wanneer men nog niet de noodzakelijkheid ■ daarvan had ingezien, dan is dat alles vol; doende geweest om de vrijzinnige concentratie ■te bewerkstelligen en deze waarlijk niet te l doen zijn uitsluitend negatief, maar ook posi[ lief met een groote en dankbare taak. Met grooten nadruk heeft do heer Drucker zgn atkecr getoond van do vrij kinderachtige en subjectieve wijze, waarop den rechtschen kiezers altijd wordt voorgehouden, dat het de „zweep van TroeQstra" is dio het linksche span in draf doet gaan. Men heeft van rechts geen recht dat te zeggen, zeker niet nadat men steunt een Minister, dio bij do Bakkerswet zoozeer toonde de .ociaal-democraten te volgen; geen recht ook om dit to zeggen in het algemeen, waar elk bewijs ontbreekt. Er is samenwerking bij de stembus mogelijk evengoed als er samenwerking in Zaandam is geweest om den heer Duyß door rechts en liet uiterste links gekozen te krijgen, maar dat is oen zaak van politicken aard ln het programma der concemtralïo staat de veriiouding tegen do sociaal-democratie duidelijk geteekend en alloen hiermee heeft men rekening te houden. Als men den eisch, die voor algeimeen Kiesrecht wordt aangeheven, oen eisch acht, door de uiterste linkerzijde ingegeven, dan dient men wel le bedenken hoelang daan-oor in deze partij reeds is gestreden, hoe zelfs voor Vrouwenkiesrecht al werd gepleit toen de lieer Troolstra nog een politieke zuigeling was. Er is bij een eventueele over winning van de vrijzinnige concentratie vruchtbaar mi veel werk te verrichten; werk dat kan opbouwen en dat zal bijdragen tot de verbetering van economische en sociale toestanden Niemand kan iets zeggen van den afloop van 1913, maar cliL heeft do heer Drucker nadrukkelijk verzekerd, dat men. zich links volkomen bewust is van den ernst van den toestand, ook bij een eventueele overwinning. Aan den heer Drucker was de heer Rink voorafgegaan met een beschouwing welke zich vooral keerde legen de wijze, waarop dccc regeering nuttig werk in do neutrale zone heeft laten liggen en ook bij de ï'olglefnde periodo voorloopig zal moeten laten liggjai — __jj herinnerd- aan de drooglegging van de Zuiderzee, aan do herziening van het gemeentelijk belastingwezen aan de herziening van de .Tachtwet — «n legen de wijze waarop de her- ziening der Grondwet ten opzichte van het kiesrecht is „ter hand genomen" Dit Kabinet heeft een regeerttjd gehad zooals na 1848 niet is voorgekomen; heeft beschikt over een meerderheid, welke eveneens een parlementair unicum mag heeten. En toch heeft het niets gedaan dan steun verleenen aan het bijzonder onderwijs, heeft 't zelfs niet gedacht aan do uitvoering van het kiesrecht voor gezinshoofden. Eerst negen maanden nadat het Ministerie door de verkiezingen was bevestigd, werd geheel noodeloos eenstaatKcommissie ingesteld en hoewel de Minister, die zelf voorzitter van deze Staatscommissie was, kon weten wat het resultaat van haar rapport zou zijn, heeft hij thans nog geen definitieve voorstellen ingediend, kan er vau behandeling geen sprake zijn. Wellicht komt de Invaliditeitsverzekering nog tot stand, maar dat is maar een luttel deel van het sociale werk, dat zoo heel noodzakelijk was; luttel deel temeer, omdat het nog niet zoo vaststaat, dat de Senaat do Radenwct zal aannemen zoolang de Ziektewet niet binnen is; luttel deel wel in alleirhoogston graad wanneer men bedenkt dat deze rechterzijde en dit Ministerie het triehzelf onmogelijk hebben gemaakt de Invaliditeitsverzekering uit te voeren, zonder de gelden van de tariefherziening daarvoor te hebben gekregen. Meer gedetailleerd hebben gesproken de heeren Roe*_singh, van Dedom en Helsdingen. De eerste om aan to toonen hoe veranderlijk *_■- Christelijke beginselen vajn Christelijke rechterzijde zijn, hoe daar met woorden en voorstellingen wordt gespeeld en hoe noodzakelijk het is, dat dit ellendig huichelen met het allerheiligste ten bato van de politiek ophoudt. De tweede om met cijfers aan te toonen, dat wij wel vooruitgaan in middelen maar niet in die mate als wij vooruit moesten gaan, en om heel nieuwsgierig reeds nu te infoimeer_n naar do financieele plannen der vrijzinnigen, vooral lon opzichte van de successiebelasting, hot zwarte punt. Waarvan politici als deze do financieele aangelegenheden immer bezien. Do dorde tenslotte over enkele bijzondere aangelegenheden als bepalingen omtrent minimum-loonen in bestekken en het uitschakelen van sommige gemeenten van d« artt 1638 c en d van het Arbeidscofatract. Een stroom van welsprekendheid is opnieuw losgebarsten; alles duidt er op dat niet tegenstaande den beperkten tijd die nog slechts aanwezig is, lange debatten te verwachten zijn. En reeds nu stelt zich de vraag of inderdaad voor Kerstmis met den begroeting sarbeid gereed zal worden gekomen. Men gevoelt hot, dat op deze wijze de rust bij de discussiën to wenschen zal overlaten. v. d. M. De avondzitting Het was cou echte landbouwavend: Drie landbouwspcciahteiten, nl. de heeren Vorsterman van Oyen, de Zeeuw, Fieskcns de Brabander, en Teonstra de Groninger, als voornaamste sprekers, en dan nog enkele minder speciaal in deze richting aangelegdo, maar toch in Inndnouwzaken veel belang toonende leden als: Duymaer van Twist, Sme.nge en Schaper, De heer Vorstorman van Oyen had het over do arbitrage-commissies in den handel in paarden en vee, en drong er bij den minister op aan te bevorderen dat het reglement Zaterdag door het Landbouwcomit6 in die materie vastgesteld als wet worde vastgesteld voor geheel Nederland De Minister verklaarde in zijn antwoord slechts le willen bevorderen dat het reglement onder de koop voorwaarden, wordt iopfeenoji-en. Voorts behandelde de afgevaardigde van Oostburg den handel van rundvee op België. Hrj dankte den Minister voor diens mededee- I_n& dat teruggezonden vee geneeskundig wordt pnderzochl, en zoo noodig afgemaakt. Maar het gevaar bestaat, dat het vee in do quaranlainestallen in België geïnfecteerd wordt, zoodat het gewenseht is, dal alle teruggezonden vee als verdacht wordt beschouwd en eenigen tijd in quarantaine gehouden, daar ander allicht hier te lande besmettelijke voeïiekto ojntstaat Men kan in dezen niet te voorzichtig zijn Als antwoord merkte do minister op dat wij omtrent het uit Uolgiü tcrugtfjezonden vee gebonden zijn aan onze veeartsenijkundige wist. De Ministor zal nu echter overwegen of in zake de terugzending van vee mt België de veeartsenijkundige wet nog herziening of aanvulling behoeft. De heeren l'leskens eu Teenstra ■praken heiden in een pleidooi met veel wen■chen, een goed woord voor .Len kleinen boor, voor wien Ie weinig van rogcormi^wegc gedaan wordt En een waar kwartet van tte lieide genoemde heeren en dan nog do heeren Sme on ge en Schaper zong luid do orgemis uitovor over het nog ontbreken van een nieuwe jachtwet. Maar dat zijn slechts enkele punten aangestipt uit een grooten vloed van onderwerpen. tn zijn antwoord verdedigde de ministor zich krachtig togen het vorwijt van bureaucratie, aan hom en aan do afdeeling landbouw van zijn departement gedaan. Voorts deelde hij mee dat er wetsontwerpen in voorbereiding zijn: 10. voor het hooger landbouw - on veeartsenijkundig onderwijs; 2_>. voor het overige landbouwonderwijs. Omtrent do ruil verkaveling was zijn oordeel dat deze eerst in het volk moet wortelen, voordat men een wet daaromtrent maakt. Wellicht zal do jacht,wet nog dit jaar wor-ten, ingediend, ook al noemt men haar dan een paradepaardjo. En naar aanleiding van klachten door den heer Smeengo uitgesproken over de uitroeiing van do mollen, deelde do ininister mee dat een wetsontwerp^, in bespreking is om iets to doen voor do mollen en de kikvorschen, in den geest van deVogelwct. Do Kamer l>ogon dezen avond ook reeds met de artikelen en schoot aardig op ---