(ADVERTENTIE) GEVEN IS HELPEN* \ B] Ba BWBV. kj> missieburo Roermond jfr Postbus 198, 111 6040 AD ROERMOND --- (ADVERTENTIE) En nu 'n Elske! „ 'n IJskoud Elske, puur, on the rocks, met 'n klontje I suiker, met jus d'orange en kr^r 1 als sluitstuk: 'n verrukkelijke onseigen Elske.... --- TIRANA/HEERLEN - Na een communistische heerschappij gedurende bijna vijftig jaar is deze week in Albanië een nieuw tijdperk ingeluid. 'Rood' is verpletterend verslagen, de Democraten hebben gezegevierd. Aan het repressieve bewind van de wrede stalinist Enver Hodzja wil niemand meer herinnerd worden. Diens vroegere rechterhand, Ramiz Alia, fungeert thans nog wel als staatshoofd, maar verwacht Wordt dat deze opportunistische pragmaticus die twee Jaar geleden onder druk van de politieke en economische realiteit de hervormingen inleidde, weldra eveneens voorgoed van het toneel zal verdwijnen. De democratische leider van het eerste uur heet prof. dr. Sali Berisha. SALI BERISHA ...collectieve verantwoordelijkheid --- Verwachtingen e verwachtingen van de bevolking ~*e nooit van de democratie heeft jjtogen proeven, zijn hooggespan- £n- ledereen hoopt op een betere maar de fabrieken liggen :M> omdat er geen grondstoffen Tegen de zeventig procent van e beroepsbevolking zit zonder werk en in de winkels is nauwelijks iets te koop. Albanië ziet reikhalzend uit naar voedselhulp en gestructureerde technische, infrastructurele, medische en financiële bijstand. „Nu pas wordt in volle omvang duidelijk, welke enorme schade het totalitaire regime aan land en bevolking heeft aangericht," verzuchtte Berisha op zijn eerste persconferentie na de verkiezingsoverwinning. Enkele uren nadien riep hij ten overstaan van een euforische menigte op Tirana's Skanderbegplein de waarschuwende woorden van wijlen president John F. Kennedy in herinnering: 'Vraag niet wat het land voor u kan doen, maar vraag wat u voor het land kunt doen. Sali Berisha, boerenzoon, groot van gestalte, charismatisch en met een voorliefde voor kleding uit het westen, was een van de eerste Albanese intellectuelen, die brj Hodzja's opvolger Ramiz Alia aandrong op ingrijpende veranderingen in de binnen en buitenlandse politiek van het land. Berisha deed dat medio 1989 in een - weliswaar gecensureerd - interview voor de Albanese televisie. Een jaar later publiceerde hij als zegsman van een groep intellectuelen een aantal artikelen in de dagbladen Bashkimi en Drita, waarin hij opnieuw op veranderingen aandrong. Berisha liet niet meer los. Tijdens een ontmoeting van Albanese academici met Alia in september 1990, waarbij ook de thans in Parijse ballingschap levende schrijver Ismail Kadare aanwezig was, drong Berisha fel aan op een radicale koersherziening. Hij bepleitte met name vrijheid van meningsuiting, opheffing van het Albanese isolement, invoering van een meerpartijensysteem, eerbiediging van de mensenrechten, beperking van de macht van de communistische partij en een opendeur-politiek. Alia verwierp de eisen. Gegeven het traditionele gebrek aan politieke cultuur in Albanië zag de president onmiddellijke introductie van politiek pluralisme helemaal niet zitten. Twee maanden nadien was het hek evenwel van de dam. De studenten ontketenden een opstand en eisten democratisering van het politieke leven Berisha sloot zich bij hen aan. Alia ging door de knieën en besloot onder druk van de omstandigheden tot invoering van het meerpartijensysteem. Berisha proclameerde de oprichting van de Democratische Partij van Albanië. Aanvankelijk trok Berisha aan de top van de partij gezamenlijk op met de econoom Gramoz Pashko, die later naar de achtergrond verdween als gevolg van interne conflicten binnen de DPA. De persoonlijke tegenstelling tussen Berisha die deel uitmaakt van de conservatieve vleugel binnen de partij, en de meer liberaal georiënteerde Pashko bereikte vorig jaar haar climax, toen Pashko Berisha's beslissing veroordeelde om de partij terug te trekken uit een wankele coalitie met de vroegere communisten. Sinds september 1991 is Berisha de enige voorzitter van de DPA. Insiders van de Albanese toestanden neigen tot de conclusie dat Berisha er verstandig aan heeft gedaan om na het matige succes van zijn partij bij de eerste vrije verkiezingen in 1991 niet te lang gemene zaak te maken met de communisten, omdat die het bij de gemaltraiteerde bevolking al hadden verbruid. Te lange samenwerking in een regeringscoalitie zou de DPA veel stemmen hebben kunnen kosten en het democratiseringsproces zou hierdoor aanzienlijke vertraging hebben kunnen oplopen. Berisha (47), hoogleraar in de cardiologie aan de universiteit van Tirana, getrouwd en vader van twee kinderen, een jongen en een meisje, spreekt vloeiend Frans, Engels en Russisch. Zijn kennis van vreemde talen stoelt mede op zijn medische studies in het buitenland. • Wachtend op een hoop brood; een dagelijks terugkerend tafereel in het ontredderde Albanië, waar na een halve eeuw communistisch wanbeheer niets meer gaat en functioneert. Foto: AP --- Reorganisatie en modernisering beginnen vruchten af te werpen Brits fiasco van DAF nog lang geen drama DOOR MARIEN VAN DEN BOS JINDHOVEN - Het herstel an de Nederlandse vrachtwapnfabriek DAF begint zicht- r«ar te worden. Ondanks het 394° J over 1991 van f %' milJoen netto, heeft de t 0 ec*ie donderdag aangesp dat de weg ornn°og is .geslagen. In de laatste wereni Van november 1991 behet het 'bedriJfsresultaat al t6> Qrnslagpunt, waarbij quitj gespeeld kon worden. Voor fin nettowinst, waarbij ook alle v^ciële lasten en andere rj Pfichtingen van de onder> rning worden meegerekend, 2it?pt scheidend directie-voorsla A' van der Padt' dit om" u unt halverwege dit jaar 6 bereiken. öeia §ehl i Cyfers van deze laatste, nog zelfstandige, Nederlandse ornobielfabriek zagen er op het Wr °°g nogal dramatisch uit. De stern Van het aandeel op de Amderrramse effectenbeurs leek donn agocht.end verder onderuit te gaan. Pas toen duidelijk werd dat de reorganisaties en moderniseringen vruchten beginnen af te werpen, dat met banken en overheid gesproken wordt over een versterking van het 'eigen vermogen' van het concern en, ten slotte, het besef doorbrak dat de recessie in Groot- Brittannië toch niet eeuwig zal duren, trok de koers zelfs een paar dubbeltjes aan. --- Wagenpark Toen DAF in 1987 de divisie voor lichtere vrachtwagens overnam van de Rover Groep (British Leyland) was duidelijk dat de Britse economie er niet al te florissant voorstond. Dat de markt voor vrachtwagens daar in drie jaar tijd ongeveer zou halveren, was echter absoluut niet te voorzien. De omvang van de Britse markt voor Leyland-DAF, het aantal verkochte vrachtauto's in Groot-Brittannië per jaar, daalde in 1991 tot het niveau van 1954. Terwijl de Britten in 1989 nog goed waren voor 20,9 procent van alle in West-Europa verkochte trucks en bestelwagens, daalde dat in 1990 tot 15,4 procent en in het afgelopen jaar tot 11,4 procent. Inmiddels constateren economen dat ook de Britse economie 'heel voorzichtig' tekenen van herstel laat zien. Wanneer ook de verkiezingen in Groot-Brittannië voorbij zijn, 'zou' het verouderde wagenpark van de Britse transportondernemers wel eens versneld gemoderniseerd kunnen gaan worden. Met een marktaandeel van 23,9 procent in Groot-Brittannië over 1991 moet DAF daarvan kunnen profiteren. --- Kentering Een marketing-verhaal van een geheel andere orde is Duitsland. Lange tijd heeft de DAF-directie geaarzeld om zich in Duitsland volledig in de slag te werpen met concurrenten als Mercedes en MAN. Zo ongeveer met de val van De Muur in Berlijn is daar een kentering in gekomen. De 48 DAF-dealers in Duitsland van eind 1989 zijn er inmiddels 219 geworden. En de verkopen stegen navenant, al waren de Nederlanders nèt te laat om volledig van de twee economische topjaren in Duitsland te profiteren. Maar waar in 1989 nog slechts 238 bestelwagens en 625 middelzware en zware vrachtwagens werden verkocht in Duitsland, waren dat er in 1991 inmiddels respectievelijk 4.396 en 3.126. Vooral de middelzware vrachtwagens van DAF (tot 7,5 ton) lopen uitstekend bij de oosterburen, die daar overigens ook met een normaal personenauto-rijbewijs in mogen rijden. Een type vrachtwagen bovendien, dat pas na inlijving van Leyland in het produktiepakket van DAF kon worden opgenomen voor die Duitse markt. Voor de ontwikkeling van nieuwe generaties kleinere bestelauto's heeft DAF een samenwerkingsverband met de Franse staatsonderneming Renault. Een samenwerking die volgens Van der Padt volledig naar wens en binnen de geplande tijd verloopt. Over andere of verdergaande vormen van samenwerking met Renault of andere concerns wordt in de branche bij voortduring gesproken, maar van concrete nieuwe allianties, fusies of overnames is volgens hem geen sprake. --- Versterking Eerst wil DAF orde op zaken stellen in eigen huis. Twee zwaar verliesgevende jaren achtereen hebben het vermogen van de onderneming sterk aangetast. Eind vorig jaar werd al f 250 miljoen versterking van dat eigen vermogen verkregen door de uitgifte van preferente aandelen. Maar nog altijd is slechts een kwart van het totaal geïnvesteerde vermogen ook 'eigen', risicodragend vermogen. De rest is geleend. Een jaar eerder was dat percentage nog 29 en in 1989 was dat 34 procent. Een percentage van rond de 33 eigen vermogen' wordt in het Nederlandse bedrijfsleven ongeveer als minimum gehanteerd. De opvolger van Van der Padt als bestuursvoorzitter van DAF, C.G. Baan, zegt daarover in gesprek te zijn met de banken en de Nederlandse overheid. Om het eigen vermogen tot het gewenste niveau te versterken, zou een bedrag van tussen de f 200 en f3OO miljoen nodig zijn. „Binnen een halfjaar moeten die besprekingen zijn afgerond", aldus Baan. --- binnen/buitenland 'Redding van het land alleen mogelijk door een Marshall-plan' Cardioloog reanimeert Albanië DOOR FRITS SCHILS j * man die in 1976 met de hoogste 0{ afstudeerde aan de universiteit an Tirana, nadien als cardioloog verkzaam was en zich in Frankrijk erder specialiseerde, staat voor de ftnoemelijk zware opgave om met partij, de Democratische Parij , ar> Albanië, het totaal in de versukeli geraakte Balkanstaatje, waar er"kelijk niets meer gaat en func«orieert, uit het moeras te trekken. --- Populair Zijn uitgesproken anti-communistische opvattingen en uitlatingen en zijn charismatische manier van optreden op de verkiezingsbijeenkomsten hebben Berisha een enorme populariteit verschaft. De DPA-leider heeft in het verleden bij herhaling gezegd zijn taak als hartspecialist in het Centraal Ziekenhuis van Tirana weer te gaan vervullen, zodra de democratie in Albanië geïnstitutionaliseerd is, maar nu verluidt dat Berisha bereid is „zijn volk te dienen, zolang de Albanezen dat willen." Berisha heeft een dringend beroep gedaan geen wraak te nemen op de verslagen communisten. Op de Albanese D-day, zondag jongstleden, zei hij dat de communistische erfenis een verantwoordelijkheid van het hele volk is en niet slechts van een groep mensen. „Wij allen zijn schuldig aan en verantwoordelijk voor hetgeen gedurende 47 jaar in dit land is gebeurd," aldus Berisha, die zijn oproep besloot met de woorden; „Wij moeten broeders zijn, vergevingsgezind en bezield van de gedachte een nieuiwe toekomst op te bouwen." Wat de restauratie van de Albanese staat betreft, wil de DPA zich als eerste richten op het herstel van de landbouw als voornaamste bron van de voedselvoorziening, de industrie en het toerisme. Berisha die er niet voor schroomt te verklaren dat het 'noodgeval' Albanië alleen maar te genezen is door middel van een breedopgezet 'Marshall-plan', re- kent vooral op gulle ondersteuning vanuit de Verenigde Staten, de Europese Gemeenschap en nogeens apart van de Duitsers. Nederland kent hij onvoldoende, hetgeen niet wegneemt dat hij ook in Den Haag zal aankloppen om daadwerkelijke adhesie voor de Albanese zaak. --- Kosten De sfeer binnen de DAF-directie wijst allerminst in de richting van het steun zoeken bij de overheid. De kosten zijn aanzienlijk naar beneden gebracht: vergeleken met 1989 is het aantal medewerkers met 3.369 verminderd tot 13.413 aan het eind van 1991. Dit jaar zullen er opnieuw 1.600 arbeidsplaatsen verdwijnen op de kantoren (niet meer in de fabrieken). Ook de post 'debiteuren' (bedrijven en instanties met een schuld aan DAF) werd aanzienlijk teruggebracht, met f 211 miljoen. De post 'voorraden' van trucks, onderdelen en grondstoffen werd nog drastischer aangepakt en daalde met f 365 miljoen. Juist hier begint de nieuwe produktie-structuur van DAF vruchten af te werpen. Er wordt nauwelijks meer geproduceerd op basis van schattingen, maar bijna volledig op basis van bestellingen. Dat spaart kosten voor het ombouwen' bij verkeerde prognoses en het in voorraad hebben van onverkochte vrachtwagens. Een klein verlies over 1992 wordt weliswaar niet helemaal uitgesloten. Maar de tweede helft van het jaar zal naar verwachting een groot deel van de verliezen van de eerste helft goed gaan maken. In 1993 moet vervolgens de winst weer geïncasseerd kunnen worden. --- Gevolgen van 'Tsjernobyl' onderschat KIEV - Autoriteiten in de Oekraïne hebben deze week nieuwe cijfers bekendgemaakt over de gevolgen voor de volksgezondheid van de ramp in de kerncentrale van Tsjernobyl en opnieuw steun gevraagd om de nasleep van het in 1986 gebeurde ongeluk op te vangen. De parlementaire commissie voor Tsjernobyl maakte bekend dat in 1991 en 1992 bij 37 Oekraïnse 51 Belaroessische kinderen schildklierkanker was geconstateerd. Vóór het ongeluk waren dat 1 tot 2 gevallen per jaar. Geboorte-afwijkingen en groeistoornissen bij kinderen zijn in de Oekraïne met 230 procent eh in Belaroes met 180 procent to^ genomen en het aantal kinderen met ernstige immuniteitsproblemen is 2 tot 3,5 maal zo hoog als vroeger. Mannen en vrouwen die hebbeh meegeholpen om de ten noorden van Kiev gelegen centrale na de ontploffing op te ruimen, blijken vijf- tot vijftienmaal meer kans te hebben op gen- en chromosoomafwijkingen dan anderen. De officiële tol van de ernstigste kernramp uit de geschiedenis is gesteld op 32 doden, maar we* tenschappers en politici in de Oekraïne noemen zeker 250 do* den en mogelijk zelfs 10.000. Een adviseur van de Oekraïnsé parlementscommissie, Vasyl Li* sovy, zei donderdag dat het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie (lAAE) in Genèvé de gevolgen voor de gezondheid van de ramp in een vorig jaar uitgegeven rapport zwaar heef) onderschat. Lisovy riep technische bedrijven in het Westen op mee te helper) om te voorkomen dat er nog meer radio-actieve straling vrij» komt uit het gebied rond Tsjei* nobyl. De Oekraïnsé regering heeft een wedstrijd uitgeschreT ven voor de beste manier om té voorkomen dat radio-actievé deeltjes ontsnappen uit de 'saH cofaag' van staal en beton die na het ongeluk van 26 april 198$ over de ontplofte en verbrande reactor is geplaatst. De drie andere reactoren iri Tsjernobyl zijn nog in werking; maar nadat in oktober het dak boven reactor nummer twe« bijna geheel afbrandde heeft hej parlement besloten de centrale vóór 1993 te sluiten. Lisovy zei te betwijfelen of dat echt zal geh*irren. Hij zei dat er nog nooit ergens een kerncentrale uit bedrijf was genomen en dat het feit van de ramp extra problemen gaf. Dat zich eerder deze week een lekkage had voorgedaan in de Leningradskaja centrale bij St. Petersburg verbaasde Lisovy niets, omdat deze centrale dezelfde RBMK-reactoren heeft als die van Tsjernobyl. „We weten dat die gevaarlijk zijn en eigenlijk uit de produktie moeten worden genomen", zei hij. Andere centrales met RBMK-reactoren staan in Koersk en Smolensk in Rusland en Ignalina in Letland. ---