kunst Moeizame doop van Meulemans’ Negend TONGEREN - Vijftig jaar bibliotheekstof heeft men van de partituur moeten blazen. Eerst daarna kon de Negende Symfonie, Droomvuur', van Arthur Meulemans ten doop gehouden worden. Afgelopen zaterdagavond was het zover. In het kader van de reeks Basilica Concerten 1994 fungeerden het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Vlaanderen en chef-dirigent Muhai Tang als peter en meter in de Onze-Lieve- Vrouwebasiliek van Tongeren. Een ceremonie, die rechtstreeks te beluisteren was via de Vlaamse BRTN-zender Radio 3. De muzikale plechtigheid verliep enigszins moeizaam. Dirigent en orkest wisten niet goed hoe de op het gedicht 'Droomvuur' van Pieter Geert Buckinx geïnspireerde symfonie aan te vatten. Moest men nu de eigenzinnigheid van Meulemans' muzikale assimilatie-techniek laten prevaleren? Of was het toch beter hem als epigonist te etaleren? Er werd een onduidelijke tussenweg bewandeld. Debussy's impressionisme was slechts vaag aanwezig in de openings- en slotmaten van het eerste deel. Het Scherzo-midden bezat beslist niet het pertinent ordinaire karakter dat zo veel trio's van Sjostakovitsj -symfonieën uitdragen. Het Bartók-giocoso van de finale miste daarenboven de vereiste puntigheid. Alleen in het Poco Adagio kozen de uitvoerenden klaarblijkelijk voor de originaliteit van de componist: een mysterieus, dromerig verlopend intermezzo temidden van de vurige klanken. Omdat 1994 onder meer een Saxjaar is, werd na de Droomvuur'symfonie het Concerto voor altsaxofoon en strijkorkest van de Russische Brahms' Alexander Glazoenov uitgevoerd; een van de weinige oorspronkelijke werken, die voor de metalen bastaard van de klarinettenfamilie geschreven zijn. Solist Norbert Nozy speelde zijn partij vaardig, maar absoluut niet vrijuit, quasi improvisatorisch, zoals je bij een rapsodisch opgezette compositie als deze had mogen verwachten. De saxofonist was daarvoor zichtbaar te zeer gefixeerd op het notenbeeld. De Eerste Symfonie, 'Titan', van Gustav Mahler had op deze Basilica-avond ongetwijfeld de meeste muzikale uitstraling. Klonk het eerste deel nog voorzichtig routineus, het dansante karakter van het Scherzo was onmiskenbaar. Vergeten we vooral niet de indringende muzikale parodie op onze brave Vader (of Broeder) Jacob, zonder wie immers geen enkel zingend mens is groot geworden. De klank van de tijdens de laatste maten van de symfonie rechtop staande kopersectie verleende het slot een zowel denderend als donderend effect. Eind goed, al goed? --- Snobistische spel van ’Het Kruis’ in museum Het Domein Picassianum als papieren tijger DOOR MYA MAAS SITTARD - Toneelspelen in de heilige tempel van een museum is ongebruikelijk. Theaterwerkplaats Het Kruis van Bourgondië tracht daar verandering in ie brengen. In museum Het Domein, Sittard, beet 'Het Kruis' de spits af met een speciaal voor zon lokatie geschreven toneelstuk: Het Picassianum of portret van Stalin. De tekst is van Hans Münsterman, de acteurs zijn Ingrid van der Lecq en Jan Romein. Ricardo Anemaet regisseert. Het draait er om dat Picasso opdracht heeft gekregen een portret yan Stalin te schilderen. Voor het uitvoeren van deze gewichtige opdracht heeft hij zich teruggetrokken in zijn atelier. Zijn secretaris, Sobartes, posteert zich voor de deur, zodat niemand de kans krijgt de meester te storen. Dan verschijnt er een vrouw, die de erotische liefde in de schaal werpt om tot de meester door te te kunnen dringen. • De twee hoofdrolspelers van het Picassianum: Ingrid van der Lecq en Jan Romein. Foto: CARRY GISBERTZ --- Erotiek Met een golf van verbaal geweld werd getracht het museumtaboe te doorbreken. Kunst en politiek veerden als brokstukken aan elkaar gelymd. Hoewel de manvrouw erotiek als lekkermakertje aan de kunstgrepen werd toegevoegd, en men - vanwege het schokeffect - enig vulgair gebral niet schuwde, kwamen er noch bij de acteurs, noch bij de toeschouwers emoties los. De vertoning bleef koel en afstandelijk als de ruimten van het museum. De tekst was zwaar getoonzet, waarbij zelfs de humor in het theatrale verdronk. De acteurs deden zichtbaar hun uiterste best, maar konden geen spanning oproepen. Het kostte ons af en toe zelfs moeite de gedachtensprongetjes snel op een rijtje te krijgen. Soms pikten wij enkele sterke flarden van tekst op, rake opmerkingen, maar op het moment dat wij extra geboeid de oren spitsten, zakte het kunstwerk weer als een pudding in elkaar. 'Het stuk handelt over de positie van de kunst', zo luidde de aankondiging. Daar wordt door deze toneelhappening niets wezenlijks aan toegevoegd. Sobartes zegt onder meer: 'Hebt u dan geen enkel respect voor de kunst? We gaan hier geen intellectueel debat voeren.' Maar dat gebeurde nu juist wél. Een beetje snobistisch allemaal, oordeelden wij, en hypocriet, want de enorme stoet Nederlanders die kunst haten, er niet in zijn geïnteresseerd, het RLT 4-publiek, werd ook met deze voorstelling buiten spel gezet. De kloof tussen kunstenaar en publiek, waarvan in de museale wereld sprake is, kon ook hiermee niet worden overbrugd. 'Het Kruis' heeft een papieren tijger losgelaten. Opvoeringen zijn nog van 8 tot en met 12 juni op dezelfde locatie. Aanvang 20 uur, zaterdag en zondag om 14 uur. --- Negentig pagina’s over de komma DOOR KAREL VAN DEN BERG Vraag een schrijver negentig pagina's te vullen over het fenomeen 'komma', en hij wijst naar zijn voor\oofd. Tenzij hy Wim Daniëls heet. Van hem verscheen een standaardwerkje over de 'boeiende geschiedenis' en de 'turbulente gebruikspraktijk' van dit niemendal: 'De geschiedenis van de komma. Daniëls leidt het boekje in met de mijmeringen van Michael Beal, de hoofdpersoon in de roman Kamertemperatuur' van Nicholson Baker. De romanfiguur overweegt, naast zyn vrouw in bed gelegen, komma- deskundige te worden en een be- knopte geschiedenis van 'dat nietige krulletje' te schrijven. Beal ziet er uiteindelijk vanaf. Hij beeldt zich een reactie op een wetenschappelijk congres in: „Wat een mafkees!" Daniëls, de auteur van 'Thuistaal' (1992) en 'De stem van...' (1993), zet met deze inleiding de toon van zyn jongste werk. In de eerste zin van het eerste hoofdstuk rechtvaardigt hy zijn publicatie plechtig. 'De komma is een belangrijk leesteken, dat wil zeggen: van de leestekens die er zijn is de komma het belang-' rijkste teken.' En direct daarna: 'Maar haar belang moet ook niet overdreven worden, want in veel gevallen doet een komma meer of minder absoluut niet ter zake.' Wie een beetje leraar Nederlands heeft gehad, kent vérstrekkende gevolgen van een weggelaten of verkeerd geplaatse komma. Daniëls opent met de casus van de Russische gevangene die de tsaar om strafverzachting vraagt. De vorst reageert met: „In geen geval, naar Siberië". De goedhartiger tsarina wist heimelijk de adempauze uit: „In geen geval naar Siberië". JMinder verstrooiend is Daniëls' behandeling van het ontstaan van de komma. De punt die een staartje kreeg blijkt in al haar eenvoud voorgangers te hebben. Zoals de 'virgula' (letterlijk: 'staafje', in werkelijkheid een ordinaire schuine streep) en de 'simplex ductus' die de vorm van de heilige 7 had. En ooit bedoelde men met het woord 'komma' niet een leesteken maar een compleet, leestekenloos deel van een zin. Pas na de uitvinding van de boekdrukkunst, in 1450, krijgt de komma de vorm en functie zoals wij die nu kennen. Niet alleen het leesteken, ook Daniëls boek blijkt imposante voorgangers te kennen. Neem de Verhandeling over de interpunctie behelzende een zeer geleidelijk onderrigt aangaande de gronden en het gebruik van deze hoogstnuttige wetenschap, opgehelderd door eene menigte voorbeelden. Was getekend: J.J. Perk, 1819. Perk wydde hoofdstuk 1 aan 'dat teeken hetwelk de allerkortste rust in lezen aanwijst. Hij formuleerde dertien gebruiksregels, goed voor drie pagina's in Daniëls' boek. Ook Daniëls voert tal van anekdotes en citaten op waarin de komma een centrale rol speelt. Simpel voorbeeld: de vergelijking tussen de komma en het 'donderkopje (= kikkervisje)' komt van de dichter K. Schippers. Deze componeerde in de bundel 'Een leeuwerik boven een weiland' (1980) een sonnet met louter komma's. Titel: 'Zoek het donderkopje tussen de komma's'. De Geschiedenis van de komma - Win Daniëls; Sdu Uitgeverij, ISBN 90 12 06709 X, fl 24,90. --- UITGEVERSMAATSCHAPPIJ LimburgsDagblad b.v Directie: mr. F.A.M, van Hellemondt K.J. Verwar Hoofdkantoor: In da Crarnar 37, 6411 RS Heerlen Tolofoon: Abonnementen 045-739881 Advertenties 045-739886 Algemeen 045-739911 Plccolo-advartenties 045-719966 Fax: Advertenties 045-739204 Algemeen 045-739364 Redactie 045-739264 Banken: ABN-AMRO Heerlen 57 75 35 935 Postbank 10 35100 Rayonkantoren: Brunssum 045-256363 Geleen 046-746868 Kerkrade 045-452932 Maastricht 043-254477 Roermond 04750-18484 Sittard 046-515577 Abonnement spr. jzen: Bij vooruitbetaling te voldoen. Bij automatische betaling: per maand ƒ 29,00 per kwartaal ƒ 86,90 Per acceptgiro: per maand ƒ 30,50 per kwartaal ƒ 88,40 Losse nummers ƒ 1,75 Bfr. 32 Alle orders worden afgesloten en uitgevoerd overeenkomstig de Regelen voor het Advertentiewezen en overeenkomstig de Algemene Voorwaarden van het Limburgs Dagblad. --- het aruba-dossier (C) Standaard Uitgeverij Antwerpen | --- Van Lanschotprijs voor Visser DEN BOSCH - Carel Visser krijgt de J.C. van Lanschotprijs voor de beeldhouwkunst 1994. Hij ontvangt de tweejaarlijkse onderscheiding, die bestaat uit een bedrag van 50.000 gulden, voor zijn oeuvre op het gebied van de autonome beeldhouwkunst. De uitreiking is eind dit jaar in het Museum Kröller-Müller. Het werk van Visser (66) heeft internationale allure. Hij heeft een groot areaal van uitdrukkingsmogelijkheden gebruikt: van het constructivisme in de jaren vijftig tot beweeglijke sculpturen in latere perioden. Visser werd opgeleid aan de TH Delft en de Koninklijke Academie in Den Haag. Zijn werk heeft een geheel eigen ka^ rakter. Daarbij hanteert hij niet alleen klassieke materialen als steen en ijzer. Ook wol, jute, zand en blik gebruikt hij om reliëf te geven aan zijn sculpturele werk. Visser ontving al diverse prijzen, onder meer de Staatsprijs voor Beeldende Kunsten en Architectuur (1971) en de Amsterdamse prijs voor de Kunst (1992). Het is de tweede keer dat de J.C. va» Lanschotprijs wordt toegekend' De eerste keer ging de prijs na*' Peter Struycken. • Carel Visser --- Heruitgave complete werk Timmermans BRUSSEL - Het volledige literaire werk van Felix Timmermans (1886-1947), één van de belangrijkste schrijvers in het Nederlandse taalgebied, is opnieuw uitgegeven. De reeks omvat 23 delen proza en één dichtbundel. Het Davidsfonds, verantwoordelijk voor de heruitgave die zes jaar geleden begon, heeft ook Timmermans' verhalen gebundeld. Daaronder zijn teksten die nog nooit in boekvorm zijn verschenen. Professor August Keersmaekers, die een begeleidend essay over het werk van Timmermans schreef, meent dat in Ongebundelde Verhalen' enkele van de allerbeste stukken van de Vlaamse auteur zijn opgenomen. --- ’Partoet’ speelt voor de jeuffd MAASTRICHT - Jeugdtheater 'Partoet' komt ook dit jaar weer met een voorstelling in Theater Het Kruis van Bourgondië. Acht jonge spelers zijn op zoek gegaan naar vormen binnen toneel die konden geven wat hen bezighoudt. Uitgekomen op het thema: 'Jezelf willen zijn, anders zijn', heeft ieder in zijn eigen stijl scènes gemaakt op basis van improvisaties, die samen een voorstelling vormen. Van luchtig cabaretesk tot diep tragisch. De voorstelling laat zien hoe moeilijk het is jezelf te blijven, zonder achter een ander aan te lopen. Jetze Jansma regisseert het spel van Bregje, Edit, Imke, Yolanda, Kim, Klaartje, Sacha en Willemijn. De voorstellingen zijn op 17, 18, 25 en 26 juni, telkens om 20 uur. Reserveren bij Uitbalie Maastricht, 043-210380. --- puzzel van de dag Welk winwoord komt er in het balkje? HORIZONTAAL: 1 gas; 8 mak; 9 (out; 10 wagen; 12 klepper, 13 voorschrift; 15 bosgod; 16 verzetskreet; 18 vraagstuk; 20 worm; 21 horzel; 23 gang; 24 breekbaar; 26 ten bedrage van; 28 aanw. vnw.; 29 kerker, 31 haars inziens; 32 vogel; 33 voordragen; 34 Binnenl. Zaken; 35 Alg. Inspectiedienst; 37 netto; 38 laatstgenoemde; 40 gedurende; 44 geestdrift; 47 slot; 48 presentje; 50 litteken; 52 vogel; 53 onbebouwd land; 54 duivel; 55 verlichting; 56 bevel; 57 pi. op de Veluwe; 59 lokspijs; 60 analyse. VERTIKAAL: 1 vocht; 2 Ned. riviertje; 3 emeritus; 4 etappeoverwinning; 5 vaartuig; 6 kleun 7 dierenverhaal; 8 babbelaan 11 kunstmens; 12 tentoonst. gebouw; 14 tweetal; 15 bot in de arm; 16 bid; 17 grootmoeden 19 antilope; 21 afmeting; 22 tel; 24 zangvogel; 25 seizoen; 27 dat wil zeggen; 28 spoedig; 30 pausennaam; 31 fel; 36 myth. fig.; 39 maggiplant; 41 houding; 42 Nederlands; 43 jonge koe; 45 verbinding; 46 handelsterm; 48 boord; 49 kledingstuk; 51 weg; 53 job; 57 oude maat; 58 editie. --- oplossing puzzels zaterdag OPLOSSING E 1009 HORIZONTAAL: 1 soldaat; 6 Atlanta; 12 pols; 14 vore; 15 Un 17 om; 18 alk; 20 te; 21 dm; 22 dans; 24 argon; 26 stro; 28 ent; 29 pré; 30 por; 32 Don; 33 n.g.; 34 oren; 35 enig; 37 pi; 38 avond; 39 rabat; 41 eega; 42 leem; 43 Aalst; 47 Sodom'; 50 dr; 52 leer; 53 Aden; 54 au; 55 Eur; 57 oma; 58 tin; 59 dal; 60 kien; 62 innen; 64 kolf; 65 af; 66 Aa; 68 Sm 69 an 70 Ta.; 71 kaap; 73 bron; 75 neomist; 76 mikpunt. VERTIKAAL: 1 studentendekaan; 2 LP; 3 doos; 4 alm; 5 as; 7 TV; 8 lot; 9 Ares; 10 Ne; 11 ammoniumsulfaat; 13 alg; 16 rang; 18 arend; 19 koper; 21 drop; 23 NT; 24 aren; 25 nona; 27 td.; 29 pro; 31 rib; 34 ovaal; 36 galon; 38 aga; 40 t.e.m.; 44 Leo; 45 semi; 46 trans; 47 sater; 48 Odin; 49 den; 51 ruif; 54 aalt; 56 re; 59 do; 61 naam; 63 nis; 64 krop; 67 aai; 69 ark; 71 Ko; # PS; 73 bi; 74 nu. Winwoord: AKKERGOUDSBLOf^ OPLOSSING CRYPT 1$ --- de rechter --- recept Rosbief met mosterdvinaigrette Voor een- of tweepersoonshuishoudens is het eigenlijk niet echt handig om rosbief te braden, omdat het stuk vlees groot genoeg moet zijn om goed te kunnen braden en daardoor te lang zal blijven liggen. Maar ook wanneer u véél gasten aan tafel heeft, is het handig om de slager te vragen rosbief direct vanaf de snij machine op een mooie schaal van uw servies te schikken. per persoon: 100 gr. rosbief, 2 peperkorrels, 1 volle theel. grove mosterd, mespunt ketoembar (gemalen koriander), 2 a 3 theel. azijn, ca. 1,5 eetl. olijfolie of olie naar eigen keuze. Plet de peperkorrels in een vijzel tot grove stukjes. Maak de vinaigrette door mosterd en azijn dooreen te roeren. Voeg ketoembar toe en schenk hierbij, nog steeds roerend, in een dun straaltje de olijfolie. Bestrooi de rosbief met de peper en besprenkel met de mosterdvinaigrette. Lekker met gebakken aardappeltjes of frietjes en bijvoorbeeld knapperig gekookte peultjes. NB: Als u de slager de rosbief op een schaal laat schikken, laat het vlees dan tot kort voor het ter tafel gaan en gameren, met plastic afgedekt in de koelkast staan. ---