Een duidelijk betrokken Cola Debrot voor Radio Korsow: Angst voor onafhankelijkheid verlamt Curacaos Nationalisme
WILLEMSTAD — "Wij hebben niet of nauwelijks enig werk ?M de cultuurgeschiedenis van de Nederlandse Antillen be- En voorzover wij dat al hebben, dan bevat het toch gro- alleen maar een vertekende geschiedenis. Men schotelt '*"» een geschiedenis voor die louter uit perioden-in-los-verband j"* zijn onderverdeeld. Een soort geschiedenis in mootjes. Al- S Cola Debrot in een interview voor Studio Zes van Radio Korsow FM. In het eerste gedeelte van het interview dat afgelo|l*n zondag werd uitgezonden gaf Cola Debrot eveneens zijn visie y de hedendaagse Antilliaanse literatuur. Daarbij constateerde S een duidelijk vergrote sociale bewogenheid, die hij in verband bracht met het feit dat we ons momenteel in een tijd van funda- J^ntele structuurwijzigingen bevinden. Bovendien wees hij op *l Htaccato-ritme dat de poëzie van jongere Papiamentstalige beheerst. Zijdelings sprekend over de toekomst van de Ant'Hen, merkte Cola Debrot op: "Het Curacaose nationalisme j*~rut, als het puntje bij paaltje komt, steeds weer door een zeker« angst of huiver voor de onafhankelijkheid bevangen en ge""«enlijk verlamd."
(uet interview met Cola rot werd gehouden naar . 'eiding van zijn aandachtig Kkende essay over de Antil(te|nse literatuur in het Cultu- MOZAÏEK: Hierin stell«ri c'at de l'teratuur-histg Us bij de koloniale literals^, te kampen heeft met de Rijkheid dat de ar|w Ven verwaarloosd worden en j». "^teriaal schaars is. In het ij, voegde Cola Debrot dij '*cc moeilijkheden aan toe jj. "e onderzoeker voor veel fys, e problemen stellen. De \)fj* moeilijkheid is het ont(s,l,en van een betrouwbare a^i^rgeschiedenis. Debrot tle dat de bestaande werken t^J^rbanden niet aangeven t\^n de verschillende pe-B|)f tl- Hierover zei hij: " Men $6, l van een Indiaanse, een H^fise en een Nederlandse peel^* alsof ze geheel los van ti^r zouden bestaan en alleen gp^.op bevel van gezagsdra- "i Madrid of Den Haag Op «ij* *k*« tijdstippen zouden .6r, ontstaan en vergaan. De SK^'iJkheid ziet er geheel teli!_S Uit' Z'^ vertoont we* de" Vil- de nodi8e continuiteit. l^''lianen zullen zichzelf nooit (W. kennen zolang zij deze niet hebben ont-
lit' 1w , vandaag de Indianen ot|B 'aten rusten, wij begeven hyj. in een gebied van "esen waar wij voortdut. erplicht zijn vraagtekens venr?atsen- Wij kunnen 4e cn"'en voldoende inzicht in 0(18 tütinuiteit kriJBen als wiJ de Spaanse en Neder&..J-? Perioden bepalen, dus de v,fV^!en eerst onder Spaanse en yi»8 Sens onder Nederlandse 's Dekend dat de ,an de Spaanse, later de Met . aanse, cultuursfeer zich [ijdv P 1 het Spaanse bestuurbep-ri* Van + 150° tot 1634 *ti o - Ongetwijfeld, er heeft Paanse cultuursfeer be- JSw 'n die tijd, maar wij S> v °°k later in het ver- __?n onze geschiedenis te- Vhg rde liJd van de Westin\(j °mPagnie door toedoen •^j ? 2werf priesters en sluik\ alaars: 'n de 19de eeuw %h . do°r het optreden van de Vxi trijders en ballingen, iSr diS' en mdc 20ste eeuw Contacten met de olie\raj en -baronnen, maar \ j door de interactie Sd! erschillende afdelingen *»id a Socied»d Bolivariana in Hie^erika en het Caribisch nvloed van de Sociedad C nu?ana k naar miJn °°rdeel 'Sec^6 ten onrechte gebaga- S in?l*este mensen herkennen Si ,loedBsfeer pas als zij offi"«errt lodamS wordt gesanc- Ssu?' «naar dan heeft zij Vht , aar werkelijke stuw S *Han- verloren. Dit kan N.rj°k "«n de hand van de ?S. h"* invloedssfeer aan- J* ju^e* merkwaardige is dat N_^«:rian<lse cultuur zich «i. "*_ e 16de eeuw, dus in de N«ö Paanse tod", heeft laten Nnn*"^ voornamelijk door Nnijj, door Erasmus per- S VlT »f door auteurs uit ?i bek*o""duing0""duing geschreven. 0 tot de verboden N Z,d'e » het Caribisch ge- NeaL Amerika werden f_Bmokke»d. Cultuur is wNat *a b*etie ««nokkelwaar Nit.*' door dissidenten H.t Vetspreid. j^-ei v JUi.l het tolerantie-be- S tot . *ra«nus dat de prik- S_e i übversiviteit in de laanden voor het eerst •■H^f^vwd. Bebrek aan toleran-
tie-besef is altijd een van de zwakke punten van de latijnse landen geweest. De Spaanse bestuurder van Curacao, - Lazaro Bejarano - bekend als 'el senor de Curazao' the gentleman of Curacao, werd reeds in 1559 wegens zijn zgn. Lutherse sympathieën door de Inquisitie van Hispaniola veroordeeld. In feite waren het niet Lutherse maar Erasmiaanse sympathieën. De Nederlandse invloed reikt dus veel verder in de geschiedenis dan het jaartal van de bemachtiging zou doen vermoeden. Merkwaardig genoeg neemt de Nederlandse cultuursfeer in de tijd van de West-indische Compagnie niet toe maar eerder af. In de 19de eeuw bereikt zij, zo niet een nulpunt, dan toch een dieptepunt. Zij laat zich pas weer in de 20ste eeuw op belangrijke wijze gelden, en wel voornamelijk door toedoen van cultureel geavanceerde exponenten van het sterk uitgebreide ambtenarencorps en van Antilliaanse intellectuelen die hun opleiding in Nederland hadden genoten. De cultuurgeschiedenis van de Antillen zal, voor zover die al bestaat, grotendeels herschreven moeten worden".
---

MIXED LANGUAGE
Een tweede moeilijkheid waarmee literatuuronderzoekers volgens Cola Debrot te kampen hebben, is het feit dat men bij de bestudering van het taalgebruik van de Antilliaanse auteurs dezelfde niet of weinig genuanceerde fasering terugvindt als in de cultuurgeschiedenis gehanteerd wordt. Cola Debrot zei hierover: "Men gaat daarbij uit van de onderscheiding van een Spaanse, Nederlandse en Papiamentse literatuur die zonder twijfel bestaan, zoals ik reeds herhaalde malen in mijn verschillende overzichten van de Antilliaanse literatuur heb aangegeven.
Maar men is te zeer geneigd daarbij te vergeten dat men in vele gevallen ook een vervlechting en verbinding van deze stromingen kan constateren. De literatuurbeoefening in de Nederlandse Antillen zal zich voorlopig in een linguistisch drie-stromenland voltrekken, met alle voor- en nadelen van dien. De oorzaken daarvan meen ik reeds voldoende te hebben toegelicht in mijn essay in
"Mozaiek". De stromingen verlopen soms afzonderlijk, zij vertonen soms ook verbindingen die tot zeer merkwaardige resultaten kunnen leiden. Men denke bijv. aan Richard Hooi, alias Verba Seku, met zijn gedichten in een "mixed language" van Hollands, Papiamento, Spaans en Engels met alsmede een aroma, in het Papiamento zou men zeggen: een 'ruku' van het Sranan Tongo.
De "mixed language" levert in dit geval niet of nauwelijks enige moeilijkheden op, maar er bestaan ook fusies en osmosen die zich aanzienlijk moeilijker laten peilen".
Cola Debrot beloofde in het tweede deel van het interview, dat aanstaande zondag uitgezonden zal worden, een gedicht voor te lezen dat hij eerst in het Papiamentu geschreven had en vervolgens had vertaald in het Nederlands. Hij zei zeer benieuwd te zijn of men bepaalde fusies of osmosen zou kunnen aanwijzen.
---

ENGAGEMENT
Op de vraag waarom Cola Debrot in zijn essay de literaire werken vooral behandelde in hun relatie tot de auteur en de maatschappij en niet op hun es-
In de strijd over de vraag" door wie de eerste Caribische auteurs zich lieten inspireren, neemt Cola Debrot een duidelijke stelling in. Hij zei hierover: "Ik ben het met Ramchand eens dat de geschreven literatuur in de bovenlaag is begonnen, bij ons gevormd door de intellectuelen uit de kringen van de roomsen, meestal lichtgekleurd, de se f arden en de blanke protestanten. Ik meen evenwel, anders dan Ramchand, dat de auteurs in de 19de eeuw eerder van buitenaf dan van binnenuit werden geinspireerd en wel door de Venezolaanse ballingen, en dat zij eerder universeel romantisch dan nationalistisch gezind waren. Voorbeelden van dit type vindt men vooral in de jaargangen van "Notas y Letras" uit de jaren '80 van de vorige eeuw. Het Curacaose nationalisme wordt, als het puntje bij paaltje komt,-steeds weer door een zekere angst of huiver voor de onafhankelijkheid bevangen en gemeenlijk ook verlamd. Een analyse van deze merkwaardige phobie zou tot digressies voeren die eerder met geo-politieke dan met literaire aangelegenheden te maken hebben. Ik ben het roerend eens met degenen die oordelen dat de analyse van deze phobie toch te eniger tijd zal moeten worden verricht, of men dat aangenaam vindt of niet. Maar dit hoort nu eenmaal niet tot de opgaven van een letterkundig interview
tenzij we geloof zouden mogen hechten aan het gerucht dat Frank Martinus Arion reeds vergevorderd is met zijn derde grote roman onder de eerder genoemde titel: "Huiver voor de onafhankelijkheid". Maar de reactie van de Curacaoenaar zal u inmiddels allang bekend zijn. "Ami independiente? Cachipete. Ami los di Tera friew? Lubida "
thetische kwaliteiten beoor deelde, antwoorde hij:
"De voorkeur voor de maatschappelijke relevantie of, zo men wil, de sociale bewogenheid en de neiging tot een persoonlijke inzet, het Franse engagement, zal men steeds aantreffen in tijden van meer of minder fundamentele structuurwijzigingen van de samenleving. Dat neemt niet weg dat men ernstige blunders kan begaan als men geen rekening met de esthetische implicaties wenst te houden. Wij leven in een tijd waarin slogans vaak als poëzie worden aangediend. Dat is zo erg niet. Wij hebben ons dagelijks brood van node, maar wij stellen ook prijs op onze ondagelijkse slogans.
Het gebeurt bovendien vaak genoeg dat slogans poëzie en gedichten slogans zijn. Maar dit is helaas lang niet altijd het geval. Wij kunnen dit o.a. aantonen aan de hand van de twee beroemde Hollandse volksliederen, het "Wilhelmus" en het
"Wie Neerlands bloed". Het Wilhelmus is zonder twijfel wèl en het Wie Neerlands bloed is ondanks alle aderen even zeker in het geheel geen poëzie. De dichter Martinus Nijhoff heeft over het Wilhelmus een prachtig essay geschreven dat ik graag als schoollectuur zou willen aanbevelen. Het meest opvallende type van sloganpoezie wordt in de Antillen m.i., zoals ik al eerder suggereerde, door Verba Seku geproduceerd. Het hoogst merkwaardige gedicht "Mis Eiland" kan op drie wijzen worden benaderd:
Ten eerste als een samenstel van slogans die zich tegen een reeks valse voorstellingen van zaken richt;
vervolgens als poëzie die zich in de eerste plaats aan ons voordoet als een kruitvat van teleurstellingen en agressiviteit;
en tenslotte als een vorm van "mixed language" die zich blijkbaar steeds meer laat gelden, niet alleen onder de jongelui van het Gomezplein maar merkwaardig genoeg ook onder de bewindslieden aan het Haagse Binnenhof.
Soms denk ik wel: zou minister Lubbers zijn linguïstische potpourri van Verba Seku, alias Richard Hooi, hebben geleerd? Je kunt nooit weten, je maakt soms de gekste dingen meel Men spreekt tegenwoordig van het 'franglais' en laatstelijk ook nog van het Papiaments Russisch. Waar moet dat heen? Ja, maar dat laatste is wel een beetje "spe"-cialité de la maison", een soort "Sankocho" van Sonia Garmers".
COLA DEBROT
---

ROCK-AND-ROLL-RITME
Gevraagd naar welke relatie hij zag tussen de zestiende eeuwse> dichter Juan de Castellanos en de literatuur van meer dan drie eeuwen later, zei Cola Debrot:
"Overeenkomsten met het rythme van de 16de eeuwse dichter Juan de Castellanos vinden wij vooral onder de auteurs die zich in het Papiamento uitdrukken, vooral in de oude of althans iets oudere garde. Voorbeelden kan men zonder veel moeite ontlenen aan de bloemlezing "Di Nos" van Pierre Lauffer waarin uitsluitend Papiamentse auteurs werden opgenomen. Als ik voor de vuist weg enkele namen zou moeten noemen, dan zou ik waarschijnlijk in de eerste plaats denken aan Wé Kroon en Enrique Goilo uit Curacao en Hubert Booi, die op Bonaire is geboren maar het grootste deel van zijn leven op Aruba heeft doorgebracht. Men zou kunnen zeggen, hij komt uit Arubonaire. Zijn stichtelijk drama
"Golgotha" zou zonder twijfel op het imprimatur van Juan de Castellanos hebben kunnen rekenen.
Als ik mij niet vergis heeft er momenteel onder de jonge of iets jongere garde van de Papiamentse dichters een soort emotionele omwenteling plaats. Zij komt vooral tot uiting in de veranderingen van het rythme. Wie kan zich tenslotte aan de rythmiek van 'be-bop', 'beatle' en 'rock and roll' onttrekken? Men constateert steeds meer een voorkeur voor het staccato, voor de snerpende geluiden van de electronische muziek en het Mexicaanse "estridentismo".
Ik heb al de poëzie van Verba Seku genoemd, maar de laatste bundels van Nydia Ecury, de Arubaanse, en de Bonaireaanse Lupe Reyes wijzen in dezelfde richting. Ik geloof dat men momenteel een prachtige avond van staccato poëzie en muziek zou kunnen arrangeren. De moeilijkheid is wel dat het gauw uit de hand loopt. And so what? repliceert de jonge of jongere garde."
Het verwijt dat hij de Antilliaanse literatuur in zijn essay wel vergelijkt met de Spaanstalige Caribische literatuur en de Zuidamerikaanse, maar niet met de Engelstalige Caribische literatuur, pareerde Debrot door er op te wijzen, dat zijn essay in de eerste plaats een historisch karakter heeft. En in het verleden van de Nederlandse Antillen heeft de Engelstalige literatuur nauwelijks enige rol gespeeld. Cola Debrot voegde daar aan toe:
"Ik hoop binnen afzienbare tijd een vergelijkende studie te kunnen schrijven van de literaturen van de Nederlandse en de andere Antillen waaruit zal blijken dat de Engelstalige literatuur ook op de Nederlandse Antillen steeds meer aan invloed wint. De roman "Dubbelspel" van Frank Martinus Arion behoort nu thuis in de Engelstalige Caribische sfeer, met de nodige nuances uiteraard omdat hij tenslotte op Curacao en in Nederland is grootgebracht en niet in "the Westindies" en Londen. Wij hoeven niet veel fantasie te bezitten om de voorspelling te wagen dat een vertaling veel succes zal hebben bij de Angelsaksen. Ik heb Frank Martinus daar nadrukkelijk op gewezen. Waarom de vertaling is uitgebleven is mij eigenlijk een raadsel".
Aldus Cola Debrot in het eerste deel van een interview voor Studio Zes van Radio Korsow FM. De redactie deelde mee dat het tweede deel aanstaande zondag om 19.30 uur uitgezonden zal worden. Daarin zal Cola Debrot onder meer zijn mening geven over het functioneren van de Sticusa.
---

EGYPTE ROEPT EEG IN GEWEER TEGEN ISRAEL
CAIRO — Egypte heeft maandag de Europese gemeenschap met klem verzocht Israel ertoe te bewegen af te zien van verdere annexaties in de bezette Arabische gebieden. De Israëlische regering had vorige week de stichting van drie nieuwe nederzettingen in bezet Jordaans gebied bekendgemaakt. De Egyptische minister van Buitenlandse zaken, Ismail Fahmi, zei maandag tegenover ambassadeurs en zaakwaarnemers van de negen EEGlanden in Cairo dat de jongste Israëlische maatregelen een ernstige bedreiging voor het internationale streven naar een vreedzame regeling in het Midden-Oosten vormen. De Israëlische maatregelen zijn volgens Fahmi in strijd met het volkenrecht en wekken twijfel aan de betrouwbaarheid van Israel. Zij bewijzen tevens dat Israel het streven naar een vreedzame oplossing niet ernstig neemt. Fahmi zette ook plannen uiteen tot optreden tegen Israel op internationaal vlak en gaf het Egyptische standpunt weer inzake het resultaat van de reis van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Cyrus Vance, door het Midden-Oosten.
---

Secretaris van Justitia et pax Rhodesie zet kath. priester land uit
SALISBURY - Pater Dieter Scholz, sekretaris van de commissie Justitia et Pax (gerechtigheid en vrede) van de Rhodesische bisschoppenconferentie, moet het land verlaten. De 39-jarige Jezuiet heeft zich herhaaldelijk ingezet voor de zwarte bevolking en aan de blanke minderheidsregering schending van mensenrechten verweten.
Samen met de voorzitter van de commissie, de in februari uitgewezen bisschop Donald Lamont, heeft hij geprotesteerd tegen folteringen en andere vormen van mishandeling van de zwarte bevolking. De commissie Justitia et Pax heeft verschillende rapporten uitgebracht, die Rhodesische misstanden in de gehele wereld bekend maakten. Binnenkort zou de publikatie ■ te verwachten zijn van een rapport, waarin wordt aangetoond dat slachtingen die volgens de regering worden aangericht door guerrillastrijders in feite worden veroorzaakt door als vrijheidsstrijders vermomde regeringstroepen. Onlangs heeft ook de Wereldraad van kerken op deze methode gewezen.
Pater Scholz, die afkomstig is uit Berlijn en sinds 1969 werkzaam is in Rhodesie. heeft vergeefs tegen zijn uitwijzing geprotesteerd. Een verzoek van de Jezuiet om, vergezeld door een bisschop, zijn aktiviteiten te verantwoorden tegenover de autoriteiten, werd afgewezen met de opmerking: we wensen niemand van jullie te zien, Eerst moest pater Scholz binnen een week het land verlaten. Nu is deze periode verlengd tot een maand. Volgens het bestuur van de Jezuieten wordt de sekretaris van Justitia et Pax begin september in Berlijn verwacht.
---

Over nederzettingbeleid van Israel SYRIE WIL SPOEDBERAAD IN NEW YORK
DAMASCUS - De Syrische minister van Buitenlandse zaken Abdel Halim Khaddam, heeft maandag gepleit voor spoedberaad van de ministers van Buitenlandse zaken van Islamitische en niet-gebonden staten in september in New Vork teneinde het gevaarlijke Israëlische beleid inzake nederzettingen op de westelijke Jordaanoever en in Gaza te. bespreken. Dit heeft Radio• Damascus maandag meegedeeld. Khaddam zond telegrammen naar het algemeen secretariaat van de Islamitische conferentie in Djeddah en aan de minister van Buitenlandse zaken van Sri lanka, Titulair leider van de ministersconferentie van niet-gebonden landen. Daarin werd voorgesteld op 26 en 27 september te vergaderen wanneer de ministers voor de VN-assemblee in New York zijn.
---

Lan Smith gaat naar Vorster
PRETORIA - De Rhodesische premier lan Smith zal zaterdag in Pretoria een bespreking hebben met de Zuidafrikaanse premier John Vorster over de situatie in Rhodesie. Dit heeft een woordvoerder van de Zuidafrikaanse regering dinsdag verklaard. Bij het onderhoud zal de Zuidafrikaanse minister van Buitenlandse zaken Botha aanwezig zijn. Na zijn gesprek met Vorster zal Smith een rugbywedstrijd in Pretoria, tussen een Zuidafrikaanse ploeg en een ploeg uit het buitenland bijwonen, aldus de woordvoerder.
---

Un ratu
REDA Pensabo bon prome kv bo plama algu malu djun hende sm mester-mester miho bogulié pasobra malu tin e masha mal kustumber di hincha manera vn baka. KWAADSPREKEN - Bedenk je terdege voordat je iets kwaads over iemand bekend maakt - als het niet beslist noodzakelijk is, kun je het beter inslikken - want het kwaad heeft de zeer slechte eigenschap op te zwellen als een koe. SOSIAL Kitabo for di kompania di hende pabo evita trobel tapuru kobardia vn krist jan ta biba meimei di hende ta forma unidat hasi algo no bula pipa. SOCIAAL - Zich uit het sociale leven terugtrekken om moeilijkheden te voorkomen is zuiver lafheid - een kristen leeft midden onder de mensen en bevordert daar de eenheid - doe wat en ga er niet vandoor. Un owto ta dus hi ma mesora c ta un péster luga di juda mas hopi hende kune e ta hasibo bira egoista gosa bo so laga otronan era den solo dirti. WAARDE VAN EEN AUTO - Een auto hebben is heerlijk, maar ook de pest - in plaats van er meer mensen mee te helpen, maakt hij je egoist; jij alleen genieten en anderen in de zon laten staan totdat ze smelten. Dia Kristu a buska pilar nan pa su iglesia el no a piki nan for di expertonan di beibel i moral el a tuma djesdos piskado di masbangu no hende sabinan. geleerden - toen Kristus steunpilaren zocht voor zijn kerk, haalde hij ze niet bij de mannen die uitblonken in bijbelkennis en moraal - hij nam twaalf masbangu-vissers geen geleerden. RIKUNAN PICHIRf Tin hende riku kv ta mas pichiri kv bom di wea ora nan topa kv vn representante djun organisashon papober of enfermonan nan ta bisa: ai si Djos ta grandi! GIERIGE RIJKEN - Er leven rijken die gieriger zijn dan de bodem van een ketel - als ze een vertegenwoordiger ontmoeten van een organisatie die armen of zieken helpt, zeggen ze: wat erg, maar God is groot.
---

Ierse primaat bekritiseert excessen
DUBLIN - De nieuwe R.K. primaat van lerland, mgr Tomas Ofiaich, heeft maandag verklaard uit te zien naar een verenigd lerland zonder folteringen en geweld. Enkele uren na zijn benoeming door paus Paulus tot aartsbisschop van Armagh en primaat van heel lerland leverde mgr O.Fiaich, die docent-president was van het grootseminarie en Maynooth, kritiek op de secta-. rische paramilitaire organisaties en op de veiligheidstroepen om hun excessen.
---