mr fl l^? éêm E II L 0 ■ gJEJ I lil ■ F* i Cl II Uiteraard verkrijgbaar bij: van dJorp - edJdJine n.v. (alsmede Emma Kwartier) --- Woorden als superieur speelgoed Een boek voor literaire snuffelaars EMMA KWARTIER, de eerste roman van de bekende Nederlandse criticus K.L. Poll , is genoemd naar de hoofdpersoon. In het begin is ze een klein meisje dat graag bij haar grootvader logeert, die haar sprookjes vertelt. Thuis speelt ze graag in de grote tuin van het ouderlijke burgemeestershuis in het Nederlandse Sliedrecht. Ze is als nakomertje in het stijf-deftige gezin nogal eenzaam. Dat compenseert ze door haar fantasie, waarin ze zich uitleeft in haar sprookjestuin, die een Paradijs voor haar is, ook nog na haar lagere schooltijd. Op zestienjarige leeftijd wordt ze hardhandig uit deze fantasiewereld verdreven, als ze getuige is van een coitus van haar ouders in dezelfde tuin. Na haar gymnasiumtijd gaat ze Nederlands studeren in Utrecht en ontmoet ze Karel van Wierde, een 26-jarige adjunct-referendaris op het departement. Deze blijkt een soort woordgoochelaar, die zijn spitsvondigheden op rijm debiteert aan ieder die maar eerbiedig wil luisteren. Zelf noemt hij dat 'geestig' onanie. Het is zijn manier van verzet tegen de 'ik-lust uit naam van God, Koning en Vaderland. Emma irriteert dit eigenlijk mateloos omdat ze weet dat het in de grond voortkomt uit een behoefte aan zelfvergroting en zelfingenomenheid. Desondanks boeit hij haar. Als hij voor het eerst met Emma slaapt, slaagt hij erin zijn formuleerwoede in te houden en haar zo geheel voor zich te winnen. Hij vertelt haar een "verzinsel', dat een variant is van het sprookje dat de grootvader vroeger vertelde. Ze vertelt op haar beurt oVer de tuin, en laat hem ansichten zien van een oude huisvriend, Enno Westerhom. Dit is het einde van het eerste deel. Het tweede begint met een familie-reünie bij Emma's ouders, waar Karel een improvisatie opvoert waarin hij een zalvende dominee parodieert. Emma's moeder, overigens een zeer bekrompen mens in gedachten en leven, is terecht woedend: Karel ontheiligt hier immers het Woord zelf. Dan ontmoet Emma een 47--jarige ingenieur Peter Diemer, die ruzie heeft met zijn vrouw, wil gaan scheiden en met Emma trouwen. Tegenover de woordpralerij van Karel is hij de man met een ernstige theorie. Hij noemt deze de "ook-theorie', omdat ze steeds een derde weg zoekt in haar pogingen tegenstellingen te harmoniëren. Net nadat Emma aan Karel verteld heeft dat ze met Peter zal trouwen, vindt ze thuis een brief waarin Peter schrijft dat hij teruggaat naar zijn vrouw, die spijt heeft van haar ontrouw. Emma voelt zich bedrogen door de man in wie ze geloofde. Ook hij blijkt een ik-zuchtige zwendelaar met woorden', die dit met mooie theorieën probeerde te verbergen. Wat Emma nu nog heeft zijn herinneringen aan haar vader, de burgemeester, die de dupe was van zijn ambtelijke taal en van zijn angst zich te laten gaan, en aan haar moeder die ze vroeger -zo verafschuwde wegens haar snobisme, standsbesef en clichétaal, maar met wie ze toch enkele overeenkomsten begint te ontdekken. Ze bekijkt opnieuw de prentbriefkaarten van de oude huisvriend Enno (zie het einde van het eerste deel), een wat wereldvreemde filosoof. Ze voelt zich met hem verwant, hoewel hij reeds een jaar voor Emma's geboorte overleden is. 'Hij bestond in haar. Zij had zijn leefdraad gevonden in wat hij had geschreven.' Onder de oppervlakte van het verhaal zit een tweede, symbolische laag. Deze roman is, dat blijkt uit de enkele motieven die ik hierboven gaf reeds duidelijk, een roman over de taal zelf, over het woord, over de 'wet van de verbeelding. De grootvader durft in zijn sprookjes aan het kind Emma de consequentie van de volgehouden verbeelding niet te trekken. Hij probeert een compromis met de werkelijkheid te sluiten en verliest. De vader is halfzacht en durft niet uit zijn ambtelijke taal waarin hij zich verschuilt, te voorschijn te komen. Als hij dit tenslotte toch doet onder pseudoniem, verliest hij. Hij is te zwak van hart en een hartaanval maakt een einde aan zijn leven. Karel zoekt met zijn woordpiasserij alleen zichzelf en is de gevangene van zijn eigen grapjes, en blijft daardoor de eeuwig onvolwassene:" Zo heb je een kwartier Emma, zo heb je drie kwartier niks". Peter Diemer die een volwassen, sluitende taaltheorie lijkt te hebben, gebruikt de mooie woorden alleen uit eigenbelang, hij is zwendelaar met woorden. Slechts Enno Westerhom gebruikt de taal sober en serieus. Hij heeft indertijd zelfmoord gepleegd, maar zijn eenvoudige woorden worden 'levend gelezen' door Emma, waardoor het woord in staat blijkt de onherroepelijke grenzen van tijd en dood te doorbreken. Aan het eind is Emma volwassen (Tk ben nu te oud voor mijn tuin') en kent ze de wet van de . verbeelding, waaraan ze trouw wil zijn: 'Ik zal trouw zijn aan de verdediging van gisteren en ik zal trouw zijn aan de schepping van morgen ' Woorden zijn een superieur spel van de verbeelding, een spel' dat ernstig genomen moet worden, want zo overwinnen ze de tijd en de werkelijkheid. EMMA KWARTIER is een roman zo vol verwijzingen, zich herhalende motieven met een zo hechte structuur, dat alleen de 'echte literaire snuffelaars' door middel van een uitgebreide analyse enig recht kunnen doen aan de waarde ervan. Of de roman zullen afwijzen als 'te geconstrueerd, te weinig echt levend', maar dat is een kwestie van smaak. De structuur is ingewikkeld, het verhaal zelf wordt vier keer na een climax onderbroken door korte sprookjes waarin Emma haar reacties geeft op het gebeuren. De lezer wordt zo welhaast gedwongen aan het verhaal als aan een klassiek drama te denken. Poll durft het aan alle 75 prentbriefkaarten van Emma te beschrijven. Hij neemt rekeningen, gedichten en een notarisakte op. Met al deze vormen van verbeelding gaat Poll de werkelijkheid te lijf, analyseert hij deze en doordringt hij de stof tot er een ijlhelder beeld als van een op de omslag afgebeeld winterlandschap ontstaat. WIM RUTGERS Coördinatie: Walter Palm --- Poeziedebuut van Carla van Leeuwen Tussen leven en leven Het is opvallend dat tegenwoordig veel poëzie ofwel expliciet kritiek tegen de maatschappij, ofwel onvrede met het leven, d.w.z. impliciet kritiek tegen de maatschappij, inhoudt. Men (de kritici) gaat zelfs zover als norm voor goede poëzie in ieder geval te stellen dat er kritiek moet zijn op de maatschappij. Zo werd enkele jaren geleden als kritiek op de oudere generatie Antilliaanse dichters tijdens een studiedag van de 'Asosashon di Eskritor Antiano' naar voren gebracht dat die dichters niet geëngageerd zouden zijn. En onlangs werd naar aanleiding van het optreden van een Antilliaanse dichteres opgemerkt: 'Wanneer stapt ze nou eens af van het onderwerp 'jeugd' en komt ze ook eens met kritische poëzie? 'Dit zijn allemaal tekenen die er op wijzen wat het algemene gevoelen is van deze tijd en welke verwachtingen men heeft van dichters. . De bundel van Carla van Leeuwen valt in de kategorie dichtwerken die impliciete kritiek op de samenleving vertegenwoordigen. Zonder ook maar ooit woorden als 'politiek', 'armoede', 'haat', 'strijd' en 'uitbuiting' e.d. te laten vallen wordt "onverbiddelijk afgerekend met de maatschappij waarin liefde - het enige wat belangrijk is - onmogelijk is of onmogelijk gemaakt wordt. De strijdlust, de noodzaak tot strijden om zon maatschappij te verwezenlijken ontbreekt hier. We zouden kunnen spreken van acceptatie van de situatie, van een zekere noodlotsgedachte. Dat blijkt al heel duidelijk uit de titel van de bundel, een simpel voegwoord, dat echter het begin inluidt van een verklaring die er op neerkomt dat het leven het heen en weer slingeren is tussen de 'harde realiteit' en 'luchtbelfantasieen en sprookjeskastelen' (Wakker worden). Verder duiden de titels van enkele gedichten op de aanvaarding van de werkelijkheid zoals die is: 'If I could', 'If you only knew', 'Twijfel', 'Ik ben bang' en 'Silver dreams' bijvoorbeeld. De enige mogelijkheid de ideale werkelijkheid te realiseren is de droom, is de fantasie. Deze bundel is er vol van en omdat hoe dan ook het besef er is dat leven toch niet uitsluitend kan betekenen het vertoeven in de droom en de fantasiewereld is er ook angst, de angst nergens meer bij te behoren. Ondanks de ogenschijnlijk zeer rationele beslissing blootsvoets te lopen i.p.v. de schoenen van volwassenen, die niet passen, aan te trekken (Mijn kinderschoenen). Die beslissing drijft slechts naar de droom, naar Angel Sleep, de herinnering, een wereld die nevelig is van hopen (?), illusies en idealen (Ik ben bang). Wat betreft de keuze van de taal - Engels, Nederlands - het toepassen van zekere technieken is er nog duidelijk sprake van onzekerheid, een zoeken naar eigen vorm. De idee in de gedichten is echter overduidelijk; op een direkte wijze wordt die idee tot uitdrukking gebracht, vrijwel nergens verhuld achter woorden én beelden. ENRIQUE MULLER Because. Carla van Leeuwen. Curacao 1979. Carla van Leeuwen --- Carlos Fuentes ”A change of skin” Een woeste droom boordevolsymbolie Zelden heb ik een boek gelezen met meer dubbele bodems en symboliek dan "A change of skin." Het gaat van start met een autoreis van Mexico City naar Veracruz. In de auto zitten vier personen: Javier; Elizabeth, de vrouw van Javier; Isabel, de maitresse van Javier en Franz, een Sudeten-Duitser. In Cholula krijgen ze motorpech. De reizigers zijn zowel letterlijk als figuurlijk gestrand. De auto wil niet starten en Javier kan zijn roman maar niet op gang krijgen. Elizabeth treurt om haar gestrand huwelijk. De jeugdige Isabel heeft een generatie-conflict met Javier en Franz voelt zich schuldig omdat hfj een meisje in een concentratiekamp in de steek gelaten heeft. Ook de pre-Colombiafinse ruines van Cholula spelen een symbolische rol. Bij een bezoek aan zon ruine verdwalen de reizigers, en de ruine wordt dan een weerspiegeling van het labyrint van hun bestaan, waar ze op zoek zijn naar een nieuwe identiteit. De tijd waarin het verhaal zich afspeelt is zeer passend gekozen. Het is passie-week en Franz wordt in een belachelijk proces veroordeeld. Fuentes is altijd geobsedeerd geweest door "de^ schuldvraag. In "Change of skïn'\bouwt hij een normenstelsel op, dat hij daarna weer als een kaartenhuis in elkaar laat zakken. ~De romanstructuur van "A change of skin" is zeer ingewikkeld, en het is dan ook tekenend dat het boek opgedragen is aan Julio Cortazar. Door middel van gesprekken, dus zonder gebruik te maken van de flashbacktechniek, weet Fuentes het verleden van de belangrijkste figuren op te roepen. Verder wordt de verteller zelf een soort voyeur, die de twee vrouwen steeds aanspreekt met "You". Het is ook een ~open boek". Aan het slot van het boek vindt een catastrofe plaats, en wie de overlevenden zijn hangt af van de lezer. "A change of skin" is een woeste droom, boordevol symboliek en voor meerdere uitleg vatbaar. De vertaling is van Sam Hileman. WALTER PALM Carlos Fuentes: "A change of skin" (Penguin-books) --- De activiteiten van een terrorist Onbenulligheid gecensureerd In zijn boek gaat Michael .Bommi" Baumann in op zijn ~Werdegang' naar het terroristzijn, dat eindigde met het lidmaatschap van de Beweging van de Tweede Juni, de groep, die o.a. verantwoordelijk was voor de moordaanslag op de Westberlijnse rechter Von Trenck. Al was het de eerste keer, dat een insider verhaalde over zijn aktiviteiten als terrorist toch was dit niet de reden, dat dit verder onbeduidende boek berucht werd. Dit kwam vooral vanwege de inbeslagneming van alle exemplaren door de autoriteiten eind 1975. Meteen na de beslaglegging ging er in de BRD een golf van protest op, er werd een komite gevormd van allerlei bekende en minder bekende personen, vooral schrijvers, journalisten en wetenschappers. Dit komité gaf medio 1976 een tweede editie uit, die een groot succes werd: veel publiciteit, brede sympathie en een goede verkoop. Hierna werd het boek ook in het Nederlands vertaald. Omdat men het niet waagde de tweede keer censuur te bedrijven, ontstond er een volkomen schizofrene situatie van willekeur: Bommi, I, zoals de eerste uitgave langzamerhand was gaan heten, bleef verboden, terwijl Bommi II goed en openlijk verkocht werd. Als je je door het opschepperige, holle-frasen prosa van Baumann, hier duidelijk op de ego-trip is, moet heen worstelen, vraag je je voortdurend af, waar de officiële reden („gewelddaden worden verheerlijkt en als onschuldig afgeschilderd") van de inbeslaglegging op slaat. Enkele voorbeelden van dit staatsgevaarlijke prosa: Na de aanslag op de linkse studentenleiders Rudi Dutschke vonden er in heel Duitsland rellen plaats.; in Baumanns woorden: -Die avond gebeurde er ontzeitend veel, dat gaf je ook echt kracht, je werd knetterhigh. De happenings waren allemaal goed, waardoor velen omgeturnd werden.'" Een ander citaat: ~Ik was een keer op een meskaline-trip, toen er mensen naar binnen kwamen, die me vroegen, hoor eens. hoe steek je nu zon auto in de fik? Ik ben toen naar buiten gegaan en zei, nou gewoon, de benzinedop open, de auto-omflikkeren en een lucifer in de benzineplas gooien!" Wat het verhaal betreft: hij via de beat-kelder in een komjnune terecht, waar hij zijn "Vplitiefes scholing krijgt. In het begin worden deze ideeën via pamfletten in de stad verspreid, maar al gauw ging men over tot radikalere dadert, waarbij vaak het Springer-gebouw (BILD!) en de amerikaanse ambassade het doelwit waren. Er werden bommen gegooid, huizen gekraakt (vaak met reden bij de bewuste verkrotting van huizen door spekulanten) en men vocht vaak met de politie. Omdat men gezocht werd, gingen velen daarop in de illegaliteit. Wat daaruit voortgekomen is, illustreert het beste de geschiedenis van de Baader- Meinhofgroep. Ook Baumann dook tenslotte onder, maakte zich later van de Beweging van de Tweede Juni los en, zoals hij zelf zegt, heeft alle bruggen Hchter zich opgeblazen. Hij leidt nu, zonder door politie of vroegere medestrijders lastiggevallen te worden, ergens een anoniem leven. Hij besluit zijn stoere oudstrijders-verhaal met de hoop dat er meer konstruktieve manieren dan geweld gevonden worden, om de wereld leefbaarder te maken. Het lijkt zo langzamerhand een traditie, dat de bekende schrijver Heinrich 801 l een voorwoord schrijft in een boek, dat gaat over het politieke en sociale klimaat in de BRD. Terecht voert hij hier weer eens aan, dat als dit boek op grond van aanzetten tot geweld veroordeeld wordt, men ook een politicus als Franz Josef Strauss of de televisie-series met die hard - uit - de - heup schietende gasten moet veroordelen. Ik kan me ook nauwelijks voorstellen, dat iemand na het lezen van het boek tot geweld verleid wordt, en het is dan ook op de eerste plaats een indicatie voor het intolerante geestelijke klimaat in de Bondsrepubliek, dat zon onbenullig boek verboden wordt. JAN HOUBEN Michael Baumann: "Hoe het allemaal begon" Uitgegeven door Stefan Landshoff, Amsterdam --- Zuidamerikaans literatuur in Nederlanse vertaling De Vakgroep Spaans van dj Rijksuniversiteit van Leiden ij Nederland heeft een beknopl geschiedenis en bibliografie v£ de Spaansamerikaansl literatuur in Nederland* vertaling 1946-1971 gepubliceerd. Het is cci tweedelige uitgave: deel behelst de geschiedenis, deel 1 de bibliografie van de ver gen. De tekst is in het Spaan-j en het Nederlands. De auteur Ma Steenmeijer heeft gepn ■een zo volledig mogelijk overzicht te geven vai vertalingen uit het Spaan Portugese Brazilië is dus ! beschouwing gelaten. Er is cc] enorme hoeveelheid graafwerk verricht in kranten, weekblad^ en tijdschriften, met resultaat dat een groot aanWj titels achterhaald kon wordefl vooral romans, verhalengedichten-, en eiikelj essaybundels. Toneel is tot n' toe niet vertaald. Daarnaasj worden vertalingen •tijdschriften, artikelen, inter'| views en recensies vermeld. o*| meeste actieve uitgeverijen zij' Meulenhoff, De Arbeiderspers en De Bezige Bij; de meesj vertaalde auteurs zijn G Garcia Marquez, Julio Cortaz»1] en Jorge Luis Borges. Deze en vele andere gegeveöl vindt u keurig gerangschikt A deze overzichtelijke uit die de eerste wetenschappelijk publicatie op dit gi genoemd mag worden, na he populaire Moderne literatu^ uit Latijns-Amerika van 1976. _ Maarten Steenmeijer hee" * grondig pionierswerk verrichw waarbij hij zijn teleurstelling nauwelijks kan verbergen telkens tot de conclusie komen dat de belangstelling voor de Spaansamerik literatuur in Nederland vooraH nog vrij gering is bij uitg^i verijen, literaire tijdschriftenJ dagbladen en hun lezers. *\ wijzigt zich dit beeld na 1967-1 althans in kwantitatief opzicht wel enigszins. Voor degene die zich op d*! hoogte wil stellen van \ Nederland v gepubliceerd wordt over ol Spaanse literatuur in AmerikïM is dit boekje een noodzakelijk'] en verrassend goedkope uitgave. WIMRUTGEftf Maarten Steenmeijer- Literatura Hispanoamerican* en traducción Holandesa 1946' 1977 Spaansamerikaanse literatuu' in Nederlandse vertaling 1946 1977 ' Publicatie van de Vakgroep Spaans van de Rijksuniversiteit van Leiden, Cuadernos of Leiden, 1978,45 + 54 blz . Te bestellen bij: Vakgroep Spaans, Langebrug 75, Leiden- Prijs fs,— --- Skein Manera e tipoku ta fleit , vn tou'i piesa parotin té su lepnan perde heful pa e skonde su miedu di zumbi o alma malu momento k'e ta pasando den e hanchi sukü tras di sementerio, Korsou tambe ta purba , sera wowo pa berdat. Kv kara na larya -i ka tuna den su orea e ta balya pasando "riba e bres fofo di nos ekonomia wanta kv palu putri i balki'heru frusa p'e no mira ni tende e gritu di hosilio den profundidat mahos di nos orguyo falsu yena kv piska shwata di nos flohera mental. OPlapril'79 j Organisashon Planifika.shon Independensia I ---