"De andere cilanden gijn het grootete pralleen" Mr. Corlos Dio: "Hirsch Ballin moet Curaçaogelijk geven" 7TTM ™r»-~ = door Ana van Leeuwen = nUmr^??00^11 thuis is P»elHg. Geen bloemetjes, Dan^!:eSk , Uke PlaatJes aan de muur. Dat niet. Kennis, Epn?, ' veel boeken, rapporten, honderden titels. «n enkele wrjze spreuk aan de wand (Winston Churchill...). nnf, n dan duikt h« in het Papier, "maar dan kan je «uurlyk niet vinden wat je zoekt, dat is altijd zo.' s»scn_en voel ik me er zo op mijn gemak, omdat deze kamer erTtrM .* denken aan bet vertrek waar mijn vader zo vaak (63rg m retra±te'Baat- Een 'denkkamer'. Mr. Carlos Dip iuriV-8 denker- ZiJn cv liegt er niet om; zijn kennis van Een Zaken is groot' het resP.ect dat hij afdwingt ook. ejja yan de belangrijkere juridische breinen van deze .Dip, die na zijn middelbare schoolopleiding op het Jr* aan de Leidse universi- Sref en Btudeerde, ging n,Pn.. 8 met pensioen, na uim tien jaar als hoofd van .!,,.• jentraal Bureau voor juridische- en Algemene van de landsoverheid §**erkt te hebben. Tussen °or was hij zeven jaar direcfwü ïan de Rechtshogeschool van de UNA), waar riiu! atBrecht en arbeidsr cht doceerde. fil ~?. "jst van ambtelijke daan!6,8 is lan* Een *"** aaniit: ex-voorzitter van de (o°plaal Economische Raad s.w•' vo°raitter Antilliaanse «ectie van de koninkrijks- ter voorbereiding an de onafhankelijkheid van SSname' lid van verschil"a _adviescommissies aanrj ande de nieuwe staatkun(m struktuur in verband 'net de gevolgen) van gfbas uittreden. Momenis hij ondervoorzitter an de Raad van Advies, van de UNA en vooreer van de Hartstichting, ken deel van de boeken en apporten in Dip's boeken*ast werd door hem zelf jfrjcbreven. De titels vereen al snel waar deze man 'ch mee bezighoudt: staats*cht en staatsrechtelijke Waagstukken. v «\i was medio deze maand A~i-,de PartiJ toen de en Nederland M«aar ontmoetten op de miniconferentie in het ITC: jjinister Ernst Hirsch L-u . ' premier Maria iberia en hun vele zorgenvoren', de eilanden. Dip >jr~ uiteraard - achter de '"Jnlliaanse' adviseurstafel. h„ .ls daar eigenlijk uit de ?."s gekomen? w«L-18 eigenlijk bijzonder a^S uitgekomen, de onduitonl eden die vóór de minitoin .Btonden> ziJn °°k na de HiT'_°£ Wijven bestaan. duS " dat deed hlJ voortdat m __" aan zÜn standpunt snü^^^d tegen een veris»S? ■ nng van de AntiUen autm!" leder BevaJ tegen een lieve BtatUB ■ * spreek WnT.+rjniet over autonoom een «tlf zijn we al ' te&en zich^i aS waarbij Curacao lia» ï. atBt buiten een Antil«KÏSht VS^dn Had delpcil- dat de Curacaose toen J?6 Wel duidelijk was een zS f? dat Curacao wil It a status als Aruba vindtdatïme? het «ptfll* voor » * Hlrsch Ballin hierve VP7cei!.Iq oor heeft- Het Kirsch £ U dat ik uit «adi-n- JBallins reactie schan luderen dat de bood- De n?I**1** overgekomen is. Bteed«.Bter houdt nog Politie dat de Curacaose strcVp"Jnaar iets anders Miin ;ü • Aruba indertyd. geval ens is dat het caosê' tegenover hun Cura- Cumo achterban. beweren strevB8086 politici dat ze Arubt ?aa_. het «Ifde wat aParte veeftl Een status Btatu Bv . alleen ziJn een liaaïi bviten het A"™-statu^ï^Je^ngeen de 151?Rarte hebben binnen i - * «Sfe ?at S"»"^ tici in a d? Curagaose polide ndere^d%adem2eg«en steew ! e eilanden niet in de ve^waket laten- Dat op eJn k hun P°Bltie- Als je een«ta;ep!ald moment naar BW Ü8 buiten de Antillen Oiair?A danmoetddtjeprikomt^i ogmrk zJn-Wat later Aruba18vanlatere zorg. Toen streefn i.ar de Btatus aparte we p,e boorde je nóóit'dat niet^Ja?ao en de andere etln de steek willen laten." hebben van een 'fall back position' als alles echt vast loopt?l "De gedrevenheid waarmee met name (wijlen MEPleider) Betico Croes naar een los-van-Curagao-status streefde heb je op Curagao niet. Men is hier milder, een de ander niet voor het hoofd te stoten-houding. Misschien ligt dat in het karakter van de Curagaoënaar: alles zo lief mogelijk willen zeggen*. Zou het misschien iets te maken kunnen hebben met de vrij starre houding van Nederland? "Dat zou kunnen. Maar op het moment datje een status aparte gaat propageren dan weet je van te voren dat je een harde strijd te wachten staat en dan moet je bereid zijn die strijd aan te binden*. Denkt u dat men in Den Haag nu al op zoek is naar een uitweg of zal men juist een harder standpunt gaan innemen? "Ik denk dat laatste. Ik schf**onduidelijkheid miste maken met het hoorde zeer recentelijk gedeputeerde (Dito) Mendes (van staatkundige struktuur) zeggen dat Curagao bereid is op het internationale forum zijn positie te gaan verdedigen. Ik heb tijdens de jongste mini-conferentie gemerkt dat Hirsch Ballin rustig zijn gang ging nadat Curagao uitgesproken was. Alsof aan dovemans oor was gesproken*. Zou Curaqao uiteindelijk toch niet jakkoord kunnen gaan met een samenwerking met Bonaire? "Mendes heeft dat ook al min of meer laten doorschemeren. Curagao zou bereid zijn een 'samenwerkingsverband' met Bonaire aan te gaan. Weer zon woord dat destijds door Nederland geïntroduceerd is, maar dat mij niet duidelijk is. Wat is dat? Je praat van een samenwerkingsverband wanneer je twee zelfstandige entiteiten hebt. Wij (de Antillen) hebben een samenwerkinsregeling met Aruba -dat ook niet werkt, overigens. Maar als je Curagao en Bonaire samen wil hebben in één unie, is dat een staatsrechtelijke constructie. Daarom begrijp ik (woordvoerder van Bonaire Ramoncito) Booi ook niet. Als je een unie hebt, met een unieparlement en unie-ministers heb je twee bestuurslagen*. Zouden Curagao en Bonaire kunnen samenwerken zonder twee bestuurslagen (op Curagao)? "Dat zou kunnen. De schets van Hirsch Ballin gaat uit van een staatsrechtelijk samengaan van Curagao en Bonaire, maar met één bestuurslaag op Curagao. Hij zegt dat je een bestuurslaag kan elimineren door het hebben van één Antilliaans parlement en Antilliaanse ministers, die tevens fungeren als Curagaos parlement en Curagaose ministers. In zijn opzet vervalt het onderscheid op Curagao tussen lands- en eilandstaken. Op Bonaire blijft het onderscheid bestaan, want daar blijf je een eilandsraad behouden met een Bestuurscollege die eilandstaken verzorgen. Het zwakke punt is dat in die Staten, die land- —— ■■ ■ ■— -.-—, staken moet behartigen voor Curagao en Bonaire samen, ook Bonaireanen zitten. In de ministerraad zitten ook Bonaireaanse ministers. Dat betekent dat Bonaire medezeggenschap heeft over specifieke Curacaose aangele- genheden, naast de algemene zaken, terwijl Curagao géén zeggenschap heeft in specifieke Bonaireaanse zaken. Ik denk dat dit voorstel in de hand werkt dat Curagao aan een status aparte gaat denken. Op het moment dat hier het onderscheid vervalt tussen land en eiland, is het logisch dat Curagao zegt dat men geen behoefte heeft aan andere mensen. Curagao gaat er namelijk vanuit dat men hier alles kan verzorgen. Dit fusie-model (toen voor alle eilanden) is niet nieuw en werd reeds door alle politieke partijen 'verworpen. Men stelde toen dat Curagao 'herkenbaar' moet blijven* Wat nu? Verwacht u dat er nog jarenlang gepraat zal worden? "Ik hoop van niet. Als Curagao bijft staan op zijn wens - maar dan duidelijk geformuleerd - om evenals Aruba een aparte status te verkrijgen, dan moeten ze daarvoor blijven vechten en met voorstellen komen die realiseerbaar zijn. Ik vind niet dat Hirsch Ballin dit streven niet kan bagatelliseren". Bent u het eens met de Curagaose politici dat zon status het beste is voor Curagao? "In deze fase wel. Lange tijd was ik van mening dat voor Curagao een Antillen van vijf het beste zou zijn. Dat heeft voordelen: een groter gebied, een grotere markt. Ik heb zelf ook voorstellen gedaan waarbij uitgegaan werd van een Antillen van vijf, maar Curagao moet bereid zijn om de gevolgen daarvan te aanvaarden. Natuurlijk kost het meer. Ik denk dat Nederland de wens van Curagao gevoed heeft door de decentralisatie van de centrale overheid te steunen. De decentralisatiepolitiek kan je alleen zien als voorloper van een status aparte voor Curagao. De vraag die werd gesteld bij de decentralisatie was deze: kan Curagao dit doen? Een verkeerde vraagstelling. Natuurlijk, Curagao kan alles doen. Het interessante is dat Nederland dit decentralisatiestreven steunde. Als je een Antillen van de vijf wil behouden, dan is het natuurlijk absurd dat je een departe maken hebben met eilandelijke economieën. Ze hebben meegewerkt. Men werkt nog steeds voortdurend mee. Als Curagao meer geduld heeft, kan men hier na 10 jaar alle aangelegenheden met behulp van Nederland in hun totaliteit gedecentraliseerd hebben, waardoor de status aparte mondjesmaat wordt verkregen - mèt behulp van Nederland*. En Curagao heeft daar volgens U recht op zon wens te hebben... "Ik dacht het wel, evenals Aruba*. Wat nu als Nederland nee blijft zeggen? "Nederland hanteert een byzonder zwak argument. Uiteraard is versplintering onpraktisch, maar ik denk dat je een streven naar een aparte status niet kunt tegen houden omdat het onpraktisch' is. Je moet principiële argumenten hebben, maar die zijn er niet meer. Op het moment datje als Nederland het zelfbetKihikkingsrecht van alle eilanden hebt erkend -waarschijnlijk om Aruba ter wille te zyn - en Curagao zegt dat men daarvan gebruik wil maken, dan moet dat kunnen. Trouwens, er is een kentering gekomen in het - onjuiste - Nederlandse standpunt dat gebruikmaking van het zelfbeschikkingsrecht moest uitmonden in de onafhankelijkheid. Je kan dan toch niet tegen Curagao zeggen: 'ik vind het onpraktisch. Dat vind ik voor een jurist een bijzonder zwak argument*. Hirsch Ballin meent dat Aruba en Curacao niet vergelijkbaarzijn... "Merkwaardig. Hy zegt ook dat Aruba een status aparte tement van HIW gaat opheffen. In een Antillen van vijf moet je een economische politiek hebben die Antilliaans is. Nederland ondersteunde het idee dat we hier wilde vanwege het overheersingselement. Dat is niet waar. Dat is mythe-vorming. De eilandenregeling (ERNA) is in '51 in werking getreden. Tot de jaren '70 had Aruba, evenals Curagao, interne autonomie ten aanzien van alle onderdelen die niet in de ERNA opgenomen waren. Aruba had medezeggenschap en beslissingsbevoegheid in de centrale regering. Ze hebben de meest belangrijke ministersposten ingenomen. status? Je moet alle gevolgen van het zelfbeschikkingrecht aanvaarden". Ddt is in feite de kern van de hele zaak.. "Ik denk dat het, achteraf gezien, onjuist is geweest dat besloten werd tot herstructurering na Aruba's vertrek. Ze hadden het moeten laten zoals het was. Twee bestuurslagen zyn niet abnormaal. Als je een gedecentraliseerde staat hebt, heb je noodzakelijkerwijs twee lagen. Nu doet iedereen alsof het abnormaal is. We hebben vanaf '51 met twee bestuurslagen gewerkt". Heeft het gewerkt, waren de ervaringen positief? "Mag ik het omdraaien, heeft het niet gewerkt? Je kunt altijd naar betere staatsvormen gaan, maar je moet niet iets weggooien voor je weet wat je ervoor in de plaats krijgt". Het komende referendum en de voorbereiding daarop... "Het gaat om een consultatief referendum. Juridisch ben je niet aan de uitslag gebonden. Je kunt een beslissing nemen als parlement en het achteraf aan de bevolking voorleggen, dat is niet abnormaal". Maar wordt die bevolking nu niet op zeer subjectieve manier voorbereid op de keuze? "Op het moment dat het referendum wordt georganiseerd moet er een duidelijke keuze-mogelijkheid zijn. Je kunt niet gaan stemmen vóór of vóór een autonome positie. De politici raden het publiek aan voor een status aparte te stemmen. Daar is toch niets op tegen? Nadat zij hun zegje hebben gedaan komen de tegenstanders aan bod. Het is niet onjuist dat het parlement een standpunt inneemt en dat voorlegt. Je bent er als kiezer niet aan gebonden*. De politici hebben toch een reden dat ze nu willen doen voorkomen dat je 'voor Curacao' bent als je het men hun keuze eens bent. Dat is toch eenzijdig? "Je kan moeilijk van hen verwachten dat ze een ander standpunt gaan propageren. Er moet een andere beweging komen die op de nadelen zal moeten wijzen. Ik weet niet of je van hen mag eisen dat zij (de politici) de nadelen uit de doeken doen. Dat zullen ze ook niet doen denk ik. Je blijft als politicus subjectief in deze zaken*. Het referendum is voor niemand bindend. Hopen onze politici echter niet dat de uitslag als een psychologisch wapen gebruikt kan worden? "Ja. Ze kunnen het Dat Aruba door Curagao overheerst werd is helemaal niet waar. Het was een emotionele zaak. Die kwestie kwam aan het rollen toen Betico zei dat Aruba los van Curagao moest. Nederland verzette zich oorspronkelijk daartegen, maar toen Aruba bleef volhouden is Nederland niet alleen bijgedraaid, maar men heeft Croes daarbij ook door dik en dun gesteund". U heeft heel wat ministers van Antilliaanse zaken meegemaakt. Wat vindt u van deze ? "Staatsrechtelijk is hij de meerdere van zijn voorgangers. Hij heeft oog voor de staatsrechtelijke problematiek. Aan de andere kant vraag ik me af of het hem niet aan politieke ervaring ontbreekt. Zon voorstel om de Antillen in tweeën te splitsen (gemenebest-constitutie): als je wilt dat de Antillen bij elkaar blijven dan moet je niet met zon voorstel komen. Dat leidt tot versplintering. Ik kan het niet eens zijn met zijn stelling dat het zelfbeschikkings- recht - als het om de onafhankelijkheid gaat - per eiland besloten kan worden, maar dat als het om een aparte status gaat in het koninkrijk, alle drie landen akkoord moeten gaan. Ik vraag me af of hier sprake is van een denkfout. Op het moment dat je zegt dat het zelfbeschikkingsrecht élle eilanden toekomt - en dat het niet hoeft te leiden tot onafhankelijkheid, is het dan niet logisch dat je ook zelf zou moeten kunnen beslissen over een aparte gebruiken om het standpunt van Curagao te versterken*. Als nu de meeste mensen niet voor een aparte status voor Curagao blijken te zijn, wat doen de politici dan? "Dan wordt het moeilijk, want het alternatief is niet duidelijk. Als men overeenstemming had over een Antillen van vijf onder bepaalde voorwaarden, dan was het gemakkelijker geweest. Ik ken die voorwaarden nu niet. Ze denken er niet over na. Over een Antillen van vijf heeft Curagao overigens niet alleen te beslissen". Dus misschien dan toch Bonaire- Curacao ? "Waarschijnlijk wel, maar dan ik welke vorm? Daar moeten we weer over gaan praten". Hoe komen we uit de huidige patstelling? "Als Curagao op zijn standpunt blijft staan, eventueel gesteund door een referendum. Juridisch internationaal-rechtelijk staat men sterk. Door te praten kom je tot oplossingen. Het probleem voor Nederland zijn de andere eilanden". Maar is dat niet altijd het probleem geweest? "Ja. Maar volgens de schets van Hirsch Ballin zouden de Boyenwinden bij elkaar kunnen blijven. Dus blijft alleen Bonaire nog over. Daarvoor moet een oplossing te vinden zijn. Ik denk dat als Curagao blijft vechten, Nederland uiteindelijk moet toegeven. Men kan het ook moeilijk laten varen, je staat anders voor schut. Maar je moet je wel voorbereiden op een harde strijd. Met Aruba is het ook geleidelijk aan gegaan. Het proces komt langzaam op gang. Het staatkundige proces mag echter niet te lang meer duren. Ik denk dat er nog zon 5 jaar over heen zullen gaan*. Denkt u dat Nederland in, zeg maar 1997, echt op andere gedachten gebracht zal zijn? "Ik denk het wel, als je maar met goede alternatieven komt voor de overblijvende eilanden*. Wie moet die aandragen "Die alternatieven moet primair Nederland aandragen. Nederland is immers primair verantwoordelijk voor de eilanden en niet Curagao. In het verleden hebben die eilanden ook rechtstreeks onder Nederland gezeten. Curagao zou eventueel ook kunnen zeggen dat men in een Antillen van vijf wil blijven, maar dan onder voorwaarden waar zij het mee eens kan zijn, een koninkrijksmodel. Dus geen Staten met slechts 14 Curagaose leden. Curagaose ministers met gedelegeerden van de andere eilanden. Het zwaartepunt ligt hier, dat moet duidelijk zijn. Als hij realistisch is, moet Hirsch Ballin Curagao gelijk geven*. (Foto Ken Wong) --- IN DIT NUMMER van Ñapa: * MR.CARLOS DIP is de deskundige bij uitstek op het gebied van ons staatsrecht. Hij heef t gedurende zijn carrière als adviseur in talloze commissies en delegaties gezeten die zich bezig hielden met de staatkundige structuur van onze eilanden. Nu er weer volop wordt gediscussieerd over de toekomstige status van Curagao en de overige Antilliaanse eilanden, leek het een goed moment voor een onderhoud met hem. Een interview met Ana van Leeuwen op pag.l * DE JURIDISCHE faculteit van de UNA bestaat in september 21 jaar. Decaan Frank Kunneman vertelt in een vraaggesprek met Henny Harinck iets over de ontwikkeling van Réchtshogeschool naar JUF en over de aan de gang zijnde vernieuwing die hij zelf als een 'ware revolutie bestempelt, pag.3 » KUNSTENAARS Anton Vrede en Nelson Carrilho zijn enthousiast teruggekeerd van een bezoek aan Jamaica en Sto-Domingo, waar zij kennismaakten met de beeldende kunst wereld aldaar en gelijktijdig als pleitbezorgers voor de Curagaose kunst optraden. Aan Nel Casimiri vertelden ze over hun ervaringen, pag.4 * GOEDELE LIEKENS maakt in België en Nederland furore met haar rubrieken en videos waarin seksuele problemen aan de orde komen. In een openhartig vraaggesprek met Hans Jacobs van de Gelderlander pers geeft ze toe dat 'Mannen eigenlijk best schatjes zijn' pag.9 •Verder in deze editie van Napa de rubrieken Buitenland, Literatuur, de Kinderpagina, Techniek, Natuurlijk beter worden en Ziek en gezond. ivfAPA wordt wekelijks gratis bezorgd aan Amigoeabonnees en is in de losse verkoop verkrijgbaar met de zaterdagkrant voor het totaalbedrag van één gulden. EINDREDACTIE: Norbert Hendrikse LAYOUT: Solange Isselt ---