MUSICUS . ° Corsen was een groot !|üsicus. Men kent hem naueÜjks als musicus, maar hij veel, was dirir^t van diverse orkesten en u&nist van de Nederlands Israëlitische göieente. Het schijnt dat Steeds op dertienjarige leef.tö een pianoconcert gaf. Hij ?eelde piano, orgel en jjtaar. Zijn eerste !^ieklessen heeft hij van ™ vader Daniël Corsen !*ad. Fons Rutten, echtgej°°t van zijn jongste kleinphter, Marie Louise j°rsen, heeft hele interes*&te pagina's aan hem als usicus gewijd ('Leven en van de dichtersusicus usicus J.S.Corsen', 1983). r&rmee heeft Rutten een belangrijk aspect uit iet leven van Jo Corsen ont- j.'Jo Corsen was echter ook .lchter. Hij schreef voornaj^ijk in het Spaans. Enige t^ici van Corsens Spaans- Ij %e poëzie zijn Benjamin bÏBürun en Fred de Haas. *ej* andere deskundige die y uitgelaten heeft over t}°j"sens poëzie is Cola j^rot. Debrot kwalificeerde v Corsen als een 'lucide JlWcholicus'. Ik citeer jj^ele woorden van Debrot, Hj6 aantonen dat Jo Corsen jet een romanticus was die tealiteit ontvluchtte: JJ hebben hier te maken ü!teen Hj Pvoelend man, die zich v^temin d^genomen heeft niet op fvlucht o. gaan, maar de dingen f^r ogen *ien en ze te nemen voor {p ze zijn Juliaanse Cahiers, 1955) v.olls Rutten, de biograaf [J 1 Jo Corsen, stelt dat het l>6 2Un onderzoek niet zo Makkelijk bleek te zijn om je6r het leven en werk van W Srote musicus-dichter te 6CLen te komen. Als we \iyT naar zijn poëzie J£en, kunnen wij nogal wat yerhalen. W°BePh Sickman Corsen 8^,een dichter varrhet huilJk leven. Een groot Wf van zy'n gedichten M over rijn directe fami- Sm eden en zijn vrienden. Hij y?eef bij voorbeeld een .j; lcht voor zijn vrouw, over ftioeder, zijn vader, aan 2uster, aan zijn kinderen an een Paar vrienden. Zo 'v? hij in A mi esposa L ai"mee zijn bundel opent) zijn verzen voor zijn vrouw tot stand zijn gekomen (vert, in het Nederlands door *Fred de Haas): (...) Met jou naast mij (...) ontsprongen deze zangen: eenvoudig van toon en bescheiden. Ze ontsprongen aan mijn ziel als wilde bloemen, wars van verfijning en gekunsteldheid. In La moneda wendt hij zich tot éen van zijn dochtertjes om te vertellen hoe liefelijk zij achter een muntstuk aan kruipt: Je kruipt, lief dochtertje, achter een muntje aan dat voor je uit rolt als was het op de vlucht. (...) Zo lopen ook de mensen er driftig achteraan en als het - o geluk! - in hun bezit is wenden zij het aan ten goede of ten kwade: Maar, lief dochtertje, in hun amechtig pogen het te pakken, in hun weigerachtigheid het los te laten, zit niet de vreugde die de jouwe is: niet als ze het muntje grijpen, niet als ze het verder rollen. Dat Corsen er vreugde in schiep om zijn kinderen te zien spelen blijkt ook uit 'In memoriam. Ook hier richt hij zich tot zijn vrouw met het verzoek hun kinderen niet te storen in hun spel: Liefste vrouw, laat onze kinderen toch spelen en kom mee en volg maar stil de aarzelende stappen die ik zet. Ja, laat ze spelen, met hun lachen en lawaai de ruimte vullen, terwijl de beide echtgenoten zich begeven naar een plaats waar minder vreugde heerst. (...) In Mis hijos y mis suehos houdt hij zich bezig met het geluk van zijn kinderen. Daar stelt hij dat hij ze altijd in zijn droom ziet 'met een prachtig licht in het hoofd. Vandaar ook dat hij zegt: "ik lééf wanneer ik droom." Dan heeft hij het in Mi primera cana' over zijn eerste grijze haren en vraagt hij vol tederheid aan zijn vrouw: "Waarom trekje met zachte hand mijn eerste grijze haar uit, als je er morgen wéér een moet uittrekken?" Vervolgens filosofeert hij over de triomf van de tijd: (...) De tijd zal winnen, vroeg of laat, hoezeer de broze mens ook weerstand biedt; de strijd tegen de tijd is ijdel en neem daarom maar genoegen met mijn grijzend haar Maar tenslotte berust hij, met zekere humor, in de wens van zijn vrouw: . Maar als je - koppig - elk grijs haartje pakken wilt, nou, pak het dan! Het resultaat? Geweldig! Er zal geen grijs en ook geen héar meer overblijven! In zijn gedicht Oh, Madrel, weent hij om het heengaan van zijn moeder. Hij geeft toe dat niets zijn overleden moeder kan vervangen. Haar dood veroorzaakt bij hem niet zozeer het leed dat wanhopig maakt, maar 'een smart die - zoals zij - zacht en heilig' is, 'een droefheid die in tranen uiteenvalt. En wanneer hij haar zien wil, zo staat er te lezen: 'sluit ik de ogen en ik zie haar. En tenslotte: '...en uit mijn binnenste vloeit bij haar aanblik een diep verlangen naar een nog onbekende dageraad. In weer een ander gedicht, Epistola, legt hij aan één van zijn vrienden uit onder wat voor omstandigheden hij zich bevindt: omstandigheden die hem belemmeren zich aan de Muzen te wijden. Hij vertelt dat, wanneer hij begint te schrijven, zijn kinderen (hij noemt: Carlota, José en Camelia), zijn aandacht vragen en dat hij zich dan 'met de grootste vaderlijke liefde' met hen aan het spelen zet. "Wie zou bij zoveel leven - roept Corsen dan uit - nog het plectrum kunnen voeren en aan het vers de juiste rijmen geven?" Zo beschrijft Jo Corsen in verschillende gedichten zijn gevoelens voor zijn naaste familieleden en merken we duidelijk hoe groot zijn liefde voor de zijnen was. EUBDRÖRTR£TTEKENING VAN J. s . CORSEN C«. 1870 --- CURAÇAO De avondschemering van J.S. Corsen (1853-1911) De bakermat van de Papiamentu-poëzie 8 door Henry Habibe = (Het is goed, nu men in het Pder van de Dia di Briefiga£ Joseph Sickman [orsen gekozen heeft als ?niand die past bij de Pdachte pas i union den nos Pjnunidat, even stil te staan E het werk van deze man. p 'Jo Corsenstraat', waar *2e 'Dag" gevierd wordt, ligt «et ver van de wijk, waar TOn kleinzoon, Chal Corsen, hele tijd woonde. De P^ya Jo Corsen' ligt niet *ver van de Gosieweg. Chal ,°rsen woonde in een Nuwe wijk aan de andere j*nt van de Gosieweg, die ''helpwijk Nobo' genoemd tordt Jo Corsen, zoals zijn benden hem noemden, werd J Cura9ao geboren op 13 gember 1853. Hij was een ffetammeling van de Enge- John Corsen. Hij troude met Frederica Ponson, Arubaanse. Uit hun huwe'J* zijn vijf kinderen poren: Carlota (Tanja?), K°seph, Camelia (Cornelia?), K^iël en Charles Sickman. P*e laatste (1890-1971) ?°uwde met Jannetje Ipliana Antonia Palm Nafao, 1890-1962). Uit dit gelijk werden vijf kinden geboren: Camila SaHa, Yolanda, Joseph pkman, Charles (Chal) ijsman en Marie Louise. 11 |2e kinderen wisten te vereen (ze hadden het van vader gehoord) dat hun ?°otvader avonden lang Mo placht te spelen en ook .e uitsluitend zijn eigen --- 'ATARDI' Interessant is het feit dat tussen Corsens nagelaten manuscripten, zich drie Spaanse versies bevonden van de romantische Atardiklacht'. Deze versies heeft schrijver dezes onder ogen kunnen krijgen doordat hij bevriend was met Chal Corsen, de kleinzoon van Joseph Sickman Corsen. Het gedicht van Jo Corsen, dat het best bekend staat, is Atardi. Dit gedicht mag wel beschouwd worden als de bakermat van de Papiamentstahge poëzie, do Corsen heeft met deze compositie een juweel gelegd in de wieg van de Papiamentse poëzie. Zoals gezegd bestaan er drie versies van de Avondschemering' in het Spaans. Het zijn: Puesta del Sol, Cae el Sol en Al atardecer. Ze staan in deze volgorde achter elkaar in wat de primer tomo (eerste deel) werd genoemd (blz. 174--182). De twee laatste werden echter niet in de bundel Poesias van Jo Corsen opgenomen, die in 1914 posthuum verscheen. De manuscripten waren in het bezit van Chal Corsen, maar bevinden zich thans op de UNA, mede door bemiddeling van schrijver dezes. De eerste strofe van Puesta del Sol luidt: La causa de mi pesar No la sé; pero vn suspiro Se me escapa cuando miro Hundirse el sol en el mar. Dezelfde strofe van Al atardecer klinkt identiek, alleen wordt nu - in plaats van het ontkennende: niet weten wat de oorzaak van de smart is -de angstgevoelens met een vraag geformuleerd iPor qué lanzo con pesar Melancólico suspiro En la tarde cuando miro Hundirse el sol en el mar? Het is opvallend dat Corsen in de drie Spaanse versies van Atardi .tot een andere stijl geraakte dan in zijn vorige poëzie. Fred de Haas merkte terecht op dat Corsens Spaanstalige poëzie over het algemeen neigt naar de stijl van Ramón de Campoamor (1817-1901) en van José Zorrilla (1817-1893). Aan deze namen kunnen wij gerust ook die van José de Espronceda (1808-1842) toevoegen (vgl. Corsens Epistola met Himno al Sol van Espronceda, stilistisch gesproken). De gezwollenheid van taal, die Corsen in zijn eerdere gedichten bezigde, is in de drie Spaanse versies van Atardi niet aanwezig. De taaiversobering in deze composities doet eerder denken aan Antonio Machado (1875--1939), die juist op zoek was naar een poëzie als produkt van een meer authentieke menselijke emotie. Ook Machado heeft een gedicht waarin hij naar een verklaring zocht van zijn gemoedstoestand, die in verband stond met de avondschemering. Daarin deed hij een poging om de essentiële oorzaak van zijn melancholische stemming te achter- halen Hoe gaat hij te werk? Hij spreekt eerst over een Vieja angustia' (oude angst, benauwdheid) die in zijn gemoed 'huist. En dan zegt hij dat hij de oorzaak ervan niet eens vagelijk begrijpt. Dan volgt de verinnerlijking, de introspectie, een intensieve spirituele poging om een verklaring te vinden. En komt hij erachter? Na een diepe overpeinzing beseft Machado dat zijn existentiële angustia het zoeken naar God is. Tot een dergelijke introspectie komt Corsen ook in de drie Spaanse versies. In Al atardecer zegt hij in het vierde couplet: iConservo vaga memoria De oculto, anejo sufrir Sm poder reconstruir Las póginas de esa historia? Ook Corsen stelt dat hij de 'oude en verre pijn' niet kan reconstrueren. Hij spreekt van pesar, van ansiedad, van sufrir en van melancolia. Merkwaardig is dat Machado weliswaar andere woorden kiest, maar die toch dezelfde begrippen omvatten {angustia, hipocondria, dolor, nostalgia). Corsen gaat nog verder met de introspectie: No comprendo qué armonia, Qué secreta relación Haya entre mi corazón V la expiración de vn dia. Ondanks zijn inspanning constateert hij telkens weer zijn onvermogen. Machado zegt, aan het eind van zijn (korter) gedicht, dat hij wéét wat die angustia van hem inhoudt. Bij Corsen blijft deze echter onverklaarbaar en mysterieus: Pero inftnita amargura Me acompana, me enternece Cuando el sol desparece 'Hasta luego' nos murmura. Na de achtereenvolgende vragen die een grote onzekerheid bloot leggen, volgt plotseling een zekere verbazing. De dichter schrikt als het ware van hetgeen hij zojuist gezegd heeft en vraagt zich af: Hastapronto? Vervolgens constateert hij dat het leed helemaal niet voorbij is. En uiteindelijk wordt er geen verklaring gevonden, zoals bij Machado het geval is. De angstgevoelens in Corsens Al atardecer blijven voortduren. In het laatste couplet staat te lezen: Infundado es mi pesar, Mas me invade y crece, crece A medida que fenece _La canción crepuscular. De Papiamentstalige versie van de avondschemering (Tb pakiko mi no sal Ma esta tristu mi ta bira...) werd in 1905 in La Cruz gepubliceerd. De publikatie ervan in dat jaar wil nog niet zeggen dat Corsen het ook in 1905 geschreven heeft. Ook het feit dat het gedicht van Machado (genummerd LXXVII) voor het eerst in 1907 gepubliceerd werd, impliceert niet dat het ook dat jaar geschreven is. Jo Corsen moet wel heel intensief bezig zijn geweest met het thema van de avondschemering. In het gedicht Mis hijos y mis suenos uit 1884, had hij het reeds over de 'pavor' (angst), die de schemering veroorzaakt. Hij geeft zelfs een korte beschrijving ervan. Maar eerst in _La puesta del Sol, in AI atardecer en in Cae el Sol wordt die angst voelbaar gemaakt. In het Spaans bestaan eigenlijk meer dan drie versies, indien wij rekening houden met de lichte wijzigingen die Corsen elders hier en daar aangebracht heeft. In de nagelaten manuscripten bevindt zich ook een Franse versie (het werd niet opgenomen in zijn bundel Poesias). Dat Jo Corsen zich zo intensief heeft beziggehouden met dit thema, is niet zo verwonderlijk. Verschillende dichters hebben zich door de avondschemering laten inspireren. Maar dat Corsen als eerste dit thema heeft gegoten in de voertaal van Curafao, het Papiaments, déér mogen we wel even bij stilstaan. Wij hebben in het verleden reeds gewezen op de historische waarde van Atardi (Beurs, 16/6/1990). Later hebben wij enige aandacht geschonken aan het feit dat zovele dichters het thema behandeld hebben (Beurs, 21/5/1994). Het behoeft geen betoog dat er nog meer over Jo Corsen te zeggen valt. De organisatoren van de Dia di Brievengat geven er blijk van dat zij zich hiervan ook bewust zijn. Moge hun voorbeeld ertoe dienen dat Jo Corsens werk zijn weg vindt naar het hoofd en hart van allen die met meer dan gewone belangstelling het wel en wee van Curapao en de overige eilanden gadeslaan en beleven. *) De auteur van dit artikel is veel dank verschuldigd aan Fred de Haas, die, hoewel in tijdnood verkerend, toch de Nederlandse vertalingen van de fragmenten voor zijn rekening heeft willen nemen. Dit artikel wordt dan ook in dank aan hem opgedragen. --- Een fragment uit 'Al atardecer' dal niet in tie bundel Poesias van Jo Corsen werd opgenomen --- INGEZONDEN Nogmaals de zaak Blanco IN DE publiciteitsmedia van de laatste dagen worden wij geconfronteerd met een behoorlijke aanvaring tussen de raadsman van de Venezolaan Ascanio Blanco en een lid van het Openbaar Ministerie (OM) met als inzet de aanhouding en uitlevering van de Venezolaan. Ascanio Blanco zou zich bezig houden met de smokkel van cocaïne naar de VS vanuit Zuid-Amerika. Met de Nederlandse Antillen zelf doet betrokkene geen zaken. Nadat hij geheel Vrijwillig' op Curapao vertoefde, werd hij aangehouden door DEAagenten met behulp van lokale politiemensen of omjekeerd. Via snelle processen wordt Ascanio Blanco uitgeleverd aan de DEA cc. VS. Het gekibbel tussen de twee juristen zet zich voort '-.>i l;et is interessant om te zijner tyd te vernemen hoe de afloop zal zijn. Hoe staat het nu met de Amerikaanse durgsbestrijdingsdienst DEA. DEA-agenten hebben vaak weinig begrip voor de wetgeving van andere landen, omdat zij van oordeel zijn dat vele van hun collega's in de war on drugs zijn gesneuveld, terwijl anderen zich bekommeren om allerlei juridische formaliteiten. Ondanks de inzet van de Drugs Enforcement Administration, de Coast Guard, de Customs en de FBI en de onderschepping van tientallen tonnen cocaïne is de prijs van de drug op de Amerikaanse markt blijven dalen, als een veeg teken dat ze op steeds grotere schaal op de Amerikaanse markt voorhanden blijft. Wij zouden voorzichtig moeten zijn met een buitenlandse politiek die zich zonder meer in dienst stelt van het Amerikaanse drugsbeleid, zonder rekening te houden met onze eigen belangen. De Amerikaanse druk op de Andes-landen blijft soms een riskante onderneming. Enerzijds wakkert dit nationalistische sentimenten aan, uit protest tegen berechting van 'eigen' mensen door een vreemde mogendheid, anderzijds leidt het tot de vorming van militante groepen die verantwoordelijk moeten worden gesteld voor geweld en intimidatie. Bovendien moet niet uit het oog worden verloren dat de normen die het undercoverwerk in de VS reguleren weinig restrictief en het toezicht op de naleving gebrekkig is. Onze regering zal zelf haar buitenlands beleid op dit punt zeker moeten bepalen en kan dit niet overlaten aan vervolgingsambtenaren en zeker niet aan buitenlandse opsporingsdiensten die uitsluitend het belang van hun land dienen. Sommigen zijn van oordeel dat waar de rechter ervan uit gaat dat politie en OM correct zy n opgetreden zolang het tegendeel niet kan worden aangetoond, de verdachte dit tegendeel vrijwel onmogelijk kan aantonen. De infiltrant behoeft immers niet op de rechtzitting te getuigen teneinde diens veiligheid en inzetbaarheid voor de toekomst te garanderen. Het is goed dat de justitiële commissie van de Staten zich bezig gaat houden met dit probleem omdat het onbestaanbaar moet worden geacht dat de politiek haar eigen verantwoordelijkheid afschuift op justitie en politie teneinde te voorkomen aansprakelijk te worden gesteld als het in de praktijk mis loopt. Wij mogen nooit als schietschijf fungeren voor de Colombiaanse maffia voor anderen! JOHAN OLDENBOOM Curapao ---