Emotioneel ge^erst?ndelijke redenen een ♦ l dus om Johan naar «Ct S..vader' Pin» Donkerafee^,,J e UV als Pedagoog is B<*st V-.,eerd op autisme, de W*-lJ e sto°ri»is waar zijn C* i ?an lijdt "Maar emo' vtp ~'.ls zon beslissing iets Vooi t]bs- Heel Pijnlijk. Maar on a han 't beste, omdat hij * Oeze leeftijd nog goed in Jn nieuwe leefsfeer kan in- Woeien„ ziJn persoonlijke erva- die hij met het weten- werk in zijn Joh heeft verweven, laat U *??. vader zien hoe beler X] het is dat hulpverle-5j s de ouders tot steun zijn. kw1°uders worden vaak ge«ch»£ door — onterechte — *ii gevoelens en ook zijn kihh verwarring omdat hun gem er,/aak zo leuk, intelli- U,H*™i uitziet en toch ondat °elbaar is. Daar komt bij , -deskundigen" wat «UetTe betreft dat predikaat 5 bij °^e verwarring en daarin'> rip Van de -deskun- y, ' Johans ouders weten <*Ues van Tijdens Johans *elft. t merken zij Vaf emaal niets- Pas ach" der Realiseerde Johans vahan Zlch dat zijn zwager Jog Vn^el héél erS «til" had Hn, den toen het kind er In vfekend Ageerde. J°han tweede Jaar wordt lui^en steeds banger voor ge-0r j' ser een brommer i straat komt. kan hij Jes "f1 a§en Paniek zijn hand- Vn doPPen voor zijn oren huy en ontroostbaar zitten 06 opkomende ge*«U 7 • at er iets niet in orde ge I]n' wordt weer verdron- W vooral omdat Johan nau%ai s te laat is met te gaan gaat en 00k het loPen Soed hal* hiJ zich met andert ektaar duideliJk gaat teruggen, slaat de bezorgdheid in verhevigde mate toe. Bij een lichamelijk onderzoek van top tot teen blijkt Johan 100% gezond te zijn. Die uitslag, Johans twinkelende ogen, zijn olijke snuit, het is allemaal zo strijdig met zijn volmaakt bizarre gedrag. Een gebeurtenis in het Emma Kinderziekenhuis tijdens het uitgebreide lichamelijke onderzoek, maakt de verwarring nog groter. Als Johan op de gang een jongetje omver loopt, remt hij af, loopt terug, helpt het kind overeind en geeft het een kusje. Wat een reactie! Als de ouders er verbijsterd en ontroerd naar kijken, krijgen zij nog meer dan al het geval was iets van magisch denken over zich: vandaag of morgen zal hij toch normaal blijken te zijn. --- Martelgang Gesterkt door de onderzoeksuitslag dat Johans lichamelijke functies allemaal in orde zijn, gaat vader Pim vanuit zijn vakgebied de pedagogie steeds sterker denken in de richting van een achterstand in de ontwikkeling. Er begint een lange tocht langs orthopedagogen, kinderpsychologen en kinderpsychiaters. Een nieuwe martelgang voor de ouders, waarover Johans vader zelfs niet zwijgt in zijn doctoraalscriptie waarmee hij nu zijn universitaire opleiding heeft afgesloten: „Van de deskundigen die Johan in de loop der jaren gediagnostiseerd hebben, zou ik er een aantal beslist niet meer met een bezoek willen vereren" en „Achteraf bezien heb ik me verbaasd over de geringe kennis van autisme bij personen die claimden op de hoogte te zijn van de kinder-psychopathologie". Een van de eerste deskundigen die zij opzoeken is een kinderpsychologe in Haarlem. „Een heel aardig en lief mens," vertelt Pim Donkersloot, „maar van autisme bleek zij bijna niets af te weten. Dat is een ontstellende ervaring. De tijd van het geven van namen aan psychiatrische ziektebeelden, van strakke diagnoses en daarop gerichte behandeling was voorbij, maar het gevolg was dat niemand zich in de verste verte maar aan een diagnose durfde wagen. Nergens kregen wij iets te horen dat ook maar leek op een behandeling van Johan. Sommige psychiaters gaven ons regelrecht de zwarte Piet, door te zeggen dat wij wel niet voldoende aandacht voor Johan zouden hebben." Nog steeds bevinden zich in het kielzog van befaamde wetenschappers als Bettelheim psychotherapeuten die in geval van autisme de ouders een schuldgevoel aanpraten. „Dat is een klap in je gezicht. De eerste stap van een deskundige moet zijn de immense schuldvraag bij de ouders weg te nemen." Het is daar de hoogste tijd voor, want alle nieuwe onderzoeksresultaten tonen aan dat de theorie, dat het de omgeving van het kind is die het hem doet, nergens op berust. Men ziet de oorzaak van autisme uitsluitend nog in het kind zelf. Dat kan een afwijking zijn van de hersenstructuur, of een ontregelde stofwisseling in de hersenen. Hoe dan ook is het centrale zenuwstelsel niet in staat de prikkels uit de buitenwereld geordend te verwerken. Johans vader: „Ook voor Johan is de buitenwereld een chaos. Als klein kind moeten de extreme angsten, vooral voor geluiden, een kwelling voor hem zijn geweest. Dat was het voor mij al, als ik naar hem keek en zag hoe hij in paniek was. Johan sluit zich dus voor zulke impulsen af. Daardoor vervreemdt hij, maar in feite nemen in zijn eigen buitenwereldje daardoor de angsten af. Als je dat ziet, is dat weer een troost." Hoe troostrijk ook, het is niet niets om een kind te hebben dat nauwelijks erop ingaat als je het wilt knuffelen. Knuffelen kan alleen als HIJ dat wil, op zijn voorwaarde. Een kind hebben met wie je geen woord kan wisselen — nu niet en nooit — omdat het geen woord kan spreken en het nooit zal leren. Een kind dat een half uur lang heen en weer wiegt met in zijn handjes een lege doos of een ander nietszeggend voorwerp, terwijl het speelgoed onaangeraakt blijft. Johans vader: „Je kan echt niet met hem bij anderen op bezoek. Hij zou de hele tent afbreken. Hij zou mensen ook op kosten jagen, want met klein huisraad gaat hij niet zachtzinnig om. Hij steekt ook veel in zijn mond, gras, zand, alles wat op zijn weg komt." „Dat is bij een diep autistisch kind gewoon de realiteit. Je moet ook reëel er tegenaan kijken. Jè durven realiseren dat het nooit anders zal worden. Als je zover bent, zijn je verdriet en je teleurstelling béter te verwerken. Je begrijpt dan ook dat je kind niet handelt uit onwil, maar uit ONMACHT. Het is alleen vaak zo moeilijk, omdat een autistisch kind er zo normaal uitziet. Zij kunnen even onbereikbaar zijn als diepzwakzinnige kinde- ren, alleen zie je niets." Pim Donkersloot praat ook graag over een andere realiteit. „Johan kan bijvoorbeeld je hand pakken als-ie je wil meenemen richting schommei of koektrommel. Voor die twee dingen heeft hij grote belangstelling. Ik denk dat het therapeutisch belangrijk is op zulke dingen in te spelen, 't Is tóch een stukje communicatie, zij het puur op zijn eigen voorwaarden." --- HET SVSTEEM VAN RUTTENBERG 14 kenmerken van autisme Alleen als een kind 7 of meer var» de volgende 14 gedragingen en kenmerken vertoont, kan er volgens professor Bertram Ruttenberg eventueel sprake zijn van autisme. Wel moet het abnormale gedrag blijvend zijn en niet-passend bij de leeftijd van het kind. Een grondig medisch en psychologisch onderzoek is uiteraard noodzakelijk om tot een juiste diagnose te komen. 1. Neiging om zich af te zonderen van andere kinderen. 2. Gedraagt zich alsof het doof is. --- Lachbuien Nog mooiere momenten voor de ouders zijn Johans aanstekelijke lachbuien. Overigens hebben die nooit een bepaalde oorzaak. Vader Pim: „Al is de humor in het geval van Johan een bepaald soort meligheid en niet te verklaren, hij kan er toch stoom mee afblazen. Op die momenten leer je van hem genieten zoals hij is, met ZIJN binnen wereldje. Als hij zo uitbundig lacht, helpt je dat je eigen dramatische gevoelens over het kind los te koppelen van ZIJN problemen. Hij lacht immers!" Over een aantal weken gaat Johan voorgoed naar het gezinsvervangend tehuis Stenia in Zeist. Inmiddels kan hij dank zij een individueel behandelplan van orthopedagoog Clemens Dijkstra uit 't dagverblijf waar hij nu nog zit, met andere kinderen aan tafel zitten zonder weg te lopen. Hij reageert ook op verzoeken in commando-stijl: Johan, opstaan! of Johan, jas aantrekken! Voor een behandelplan waarmee bij een autistisch kind althans nog iets bereikt kan worden, is een feilloze diagnose een voorwaarde. Dank zij zijn schoonvader dr. Herbert Adler, psychiater in Amerika, is Pim Donkersloot in contact gekomen met de vermaarde prof. dr. Bertram Ruttenberg. Na het bekijken van twee professionele videotapes die Johans vader gemaakt had, zei Ruttenberg: autistische kenmerken, geen twijfel aan. Bij dit artikel staan afbeeldingen met bepaalde gedragingen. Het gaat om een uitgekiend systeem op grond waarvan een sterk vermoeden kan rijzen in de richting van autisme. Het systeem is ontwikkeld door Ruttenberg, die ook een van de adviseurs was van de acteur Dustin Hoffman voor diens prachtige vertolking van een autistische man in de film Ram Man (deze man beschikte overigens in tegenstelling tot vele andere autistische mensen over een hoge graad van intelligentie - AdK). Pim Donkersloot: „Een goeie diagnose is de eerste hulp voor ouders. Verder is het héél belangrijk te weten dat een autistisch kind niet handelt uit onwil, maar uit ONMACHT. Als je vanuit dat objectief naar je kind kijkt, kan dat heel troostend zijn. Dan ga je er eens te meer van houden!" Nederlandse Vereniging voor Autisme en aanverwante contactstoornissen. Postbus 1367, 1400 BJ Bussurn. Telefoon 02159--31557. --- BOER SCHOOLT ZICHZELF OM TOT VLIEGER „Tussen de wolken heerst geen moordend landbouwbeleid” door HENK DE KONING ... . LELYSTAD, zaterdag Akkerbouwer Jan Bovee uit Creil (Noordoostpolder) heeft zijn ploeg verruild voor het luchtruim. De malaise in de akkerbouw na 1983 deed de 38-jarige boer besluiten het boerenbedrijf van zijn vader niet tot in lengte van dagen voort te zetten. De vrije aardappelhandel, de wurgende suikerbietenquota en de vaste prijzen voor granen beloofden immers weinig goeds voor de toekomst. „Vliegen had van jongsaf mijn interesse. Vandaar." Bovee zette zich in de avonduren aan de studie, behaalde het ene vliegbrevet na het andere en stichtte toen met compagnon Ruud Sijlstra in Flevoland een eigen vliegbedrijfje. Dat werd Lelystad Flight Center. Jans credo is veelzeggend: „Tussen de wolken vind je geen moordend landbouwbeleid.'' Reclamevliegen, luchtfotografie, paravluchten en vliegeropleidingen zitten in het pakket waarmee het maatschappijtje aan de bak wil komen. Vorige week kwam daar een nieuwe exploitatievorm bij: rondvluchten met boeren en campinggasten boven de polder. Toch verloochent het agrarisch bloed zich niet wanneer hij even later met zijn Cessna-172 over de rijpende gewassen scheert en zijn passagiers enthousiast, maar nog méér met kennis van zaken, uitlegt wat daar beneden op die groene akkers precies aan de hand is. Met het oog van de agrariër ziet hij direct wat er mis is met bepaalde oogsten. „Daar," maakt de vliegende boer zijn reizigers attent, „daarginds zie je duidelijk dat er zaaifouten zijn gemaakt." En verder spiedend: „Dat gele lover in de verte duidt op een ziekte in de aardappels," waarna hij in scheervlucht boven 't motorgeronk plotseling uitroept: „En die velden daar, die staan veel te droog!" gingen, ontstond grote opwinding toen zij vanuit de lucht zowaar hun camping zagen liggen met langs het pad zelfs ook hun tent! „Hoogtepunt op een trip met „Het is veel leuker aardappelen, suikerbieten en graan op de akkers in vogelvlucht te zien dan vanuit de alledaagse cabine van een landbouwtrekker," bekent Bovee in zijn kantoortje op het vliegveld Lelystad. Inmiddels telt het vliegbedrijf je vijf schitterende machines. Vier Cessna's en een Fuji FA 200. Onder de eerste vakantiegangers die vorige week met Jan de lucht in agrarische passagiers vormt het vanuit de lucht in ogenschouw nemen van het land van de buurman: hoe dat erbij ligt," grijnst Jan Bovee. Helemaal boer af is hij trouwens niet. „Ik verdeel mijn tijd nu tussen vliegen en boeren. Voorlopig heb ik samen met mijn vrouw en een medewerker nog de zorg over 20 hectare land en 40.000 mestkuikens. Loop ik over mijn akkers dan zit ik echter toch weer met mijn hoofd in de wolken." ■ Jan Bovee (rechts) met partner Ruud Sijlstra: „Ik zie de akkers liever vanuit de lucht dan vanaf de tractor." Foto: Matty van Wijnbergen --- Autistische Johan overspoelt vanuit zijn afgegrendelde binnenwereldje LEUK KOPPIE, PIENTERE OGEN... EN TÓCH ONHANDELBAAR „Je moet je realiseren dat het kind niet handelt uit onwil, maar uit ONMACHT” Al _ , AMSTERDAM, zaterdag ais Johan Donkersloot op 21 november 1979 in «et Amsterdamse Prinsengracht Ziekenhuis vlotjes «r wereld komt, zijn papa en mama dolgelukkig, 't . h?n eerste en dan nog eentje met van die pientere °°gjes en zon guitig snuitje. v {"middels is Johan een opzend mooi kereltje, met /?g steeds van die heldere Jkers. Zon exemplaar dat Z ZOU wiUen hebben. Maar instaande september gaat V voorgoed het huis uit, tau1. ket gezinsvervangend 'ehius stenia in Zeist. \0 ,mdat ziJn ouders nog net kv- op hem ziJn zon £f me tien jaar geleden, heeft r beslissing Johan uit huis te .en het uiterste gevergd van sn n loch ernstig aangetaste Maar het moet, veant. *s Johan nog zon leuk ntje om te zien, hij is zwaar en met zijn driftaf *§e impulsen vanuit zijn binnenwereld- L°verspoelt hij constant al• en iedereen. Zijn ouders, Voo/f ..dageliJkse praktijk od l ZlJn m°eder, branden aann het almaar intensieve moeten geven. In tj voorwoord van zijn scrip- Ij^hrijft Donkersloot: „Jo- moeder vocht en vecht on een ware soldate met en?-n?iq veel geduld, energie Uefde voor het welzijn van hiLZ00n" En broertJe Erik w Jgt daardoor nu en dan jJ:er net niet de aandacht die J nodig heeft. Erik mag ook eorirnn? heie jeuSd lan§ §e" b nrronteerd worden met het Zarre gedrag van Johan. AAN DE UNIVERSITEIT van Amsterdam is de pedagoog Pim Donkersloot afgestudeerd op autisme. De afdeling gezinsleer bij de subfaculteit Opvoedkunde heeft hem lof toegezwaaid voor zijn doctoraalscriptie AUTISME: een pedagogisch probleem voor het hele gezin. Op de voorpagina staat een foto van een mooi blond jongetje en op het schutblad staat in kapitale letters VOOR JOHAN. Het blonde ventje, Johan, is Pim Donkersloot's oudste zoontje. Johan, diep autistisch, zit ingekerkerd in zijn eigen leefwereldje. Onbereikbaar, onberekenbaar, soms zo maar stikkend van het lachen, dan weer ontroostbaar wanhopig. En altijd eist hij zoveel aandacht op dat de ouders drei- door ANDRÉ DE KROMME gen op te branden. Vader Pim heeft achter de wetenschappelijke hoofdstukken korte cursieve stukjes toege- voegd, „Eigen visie en ervaringen". Deze maken de scriptie tot iets bijzonders en vooral heel waardevols. ■ Pim Donkersloot met zijn autistische zoontje Johan: „Nog steeds bevinden zich in het kielzog van befaamde wetenschappers als Bettelheim psychotherapeuten die in geval van autisme de ouders een schuldgevoel aanpraten. Dat is een klap in je gezicht. De eerste stap van een deskundige moet zijn de immense schuldvraag bij de ouders weg te nemen." Foto: Wim Hofland ---