HET BEGIN WAS STROEF EN CHAOTISCH, MAAR DE OPMARS IS NIET MEER TE STUITEN door JAN-JAAP DE KLOET IEDEREEN KIJKT STRAKS BREEDBEELD Öet begint erop te lij- J N dat breedbeeldtelevijn langzaam maar zeker R 6" begrip aan het wor- Ilei» is in Nederland. Hoe'J el er door de leveran,lers van de toestellen en 'e makers van programgezamenlijk een afee start is gemaakt, toeit het aantal kijkers 'aar de nieuwe vorm van }, gestaag. Bovendien 'ibt het erop dat de kipj^-het-ei '-situatie is l°orbroken. w ieder geval heeft Neder?d de Europese primeur °r wat betreft geregelde uitgingen in breedbeeld. j^t wij zijn het enige land ' dagelijkse uitzendingen |?nt in de nieuwe techniek. nds de Olympische Winterden van Albertville zendt k Plus programma's uit. k*t begon wat stroef," zegt 7^ Plus-directeur Cees Dor?Jd in zijn kantoor binnen het j*versumse NOS-complex. ue ftioet niet vergeten dat het l*T een nieuwe techniek bej;ft waar iedereen nog aan wennen. In de eerste ,^ts natuurlijk Philips, die .°r ons de apparatuur maakt, *ar begin dit jaar pas goed $ de eerste breedbeeld-toer^en op de markt kwam. H^1- waren wat problemen :6e zodat de start van ons sta. 1 niet helemaal parallel liep fi de introductie van de eer£ toestellen. Ik zie het maar j een leerproces waar we al- iets aan hebben." ■ Het klinkt nu misschien nog wat onwennig, maar straks hebben we gewoon allemaal een breedbeeld tv in huis, zoals we nu nog zon smalletje hebben. Tegen die tijd vinden we die reuze ouderwets. En niet geheel onterecht. Bedenk eens hoe deze drie gezichten er op een smalle tv uit zouden zien. En dan hebben we het nog niet over sportwedstrijden waar je dan van links naar rechts in volle breedte van kan genieten. --- Smartcard JWrdoor heeft Dorland ook f 8 geen zuiver beeld van hoe Jj°t de belangstelling voor medium is. Om dat JjUnnen peilen heeft hij onheld een goed instrument . handen. Degenen die met W breedbeeldtoestel naar .Plus willen kijken moeten bezit zijn van een geco.6rde 'smartcard', die in het paraat past. jVan deze cards, die per stuk Stolden kosten en die via de !."del worden verspreid, zijn Nsen de 2000 en 3000 exem- J**en verkocht. „Maar dat l^tal had hoger kunnen zijn. .*r de moeizame start zijn er jhet begin natuurlijk min* kaarten verkocht dan we gehoopt. Je ziet gek dat na de Spelen het stijgt, die groei zet vol's mij nog wel even door." is Dorland tevreden .6r de gang van zaken. Dat J^t mede omdat hij een op- ziet voor het echte proj6m dat een tijdlang de gang J" zaken rond TV Plus heeft J^ald: de programma's. Tot . W is dat niet zo gebleken de grote evenementen als fc Olympische Zomer- en en het EK voeth' „Bovendien hebben we J*1- de zendtijd die we nu &3en vullen een contract af- S'oten met Film Net," ver- Jft Dorland. „Wij kunnen t! keuze doen uit hun aanr > zodat we ook vrij recente s kunnen uitzenden. Per avond zijn dat er twee." ■ Breedbeeld-tv heeft inmiddels de inrichting bij Cees Dorland thuis bepaald. De directeur van Tv-Plus gelooft dat deze nieuwste techniek de toekomst heeft. „Daarover hoeft de discussie niet meer gevoerd te worden," meent hij. --- Robert Long „Bovendien zijn we nu op het punt gekomen dat we ook met omroepen gaan praten voor het maken van eigen programma's. Daarbij betalen wij alle extra kosten, die gemaakt worden om in breed beeld programma's te maken. De primeur hiervoor gaat naar de VARA met een show rond Robert Long. Overigens was de eerste eigen TV Plusproduktie een reportage over de thuiskomst van de Olympische ploeg uit Barcelona." Maar Dorland voorziet binnen afzienbare tijd uitbreiding van deze programma's. En dat zal ook wel moeten wil hij zich aan zijn businessplan houden. De faciliteiten die hij daarvoor nodig heeft, groeien ook gestaag. Volgende maand komt er een eigen eindregiekamer en een eigen studio voor TV Plus gereed, waardoor het aantal programma's dat zelf kan worden gemaakt drastisch kan stijgen. Bij de vorige Firato waren er nog allerlei vraagtekens rond breedbeeld-tv, waarbij het onduidelijk was of en wanneer er op HDTV overgegaan zou worden of dat er eerst een tussenstap gemaakt diende te worden. --- Philips lanceert DCC, recorder voor analoge èn digitale cassettes Sony lanceert Minidisc, kleine CD'tjes waar je ook mee kan opnemen door RONALD VEERMAN WIE WINT DE WEDSTRIJD? AMSTERDAM — De in het begin van de jaren tachtig geïntroduceerde CD heeft de audiobranche in recordtempo veroverd. Binnen tien jaar tijd is bijna 70% van alle Nederlanders in het bezit van een CD-speler. Toch beginnen nu zo langzamerhand enige 'scheurtjes' zichtbaar te worden in het CDsucces, met name in een land als Nederland dat vooroploopt in de penetratiegraad. Het woord verzadiging valt de laatste tijd steeds vaker in de platenbranche. De grote elektronicaconcerns hebben echter de laatste jaren niet stilgezeten en zijn op zoek gegaan naar nieuwe en betere toepassingen van digitaal geluid. Waar men echter met de CD met één standaard op de proppen kwam, lijken de partijen nu verdeeld. Sony deed een nieuwe stap op het disc-pad en ontwikkelde de Minidisc. De Minidisc combineert de voordelen van de CD met kleinere afmetingen, ongevoeligheid voor schokken en een mogelijkheid tot zelf opnemen. Philips daarentegen ging een andere weg en ontwikkelde een produkt dat in haar ogen een ideale vervanger zou zijn voor de huidige audiocassette, de Digitale Compact Cassette (DCC). De DCC is in feite dus een cassette, maar dan één waar met digitale kwaliteit kan worden opgenomen en afgespeeld. Beide produkten leken elkaar aanvankelijk niet te bijten . Philips zou met de DCC de reeds lang verouderde analoge audiocassette kunnen vervangen en Sony zou in de hoek van de CD gaan opereren. Het Japanse concern verraste echter enkele maanden geleden toen bij monde van de Europese topman J. Schmuckli werd gesteld dat Sony met de Minidisc niet de intentie had om met de CD te gaan concurreren. De Minidisc, zo zei Schmuckli, zou juist naast de CD gaan bestaan en andere geluidsdragers zoals cassettes overbodig maken. „In het verleden is bewezen dat twee geluidsdragers goed naast elkaar kunnen bestaan. Vroeger waren dat de grammofoonplaat en de cassette. In de toekomst zullen dat de CD en de Minidisc zijn," aldus Schmuckli. De uitspraken van de Sonytopman maakten duidelijk dat een felle concurrentiestrijd met DCC dus wel degelijk in het verschiet ligt. Een strijd die, zo lijkt het, onmogelijk twee winnaars kan opleveren. Binnen de audiobranche zijn de meningen echter verdeeld over de vraag welk systeem als winnaar uit de strijd zal komen. Beide beschikken over voordelen. Zo heeft de DCC-speler als bijzonder voordeel dat ook de hmdige cassettebandjes in het apparaat kunnen worden afgespeeld. Dit kan voor de consument drempelverlagend werken. De Minidisc daarentegen heeft ten opzichte van de DCC het voordeel dat de zoeksnelheid vergelijkbaar is met die van de CD. DCC blijft een tape en er zal dus af en toe gespoeld moeten worden. Volgens Sony zal de aan de CD gewende consument dit niet accepteren. Toch betekenen deze kenmerken niet direct het welslagen van een bepaald systeem. Deze onzekerheid ligt voor een belangrijk deel in het feit dat de geluidsdragersmarkt wereldwijd grote verschillen vertoont. Zo is in bepaalde landen sprake van een zeer grote cassettemarkt terwijl in andere gebieden weer nauwelijks cassettes worden verkocht. Daarnaast bestaan ook grote verschillen in de verhouding voorbespeelde en blanco cassettebandjes die worden verkocht. Zo worden in Nederland hoofdzakelijk blanco tapes verkocht, terwijl dit in de Verenigde Staten juist andersom is. Ook met betrekking tot de penetratiegraad van de CD zijn grote verschillen te constateren. In Nederland en Japan bijvoorbeeld staat in bijna elk huishouden inmiddels een CD-speler, terwijl in sommige andere landen de CD nog niet eens of nauwelijks te koop is. Het succes van Minidisc en DCC kan dus per land duidelijk gaan verschillen. maanden geleden zijn psychologische voordeel om enkele maanden eerder op de markt te komen inleveren. Het Eindhovense concern maakte bekend enige vertraging te hebben opgelopen en evenals Sony naar een introductie rond de Kerst te streven. De hierboven genoemde punten lijken echter toch de meest essentiële verschillen. Op andere mogelijke concurrentiepunten liggen beide systemen dicht bij elkaar. Zo moest Philips twee --- FIRATO GING BIJNA NIET DOOR Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM — De organisatoren van de Firato — de RAI en de branchevereniging FIAR — rekenen dit jaar op circa 150.000 bezoekers. Het had weinig gescheeld of er was dit jaar helemaal geen Firato geweest. Nadat tot begin dit jaar circa honderd bedrijven en instellingen zich voor het tweejaarlijkse evenement hadden ingeschreven, kwam in maart, april en mei een behoorlijk aantal afzeggingen binnen, o.a. van JVC en Pioneer. --- Twijfel Door kritische uitlatin gen van Pioneer over het nut van de Firato gingen ook andere, waaronder Grundig, Kenwood en Blaupunkt, twijfelen. Daarop trokken Philips, Sony en Panasonic/Technics de conclusie dat het wellicht beter was de Firato in zijn geheel af tegelasten. Bij de RAI sloeg dit in als een bom. De schade zou in de miljoenen zijn gelopen. De RAI kon dus, ook gezien de vele contracten met derden zoals de omroepen, niet akkoord ZO BEREIKT U DE RAI gaan met een afgelasting en stapte naar de rechter. Het kwam echter niet tot een uitspraak. De RAI wist de grote producenten, inclusief Pioneer, toch te overwegen aan de Firato deel te nemen. --- SPEEL DE STER 'Karaoke' verovert de wereld. Het is een rage die in Japan begon. Van een bepaalde plaat hoor je wel de muziek, maar niet de zanger of zangeres. Zo kun je dan zelf met beroemde nummers meezingen. Tot nu toe was dit vermaak alleen mogelijk in disco's of cafés, maar Technics brengt het naar de huiskamer. De mini-set SC-CHSSO is een gewone complete set, die echter de mogelijkheid biedt de zanger of zangeres weg te drukken. Met een microfoon kan je dan zelf zingen. De set kost ƒ 1883. En nu maar kijken of de buren het verschil tussen Madonna en uw dochter ontdekken. --- CD-kwaliteit Het brede beeld geeft meer het gevoel dat de kijker werkelijk bij de handelingen op het scherm aanwezig is. Mits op de juiste afstand gezeten is het blikveld van de kijker geheel gevuld met het tv-beeld. Dat is niet het enige waardoor er beter' naar de tv kan worden gekeken. Het geluid dat erbij hoort, is dat van de nieuwste technieken van (digitale) cdkwaliteit en dus het beste van het beste. In Nederland worden de breedbeeldprogramma's door TV Plus in D2MAC uitgezonden. Dat betekent dat er weliswaar een breed beeld is, maar dat het aantal beeldlijnen (waarmee het tv-beeld is opgebouwd) nog steeds hetzelfde is als het aantal op een conventioneel toestel. Bij HDTV is er echter een dubbel aantal van 1250 in plaats van 625. Het beeld dat zo ontstaat is veel scherper, en dat gecombineerd met het perfecte geluid geeft een tvbeleving' die ongekend is. Deze laatste fase in de ontwikkeling van breedbeeld tv is nog niet in ons land aangebroken. De laatste stap naar HDTV laat nog zeker een jaar of vijf op zich wachten. „Mensen die nu een breedbeeld tv kopen, hoeven zich echter niet bekocht te voelen met de wetenschap dat er over vijf, zes jaar HDTV-toestellen komen. Want ook op de breedbeeld-tv's van nu zijn die beelden te ontvangen. Weliswaar zonder het dubbele aantal beeldlijnen, maar wel veel beter dan op het oude systeem. Daarover hoeft geen discussie meer gevoerd te worden: breedbeeld heeft de toekomst." --- FOTO VAN TV-BEELDEN Het is nu mogelijk om een foto te maken van het tv-beeld waar je op dat moment naar zit te kijken. Foto van Linda de Mol of Paul Newman? Eén druk op de knop is voldoende. Panasonic komt op de markt met een videoprinter, de NV-MP1E. Alle beelden die op het tv-scherm verschijnen, zijn in prachtige kleuren af te drukken. Het formaat van de afdrukken is hetzelfde als jat van een briefkaart. De NV-MP1E heeft allerlei speelse mogelijkheden. Beelden uitvergroten, tekst inmonteren of beeld-in-beeld; het kan allemaal. Goedkoop is het niet. De printer kost ƒ 4209. Een pakje papier voor 100 printen kost / 209 en een inktcassette voor 50 printen kost ƒ 125. --- SLIMME AUTORADIO ONTHOUDT FILES Wie om tien over vijf 's middags in de auto stapt, weet niet waar de files zijn. De radio is van weinig nut, want die meldt de files meestal direct na het ANP- nieuws. Blaupunkt heeft dat probleem opgelost. Het nieuwste model (de Stockholm RCR 42) heeft een zogeheten Traffic Memo. Deze autoradio onthoudt de filemeldingen, zelfs als de radio is uitgeschakeld. In de auto stappen, op een knopje drukken en de radio geeft de laatste filemeldingen door. Het is mogelijk, dank zij een ingebouwd digitaal spraakgeheugen. Dit model kost / 799. Het geheugen kan maximaal vier minuten filemelding onthouden. Komt er een nieuwe melding, dan wordt de oude melding automatisch gewist. --- Brede steun De les van voldoende software-ondersteuning heeft Philips na het Video 2000 debacle inmiddels geleerd. Bij de introductie zullen direct 500 titels op DCC verkrijgbaar zijn. Ook Sony heeft een brede steun van platenmaatschappijen en gaat met minstens 300 titels van start. Naast de software heeft ook een groot aantal producenten van audio-apparatuur zich inmiddels achter zowel Minidisc als DCC geschaard. Op basis van de door beide concerns opgegeven prijzen blijven Sony en Philips eveneens dichtbij elkaar in de buurt. De voorbespeelde Minidisc en DCC zullen tegen een vergelijkbare prijs als de huidige CD in de winkels komen te liggen. De prijs van de blanco DCC bedraagt voor de 45 minuten tape ƒ 14,95 en de 90 minuten tape ƒ 18,95. Philips brengt daarnaast ook DCC's met een speelduur van 60 en 75 minuten en volgend jaar mogelijk ook 120 minuten. De blanco Minidisc, met een speelduur van maximaal 74 minuten, gaat circa ƒ 17 kosten. De eerste Minidisc-speler met opnamemogelijkheid zal voor een richtprijs die rond de ƒ 1200 gulden ligt in de winkels te koop zijn. Het eerste DCC model, het DCC 900 homedeck, zal voor een prijs van ƒ 1599 verkrijgbaar zijn. Beide producenten willen na de introductie ook snel met andere modellen, zoals autoradio's en walkmans, op de markt komen. ---