(advertentie) I Dit is je laatste kans om voor slechts ƒlO,- de States binnen te wandelen. S _^_B_i_i_l_^_l_^_i_^_^_H_^_^_i I^H I Scheur. erdag naar Circuit Park Zandvoort voor flftZ ■ The Amériean Original Day Part 111. Van 12.00 tot 23.00 I IPx THE 1 _^l Dragster-races, Roller-coaster, Amériean Gallery, ml t _ «_.■« ff AMERICANI I Bobby Kimball, Dr. Hook met leadzanger Ray I||, vfl I I oawyer en nug vc >ccyuu.«_aiuru_yi _■y __i_il _fl --- Pleitbezorger ir-«k e* z--3n vooral de ar'»H e prestaties waarmee T'-'ty c et P**e^ voor een Aj_ .Salzburg heeft gewoneill V® mammoet-produktie 9 "lei ess--aens opera Sint J'-V* Cus van Assisi heeft \ r deze week al gezorgd wereldwijd prestige iï lt) als pleitbezorger «: ta..^ muziektheater van i\^i overname uit de \ ,}el-se Muntschouwburg i! yae legendarische produki \^- -Mozarts Lo finta giari a heeft een enorme in- ibj-J^aakt op het festival(\ •En dat publiek is niet Jfe de jonge garde, zoals l*i Ho»n *^ao- verwacht. v \ *•* oude publiek laat zich A Hj erdrijven," zoals graaf 5^erdorff het uitdrukte. \ .•■'dorff, directeur van i \ °°naangevende hotel- ant Goldener Hirsch, "'h . man die zijn collelM •de orde heeft geroe- de omzet in hun w*t iV?.n: "Wij moeten ons -4 menu's en ope/' f'*-*den aanpassen aan _ st.'va' en met omSej He* *r 's geen sPra****e van *j festival zijn repertoire '"-liet en leiden door een * dat wil souperen." 0) perfect tj-^ceerde première van d Strauss' opera Solo, k nd gisteravond op het programma als sluitsteen van de opera-programmering van het eerste jaar Salzburg-nieuwe stijl. Deze Salomé is ook een belangrijke troef voor de Belgische opera; de co-produktie van Salzburg en Brussel zal namelijk in het komende seizoen in de Brusselse Muntschouwburg te zien zijn. Dat geldt niet voor Strauss' Frau ohne Schatten in de Festspiele. Deze monumentale bijdrage uit het Paasfestival van Salzburg zal voorlopig niet op het programma terugkomen. De Wiener Philharmoniker spelen onder Georg Solti die partituur of het de Radetzky-mars is: voor de Wiener is de Frau ohne Schatten gewoon repertoire. Grote solisten als Eva Marton en Cheryl Studer bloeiden op bij Solti's orchestrale bijdrage en de geniale enscenering van Götz Friedrich maakte veel meer van het sprookje duidelijk dan bijvoorbeeld Harry Kupfers regie van dit werk onlangs in Amsterdam. Ook Mortiers keuze van Peter Stem als vernieuwer van de verloren gegane theatertraditie in Salzburg heeft een zeer positief resultaat gehad. Elf uitverkochte zalen voor Shakespeare's Julius Caesar doen het beste verwachten voor volgend jaar, als Coriolanus deze Caesar zal aanvullen in de Felsenreitschule. De aanwezigheid in Salzburg van Pierre Boulez als 'composer in residence' is een groot succes geworden. Met zijn eigen Ensemble Intercomporain maar ook met de Wiener Philharmoniker vormde hij de afgelopen weken de sterkste vertegenwoordiging voor de hedendaagse muziek die Mortier zich had kunnen denken. Over bezoekende orkesten is het laatste woord in Salzburg nog niet gesproken. De Wiener Philharmoniker zou zo graag zo weinig mogelijk concurrentie zien verschijnen; en als er dan concurrentie moet komen, dan graag een van grote kwaliteit. En inderdaad: het Cleveland Orchestra viel tegen, maar het Los Angeles Symphony Orchestra maakte diepe indruk, vooral in het orkestrale aandeel bij Messiaens Sint Franciscus. Maar de 32-jarige dirigent Esa-Pekka Salonen, zonder twijfel een muzikaal genie, zal ook door de leiding van de Festspiele gewezen moeten worden op zijn (voorlopige) beperkingen: een totaal onrijpe vertolking van Mahlers Vierde symfonie hoort in Salzburg niet thuis. Het sterk uitgebreide programma voor de Salzburger Festspiele van 1993 is op dezelfde leest geschoeid als het programma van dit jaar. De Mozart-cyclus wordt voortgezet met drie opera's. Nikolaus Harnoncourt, René Jacobs en velen van hun collega's zullen zich wijden aan het Monteverdi-jaar, en de Milanese Scala komt op bezoek als er overeenstemming kan worden bereikt over het repertoire; Claudio Abbado, Riccardo Muti en Lorin Maazel leiden het grootste deel van de orkestconcerten en de traditionele Mozart-matinees en vele kamermuziekconcerten zullen dit aanbod aanvullen. --- SIR GEORG SOLTI „Gerard Mortier heeft de juiste weg gekozen” „Een nieuw beleid was hier in Salzburg dringend nodig. Ik geloof dat de overheden van Oostenrijk en Salzburg hun moedige beslissing niet zullen betreuren: Gerard Mortier heeft hier in een jaar een wonder verricht." Dat is het commentaar op Salzburg-nieuwe-stijl van de dirigent Str Georg Solti (79). SohJ staat pal achter de vernieuwingen die in Salzburg hebben plaatsgevonden. Hij maakt er trouwens zelf deel van uit. Solti is de nestor van da dirigenten hier in Salzburg, en als zodanig is hij de opvolger van Herbert von Karajan. Opvolger in het management van de Festspiele is Gerard Mortier, met zijn 48 jaar ruim een generatie jonger dan Solti. Belangrijk voor alle partijen is dat het meer behoudende deel van het publiek bij zijn trouw aan de Festspiele sterk op Solti's prestige steunt. „Misschien had ik, op mijn leeftijd die ik nu eenmaal heb, de hervormingen in een rustiger tempo doorgevoerd," aldus Solti. „Maar het blijkt nu. dat Mortier gelijk heeft gehad: hij was bang dat de Oostenrijkse conservatieven bepaalde beslissingen zouden gaan vertragen. Nu heeft Mortier stad, staat en muziekwereld voor een voldongen feit gesteld. De resultaten van de afgelopen weken hebben hem gelijk gegeven." Over het spectaculaire vertrek van zijn collega Riccardo Muti uit een Mozart-produktie in dit festival zegt Solti: „Tien dagen vóór de première? Onmogelijk. Misschien had ik mij ook niet kunnen verenigen met het concept van de regisseur, maar dan had ik dat al maanden tevoren geweten en beslist. Ook zou ik zelf bij de repetities aanwezig zijn geweest en met de zangers hebben gewerkt. Ik zou mij niet hebben laten vervangen door assistenten." ■ Sir Georg Solti: „Nieuw beleid in Salzburg was dringend nodig." Foto: ARCHIEF --- Pestspiele op weg naar centrum van Europese kunst Nieuwe stijl in Salzburg heeft het pleit gewonnen j SALZBURG, vrijdag jt/1 een niet-verholen triomfstemming kon gistere e directeur van de Salzburger. Festspiele- Gerard Mortier, zijn gasten op de ,'ijtelijkse persconferentie te woord staan. Nu ter Wee^ °°k *^e laatste drie premières van dit L;.,val hebben plaatsgevonden, is het boven alle IJtfel verheven dat Mortiers revolutionaire aan- I Kyan de Salzburger Festspiele is geslaagd. 'fiomf is sneller tot >[, Sekomen dan kon wor- Venvacht. Maar zonder i* of stoot is het allemaal H*a*paan. De Salzburger ho-6le klaagde en- Weken geleden steen en *^d° t?r ne* nieuwe publiek ejjje festspiele, dat de voorin j^en belangrijker vindt at, e soupertjes na afloop. ~r-*cht de handelskamer lih, "^burg in actie en de twleester van Saizburg I% c Zelfs (hoP*2llo °P een W -^unt in deze verkiei[apanden) de medewerfy ,n daarmee de subsidies ■JOjw6 stad aan het festival i zetten. Mortier hield jj -jjjj -Sens een vlammend II § ,°i voor de toekomst van t itit^burger Festspiele als 1111 van de Europese jJ*ov en heeft nu wederom j. erheid achter zich. ■ Ellen Shade (links) en Thomas Moser in Strauss' Die Frau ohne Schatten, op de Salzburger Festpiele. ' door Gerard Vëtlinóen Foto: HERMANN & CLARCHEN baus --- SCHILDER RENE DANIELS KRIJGT BELANGRIJKE DAVID RÖELLPRIJS door ED WINGEN AMSTERDAM, vrijdag 'Een schilder pur sang' noemt de jury van de David Röellprijs 1992 de Brabantse kunstenaar René Daniels. Zij voegt eraan toe, dat deze 42-jarige schilder 'een fascinerend en zichzelf verrijkend oeuvre' op zijn naam heeft gebracht. Daniels, die enkele jaren geleden getroffen werd door een hersenbloeding en sindsdien niet meer kan schilderen, kreeg deze door het Prins Bernhard Fonds ingestelde kunstprijs (25 mille) voor zijn gehele oeuvre. In de tweede helft van de jaren zeventig maakte René Daniels een verrassende entree in het Nederlandse kunstcircuit. In 1978 kreeg hij al een tentoonstelling in het Van Abbemuseum in zijn geboortestad Eindhoven. Twee jaar later nam hij deel aan de Parij se Biënnale. Het bleek het begin van een succesvolle carrière met internationale accenten, waaronder 'Westkunst' in Keulen (1981), Documenta 7 (van Fuchs) in Kassei en 'Zeitgeist' in Berlijn (1982), de Biënnale van Sao Paulo (1983) en een Europalia-presentatie in Athene (1985). Daniels exposeerde ook bij de belangrijke Newyorkse galerie Metro Pictures. ■ René Daniels (links) in 1984 samen met Reinier Lucassen (zittend) en Lucebert. Foto: CHRIS VAN KOEVERDEN --- Voorbeeld Jan Hoet koos voor de toren der herinnering' op zijn Documenta, die deze zomer wordt gehouden, een karakteristiek werk van Daniels uit om diens voorbeeldfunctie voor een jonge generatie te onderstrepen. Met zijn expressieve en tegelijk relativerende schilderkunst, die in 1986 voor het laatst uitgebreid in het Van Abbemuseum werd gepresenteerd, zorgde Daniels in het begin van de jaren tachtig voor een eigenzinnige en stimulerende variant van het nieuwe schilderen, dat in Duitsland en Italië zijn kop had opgestoken, en ook in Nederland enthousiast werd begroet. Hij werd al gauw het nationale paradepaardje, een positie die op het ogenblik zijn streekgenoot Rob Birza heeft ingenomen. Het Eindhovense overzicht in 1986 heeft niet helemaal duidelijk kunnen maken waaraan Daniels zijn museaal gewicht te danken heeft. Uit het nonchalante expressionisme, dat hij in het begin demonstreerde, heeft hij weliswaar een aanzet ontwikkeld om tot een synthese van expressieve figuratic en rationele abstractie te komen, maar die poging is in een ironisch commentaar op de schilderkunst zelf blijven steken. Het is natuurlijk mogelijk, dat er een nieuwe betekenisrijke beeldtaal voor hem onder handbereik lag. De jury van de David Röellprijs, bestaande uit prof. dr. Henk van Os, hoofddirecteur Rijksmuseum (voorzitter), prof. Wim Crouwel, directeur Museum Boymans-van Beuningen, dr. Evert van Straaten, directeur Rijksmuseum Kröller-Müller, prof. dr. Carel Blotkamp van de Vrije Universiteit en Lien Heyting, kunstredactrice, prijst Daniels voor een interessante poging, die helaas zonder resultaat moet blijven. Deze Prins Bernhard Fondsprijs, die eerder werd toegekend aan o.a. ontwerper Friso Kramer, glaskunstenaar Andries Copier, beeldhouwer Carel Visser en de schilders Constant en Lucassen, geldt na het afschaffen van de Staatsprijs in de jaren zeventig als de belangrijkste beeldende-kunstprijs. De opgewaardeerde Prix de Rome voor jonge kunstenaars komst op de tweede plaats, maar heeft financieel meer gewicht. De gouden medaille is veertigduizend gulden waard, daarna komt er nog een prijs van twintig mille en basisprijzen van tien mille. De in Maastricht wonende Japanse kunstenares Suchan Kinoshita heeft zojuist de Prix de Rome 1992 voor Beeldende Kunst en Openbaarheid gekregen. Die voor de Beeldhouwkunst wordt begin volgende week bekend gemaakt. Er zijn vier kandidaten: Karin Alink, Torn Claassen, Joep van Lieshout en Mariene Staals. De Nederlandse overheid kent vele kunstprijzen toe. Er zijn provinciale en gemeentelijke prijzen, zoals de Sandbergprijs en de Emmy van Leersumprijs van het Amsterdams Fonds voor de kunst (de laatste werd zojuist toegekend aan de keramist Huub Gommans) en de Ouborgprijs. ■ 'De slag om de twintigste eeuw', een kenmerkend schilderij van René Daniels uit 1984. Foto: STEDELIJK MUSEUM --- Staatsprijs De Judith Leysterprijs van de gelijknamige stichting en bestemd voor vrouwelijke kunstenaars werd onlangs voor de derde keer toegekend, dit keer aan de keramische beeldhouwster Dora Dolz. De aantrekkelijkste prijs in de particuliere sector is de nieuwe PC Kunstprijs van de Coöperatieve Uitvaartvereniging in Amsterdam, die vijftig mille bedraagt. De Rotterdamse kunstenaar Daan van Golden was de eerste die deze 'vetpot' binnenhaalde. Wat weegt het zwaarst, eer of geld? Alleen een nieuwe Staatsprijs kan daarop het antwoord geven. --- Geesteszieke vertelt tsaar de waarheid AMSTERDAM, vrijdag Alleen als geesteszieke kon huzarenofficier en edelman Timotheus von Bock zijn vriend tsaar Alexander I de onverbiddelijke waarheid schrijven over de gewetenloosheid van diens dictatuur. De historische roman De gek van de Tsaar van de Baltische schrijver Jaan Kross (72) verhaalt over Estland aan 't begin van de 19de eeuw, vlak na de Dekabristenopstand (1825), die onlangs zo mooi beschreven is in de roman Sint Petersburg van Theun de Vries. De roman is het dagboek van Jacob, de broer van het boerenmeisje Eeva, met wie de adellijke Timotheus was getrouwd ondanks alle protesten vanuit zijn stand. Kross laat Jacob vertellen hoe de Duits-Baltische Von Bock zijn ondergang tegemoet ging. De kozak, die van de tsaar moest zweren hem altijd de waarheid te vertellen, schreef een ontwerp voor een nieuw Rusland dat een compromisloze afrekening met het tsarendespotisme bepleitte. Alexander I beloonde zijn eerlijkheid met de kerkers van de strafinrichting Schlüsselburg en liet hem gek verklaren. De tsaar kon de felle veroordelingen over de Russische onderdrukking niet verdragen, en vergoelijkte ze met de gedachte dat Timotheus zijn verstand had verloren. ■ De Baltische schrijver Jaan Kross. --- Essentie Maar wat Von Bock schreef in zijn zogenaamde verstandsverbijstering, waarvan de historische tekst is opgenomen in het dagboek van Jacob, is de essentie van alle dictaturen. Kross gebruikt het als politieke camouflage voor de onderdrukking in het Estland van zijn tijd waarin Stalin, die Estland in 1940 inlijfde, en Brezjnev hun schrikbewind uitvoerden. Hij schreef het boek immers in 1978, toen communistische censors nog in teksten schrapten. Desalniettemin zit het boek boordevol parallellen met de ontwikkelingen in de afgelopen jaren tussen de Baltische staten en de centrale macht in Moskou. Timotheus wist met zijn revolutionaire ideeën te overleven door gek te spelen. Of was hij echt gek? Zijn zwager Jacob kan er niet achter komen. De lezer wel. De romanticus Kross heeft een boeiende historie doen opleven met prachtig geschreven zinnen. Een boek vol hartstocht en drang naar vrijheid. MARTIN VAN PUTTEN 'De gek van de tsaar. Jaar Kross, vertaling Ronald Jonkers 339 blz., prijs ƒ 39,90, uitgeven Prometheus. ---